alt

Του Νίκου Ξένιου

Της είχε υποσχεθεί μια ζωή από μέλι και γάλα. Τη Σουζάν την πρωτοσυνάντησε το 1957, στην είσοδο μιας συναυλίας: Ουγγαρέζα, που ένα χρόνο πριν είχε δραπετεύσει από τη Βουδαπέστη για να προσαρμοστεί γρήγορα στη νέα κατάσταση. Φυλές, εθνικότητες, προελαύνοντες στρατοί και διαφορετικές γλώσσες πολιορκούν το ζεύγος.

Στη δύση της ζωής του ο αφηγητής ξαναθυμάται τη μάχη του με τον τύφο, τις παγοδρομίες με τον παιδικό του φίλο Στέφαν, τις ομαδικές εκτελέσεις στις όχθες του Δούναβη: «Βουβός θεατής της ανθρώπινης τρέλας, ο ποταμός ως τελευταία κατοικία. Τάφος που σύντομα θα γινόταν πάγος...». Ανακαλεί τη δραπέτευσή του από το Τέμεσβαρ (τη σημερινή Τιμισοάρα της Ρουμανίας), το φθινόπωρο του ’44. Την άφιξή του στη Γαλλία, όπου επιχειρεί να ενεργοποιήσει τη μακρινή αλσατική -ή λωρραινική- καταγωγή του. Τον γάμο, τη νέα ταυτότητα που αναζητά μαζί με ένα πυρήνα οικογένειας και καριέρας, επιλογή που θα του κοστίσει ένα ισόβιο συναίσθημα εξορίας.

Ο 48χρονος, ρουμανικής και αλσατικής καταγωγής Ζαν Ματέρν είναι υπεύθυνος για την ξένη λογοτεχνία στις εκδόσεις Galimard. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε με το βιβλίο Τα λουτρά του Κιράλι, ενώ πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά, πάλι από την «Εστία», το εν λόγω μυθιστόρημά του για το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο «Grandes Écoles», που απονέμεται από τους σπουδαστές πανεπιστημίων σε βιβλία που ασχολούνται με κοινωνικά προβλήματα.

Κατεβαίνοντας τον Δούναβη

Θα πρέπει να διαλέξει στρατόπεδο: ή με τους χιτλερικούς ή με τους σταλινικούς.

Στο Από μέλι και γάλα ο ηλικιωμένος αφηγητής έχει μεγαλώσει σε μια «διεθνική ζώνη» της Αυστροουγγαρίας που έχει επανειλημμένως υποστεί τις συνέπειες του πολέμου, ενώ στις φλέβες του κυλά και εβραϊκό αίμα.  Στα μέσα του 20ου αιώνα, η οικογένειά του, μαζί με άλλες οικογένειες από Σουαβούς, Σλοβενούς, Ιταλούς, Αλσατούς, απειλούμενη, τόσο από τους Γερμανούς όσο και από τους Ρώσους, θα πρέπει να διαλέξει στρατόπεδο: ή με τους χιτλερικούς ή με τους σταλινικούς. «Σταμάτα να ονειροπολείς. Μάζεψε τα πράγματά σου».

Μόλις δεκαπέντε χρόνων –ορφανός από μητέρα, μόνος, με μια υπερήλικη γιαγιά την οποία μάταια προσπαθεί να προστατεύσει– αναπολεί την αντίστασή του σε ένα γερμανό στρατιώτη που τον είχε οδηγήσει στη σύλληψη· τη θανατική καταδίκη να επικρέμαται στο κελί του, μαζί με μνήμες από στιγμές ελευθερίας και μαγείας, ως πρώτη επαφή με τον θάνατο. Οι επιμέρους αφηγηματικές ψηφίδες, με συνεχή χρονικά πήγαιν’ έλα,  ολοκληρώνουν τη σκιαγράφηση του ψυχισμού του ήρωα μέσα από την ολοκλήρωση του συναισθήματος: ο αποχωρισμός από τον Στέφαν είναι μια δεύτερη επίσκεψη του θανάτου στη ζωή του. Η επαφή με τον τύφο είναι η τρίτη.

timisoara1Στην ουσία πότε δεν θα νιώσει «σαν στο σπίτι του» στη γαλλική επαρχία, όπου έρχεται να εγκατασταθεί μαζί με τη Σουζάν, ως διευθυντής εξαγωγών μιας μικρής εταιρείας παραγωγής γαλλικής σαμπάνιας.  Όμως η ζωή από μέλι και γάλα που υποσχέθηκε στη Σουζάν αποδεικνύεται μια χίμαιρα. Ο θάνατος της πρώτης κόρης τους ισοπεδώνει την αισιοδοξία. Η απώλεια του παιδιού περιγράφεται από τον συγγραφέα σαν ακρωτηριασμός. Και ως η τέταρτη επίσκεψη του θανάτου.

Τώρα, στα πρόθυρα ενός άδοξου θανάτου, διακατέχεται από νοσταλγία. Μια επιστολή από τον γενέθλιο τόπο του τον επανασυνδέει με το παρελθόν. Ο χωρισμός από τον παιδικό του φίλο Στέφαν, τόσα χρόνια πριν, στον σταθμό του σιδηροδρόμου της Βουδαπέστης, συνεχίζει να τον στοιχειώνει μέχρι τα γεράματα. Η αθεράπευτη νοσταλγία ήταν η πέμπτη επίσκεψη του θανάτου στη ζωή του, ίσως η πιο καταλυτική.

Ανάκτηση της ιστορικής μνήμης

Ο Στέφαν θα διαλέξει τους Γερμανούς, ο ίδιος όμως θα προτιμήσει την εξορία στη νότια Γαλλία.

Το σύντομο αυτό αφήγημα διαχειρίζεται ακριβοδίκαια το ζήτημα της διπλής εξορίας, αυτής του αφηγητή κι εκείνης της Σουζάν, της γυναίκας του. «Ακόμη και να προσπαθήσουμε να ξεχάσουμε την Ιστορία, αυτή επιστρέφει πάντα. Ο αφηγητής του βιβλίου και η γυναίκα του προσπαθούν να ξεχάσουν την Ιστορία. Θέλουν να ενσωματωθούν στη γαλλική κοινωνία και να ξεχάσουν τα γεγονότα της Βουδαπέστης», θα δηλώσει σε συνέντευξή του ο συγγραφέας, που τόσο όμορφα διαχειρίζεται τη διαδικασία απαρτίωσης της ταυτότητας ενός άνδρα μέσω μιας διπλής αναφοράς: τόσο στον παιδικό φίλο, όσο και στη σύζυγο.

Τελικά, ο Στέφαν, ο παιδικός φίλος, θα τον σώσει από εκτέλεση για απειθαρχία, πείθοντας τον Γερμανό αξιωματικό ότι όλα οφείλονται σε μια παρεξήγηση. Ο Στέφαν θα διαλέξει τους Γερμανούς, ο ίδιος όμως θα προτιμήσει την εξορία στη νότια Γαλλία. Ο αποχωρισμός από τον Στέφαν θα γίνει η αφορμή για την αναγνώριση και «αφήγηση» αυτής της ταυτότητας, σε μια διαδικασία αναζήτησης της αυτογνωσίας που μοιάζει με ποινή. Ακολουθεί μια σειρά από στερήσεις και αυτό θεμελιώνει ένα πάγιο συναίσθημα απώλειας. Ο γιος του Γκαμπριέλ (ο πρωταγωνιστικός χαρακτήρας στα Λουτρά του Κιράλι) θα επιχειρήσει την επανασύνδεση του πατέρα του με τον παιδικό φίλο. Όμως ο –επίμονος, αλίμονο- θάνατος αυτήν τη φορά δεν θα το επιτρέψει.

Ταυτότητες

Οι εποχές και οι τόποι εναλλάσσονται, όμως το κείμενο είναι υπανικτικό και λακωνικό.

Παρά το γεγονός ότι οι τόποι και οι εποχές εναλλάσσονται (Ρουμανία στη δεκαετία του ’40, Βουδαπέστη του ’56, Γαλλία στις δεκαετίες ’50 και ‘60), το κείμενο παραμένει υπαινικτικό και λακωνικό. Αυτήν την ποιητική γραφή που «αφηγείται» την ταυτότητα του αφηγητή, την αποδίδει με θαυμαστή ακρίβεια η γλαφυρή μετάφραση της Εύας Καραϊτίδη: μεταξύ άλλων, αποδίδει την ατελέσφορη αναζήτηση της εστίας, μέσα από την εμπειρία της εξορίας στην οποία οδηγήθηκαν οι κάτοικοι της Ευρώπης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι συνεχείς χρονικές μεταθέσεις της στιγμής του θανάτου, που στην ουσία συνιστούν την ανθρώπινη ζωή, είναι το θέμα του βιβλίου. Την τεχνική του Ζαν Ματέρν, που συνυφαίνει τη ζωή μιας οικογένειας με τις απίθανες εξελίξεις της γερμανικής επίθεσης και πανωλεθρίας, μπορεί να την έχουμε ξαναδεί, όμως σε αυτό το βιβλίο ο συγγραφέας την επιστρατεύει με εκπληκτική ειλικρίνεια και απλότητα.

«Μιλώ στα βιβλία μου για την καταγωγή και την προέλευση», δήλωσε πρόσφατα ο συγγραφέας, «αλλά αυτό διαφέρει από τις ρίζες. Ο άνθρωπος πρέπει να νιώθει και να είναι ελεύθερος. Πρέπει να φέρουμε τις ρίζες εντός μας (…) Ποτέ δεν θέλησα να γράψω αυτοβιογραφικά βιβλία, ούτε βιβλία για την ιστορία της οικογένειάς μου. Ήθελα να προσεγγίσω αυτό που κρύβεται πίσω από τα γεγονότα. Την αλήθεια που υπάρχει πίσω από λέξεις όπως «απώλεια», «ταυτότητα», «εξορία», «αφομοίωση» και «πένθος». Στην πραγματικότητα έγραψα για ν’ αποκαταστήσω τα κενά. Τα λευκά τμήματα στις οικογενειακές ιστορίες που μου έχουν διηγηθεί».

ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ 

alt
Από μέλι και γάλα
Ζαν Ματέρν
Μτφρ: Εύα Καραϊτίδη
Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2013
Τιμή: € 12,00, σελ. 121

alt

  

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JEAN MATTERN

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φωνές

Φωνές

Της Αργυρώς Μαντόγλου

Οι Φωνές είναι το δεύτερο μυθιστόρημα του Ισλανδού Arnaldur Indridason (Άρναλδουρ Ινδρίδασον) που μεταφράζεται στη γλώσσα μας μετά τη «Σιωπή του τάφου». Και τα δυο μυθιστορήματα κινούνται σε πολλ...

Ο εκατοντάχρονος που πήδηξε από το παράθυρο και εξαφανίστηκε

Ο εκατοντάχρονος που πήδηξε από το παράθυρο και εξαφανίστηκε

Του Κώστα Δρουγαλά

Ο Άλαν Κάρλσον είναι ένας εκατοντάχρονος που το σκάει από το παράθυρο του γηροκομείου στο Μαλμσέπινγκ της Σουηδίας, τη στιγμή που στα εκατοστά γενέθλιά του ετοιμάζονται να παραστούν ο δήμαρχος, οι δημοτικοί ...

Ένα προκεχωρημένο φυλάκιο της προόδου

Ένα προκεχωρημένο φυλάκιο της προόδου

Του Νίκου Ξένιου

Η λεκάνη του Κονγκό είναι ο τόπος όπου διαδραματίζεται η νουβέλα αυτή, με την οποία ο Τζόζεφ Κόνραντ κάνει μιαν αφροκεντρι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ