alt

Του Νίκου Ξένιου

Από το 1901, όταν κυκλοφόρησε η πρώτη του ποιητική συλλογή, µέχρι την αυτοκτονία του, το 1942, ο Στέφαν Τσβάιχ καταπιάστηκε µε όλα τα είδη του γραπτού λόγου, βιογραφίες, νουβέλες, µυθιστορήµατα, δοκίµια, κριτικές, ποιήµατα, θεατρικά έργα, ένα λιµπρέτο για µια όπερα του Ρίχαρντ Στράους, θρύλους, µια αυτοβιογραφία, ιστορικές µινιατούρες και πολλά άρθρα για εφηµερίδες και περιοδικά.

Ήδη στα δεκαεννιά του κέρδισε ποιητική διάκριση, ανοίγοντας ένα μάλλον ανεμπόδιστο δρόμο προς την ευρωπαϊκή διανόηση, ενώ παρέμεινε εξόριστος στη Βρετανία στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Επηρεασμένος από τον Ούγκο φον Χόφμανσταλ, τον βέλγο ποιητή Εμίλ Φερχέρεν και τον Ρομαίν Ρολάν (τους οποίους και μετέφρασε), καθώς και από τη συναναστροφή του με τον Φρόιντ και τα διαβάσματά του του Mωπασάν, ο Τσβάιχ έγραψε νουβέλες έως και 100.000 λέξεων. Η βιενέζικη λογοτεχνική σκηνή του "fin de siècle" τον καθιέρωσε, στο πλευρό του Σνίτσλερ, ως μέγα παρατηρητή της ανθρώπινης ψυχολογίας και συμπεριφοράς, ταυτίζοντάς τον με μια «φωνή προειδοποίησης» ενάντια στα ολοκληρωτικά καθεστώτα της εποχής (η Παρτίδα Σκακιού του αναπαριστά την αποτυχία της αριστοκρατίας να αντισταθεί στη ραγδαία άνοδο των μαζών). Ο Φραντς Βέρφελ περιγράφει την πρωτοφανή παγκόσµια απήχηση του Στέφαν Τσβάιχ (1881-1942), που υπήρξε στον Μεσοπόλεµο ο πιο επιτυχηµένος και πολυµεταφρασµένος συγγραφέας του κόσµου.[1] Ο αυστριακός συγγραφέας γνώρισε κατά τις δεκαετίες του ’40 και του ’50 τη χρυσή του εποχή, µε πολλαπλές εκδόσεις και επανεκδόσεις και, ύστερα από µιαν αξιοπρόσεκτη κάµψη της δηµοτικότητάς του, σημειώνει, σήμερα, σημαντική ανάκαµψη[2].

Πώς η γυναίκα γίνεται τοπίο

Οι εκδόσεις «Ροές», στo πλαίσιo της σειράς «microΜΕGA», δημοσίευσαν, σε μετάφραση Βασίλη Πατέρα, τη νουβέλα Η γυναίκα και το τοπίο, όπου ο Τσβάιχ μεταφέρει τον αναγνώστη στα υψίπεδα του Τιρόλο, στη διάρκεια ενός καλοκαιρινού καύσωνα. Η ατμόσφαιρα όπου εκτυλίσσεται το συμβάν είναι βαριά και προμηνύει καλοκαιρινή ξαγρύπνια. Ο αναγνώστης μπορεί να νοιώσει την αποπνικτική ξηρότητα του αέρα, αλλά και το παραμικρό φύσημα του ανέμου και την απογοήτευση από μια θύελλα που δεν λέει να ξεσπάσει, και που η αναβολή της επηρεάζει το θυμικό και αποδιοργανώνει το νευρικό σύστημα[3]

Πριν την καταλυτική του συνάντηση με τη Γυναίκα, ο αφηγητής εστιάζει το βλέμμα του σε ανθρώπινες παρουσίες, σκιώδεις μεν, αλλά παρουσίες. Η παρατήρηση των θαμώνων του ξενοδοχείου, με τις βασανιστικά χαμηλόφωνες συνομιλίες, έρχεται να εντείνει την αίσθηση μόνωσής του, έως ότου η εμφάνιση της Γυναίκας ανατρέπει τον ρυθμό της αφήγησης. Η έλξη που η αλλόκοτη αυτή παρουσία ασκεί στον αφηγητή είναι ακατανίκητη, το λευκό της φόρεμα και το άρωμα των μαλλιών της τον αναστατώνουν. Μέσα σ’ ένα παραλήρημα επιθυμίας, η γυναικεία μορφή επικοινωνεί σιωπηρά με το βλέμμα και καταλαμβάνει το είναι του αφηγητή, σαν ιέρεια μιας μυητικής τελετής ή σαν μουσική συμφωνία με τα crescendi του Ρομαντισμού.

Πώς το τοπίο εισβάλλει στη συνείδηση

Αυτομάτως στη συνείδησή του το τοπίο μεταλλάσσεται, ενώ ο ίδιος ανακαλύπτει τη γυναικεία του πλευρά. Όταν συνέρχεται από το εκστατικό -ανιμιστικό- αυτό βίωμα, ανακαλύπτει την ερήμωση του ξενοδοχείου του, τη μελαγχολική απουσία θνητών υπάρξεων. Στο δωμάτιό του μια αχνή λάμψη τού αποκαλύπτει τη «νυκτερινή», σεληνιακή έκφανση της ίδιας Γυναίκας, που τον καθηλώνει με τα θέλγητρά της. Στην ερωτική σκηνή που ακολουθεί, ο αφηγητής ενώνεται με την «ξερή γη» και με «το ανίσχυρο, πυρακτωμένο τοπίο», όταν αίφνης η Γυναίκα δίνοντας την εντύπωση λίθινου προσωπείου, εξαφανίζεται δίνοντας εκκίνηση σε μιαν άγρια θύελλα κάθαρσης. Ο αφηγητής, απολυτρωμένος μέσα από τη μεταφυσική, τρόπον τινά, συνεύρεση με τα στοιχεία της φύσης, αποκτά συνείδηση της υπόστασής του και απορροφάται από το τοπίο.

Σαν να βρίσκεται υπό την επιρροή παραισθησιογόνου, ο Τσβάιχ θέλει τον ήρωά του να μεταλαμβάνει ενός είδους θεϊκής ουσίας.

Η εκτόνωση της θεομηνίας παραπέμπει στον πνευματικό οργασμό του. Σαν να βρίσκεται υπό την επιρροή παραισθησιογόνου, ο Τσβάιχ θέλει τον ήρωά του να μεταλαμβάνει ενός είδους θεϊκής ουσίας, αντιπροσωπευτικής μιας λογοτεχνίας άκρως ιδεαλιστικής. Το ανθρώπινο περιβάλλον υποδέχεται γαλήνια την επομένη της καταιγίδας και η Γυναίκα επιστρέφει στη θνητή της ενσάρκωση, ξαναγίνεται η μορφή από όπου, σε μια πραγματιστική κατανόηση του κειμένου, εξαρχής εκπορεύτηκε το καλλιτεχνικό βίωμα: δεν είναι παρά ένα τυχαίο κορίτσι που παραθερίζει με τους γονείς της στο ίδιο ξενοδοχείο και του οποίου το βλέμμα διασταυρώνεται με το δικό του. Έτσι, στη Γυναίκα και το τοπίο, αναπλάθεται ένα παλιό μοτίβο ενσάρκωσης του τοπίου, που το ξαναβρίσκουμε στον πρώιμο Ρομαντισμό. Πρόκειται για μιαν εξιδανίκευση της γυναικείας φιγούρας ως απρόσιτης και αενάως επιθυμητής, ένα λογοτεχνικό σύστοιχο της πετραρχικής Λάουρας και της δαντικής Βεατρίκης.

Ο Τσβάιχ στην Ελλάδα

Η πρώτη εµφάνιση του Τσβάιχ στα ελληνικά γράµµατα έγινε το 1922 στο φιλολογικό περιοδικό Μούσα, όταν ο Λέων Κουκούλας µετέφρασε το ποίηµα Bruges, το µοναδικό µέχρι σήµερα ποίηµα του Τσβάιχ που έχει µεταφραστεί στη γλώσσα µας. Η παρουσία του Τσβάιχ στα ελληνικά λόγια περιοδικά του Μεσοπολέµου «Λογοτεχνική Επιθεώρηση», «Ελληνικά Γράµµατα», «Μακεδονικές ηµέρες», και κυρίως «Νέα Εστία» διακρίνεται σε δύο κατηγορίες: αµιγώς λογοτεχνικά κείµενα και άρθρα. Στην πρώτη κατηγορία συµπεριλαµβάνονται βιογραφικά δοκίµια (για τον Τολστόι, τον Νίτσε, τον Προυστ), αλλά και µυθοπλαστικά έργα, κυρίως διηγήµατα και νουβέλες (Τα µάτια του αιώνιου αδελφού, Είκοσι τέσσερις ώρες από τη ζωή µιας γυναίκας), που δηµοσιεύθηκαν είτε αυτοτελή είτε σε συνέχειες. Στη δεύτερη κατηγορία εµπίπτουν λογοτεχνικά άρθρα (Το εγκώµιο του βιβλίου) και άρθρα ευρύτερου προβληµατισµού (∆ιεθνισµός ή κοσµοπολιτισµός;), που αντλήθηκαν από γαλλικά, κυρίως, περιοδικά[4]. Οι δεκαετίες του ’40 και του ’50 είναι οι χρυσές δεκαετίες του Τσβάιχ όσον αφορά τις µεταφράσεις και εκδόσεις των μυθοπλαστικών και βιογραφικών του έργων στην Ελλάδα, όμως πλέον η απουσία του από τα λόγια περιοδικά είναι ολοκληρωτική. Ούτε ένα κείµενο του δεν δηµοσιεύεται από το 1938 έως το 1973, για τριάντα πέντε ολόκληρα χρόνια. Στα χρόνια που µεσολαβούν από το 1973 µέχρι σήµερα, δηµοσιεύθηκαν επτά µεταφρασµένα κείµενα του Τσβάιχ: δύο σύντοµα ιστορικά δοκίµιά του σε µετάφραση Θανάση Νιάρχου στο περιοδικό «Ευθύνη», η µελέτη του για τον Προυστ στο περιοδικό «Γράµµατα και Τέχνες» και τέσσερα αποσπάσµατα από έργα του σε αντίστοιχα θεµατικά αφιερώµατα του περιοδικού «Το ∆έντρο». Στους µεταφραστές του Τσβάιχ συγκαταλέγονται επίσης ο Κωστής Μεραναίος, ο Αλέξανδρος Καρρέρ, ο Άγγελος Τρικολωνιός, ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ο Παντελής Πρεβελάκης, ο Γιάννης Μπεράτης, ο Παναγής Λεκατσάς, ο Γιώργης Σηµηριώτης, ο Νικηφόρος Βρεττάκος, η Μιµίκα Κρανάκη και η Φούλα Χατζηδάκη.

 

[1] «Ο Στέφαν Τσβάιχ ήταν διάσηµος σ’ ολόκληρο τον κόσµο. Το όνοµα του ήταν παγκοσµίως γνωστό όσο ελάχιστων άλλων, και δεν ήξερα κανέναν που να µοιράζεται µαζί του µια τόσο ευρεία και διαρκή διεθνή επιτυχία. Το κοινό δεν αγαπούσε µόνο ένα, αλλά τα περισσότερα έργα του, και δεν του έµεινε πιστό ένα χρόνο, αλλά σχεδόν δύο δεκαετίες. Είτε πήγαινε κανείς στο Κάιρο είτε στο Κέιπ Τάουν, στη Λισσαβώνα ή στη Σαγκάη, στην Τζακάρτα ή στην Πόλη του Μεξικού, δεν υπήρχε βιβλιοπωλείο, στο οποίο τα βιβλία του Στέφαν Τσβάιχ να µην λάµπουν στην πρώτη σειρά, και µάλιστα σχεδόν αδιάκοπα». Στον Βέρφελ παραπέμπει και ο Βάλτερ Πούχνερ, «Η Αυστρία στα ελληνικά γράµµατα και το ελληνικό θέατρο» στο: Βάλτερ Πούχνερ, Το θέατρο στην Ελλάδα, Παϊρίδης, Αθήνα 1992, σ. 280.

[2] Για µία πρώτη καταγραφή βλ.: Παναγιώτης Κ. Τσούκας, Εβελίνα Πλ. Περράκη, Στέφαν Τσβάιχ και Ελλάδα, Κάκτος, Αθήνα 2002

[3] Η αλληγορία παραπέμπει στη «Θύελλα», τον πίνακα όπου ο Τζιορτζόνε αναπαριστά την ποιητική ενατένιση, εμπνευσμένος από την «Αρκαδία» του Γιάκοπο Σαναζάρο.

[4] Τατιάνα Λιάνη, «Η πρόσληψη του Στέφαν Τσβάιχ στην Ελλάδα και το διεθνές της πλαίσιο», ανέκδοτη µεταπτυχιακή διπλωµατική εργασία, Θεσσαλονίκη 2005.

 

altΗ γυναίκα και το τοπίο
Στέφαν Τσβάιχ
Μτφρ: Βασίλης Πατέρας
Επιμ.: Νάσια Ντινοπούλου
Ροές 2013
Σελ. 80, Τιμή € 5,33

alt 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ STEFAN ZWEIG 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ