grin-scarlet-sails360

Του Σπύρου Γιανναρά 

Ο Αλεξάντερ Γκριν (1880 - 1932), μια από τις καλύτερες πένες της συγκλονιστικής ρωσικής γενιάς του Μεσοπολέμου, γνωστός κυρίως χάρη στα Πορφυρά πανιά, αψήφησε τις αμείλικτες επιταγές του σοσιαλιστικού ρεαλισμού επιλέγοντας να εκφραστεί μέσα από μια λογοτεχνία του φανταστικού και του ονειρικού, εφευρίσκοντας έναν προσωπικά αλληγορικό τρόπο για να καταδυθεί στα έγκατα της ανθρώπινης ψυχής. 

Κατηγορήθηκε ως ρομαντικός, αρνησίπατρις και ξενορώσος, ενδεχομένως λόγω και της δύσκολα αποδεκτής πολωνικής του καταγωγής. Κυνηγήθηκε και φυλακίστηκε αρκετές φορές, ενώ απαγορεύθηκε και η κυκλοφορία του έργου του, το οποίο αναγνωρίστηκε μετά τον συνηθισμένο για την εποχή θάνατό του από την πείνα και τις κακουχίες.

Η αγάπη ως Παράδεισος 

Τα Πορφυρά πανιά δεν είναι άλλη μία ιστορία αγάπης με ευτυχές τέλος. Ούτε ένα παραμύθι για την αγάπη που υπάρχει μονάχα στα όνειρα. Είναι ένα σύγχρονο λογοτεχνικό έργο, μια νουβέλα με θέμα την αποκαλυπτική δύναμη της λογοτεχνίας. Εκκινώντας από μια παραμυθητική βάση, δυο ξεχωριστούς ήρωες, την Ασσόλ και τον Γκρέυ που προορίζονται να συναντηθούν ακολουθώντας τις επιταγές της προφητείας που αφηγείται γέροντας περιηγητής, ο Γκριν υφαίνει μια ιστορία για την αγάπη ως υπαρκτικής στάσης ζωής. Ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης βούλησης να ανοιχτεί και να αναζητήσει τον άλλο. Το καραβάκι με τα πορφυρά πανιά μεταμορφώνεται από παιδικό παιχνίδι σε πλοίο, σε όχημα που θα στεγάσει την κοινή πορεία των δύο ηρώων· η αγάπη από παιδικό όνειρο μετατρέπεται σε ερωτικό βίωμα, σε Παράδεισο, και η αφήγηση εκκινεί από το παραμύθι για να γίνει λογοτέχνημα, το όχημα που δεξιώνεται και φωτίζει τη ζωή.

Δανείζεται αφηγηματικά εφόδια απ' το παραμύθι για να εξελίξει τη νουβέλα ως είδος.

Το εν λόγω έργο του Γκριν δύναται να διαβαστεί ως ένα τυπικό έργο του μοντερνισμού, όπου ένα λογοτεχνικό είδος, συνήθως το μυθιστόρημα, χρησιμοποιεί ή ενδύεται άλλα αφηγηματικά είδη όπως το δοκίμιο, την επιστολή ή το ποίημα, και τα αφομοιώνει προκειμένου να εξελιχθεί ως είδος. Εν προκειμένω ο Γκριν δανείζεται αφηγηματικά εφόδια απ' το παραμύθι για να εξελίξει –διευρύνοντας τις εκφραστικές της δυνατότητες– την νουβέλα ως είδος. Μεταπλάθει το οιονεί άχρονο και μεστότερο, ενδεχομένως, λογοτεχνικό «είδος» της προφορικής λογοτεχνίας (οι απαρχές του οποίου χάνονται στα απροσπέλαστα σκοτάδια του παρελθόντος όπου η ιστορία ήταν αξεδιάλεχτα ενωμένη με τον μύθο κι η αλήθεια κρυμμένη κάτω από το πέπλο της μυθολογίας) σε μια σύγχρονη νουβέλα. Σε μια νουβέλα που διατηρεί όλους τους χυμούς της παραμυθητικής αφήγησης. Διατηρεί την ονειρική ατμόσφαιρα του παραμυθιού χωρίς όμως να αφήνει ποτέ το στέρεο, ρεαλιστικά αληθοφανές έδαφος της πραγματικότητας που του προσπορίζει η νουβέλα.

Ένα ποιητικό, ρομαντικό παραμύθι εκτός κατάταξης 

grin-alexander-photo

Ο Γκριν επιλέγει το παραμύθι για να μιλήσει για το σημαντικότερο θέμα, που είναι η αγάπη ως υπαρκτική πραγματικότητα, προκειμένου να υπηρετήσει την υψηλή τέχνη της λογοτεχνίας. Προσεγγίζει το δυσπέλαστο αυτό ζήτημα με την πιο αμείλικτη σοβαρότητα που του πρέπει, ως αποκαλυπτική δηλαδή αλήθεια και ουσία του ανθρώπου, τουτέστιν ως θαύμα. Χρησιμοποιεί ως όχημα το παραμύθι, με το οποίο οι προφορικές παραδόσεις κινήθηκαν στο όριο μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας για να εικονογραφήσουν με τον πιο μεστό τρόπο (δηλαδή αλληγορικά και συμβολικά) κάποια αλήθεια, για να κινηθεί όχι στην παραμυθητική αυτή μεθόριο (μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας), αλλά στο ιερό μεταίχμιο ανάμεσα στο ρητό και στο άρρητο όπου φύεται η Αλήθεια. Ακολουθώντας με άλλα λόγια ως πεζογράφος τη χιλιόχρονη ατραπό του παραμυθιού, ο Γκριν οδηγείται στον πιο απέριττο, στον πιο υπαινικτικό και αποκαλυπτικό δρόμο της ποίησης.

Η πρόζα των Πορφυρών πανιών συγκαταλέγεται, νομίζω, στα ποιητικότερα έργα της πεζογραφίας που μπορεί να συναντήσει κανείς. Ποιητικότερα με την ουσιαστικότερη έννοια της Ποίησης ως αποκαλυπτικού, ενίοτε και προφητικού σύμφωνα με τον Βίκτωρα Ουγκό, λόγου. Συγκροτεί, για να χρησιμοποιήσω τα δικά του λόγια μεταθέτοντάς τα, «ένα ζωντανό ποίημα με όλα τα θαύματα των παρηχήσεων και των εικόνων του, με μια μυστήρια γειτνίαση λέξεων, στην αλληλεπίδραση του φωτός και της σκιάς». Αυτή τη στάση έναντι της λογοτεχνίας και κατ' επέκταση της ύπαρξης έρχεται να φωτίσει στο καίριο επίμετρό της η κ. Αλ. Ιωαννίδου σύμφωνα με την οποία «σ' ολόκληρη τη νουβέλα διακρίνουμε την ύπαρξη μιας ιεραρχικής κλίμακας της έκφρασης από τον προφορικό λόγο προς τη σιωπή, όπου η δεύτερη υπερτερεί σε αξία του πρώτου».

Ο Γκριν διευρύνει και την έννοια του θαύματος που δεν αφορά μονάχα την αγάπη, αλλά και την ίδια την λογοτεχνία.

Κινούμενος στο όριο μεταξύ ρητού και άρρητου για να περιγράψει και να σκιαγραφήσει το άφατο, εκείνο που βρίσκεται όπως λέει «έξω από τις λέξεις», εντάσσει στα αφηγηματικά του μέσα, όπως και η Ποίηση, την ίδια την σιωπή. Τη σιωπή ως παύση και όριο. «Ας τους αφήσουμε τώρα, είναι καλύτερα να μείνουν μόνοι. Υπάρχουν πολλές λέξεις στις διάφορες γλώσσες και διαλέκτους του κόσμου, όμως καμία δεν μπορεί να εκφράσει, έστω αμυδρά, αυτά που είπαν ο ένας στον άλλο εκείνη τη μέρα». Διότι η συγκλονιστική περιγραφική δεινότητα του Γκριν, η ιλιγγιώδης εκφραστική ακρίβεια των περιγραφών και των παρομοιώσεών του η οποία υπηρετεί την πίστη στην δύναμη της αφήγησης να μεταμορφώνει τις ζωές των ανθρώπων, δεν εξαντλείται στην εξωτερική περιγραφή τοπίων και προσώπων, αλλά αποτυπώνει τις κινήσεις, τα κινήματα καλύτερα, της ψυχής των ηρώων μέσα από την εξέλιξη των οποίων εξελίσσεται και η ιστορία. Ο Γκριν διευρύνει συνεπώς και την έννοια του θαύματος που δεν αφορά μονάχα την αγάπη, αλλά και την ίδια την λογοτεχνία, δηλαδή την Ποίηση στην οποία τείνει η πρόζα του, η οποία αποτελεί το μέσο για τον υπαινιγμό του άφατου. Του μυστηρίου της αγάπης. 

Η πίστη στο θαύμα και η δύναμη της θέλησης 

grin-assol-gray360  
  Από την ταινία Πορφυρά Πανιά (1961) του Alexandr Ptushko. 
  Στη φωτογραφία ο Vasily Lanovoy και η Anastasiya Vertinskaya. 
 

Συγχρόνως όμως Τα Πορφυρά πανιά είναι η ιστορία της εκπλήρωσης μιας προφητείας. Μιας προφητείας που, όπως αφήνει εμφανώς να εννοηθεί ο συγγραφέας, έχει προφητευτεί για όλους (η αγάπη ως προορισμός και ουσία του ανθρώπου) και υπ' αυτή την έννοια υπερβαίνει διαρρηγνύοντάς το, το αφηγηματικό πλαίσιο του παραμυθιού. Κινείται πέραν της παράλληλης πορείας δύο ηρώων που μέλλεται να συναντηθούν, υπερβαίνοντας (ως όφειλαν) σειρά απαραίτητων εμποδίων μέχρι το προδιαγεγραμμένο ευτυχές τέλος. Το «μέλλεται» αυτό δεν είναι ντετερμινιστικά προδιαγεγραμμένο από κάποια μάγισσα ή καλή νεραΐδα, αλλά προϊόν ελεύθερης βούλησης. Μιας βούλησης που διαμορφώνεται ή μάλλον υποκινείται κι υποδαυλίζεται από την ίδια τη λογοτεχνία. Η προφητεία στην οποία πιστεύει ολόψυχα η Ασσόλ είναι μια προφορική ιστορία που βγαίνει από τα χείλη ενός αφηγητή ιστοριών – αρχετυπικό σύμβολο του συγγραφέα. Η πίστη στην αλήθεια των αφηγήσεων οδηγεί, μ' άλλα λόγια, στην πραγμάτωση της αλήθειας, αποδεικνύοντας την αποκαλυπτική και προφητική φύση της λογοτεχνίας. Η πιο παλιά ιστορία μοιάζει να μην είναι άλλη από την αέναα επαναλαμβανόμενη ιστορία της αναζήτησης της αγάπης. Συνεπώς η νουβέλα δεν εικονογραφεί μια προδιαγεγραμμένη πορεία, αλλά μια περιπλάνηση στο τέρμα της οποίας βρίσκεται ο άλλος για τον οποίο ο ήρωας αναλαμβάνει το ταξίδι. Το θαύμα της αγάπης δεν επιβάλλεται έξωθεν, αλλά προσεγγίζεται ψυχικά από τον ήρωα. Η πίστη, δηλαδή η εμπιστοσύνη στο θαύμα που προσπορίζει και προφητεύει η ίδια η αφήγηση, η προετοιμασία και η πορεία για την δεξίωση του αγαπημένου προσώπου, αποτελεί το μέτρο με το οποίο διαφοροποιούνται οι άνθρωποι που παλεύουν για την εκπλήρωση της προφητείας από τους υπόλοιπους: σε κείνους που ξέρουν να αγαπούν και σε κείνους «που δεν ξέρουν να το κάνουν». Κι αυτή τη γνώση την προσφέρει εν τέλει το ίδιο το ταξίδι που μετατρέπει το αμούστακο κι ακάτεχο από έρωτα παιδί σε καπετάνιο· την προσφέρει το συμβολικό ανάλογο του ταξιδιού που είναι η αφήγηση η οποία αλλάζει συθέμελα τον αναγνώστη.

Η πόση του οίνου το οποίο ο Γκριν μοιράζεται με το πλήρωμα στο απόγειο του έρωτα παραπέμπει ευθέως στο οικείο για τους Ρώσους μυστήριο της Θείας Κοινωνίας.

Η εικονογράφηση της «ασύνειδη(ς) προσμονή(ς) μιας θαυμάσιας, ευλογημένης μοίρας», η οντολογική, δηλαδή, σχέση του ανθρώπου με την αγάπη συνδέει την νουβέλα του Γκριν με όλες τις μεγάλες μεταφυσικές παραδόσεις. Ο τρόπος όμως με τον οποίο επιλέγει να εικονογραφήσει την προφητεία αλλά και την ίδια την άνθιση της αγάπης στις καρδιές των ηρώων του γίνεται μέσω της χρήσης τυπικά χριστιανικών αναφορών, μιας συμβολικής δηλαδή γλώσσας αυτομάτως αναγνωρίσιμης και μεταφράσιμης απ' όλους τους Ρώσους. Η προφητεία την οποία παλεύει να εκπληρώσει ο Γκρέυ ορίζει πως θα πιεί το «κρασί που κάνει την ψυχή να εκρήγνυται» στον παράδεισο, την ώρα δηλαδή που θα γεύεται την αγάπη. Η πόση του οίνου το οποίο ο Γκριν μοιράζεται με το πλήρωμα στο απόγειο του έρωτα, κατά τον εναγκαλισμό του με την Ασσόλ, παραπέμπει ευθέως στο οικείο για τους Ρώσους μυστήριο της Θείας Κοινωνίας. Ενώ η δοξολογική κι εξόχως αγαπητική περιγραφή της φύσης εντός της οποίας περιδιαβαίνει προηγουμένως η ερωτευμένη Ασσόλ συνομιλώντας με τα δέντρα, τα φυτά, τα βράχια και τις πέτρες σαν τον πρωτόπλαστο που συνομιλεί με την πλάση, μπορεί εύκολα να διαβαστεί ως σημείο «αγιότητας». Η Ασσόλ (Al Sol, ο άνθρωπος που κινείται προς τον ήλιο, δηλαδή το Φως) διαθέτει την καθαρότητα της ψυχής ενός αγγέλου και έχει μια πρόγευση παραδείσου πριν τον Παράδεισο. Η αναζήτησης της αγάπης συνεπάγεται την πρόγευση της αγάπης στο παρόν.

Ωστόσο η υψηλή λογοτεχνία, το μεγάλο αυτό ποίημα του Αλεξάντερ Γκριν δεν τίθεται στην υπηρεσία των δογμάτων μιας θρησκείας, ούτε των αυστηρών κανόνων ενός προφορικού λογοτεχνικού είδους, όπως το παραμύθι. Ο Γκριν υπηρετεί τα πιο εύγλωττα και μεστά αλήθειας εκφραστικά μέσα που του προσφέρει η λογοτεχνία και η ρώσικη παράδοσή του για να μιλήσει για το παν και το άπαν, δηλαδή για την αγάπη. Για την καρδιά, που όπως λέει ο Μαγιακόφσκι «μεταμορφώνει σε καλοκαίρια τους χειμώνες και το νερό σε κρασί».

Ο ΣΠΥΡΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ  είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

grin-exofylloΤα πορφυρά πανιά
Αλεξάντερ Γκριν
Μτφρ: Ιοκάστη Καμμένου
Εκδόσεις Κίχλη, 2013
Τιμή € 14,50, σελ.208

 politeia-link

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ALEXANDER GRIN

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

Για το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα: Πίνακας © Berthold Woltze.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο πιθανό είναι, κατά τη διάρκεια της ζωής του, να συναντήσει κανείς το άλλο...

«Μαύρος πάνθηρας, κόκκινος λύκος» του Μάρλον Τζέιμς (κριτική) – επέκταση των ορίων της λογοτεχνίας του φανταστικού

«Μαύρος πάνθηρας, κόκκινος λύκος» του Μάρλον Τζέιμς (κριτική) – επέκταση των ορίων της λογοτεχνίας του φανταστικού

Για το μυθιστόρημα του Marlon James «Μαύρος πάνθηρας, κόκκινος λύκος» (μτφ. Πάνος Τομαράς, εκδ. Αίολος). Η εικονογράφηση είναι του Golden Cosmos από το New Yorker.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου

Στις πρώτες σελίδες του μυθιστορήμα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ