atzaga360

Του Γιώργου Βέη 

«Γιατί είναι τόσο μακριά μου όσα χρειάζομαι για να είμαι ευτυχής;» (Από το βιβλίο - απαντά πλειστάκις)

Ο Χοσέμπα, ένα τυπικό τέκνο του 20ου αιώνα, αποφασίζει να οικοδομήσει φιλοτίμως ένα ολόκληρο σύμπαν ιδεών στα θεμέλια ενός πυκνογραμμένου κειμένου, διακοσίων περίπου σελίδων, στα βασκικά, το οποίο βρέθηκε στο σπίτι του φίλου των παιδικών χρόνων, του Δαβίδ. Ο τελευταίος, γιος ενός καθόλα αμφιλεγόμενου ακορντεονίστα, απεβίωσε πρόωρα στη Βόρεια Καλιφόρνια, αφήνοντας πίσω του σύζυγο και δύο κόρες. Πήρε όμως στον τάφο του αρκετά μυστικά, τα οποία αφορούν τόσο στη στάση του πατέρα του στο αυταρχικό καθεστώς του ισπανού δικτάτορα Φράνκο, όσο και στη δική του προβληματική συμμετοχή στο αυτονομιστικό, κατ΄ άλλους τρομοκρατικό κίνημα των Βάσκων, την περιώνυμη ΕΤΑ.

Ένα κουβάρι ενοχών, προκαταλήψεων, καταλυτικών βιωμάτων, επιμόνων αμφιβολιών, δειλών ή γενναίων αυτοπροσδιορισμών του εγώ, αλλά και πολλά διακεκριμένα τιμαλφή μιας εξαιρετικά νοήμονος νιότης, όπου, μεταξύ άλλων, ο έρωτας, σοφόκλειας ορμής και εμπέδωσης, κινεί κυριολεκτικά τον Κόσμο, πλαισιώνουν τα βασανιστικά ερωτήματα των δύο βίων. Πατέρας και γιος, οι δύο ευδιάκριτοι πόλοι της αφηγηματικής δράσης, συνιστούν κατ΄ ουσίαν και το κυρίαρχο ζεύγμα των πρωτευόντων και των δευτερευόντων δεικτών της μυθιστορηματικής ανέλιξης. Ο μεν πρώτος προεξοφλεί, μορφοποιεί κατά τι, στοιχειώνει, αλλά και αναιρεί εν μέρει τον δεύτερο. Ο δε τελευταίος δεν αποκαθιστά, δεν προδίδει, δεν φωτίζει πλήρως τις πράξεις ή τις κρίσιμες παραλείψεις του πρώτου. Είναι αυτή ακριβώς η αμφιθυμία, η οποία υποστηρίζει εν γένει όλες τις διηγητικές διαστρωματώσεις, τις εναλλαγές και βεβαίως τις απαραίτητες ανατροπές της εξιστόρησης. Ο Ισαάκ, θα μπορούσα να ισχυριστώ σχηματικά, δεν θα χρειαστεί καν να επινοήσει τον Αβραάμ του. Ούτε και να τον σκοτώσει. Αυτό θα παραήταν υπόθεση μιας πρόδηλης φροϋδικής ρουτίνας. Κάνει όμως κάτι άλλο: τον αφήνει να αιωρείται επ΄ άπειρον στις αναγνωστικές συνειδήσεις ως ύποπτο σύμπραξης σε συνωμοσία διαρκείας. Χωρίς την επιβαλλόμενη από την ηθική τάξη ανέκκλητη ετυμηγορία, ο πατέρας καθίσταται λοιπόν ένας αυθεντικός εθνικός Εφιάλτης. Αυτό δεν είναι άραγε σκληρότερη τιμωρία από έναν ακόμη συμβολικό φόνο;

Ατσάγα: ένας Βάσκος που εισήλθε στην «παγκόσμια σκηνή της τέχνης του λόγου» 

Το ολοκληρωμένο Bildungsroman προκύπτει από τον φίλεργο Χοσέμπα, ό,τι δηλαδή μας προσφέρει εν συνεχεία ο εξαιρετικά ευρηματικός και επαγγελματίας στυλίστας Μπερνάντο Ατσάγα, ο μόνος, σημειωτέον, έως σήμερα Βάσκος, ο οποίος εξήλθε γλωσσικά μέσω της γεφυροποιού ισπανικής, από τα στενά όρια της γενέθλιας γης, στην παγκόσμια σκηνή της τέχνης του λόγου. Συγκρατώ ότι ο Χοσέμπα επαναφέρει στο προσκήνιο της γραφής έναν ολοζώντανο, αυτόφωτο, εργώδη, πανεπόπτη, εξαιρετικά υποψιασμένο Δαβίδ, όχι με τον τρόπο όμως που κάποιος «γκρεμίζει ένα σπίτι και υψώνει στη θέση του ένα καινούργιο, αλλά με το πνεύμα εκείνου που βρίσκει το ξυλόγλυπτο ενός βοσκού που έχει πλέον φύγει, και αποφασίζει να χαράξει ξανά τις γραμμές, για να δώσει ένα καλύτερο φινίρισμα στο σκίτσο, στις φιγούρες». Η αποκαθήλωση των ιδεολογημάτων, η οποία αποτυπώνεται σπερματικά σε ευάριθμες σελίδες, ολοκληρώνεται με την εξομολόγηση της επιλογικής σελίδας 411. Παραθέτω :«Μέσα σε μια νύχτα άρχισα να απεχθάνομαι τα πάντα, τη στράτευσή μου, τα ερωτικά τραγούδια και, ειδικότερα, κάποιες λέξεις του συνήθους λεξιλογίου μας: «λαός», «εθνικό», «κοινωνικό», «προλεταριάτο», «επανάσταση» και άλλες παρόμοιες. Από εκείνη τη στιγμή οι ανακοινώσεις της οργάνωσης μου φαίνονταν παράλογες. Ακόμα πιο παράλογες οι βίαιες ενέργειες, οι απόπειρες ∙ και οι σύντροφοί μου, άσχετοι και αντιπαθητικοί». Η επιδιόρθωση της ζωής είναι αναγκαία στο βαθμό που το εγώ αναγνωρίζει τα νέα του, απώτερα όρια λογισμού. Δεν στοιχειοθετείται δηλαδή εδώ μια επιπρόσθετη αμοραλιστική στρατηγική, ούτε απορρίπτεται συλλήβδην το πολιτισμικό κεκτημένο από τη σκοπιά ενός βαρύθυμου, βασκοαμερικανού πολίτη, ιδιαιτέρως συνειδητοποιημένου. Απλώς σηματοδοτείται το πέρασμα στην επάρκεια της ωριμότητας της κρίσης. Οι αποτιμήσεις διακρίνονται αμέσως από τη ρηματική τους ενάργεια. Έστω παράδειγμα:«Ή, όπως λέει ο Χοσέμπα: η αλήθεια αποκτά στη φαντασία έναν πιο απαλό χαρακτήρα, δηλαδή πιο αποδεκτό […]από τη μία ήταν σκληρό – της είπα. – Φαίνεται ότι δεν υπάρχει τρόπος να λυτρωθούμε από το παρελθόν. Βγάζουμε τη μύγα από τη σούπα και, λίγο να αφαιρεθούμε, την έχουμε πάλι μέσα. Αλλά επίσης με χαροποίησε. Ξέρεις το γιατί». «Όχι δεν το ξέρω», μου είπε με ένα φιλί. «Επειδή μπόρεσα να συγκρίνω την τότε ζωή μου με αυτή που απολαμβάνω αφότου σε γνώρισα». Της ανταπέδωσα το φιλί».

Η μαθηματικά αποδεδειγμένη πορεία των απομυθοποιήσεων 

Από τη δεκαετία του '30 ως τα τέλη του 20ού αιώνα, από την μητρκή-πατρική Ομπάμπα της αθωότητας ως την ετερόκληρη Καλιφόρνια, πλέκεται ο ιστός των παθών. Και είναι πολλά. Η τέχνη του μυθιστοριογράφου καλείται να τιθασεύσει όλο αυτό το υλικό, να το κάνει ροή, πλοκή, αλλά και μουσική, χωρίς μάλιστα περιστροφές και παλινωδίες. Η ανταπόκριση του συγκεκριμένου, του Μπερνάντο Ατσάγα, κρίνεται απολύτως επιτυχής. Η σωκρατική αρχή «ο δε ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω» φαίνεται ότι τον καθοδηγεί με συνέπεια: η επανεξέταση και η ενδελεχής διερμηνεία του κύκλου της ζωής και της πολιτείας του Δαβίδ και ασφαλώς του σκοτεινού πατέρα του αποτελεί την βασιλική οδό της σχετικής, πλην όμως ιαματικής γνώσης. Ήδη από τη σελίδα 49 ο συγγραφέας μας προετοιμάζει για τη σειρά των απομυθοποιήσεων, οι οποίες θα ακολουθήσουν μαθηματικά. Απομονώνω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής τα εξής ενδεικτικά: «Είπα πως οι μετανάστες κουβαλούν πάντα μαζί τους μια παιδαριώδη ιδέα – «εδώ ο κόσμος είναι κακός, εκεί που πάω θα είναι τίμιος. Εδώ ζω άθλια, εκεί θα ζω με άνεση» - και από αυτή τη φαντασίωση αναδύεται μια πρώτη ιδέα του παραδείσου. Όμως στη συνέχεια, με τα χρόνια, κάπως απογοητευμένοι από την καινούργια χώρα, έχοντας επίγνωση του πόσο δύσκολο είναι να ξεκινάς από την αρχή, παράγεται η αντίστροφη κίνηση, όπως του εκκρεμούς που είχαμε απέναντί μας, και τότε η γενέθλια γη αρχίζει να αποκτά παραδείσια χαρακτηριστικά».

Σημειώνω ότι οι παρένθετοι αφορισμοί του κύριου αφηγηματικού υποκειμένου είναι υποδειγματικά σαφείς. Προδίδουν συν τοις άλλοις την αλκή και το σθένος ενός (ήδη) σοφού περί τα ανθρώπινα. Εξ ου και η απόφανση: «Συλλογίστηκα ότι τα πρώτα χρόνια της νιότης μου είχα διαπράξει πολλά σφάλματα από καθαρή άγνοια, επειδή αγνοούσα την πιο απλή αλήθεια, ότι δηλαδή η ζωή είναι το σπουδαιότερο απ΄ όλα και ότι πρέπει να την παίρνεις πολύ στα σοβαρά, «έτσι όπως κάνει ένας σκίουρος», καθώς έγραφε ο Ναζίμ Χικμέτ». Η μετάφραση έχει αποφύγει εντέχνως πολλούς σκοπέλους. Γι΄ αυτό και η πεζογραφία υψηλών αποστάξεων του βάσκου αυτού λεπτολόγου φτάνει ως εμάς αλώβητη.

 

atzagaO γιος του ακορντεονίστα
Μπερνάρντο Ατσάγα
Μετφρ: Στράτος Ιωαννίδης
Εκδόσεις Εκκρεμές, 2013
Τιμή: € 18,70, σελ. 436

politeia-link

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ BERNARDO ATZAGA  

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Λάλησε ο κόκορας στο κινητό. Σηκώθηκα με ταραχή να κλείσω το ξυπνητήρι. Δεν ξέρω γιατί αλλά στο τρίτο χτύπημα νομίζω πως κυνηγάω το πετεινάρι και όλο μου ξεφεύγει. Θέλω να το πιάσω από το λαιμό και να το ταρακουνώ μέχρι να γίνει κόκκινο, όπως το λειρί του.

Του Δημήτρη Μαγριπλή

...
«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ