fallada360

Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Η υπόθεση αναφέρεται σε έναν σχετικά ευκατάστατο έμπορο, ονόματι Έρβιν Ζόμερ, εκεί μέσα στη δεκαετία του ’30, ο οποίος αρχίζει να υφίσταται τα δεινά τής οικονομικής κρίσης που τον έπληξε, δεινά που κλονίζουν πρώτα τη σχέση του με τον εαυτό του, έπειτα με τη γυναίκα του Μάγδα και προοδευτικά με ολόκληρη την κοινωνία.

Έτσι, ενώ ήταν ένας φιλήσυχος άνθρωπος, καταντά (σε μια αξιοθαύμαστη κατιούσα κλίμακα) μπεκρής, που σκέφτεται μόνο το ποτό, για να δει τη ζωή καλύτερη, και με αυτόν τον εθισμό εγκαταλείπει όλες τις πρότερες υγιείς συνήθειές του και καταλήγει στην αρχή κρατούμενος στη φυλακή και έπειτα τρόφιμος σε άσυλο.

«Ο πότης» τού  Φάλλαντα αξίζει επειδή δείχνει εύγλωττα την κατρακύλα ενός ανθρώπου που δεν έπεσε θύμα τόσο των κοινωνικών συνθηκών, (...), όσο της δικής του απουσίας θέλησης να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αντιστεκόμενος σε αυτά και όχι δραπετεύοντας μέσω του ποτού.

Το ενδιαφέρον είναι έντονο από την αρχή, καθώς ο Hans Fallada (1893-1947),  πότης ο ίδιος, σκιαγραφεί πολύ εύγλωττα την ψυχολογική πορεία τού Έρβιν από την πρώτη φορά που ενέδωσε στο ποτό μέχρι την οριστική και τελεσίδικα αμετάκλητη εξάρτησή του από αυτό, με όλες τις ολέθριες συνέπειες για τη ζωή του. Η παρακολούθηση της σκέψης τού κεντρικού χαρακτήρα μέσα από έναν διαυγή, πειστικό και εξελικτικό εσωτερικό μονόλογο μάς δίνει τη δυνατότητα να αντιληφθούμε την κατηφόρα που ξεκίνησε πρώτα στη σκέψη του κι έπειτα ακολουθήθηκε και στην πράξη. Κι ευτυχώς, όλα αυτά δεν δίνονται μέσα από έναν θολό, ψυχαναλυτικού τύπου, τρόπο, που θα συνέχεε το συνειδητό με το ασυνείδητο, αλλά θα έκανε δύσκολη την κατανόησή του.

Νομοτελειακή κατάρρευση

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση αποτελεί την καλύτερη επιλογή, για να φανεί όχι τόσο η κατηφόρα που μπορεί κανείς να πάρει εξαιτίας της μέθης, όσο η αδυναμία θέλησης που οδηγεί σε προσωπικές καταβαραθρώσεις. Ο Έρβιν δεν είναι μόνο επιρρεπής στο ποτό, αλλά και ευάλωτος στην επίδραση που ασκούν πάνω του οι άνθρωποι γύρω του. Στην αρχή θέλει να φανεί ότι διαθέτει ανδρική πυγμή και να ανεξαρτητοποιηθεί από τη γυναίκα του, αλλά σταδιακά υποτάσσεται -με τις γαλιφιές ή με την πειθώ- σε ξένους, οι οποίοι κάθε άλλο παρά το καλό του θέλουν. Η ψυχοσύνθεση του αντιήρωα εμφανίζεται τόσο γλαφυρά σκιαγραφημένη, που ο αναγνώστης δεν μπορεί να ξεφύγει στην αρχή από τον «έλεο» και τον «φόβο» για την τύχη του, ενώ σταδιακά χωνεύει ότι η πορεία τού Ζόμερ είναι ανεπιστρεπτί προδιαγεγραμμένη. Ο πεσιμισμός τού H. Fallada κάνει τους αναγνώστες να λυπούνται και συνάμα να οργίζονται με την ευκολία με την οποία ο αντιήρωας καταρρέει, αλλά από ένα σημείο και μετά παρακολουθούν νομοτελειακά την εξέλιξη του πάθους του.

hans-falladaΑπό τις καλύτερες σκηνές είναι εκείνες που αναφέρονται στον εγκλεισμό του πρωταγωνιστή στο ίδρυμα. Εξ αρχής φαίνονται πολύ αληθινές και παραστατικές, καθώς ζωγραφίζουν με τον πιο πειστικό τρόπο το διάστημα παραμονής του κεντρικού χαρακτήρα μεταξύ ατόμων παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς. Κι αυτό επιβεβαιώνεται από τη μεταφράστρια, η οποία (στο επίμετρο που αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα του έργου, γραμμένο με σαφήνεια και περιεκτικότητα) εξηγεί ότι «Ο πότης» γράφτηκε μέσα στο ίδρυμα, όπου ο ίδιος ο X. Φάλλαντα είχε κλειστεί. Παρόλο που το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατο του συγγραφέα, συντέθηκε χειρόγραφα το 1944-1945, όταν ο λογοτέχνης ήταν κλεισμένος μέσα στους τοίχους τού ασύλου. Κι αυτό εξηγεί πολλά.

Πολιτική αλληγορία

Από την άλλη, έχει το έργο πολιτική διάσταση, καθώς η ιστορία του εκτυλίσσεται μέσα στη δεκαετία του ’30, όταν ο Χίτλερ έχει εγκαθιδρυθεί στην εξουσία και η Γερμανία οδηγείται στη ναζιστική της φάση; Αν πιστέψουμε τη γερμανική και την ελληνική κριτική, θα δούμε το έργο όχι ως ένα ψυχολογικό μυθιστόρημα, αλλά περισσότερο ως μια αλληγορία της ναζιστικής κοινωνίας. Το άσυλο αντανακλά την ευρύτερη κοινωνία, αφού εκεί μέσα κλείνονται όσοι αλλοιώνουν το καθαρό πρόσωπο της στιβαρής, τόσο διανοητικά όσο και σωματικά, κοινωνίας. Χωρίς να περιγράφεται ρητά, το κείμενο θυμίζει συνεχώς την ολοκληρωτική δομή που διείπε το φασιστικό καθεστώς.

Εγώ, ωστόσο, πιστεύω ότι η πολιτική θεώρηση του έργου τίθεται σε δεύτερη μοίρα, αφού πρωτεύουσα θέση έχει η τραγικότητα του αφηγητή, ο οποίος θα μπορούσε να οδηγηθεί στην ίδια θλιβερή κατάσταση σε οποιαδήποτε εποχή και κοινωνία. Το πολιτικό πλαίσιο υπάρχει μόνο όσο δεν βλέπει κανείς βάθος στην ίδια την ψυχολογία του Έρβιν, που από μόνη της, χωρίς πολιτικά ή άλλα δεκανίκια, αντανακλά διαχρονικά στοιχεία τής ανθρώπινης αδυναμίας. «Ο πότης» τού Χ. Φάλλαντα αξίζει επειδή δείχνει εύγλωττα την κατρακύλα ενός ανθρώπου που δεν έπεσε θύμα τόσο των κοινωνικών συνθηκών, αν και από αυτές ξεκίνησαν όλα, όσο της δικής του απουσίας θέλησης να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αντιστεκόμενος σε αυτά και όχι δραπετεύοντας μέσω του ποτού.

gperand@yahoo.gr

 

falladaΟ πότης
Hans Fallada
Μετφρ. Έμη Βαϊκούση
Εκδόσεις Κίχλη, 2012
Τιμή: € 18,80 σελ. 424

alt

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ HANS FALLADA  

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

Για το μυθιστόρημα «Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πώς φαντάζει η ζωή και ο κόσμος μας μέσα από τα μάτια ενός παιδιού; Τι κερδίζεις και τι χάνεις ...

«Ένας καλλιτέχνης της πείνας και άλλες δύο αποδιδαχές» του Φραντς Κάφκα

«Ένας καλλιτέχνης της πείνας και άλλες δύο αποδιδαχές» του Φραντς Κάφκα

Για τη συλλογή με διηγήσεις του Φραντς Κάφκα «Ένας καλλιτέχνης της πείνας και άλλες δύο αποδιδαχές» (μτφρ. Θοδωρής Τσομίδης, επίμετρο: Θανάσης Τριαρίδης, εκδόσεις Gutenberg)

Του Νίκου Νικολέτου

Είναι αλήθεια ότι οι μεγάλοι ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Το Εθνικό Ίδρυμα Βιβλίου των ΗΠΑ θα απονείμει στον δημιουργό των γκράφικ νόβελ «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν (Art Spiegelman) μετάλλιο για το σύνολο του έργου του, στην τελετή των Εθνικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το 2022.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ