fallada360

Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Η υπόθεση αναφέρεται σε έναν σχετικά ευκατάστατο έμπορο, ονόματι Έρβιν Ζόμερ, εκεί μέσα στη δεκαετία του ’30, ο οποίος αρχίζει να υφίσταται τα δεινά τής οικονομικής κρίσης που τον έπληξε, δεινά που κλονίζουν πρώτα τη σχέση του με τον εαυτό του, έπειτα με τη γυναίκα του Μάγδα και προοδευτικά με ολόκληρη την κοινωνία.

Έτσι, ενώ ήταν ένας φιλήσυχος άνθρωπος, καταντά (σε μια αξιοθαύμαστη κατιούσα κλίμακα) μπεκρής, που σκέφτεται μόνο το ποτό, για να δει τη ζωή καλύτερη, και με αυτόν τον εθισμό εγκαταλείπει όλες τις πρότερες υγιείς συνήθειές του και καταλήγει στην αρχή κρατούμενος στη φυλακή και έπειτα τρόφιμος σε άσυλο.

«Ο πότης» τού  Φάλλαντα αξίζει επειδή δείχνει εύγλωττα την κατρακύλα ενός ανθρώπου που δεν έπεσε θύμα τόσο των κοινωνικών συνθηκών, (...), όσο της δικής του απουσίας θέλησης να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αντιστεκόμενος σε αυτά και όχι δραπετεύοντας μέσω του ποτού.

Το ενδιαφέρον είναι έντονο από την αρχή, καθώς ο Hans Fallada (1893-1947),  πότης ο ίδιος, σκιαγραφεί πολύ εύγλωττα την ψυχολογική πορεία τού Έρβιν από την πρώτη φορά που ενέδωσε στο ποτό μέχρι την οριστική και τελεσίδικα αμετάκλητη εξάρτησή του από αυτό, με όλες τις ολέθριες συνέπειες για τη ζωή του. Η παρακολούθηση της σκέψης τού κεντρικού χαρακτήρα μέσα από έναν διαυγή, πειστικό και εξελικτικό εσωτερικό μονόλογο μάς δίνει τη δυνατότητα να αντιληφθούμε την κατηφόρα που ξεκίνησε πρώτα στη σκέψη του κι έπειτα ακολουθήθηκε και στην πράξη. Κι ευτυχώς, όλα αυτά δεν δίνονται μέσα από έναν θολό, ψυχαναλυτικού τύπου, τρόπο, που θα συνέχεε το συνειδητό με το ασυνείδητο, αλλά θα έκανε δύσκολη την κατανόησή του.

Νομοτελειακή κατάρρευση

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση αποτελεί την καλύτερη επιλογή, για να φανεί όχι τόσο η κατηφόρα που μπορεί κανείς να πάρει εξαιτίας της μέθης, όσο η αδυναμία θέλησης που οδηγεί σε προσωπικές καταβαραθρώσεις. Ο Έρβιν δεν είναι μόνο επιρρεπής στο ποτό, αλλά και ευάλωτος στην επίδραση που ασκούν πάνω του οι άνθρωποι γύρω του. Στην αρχή θέλει να φανεί ότι διαθέτει ανδρική πυγμή και να ανεξαρτητοποιηθεί από τη γυναίκα του, αλλά σταδιακά υποτάσσεται -με τις γαλιφιές ή με την πειθώ- σε ξένους, οι οποίοι κάθε άλλο παρά το καλό του θέλουν. Η ψυχοσύνθεση του αντιήρωα εμφανίζεται τόσο γλαφυρά σκιαγραφημένη, που ο αναγνώστης δεν μπορεί να ξεφύγει στην αρχή από τον «έλεο» και τον «φόβο» για την τύχη του, ενώ σταδιακά χωνεύει ότι η πορεία τού Ζόμερ είναι ανεπιστρεπτί προδιαγεγραμμένη. Ο πεσιμισμός τού H. Fallada κάνει τους αναγνώστες να λυπούνται και συνάμα να οργίζονται με την ευκολία με την οποία ο αντιήρωας καταρρέει, αλλά από ένα σημείο και μετά παρακολουθούν νομοτελειακά την εξέλιξη του πάθους του.

hans-falladaΑπό τις καλύτερες σκηνές είναι εκείνες που αναφέρονται στον εγκλεισμό του πρωταγωνιστή στο ίδρυμα. Εξ αρχής φαίνονται πολύ αληθινές και παραστατικές, καθώς ζωγραφίζουν με τον πιο πειστικό τρόπο το διάστημα παραμονής του κεντρικού χαρακτήρα μεταξύ ατόμων παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς. Κι αυτό επιβεβαιώνεται από τη μεταφράστρια, η οποία (στο επίμετρο που αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα του έργου, γραμμένο με σαφήνεια και περιεκτικότητα) εξηγεί ότι «Ο πότης» γράφτηκε μέσα στο ίδρυμα, όπου ο ίδιος ο X. Φάλλαντα είχε κλειστεί. Παρόλο που το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατο του συγγραφέα, συντέθηκε χειρόγραφα το 1944-1945, όταν ο λογοτέχνης ήταν κλεισμένος μέσα στους τοίχους τού ασύλου. Κι αυτό εξηγεί πολλά.

Πολιτική αλληγορία

Από την άλλη, έχει το έργο πολιτική διάσταση, καθώς η ιστορία του εκτυλίσσεται μέσα στη δεκαετία του ’30, όταν ο Χίτλερ έχει εγκαθιδρυθεί στην εξουσία και η Γερμανία οδηγείται στη ναζιστική της φάση; Αν πιστέψουμε τη γερμανική και την ελληνική κριτική, θα δούμε το έργο όχι ως ένα ψυχολογικό μυθιστόρημα, αλλά περισσότερο ως μια αλληγορία της ναζιστικής κοινωνίας. Το άσυλο αντανακλά την ευρύτερη κοινωνία, αφού εκεί μέσα κλείνονται όσοι αλλοιώνουν το καθαρό πρόσωπο της στιβαρής, τόσο διανοητικά όσο και σωματικά, κοινωνίας. Χωρίς να περιγράφεται ρητά, το κείμενο θυμίζει συνεχώς την ολοκληρωτική δομή που διείπε το φασιστικό καθεστώς.

Εγώ, ωστόσο, πιστεύω ότι η πολιτική θεώρηση του έργου τίθεται σε δεύτερη μοίρα, αφού πρωτεύουσα θέση έχει η τραγικότητα του αφηγητή, ο οποίος θα μπορούσε να οδηγηθεί στην ίδια θλιβερή κατάσταση σε οποιαδήποτε εποχή και κοινωνία. Το πολιτικό πλαίσιο υπάρχει μόνο όσο δεν βλέπει κανείς βάθος στην ίδια την ψυχολογία του Έρβιν, που από μόνη της, χωρίς πολιτικά ή άλλα δεκανίκια, αντανακλά διαχρονικά στοιχεία τής ανθρώπινης αδυναμίας. «Ο πότης» τού Χ. Φάλλαντα αξίζει επειδή δείχνει εύγλωττα την κατρακύλα ενός ανθρώπου που δεν έπεσε θύμα τόσο των κοινωνικών συνθηκών, αν και από αυτές ξεκίνησαν όλα, όσο της δικής του απουσίας θέλησης να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αντιστεκόμενος σε αυτά και όχι δραπετεύοντας μέσω του ποτού.

gperand@yahoo.gr

 

falladaΟ πότης
Hans Fallada
Μετφρ. Έμη Βαϊκούση
Εκδόσεις Κίχλη, 2012
Τιμή: € 18,80 σελ. 424

alt

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ HANS FALLADA  

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Η περιπλανώμενη βιβλιοθήκη της ερήμου» της Ομάιμα Αλ Καμίς (κριτική)

«Η περιπλανώμενη βιβλιοθήκη της ερήμου» της Ομάιμα Αλ Καμίς (κριτική)

Για το μυθιστόρημα  της Ομάιμα Αλ Καμίς [Omaima Al-Khamis] «Η περιπλανώμενη βιβλιοθήκη της ερήμου» (μτφρ. Ελένη Καπετανάκη, εκδ. Κλειδάριθμος).

Γράφει η Λεύκη Σαραντινού

Η χρυσή εποχή του ισλαμικού πνεύματος τοποθ...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

Στο πλαίσιο του κύκλου «Γιατί Ψυχανάλυση;» 12 συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με την Βίκυ Φλέσσα που διοργανώνονται από τις εκδόσεις Αρμός, το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου το θέμα είναι «Γονείς και παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Ο κύκλος συνομιλιών «Γι...

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Η ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης, στήνει νέο ΕΚΕΒΙ ερήμην εκδοτών και συγγραφέων. Τα σωματεία των εκδοτών καταγγέλλουν ότι δεν υπήρξε καμία ανταπόκριση στα αιτήματά τους για συνάντηση και ζητούν από το υπουργείο, την ύστατη ώρα, να κληθούν για να συνεργαστούν. Φωτογραφία: Το κτίριο που...

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ