atzaga360

Του Γιώργου Βέη 

«Γιατί είναι τόσο μακριά μου όσα χρειάζομαι για να είμαι ευτυχής;» (Από το βιβλίο - απαντά πλειστάκις)

Ο Χοσέμπα, ένα τυπικό τέκνο του 20ου αιώνα, αποφασίζει να οικοδομήσει φιλοτίμως ένα ολόκληρο σύμπαν ιδεών στα θεμέλια ενός πυκνογραμμένου κειμένου, διακοσίων περίπου σελίδων, στα βασκικά, το οποίο βρέθηκε στο σπίτι του φίλου των παιδικών χρόνων, του Δαβίδ. Ο τελευταίος, γιος ενός καθόλα αμφιλεγόμενου ακορντεονίστα, απεβίωσε πρόωρα στη Βόρεια Καλιφόρνια, αφήνοντας πίσω του σύζυγο και δύο κόρες. Πήρε όμως στον τάφο του αρκετά μυστικά, τα οποία αφορούν τόσο στη στάση του πατέρα του στο αυταρχικό καθεστώς του ισπανού δικτάτορα Φράνκο, όσο και στη δική του προβληματική συμμετοχή στο αυτονομιστικό, κατ΄ άλλους τρομοκρατικό κίνημα των Βάσκων, την περιώνυμη ΕΤΑ.

Ένα κουβάρι ενοχών, προκαταλήψεων, καταλυτικών βιωμάτων, επιμόνων αμφιβολιών, δειλών ή γενναίων αυτοπροσδιορισμών του εγώ, αλλά και πολλά διακεκριμένα τιμαλφή μιας εξαιρετικά νοήμονος νιότης, όπου, μεταξύ άλλων, ο έρωτας, σοφόκλειας ορμής και εμπέδωσης, κινεί κυριολεκτικά τον Κόσμο, πλαισιώνουν τα βασανιστικά ερωτήματα των δύο βίων. Πατέρας και γιος, οι δύο ευδιάκριτοι πόλοι της αφηγηματικής δράσης, συνιστούν κατ΄ ουσίαν και το κυρίαρχο ζεύγμα των πρωτευόντων και των δευτερευόντων δεικτών της μυθιστορηματικής ανέλιξης. Ο μεν πρώτος προεξοφλεί, μορφοποιεί κατά τι, στοιχειώνει, αλλά και αναιρεί εν μέρει τον δεύτερο. Ο δε τελευταίος δεν αποκαθιστά, δεν προδίδει, δεν φωτίζει πλήρως τις πράξεις ή τις κρίσιμες παραλείψεις του πρώτου. Είναι αυτή ακριβώς η αμφιθυμία, η οποία υποστηρίζει εν γένει όλες τις διηγητικές διαστρωματώσεις, τις εναλλαγές και βεβαίως τις απαραίτητες ανατροπές της εξιστόρησης. Ο Ισαάκ, θα μπορούσα να ισχυριστώ σχηματικά, δεν θα χρειαστεί καν να επινοήσει τον Αβραάμ του. Ούτε και να τον σκοτώσει. Αυτό θα παραήταν υπόθεση μιας πρόδηλης φροϋδικής ρουτίνας. Κάνει όμως κάτι άλλο: τον αφήνει να αιωρείται επ΄ άπειρον στις αναγνωστικές συνειδήσεις ως ύποπτο σύμπραξης σε συνωμοσία διαρκείας. Χωρίς την επιβαλλόμενη από την ηθική τάξη ανέκκλητη ετυμηγορία, ο πατέρας καθίσταται λοιπόν ένας αυθεντικός εθνικός Εφιάλτης. Αυτό δεν είναι άραγε σκληρότερη τιμωρία από έναν ακόμη συμβολικό φόνο;

Ατσάγα: ένας Βάσκος που εισήλθε στην «παγκόσμια σκηνή της τέχνης του λόγου» 

Το ολοκληρωμένο Bildungsroman προκύπτει από τον φίλεργο Χοσέμπα, ό,τι δηλαδή μας προσφέρει εν συνεχεία ο εξαιρετικά ευρηματικός και επαγγελματίας στυλίστας Μπερνάντο Ατσάγα, ο μόνος, σημειωτέον, έως σήμερα Βάσκος, ο οποίος εξήλθε γλωσσικά μέσω της γεφυροποιού ισπανικής, από τα στενά όρια της γενέθλιας γης, στην παγκόσμια σκηνή της τέχνης του λόγου. Συγκρατώ ότι ο Χοσέμπα επαναφέρει στο προσκήνιο της γραφής έναν ολοζώντανο, αυτόφωτο, εργώδη, πανεπόπτη, εξαιρετικά υποψιασμένο Δαβίδ, όχι με τον τρόπο όμως που κάποιος «γκρεμίζει ένα σπίτι και υψώνει στη θέση του ένα καινούργιο, αλλά με το πνεύμα εκείνου που βρίσκει το ξυλόγλυπτο ενός βοσκού που έχει πλέον φύγει, και αποφασίζει να χαράξει ξανά τις γραμμές, για να δώσει ένα καλύτερο φινίρισμα στο σκίτσο, στις φιγούρες». Η αποκαθήλωση των ιδεολογημάτων, η οποία αποτυπώνεται σπερματικά σε ευάριθμες σελίδες, ολοκληρώνεται με την εξομολόγηση της επιλογικής σελίδας 411. Παραθέτω :«Μέσα σε μια νύχτα άρχισα να απεχθάνομαι τα πάντα, τη στράτευσή μου, τα ερωτικά τραγούδια και, ειδικότερα, κάποιες λέξεις του συνήθους λεξιλογίου μας: «λαός», «εθνικό», «κοινωνικό», «προλεταριάτο», «επανάσταση» και άλλες παρόμοιες. Από εκείνη τη στιγμή οι ανακοινώσεις της οργάνωσης μου φαίνονταν παράλογες. Ακόμα πιο παράλογες οι βίαιες ενέργειες, οι απόπειρες ∙ και οι σύντροφοί μου, άσχετοι και αντιπαθητικοί». Η επιδιόρθωση της ζωής είναι αναγκαία στο βαθμό που το εγώ αναγνωρίζει τα νέα του, απώτερα όρια λογισμού. Δεν στοιχειοθετείται δηλαδή εδώ μια επιπρόσθετη αμοραλιστική στρατηγική, ούτε απορρίπτεται συλλήβδην το πολιτισμικό κεκτημένο από τη σκοπιά ενός βαρύθυμου, βασκοαμερικανού πολίτη, ιδιαιτέρως συνειδητοποιημένου. Απλώς σηματοδοτείται το πέρασμα στην επάρκεια της ωριμότητας της κρίσης. Οι αποτιμήσεις διακρίνονται αμέσως από τη ρηματική τους ενάργεια. Έστω παράδειγμα:«Ή, όπως λέει ο Χοσέμπα: η αλήθεια αποκτά στη φαντασία έναν πιο απαλό χαρακτήρα, δηλαδή πιο αποδεκτό […]από τη μία ήταν σκληρό – της είπα. – Φαίνεται ότι δεν υπάρχει τρόπος να λυτρωθούμε από το παρελθόν. Βγάζουμε τη μύγα από τη σούπα και, λίγο να αφαιρεθούμε, την έχουμε πάλι μέσα. Αλλά επίσης με χαροποίησε. Ξέρεις το γιατί». «Όχι δεν το ξέρω», μου είπε με ένα φιλί. «Επειδή μπόρεσα να συγκρίνω την τότε ζωή μου με αυτή που απολαμβάνω αφότου σε γνώρισα». Της ανταπέδωσα το φιλί».

Η μαθηματικά αποδεδειγμένη πορεία των απομυθοποιήσεων 

Από τη δεκαετία του '30 ως τα τέλη του 20ού αιώνα, από την μητρκή-πατρική Ομπάμπα της αθωότητας ως την ετερόκληρη Καλιφόρνια, πλέκεται ο ιστός των παθών. Και είναι πολλά. Η τέχνη του μυθιστοριογράφου καλείται να τιθασεύσει όλο αυτό το υλικό, να το κάνει ροή, πλοκή, αλλά και μουσική, χωρίς μάλιστα περιστροφές και παλινωδίες. Η ανταπόκριση του συγκεκριμένου, του Μπερνάντο Ατσάγα, κρίνεται απολύτως επιτυχής. Η σωκρατική αρχή «ο δε ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω» φαίνεται ότι τον καθοδηγεί με συνέπεια: η επανεξέταση και η ενδελεχής διερμηνεία του κύκλου της ζωής και της πολιτείας του Δαβίδ και ασφαλώς του σκοτεινού πατέρα του αποτελεί την βασιλική οδό της σχετικής, πλην όμως ιαματικής γνώσης. Ήδη από τη σελίδα 49 ο συγγραφέας μας προετοιμάζει για τη σειρά των απομυθοποιήσεων, οι οποίες θα ακολουθήσουν μαθηματικά. Απομονώνω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής τα εξής ενδεικτικά: «Είπα πως οι μετανάστες κουβαλούν πάντα μαζί τους μια παιδαριώδη ιδέα – «εδώ ο κόσμος είναι κακός, εκεί που πάω θα είναι τίμιος. Εδώ ζω άθλια, εκεί θα ζω με άνεση» - και από αυτή τη φαντασίωση αναδύεται μια πρώτη ιδέα του παραδείσου. Όμως στη συνέχεια, με τα χρόνια, κάπως απογοητευμένοι από την καινούργια χώρα, έχοντας επίγνωση του πόσο δύσκολο είναι να ξεκινάς από την αρχή, παράγεται η αντίστροφη κίνηση, όπως του εκκρεμούς που είχαμε απέναντί μας, και τότε η γενέθλια γη αρχίζει να αποκτά παραδείσια χαρακτηριστικά».

Σημειώνω ότι οι παρένθετοι αφορισμοί του κύριου αφηγηματικού υποκειμένου είναι υποδειγματικά σαφείς. Προδίδουν συν τοις άλλοις την αλκή και το σθένος ενός (ήδη) σοφού περί τα ανθρώπινα. Εξ ου και η απόφανση: «Συλλογίστηκα ότι τα πρώτα χρόνια της νιότης μου είχα διαπράξει πολλά σφάλματα από καθαρή άγνοια, επειδή αγνοούσα την πιο απλή αλήθεια, ότι δηλαδή η ζωή είναι το σπουδαιότερο απ΄ όλα και ότι πρέπει να την παίρνεις πολύ στα σοβαρά, «έτσι όπως κάνει ένας σκίουρος», καθώς έγραφε ο Ναζίμ Χικμέτ». Η μετάφραση έχει αποφύγει εντέχνως πολλούς σκοπέλους. Γι΄ αυτό και η πεζογραφία υψηλών αποστάξεων του βάσκου αυτού λεπτολόγου φτάνει ως εμάς αλώβητη.

 

atzagaO γιος του ακορντεονίστα
Μπερνάρντο Ατσάγα
Μετφρ: Στράτος Ιωαννίδης
Εκδόσεις Εκκρεμές, 2013
Τιμή: € 18,70, σελ. 436

politeia-link

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ BERNARDO ATZAGA  

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Για το μυθιστόρημα του Herman Melville «Ο μεγάλος απατεώνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Αν ο κάθε άνθρωπος είναι ένα νησί, τότε η ανθρωπότητα (αν αποδεχτούμε αυτή την αφαίρεση) είναι ένα πλοίο. Ή, ακόμα καλύτερ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Για την ταινία «Η τελευταία μονομαχία» σε σκηνοθεσία του Ridley Scott, η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Του Θόδωρου Σούμα

«Η τελευταία μονομαχία» του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι μια θεαματική, δραματική και περιπετειώδης...

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ