alt

Του Νίκου Ξένιου

"Μan is a noble animal, splendid in ashes, and pompous in the grave..."  Sir Thomas Browne

Ένα τεφροδοχείο κάνει το τελευταίο του ταξίδι στη βρετανική ύπαιθρο πριν την οριστική αποχώρηση του Τζακ Ντοντς από τον μάταιο τούτο κόσμο. Πρόκειται για μια «παραγγελία», την τελευταία, όπως μαρτυρεί και ο τίτλος του βιβλίου του Γκράχαμ Σουίφτ: Last orders, που το 1996 τιμήθηκε με τα βραβεία Booker και James Tait Black Memoria. Ο τίτλος του μυθιστορήματος παραπέμπει τόσο στην «τελευταία επιθυμία» όσο και στον «τελευταίο γύρο» (όταν μια παρέα παραγγέλνει ακόμη ένα «γύρο» από ποτά λίγο πριν κλείσει το μπαρ).

Συνάντηση στον «Ναό»

Zωές συνηθισμένων ανθρώπων, που έρχονται αντιμέτωποι με τον θάνατο, και των οποίων οι «φωνές» συγχέονται αρχικά, μέχρι ο αναγνώστης να κάνει τις λεπτές διακρίσεις, καθώς προχωρά το βιβλίο. Κάθε αφήγηση είναι η προσωπική πορεία καθενός στην κατεύθυνση της κατά μέτωπον συνάντησής του με το μοιραίο γεγονός. Η ιστορία ξεκινά στην παμπ «Άμαξα» του Ανατολικού Λονδίνου (που ο Ρέι την παραλληλίζει με Ναό: «τα μπουκάλια στη σειρά μοιάζουν με τους σωλήνες του εκκλησιαστικού οργάνου»). Η στάχτη του κρεοπώλη Τζακ Ντοντς πρέπει να σκορπιστεί στον άνεμο της πόλης Μάργκεϊτ, που βρίσκεται στη νότια ακτή, και όπου ο Τζακ ονειρευόταν (αλλά δεν το κατόρθωσε) να αποσυρθεί με τη γυναίκα του. Η Έιμι θα επισκεφθεί το καθυστερημένο παιδί τους στο ίδρυμα τη μέρα που η παρέα θα σκορπίσει τις στάχτες του άντρα της, μετά από πενήντα χρόνια πιστής αναφοράς σ’ αυτό.

Νεκρική ακολουθία

Τη σποδό του Τζακ συνοδεύουν, μέσα σε μια λιμουζίνα, τέσσερεις άνδρες: πρώτος, o Βινς, θετός γιος του Τζακ και της Έιμι, πωλητής αυτοκινήτων. Η τήρηση της οικογενειακής παράδοσης ανακόπτεται με τον θάνατο του Τζακ. Ο Βινς δεν προτίθεται να συνεχίσει την επιχείρηση "Ντοντς και Υιός, οικογενειακά κρεοπωλεία". Δεύτερος, ο Ρέι, ασφαλιστικός υπάλληλος που ποντάρει στον ιππόδρομο και είναι κύριος αφηγητής του βιβλίου. Από την παρέα των «κοντινών» που έχουν αναλάβει να φέρουν εις πέρας την «τελευταία παραγγελία» του Τζακ, ο Ρέι είναι ο πιο κοντινός: αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον η αφήγησή του είναι η πιο πυκνή. Η φιλία τους έχει οικοδομηθεί στη Βόρεια Αφρική κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ο Τζακ τον έσωσε από βέβαιο θάνατο.

Εκεί υπηρέτησε και ο Λέννυ, φίλος «του ποτού» και υποκινητής συγκρούσεων στην ομάδα, ανταγωνιστής του Βινς. Είναι ο τρίτος της ομάδας. Τέταρτος, ο Βικ, ιδιοκτήτης γραφείου κηδειών, ο οποίος θεωρεί συγγενή τα επαγγέλματα του χασάπη και του νεκροθάφτη, μια και πρόκειται, και στις δυο περιπτώσεις, για χειρισμό νεκρών σωμάτων. Το χιούμορ του Βικ είναι ωμό και κυνικό, παράλληλα όμως λειτουργεί και ως ρυθμιστής των διενέξεων της ομάδας. Τα μαγαζιά του Τζακ και του Βικ βρίσκονται στον ίδιο δρόμο, απέναντι το ένα στο άλλο. Στο μυθιστόρημα εξυφαίνεται ένας σημασιολογικός ιστός με τα σώματα των ανθρώπων, ντυμένα και γυμνά, με τα νεκρά ζώα στο χασάπικο, με τη φροντίδα των κρεάτων και με τις στάκτες των νεκρών. Με τις αφηγήσεις τους έρχονται να εξισορροπήσουν τη δομή του έργου αφενός ο ίδιος ο Τζακ Ντοντς, η σύζυγός του και η Έιμι Ντοντς, μητέρα της πνευματικώς υστερημένης Ιουνίας, και η Μάντυ, μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα.

Ελλείψεις και κενά

Όλοι έχουν από μια κόρη: ο Τζακ ουδέποτε επισκέφθηκε την καθυστερημένη κόρη του Ιουνία στο ίδρυμα. Η κόρη του Ρέι βρίσκεται στην Αυστραλία, και δεν έχει ακούσει νέα της για χρόνια. Η Σάλι, η κόρη του Λένι, είναι πόρνη. Ο δε Βινς πάντρεψε την κόρη του, με ωμό νταβατζιλίκι, μ’ έναν άραβα επιχειρηματία. Μια σειρά γονεϊκών αποτυχιών, ερωτικών απωθημένων, αποκρύψεων και μισοειπωμένων λόγων συνθέτουν την εικόνα: σαν να έχουν βάλει στοίχημα, τα πρόσωπα αυτά (που δεν είναι απαραίτητα φίλοι, αλλά ούτε και συγγενείς εξ αίματος) αφηγούνται εναλλάξ τη ζωή τους, τους έρωτές τους, τις απογοητεύσεις τους, τη γνωριμία τους με τον μεταστάντα, σε διαφορετικές χρονικές και ηλικιακές φάσεις, αλλά με κυρίαρχο θέμα τον θάνατο του Τζακ. Πρόκειται για παλαίμαχους μικροαστούς που συνδέονται μεταξύ τους με κοινά βιώματα (θητεία στον Δεύτερο Παγκόσμιο, ημιτελή όνειρα), αλλά και με την απροθυμία τους να επιχειρήσουν αλλαγές στη ζωή και την τύχη τους. Η έννοια της «τύχης» αμφισβητείται έντονα από τον Σουίφτ, ο οποίος επιστρατεύει την slang γλώσσα των εργατικών κοινωνικών στρωμάτων για να παραγάγει τη μυθοπλασία του. H πολύ καλή μετάφραση της Άντζελας Δημητρακάκη αποδίδει πλήρως την εξατομικευμένη «σλανγκ» καθενός από τους αφηγητές.

Λογοτεχνικά δάνεια

Ο καθηγητής λογοτεχνίας Φρόου από το Κουίνσλαντ της Αυστραλίας κατηγόρησε τον Σουίφτ για μίμηση του Φόκνερ στο Καθώς ψυχορραγώ[1]: ο Σουίφτ απάντησε λέγοντας πως φυσικά ο Φόκνερ τον έχει στοιχειώσει ως συγγραφέα[2]. Δεν αρνείται, λοιπόν, την επιρροή από τους μεγάλους προκατόχους του, αντιθέτως την θεωρεί αναπόφευκτη. Στην παράδοση πάντα της μεταμοντέρνας αφήγησης, ο Σουίφτ χτίζει την πλοκή μέσα από θραύσματα και στιγμιότυπα και κάνει μια καλά μελετημένη σκιαγράφηση των χαρακτήρων, των ηθών, του αξιακού συστήματος της Μεγάλης Βρετανίας μετά τα μέσα της δεκαετίας του ογδόντα. Αποδίδει τις ματαιώσεις τις γενιάς του σαράντα και τη σύγκρουσή της με τις νεότερες γενιές μέσω του Βινς, του θετού γιου του Τζακ, που αντιδρά στις «ασφαλείς» ζωές της προηγούμενης γενεάς ακολουθώντας τις δικές του επιλογές.

Θάνατος σε νερό

Διατρέχοντας τον χάρτη της σύγχρονης Βρετανίας, καρφιτσώνοντας μικρά ορόσημα στην επικήδεια πορεία που διαγράφει το λείψανο, ο συγγραφέας κινεί τους χαρακτήρες του μέσα από τόπους συμβολικούς που παραπέμπουν σε Ναούς ή άλλα «σημεία συγκέντρωσης πιστών»[3] (το Ναυτικό Μουσείο, τον καθεδρικό ναό του Κάντερμπερι στο Κεντ, το Μάργκεϊτ, αλλά και τη βρετανική ύπαιθρο με τα εγκαταλελειμμένα μνημεία του ιστορικού της παρελθόντος). Τα πρόσωπα «συγκεντρώνονται» για να κάνουν τις μικρές τους τελετές, με έναν υποδόριο πρωτογονισμό που εκπλήσσει, και που είναι ίδιον της λογοτεχνίας του Σουίφτ. Τα τοπία πρωταγωνιστούν στο βιβλίο με τρόπο αντίστοιχο με εκείνον του Τσόσερ στις Ιστορίες του Κάντερμπερι. Οι αφηγήσεις των ηρώων κατά τη διάρκεια αυτού του road narration τους οδηγούν σε κάποιο είδος αφύπνισης: To εγκόσμιο και το πνευματικό αντιπαρατίθενται με πικρή ειρωνεία. Μερική είναι η γνώση μας της αλήθειας, εισηγείται με την πέννα του ο συγγραφέας: όπως κάθε αφηγητής προσθέτει ένα λιθαράκι στην κατανόηση της ζωής και του θανάτου του κεντρικού ήρωα, έτσι και καθένας από εμάς αντιλαμβάνεται τμηματικά, αποσπασματικά, ετεροχρονισμένα κι ελλειπτικά τις μεγάλες αλήθειες που διέπουν τη ζωή. Γι’ αυτόν τον λόγο, η πορεία του τεφροδοχείου του Τζακ Ντοντς προς την άμμο του Μάργκειτ με παραπέμπει πολύ περισσότερο στην «Έρημη Χώρα» του T.Σ. Έλιοτ (Waste Land), παρά στον Φόκνερ[4].

 

altΤελευταίος γύρος
Γκράχαμ Σουίφτ
Μτφρ: Άντζελα Δημητρακάκη
Βιβλιοπωλείον της Εστίας 2013
Σελ. 361, τιμή € 18,00
alt

 



[1] "The simple fact is that Last Orders, in its plot and formal structure, is almost identical to that novel, without acknowledgement and without even, as far as I can see, the kind of knowing nod towards the earlier novel that would have made this acceptable. These are tricky issues, but the borrowing (if that's the right word) is substantial.(…) Mr Swift over-stresses the connection and makes it sound as though the whole point of Last Orders is to do a remodelling of Faulkner's book».

[2] «Faulkner was a ghostly presence - as were other writers. In Faulkner’s As I Lay Dying there was a rotting corpse, and in mine, ashes (…)I admire Faulkner very much, and there are obvious similarities between the narrative – although I have my jar of ashes, Faulkner has his rotting corpse, and the setting is clearly very different. So without my having begun the book – or continued writing it – with that novel constantly in my mind, I think there is a little homage at work.

[3] Points of congregation

[4] “Οn Margate Sands. I can connect Nothing with nothing. The broken finger-nails of dirty hands. My people humble people who expect Nothing”. (T.S. Eliot, Waste Land)

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ