fallada360

Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Η υπόθεση αναφέρεται σε έναν σχετικά ευκατάστατο έμπορο, ονόματι Έρβιν Ζόμερ, εκεί μέσα στη δεκαετία του ’30, ο οποίος αρχίζει να υφίσταται τα δεινά τής οικονομικής κρίσης που τον έπληξε, δεινά που κλονίζουν πρώτα τη σχέση του με τον εαυτό του, έπειτα με τη γυναίκα του Μάγδα και προοδευτικά με ολόκληρη την κοινωνία.

Έτσι, ενώ ήταν ένας φιλήσυχος άνθρωπος, καταντά (σε μια αξιοθαύμαστη κατιούσα κλίμακα) μπεκρής, που σκέφτεται μόνο το ποτό, για να δει τη ζωή καλύτερη, και με αυτόν τον εθισμό εγκαταλείπει όλες τις πρότερες υγιείς συνήθειές του και καταλήγει στην αρχή κρατούμενος στη φυλακή και έπειτα τρόφιμος σε άσυλο.

«Ο πότης» τού  Φάλλαντα αξίζει επειδή δείχνει εύγλωττα την κατρακύλα ενός ανθρώπου που δεν έπεσε θύμα τόσο των κοινωνικών συνθηκών, (...), όσο της δικής του απουσίας θέλησης να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αντιστεκόμενος σε αυτά και όχι δραπετεύοντας μέσω του ποτού.

Το ενδιαφέρον είναι έντονο από την αρχή, καθώς ο Hans Fallada (1893-1947),  πότης ο ίδιος, σκιαγραφεί πολύ εύγλωττα την ψυχολογική πορεία τού Έρβιν από την πρώτη φορά που ενέδωσε στο ποτό μέχρι την οριστική και τελεσίδικα αμετάκλητη εξάρτησή του από αυτό, με όλες τις ολέθριες συνέπειες για τη ζωή του. Η παρακολούθηση της σκέψης τού κεντρικού χαρακτήρα μέσα από έναν διαυγή, πειστικό και εξελικτικό εσωτερικό μονόλογο μάς δίνει τη δυνατότητα να αντιληφθούμε την κατηφόρα που ξεκίνησε πρώτα στη σκέψη του κι έπειτα ακολουθήθηκε και στην πράξη. Κι ευτυχώς, όλα αυτά δεν δίνονται μέσα από έναν θολό, ψυχαναλυτικού τύπου, τρόπο, που θα συνέχεε το συνειδητό με το ασυνείδητο, αλλά θα έκανε δύσκολη την κατανόησή του.

Νομοτελειακή κατάρρευση

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση αποτελεί την καλύτερη επιλογή, για να φανεί όχι τόσο η κατηφόρα που μπορεί κανείς να πάρει εξαιτίας της μέθης, όσο η αδυναμία θέλησης που οδηγεί σε προσωπικές καταβαραθρώσεις. Ο Έρβιν δεν είναι μόνο επιρρεπής στο ποτό, αλλά και ευάλωτος στην επίδραση που ασκούν πάνω του οι άνθρωποι γύρω του. Στην αρχή θέλει να φανεί ότι διαθέτει ανδρική πυγμή και να ανεξαρτητοποιηθεί από τη γυναίκα του, αλλά σταδιακά υποτάσσεται -με τις γαλιφιές ή με την πειθώ- σε ξένους, οι οποίοι κάθε άλλο παρά το καλό του θέλουν. Η ψυχοσύνθεση του αντιήρωα εμφανίζεται τόσο γλαφυρά σκιαγραφημένη, που ο αναγνώστης δεν μπορεί να ξεφύγει στην αρχή από τον «έλεο» και τον «φόβο» για την τύχη του, ενώ σταδιακά χωνεύει ότι η πορεία τού Ζόμερ είναι ανεπιστρεπτί προδιαγεγραμμένη. Ο πεσιμισμός τού H. Fallada κάνει τους αναγνώστες να λυπούνται και συνάμα να οργίζονται με την ευκολία με την οποία ο αντιήρωας καταρρέει, αλλά από ένα σημείο και μετά παρακολουθούν νομοτελειακά την εξέλιξη του πάθους του.

hans-falladaΑπό τις καλύτερες σκηνές είναι εκείνες που αναφέρονται στον εγκλεισμό του πρωταγωνιστή στο ίδρυμα. Εξ αρχής φαίνονται πολύ αληθινές και παραστατικές, καθώς ζωγραφίζουν με τον πιο πειστικό τρόπο το διάστημα παραμονής του κεντρικού χαρακτήρα μεταξύ ατόμων παρεκκλίνουσας συμπεριφοράς. Κι αυτό επιβεβαιώνεται από τη μεταφράστρια, η οποία (στο επίμετρο που αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα του έργου, γραμμένο με σαφήνεια και περιεκτικότητα) εξηγεί ότι «Ο πότης» γράφτηκε μέσα στο ίδρυμα, όπου ο ίδιος ο X. Φάλλαντα είχε κλειστεί. Παρόλο που το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατο του συγγραφέα, συντέθηκε χειρόγραφα το 1944-1945, όταν ο λογοτέχνης ήταν κλεισμένος μέσα στους τοίχους τού ασύλου. Κι αυτό εξηγεί πολλά.

Πολιτική αλληγορία

Από την άλλη, έχει το έργο πολιτική διάσταση, καθώς η ιστορία του εκτυλίσσεται μέσα στη δεκαετία του ’30, όταν ο Χίτλερ έχει εγκαθιδρυθεί στην εξουσία και η Γερμανία οδηγείται στη ναζιστική της φάση; Αν πιστέψουμε τη γερμανική και την ελληνική κριτική, θα δούμε το έργο όχι ως ένα ψυχολογικό μυθιστόρημα, αλλά περισσότερο ως μια αλληγορία της ναζιστικής κοινωνίας. Το άσυλο αντανακλά την ευρύτερη κοινωνία, αφού εκεί μέσα κλείνονται όσοι αλλοιώνουν το καθαρό πρόσωπο της στιβαρής, τόσο διανοητικά όσο και σωματικά, κοινωνίας. Χωρίς να περιγράφεται ρητά, το κείμενο θυμίζει συνεχώς την ολοκληρωτική δομή που διείπε το φασιστικό καθεστώς.

Εγώ, ωστόσο, πιστεύω ότι η πολιτική θεώρηση του έργου τίθεται σε δεύτερη μοίρα, αφού πρωτεύουσα θέση έχει η τραγικότητα του αφηγητή, ο οποίος θα μπορούσε να οδηγηθεί στην ίδια θλιβερή κατάσταση σε οποιαδήποτε εποχή και κοινωνία. Το πολιτικό πλαίσιο υπάρχει μόνο όσο δεν βλέπει κανείς βάθος στην ίδια την ψυχολογία του Έρβιν, που από μόνη της, χωρίς πολιτικά ή άλλα δεκανίκια, αντανακλά διαχρονικά στοιχεία τής ανθρώπινης αδυναμίας. «Ο πότης» τού Χ. Φάλλαντα αξίζει επειδή δείχνει εύγλωττα την κατρακύλα ενός ανθρώπου που δεν έπεσε θύμα τόσο των κοινωνικών συνθηκών, αν και από αυτές ξεκίνησαν όλα, όσο της δικής του απουσίας θέλησης να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αντιστεκόμενος σε αυτά και όχι δραπετεύοντας μέσω του ποτού.

gperand@yahoo.gr

 

falladaΟ πότης
Hans Fallada
Μετφρ. Έμη Βαϊκούση
Εκδόσεις Κίχλη, 2012
Τιμή: € 18,80 σελ. 424

alt

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ HANS FALLADA  


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Για το μυθιστόρημα του Herman Melville «Ο μεγάλος απατεώνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Αν ο κάθε άνθρωπος είναι ένα νησί, τότε η ανθρωπότητα (αν αποδεχτούμε αυτή την αφαίρεση) είναι ένα πλοίο. Ή, ακόμα καλύτερ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Για την ταινία «Η τελευταία μονομαχία» σε σκηνοθεσία του Ridley Scott, η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Του Θόδωρου Σούμα

«Η τελευταία μονομαχία» του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι μια θεαματική, δραματική και περιπετειώδης...

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ