walzer

Tου Νίκου Ξένιου

«Η ημέρα τ’ αργόσειστα πώς κτύπαε τα φτερά της, πώς προχωρούσαν οι στιγμές, η μια την άλλη ωθώντας, το εσπερινό το φίλημα, το ενέχυρο ήταν πλέον / πως και αύριο, με τον νέον ήλιο, θ’ανθοβολεί η αγάπη». (μετάφραση Βασίλη Λαζανά, από την «Τριλογία του Πάθους», εκδ. Καλέντης, Αθήνα, 1996)

Ταυτίζεται ο δημιουργός με το δημιούργημά του; Ήταν η Λότε (στα «Πάθη του Νεαρού Βέρθερου» του 1774) ή ήταν ο Βίλελμ Μάιστερ ένα ακόμη πρόσωπο που γνώρισε στη ζωή του ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε; Η Φρειδερίκη (ο έρωτάς του του 1770), η Σαρλότε (η σχέση του που ξεκίνησε το 1776), η σύζυγός του Κριστιάνε (με την οποία γνωρίστηκε το 1806 κι έζησε μαζί της μέχρι τον θάνατό της), μήπως όλες είναι γυναικείες μορφές που -σαν τις ακτίδες μιας δέσμης φωτός- οδηγούν απαρεγκλίτως στην Ούλρικε φον Λέβετσβω (τον γεροντικό του έρωτα του 1823); Και μήπως είναι, τελικά, η Ούλρικε που τον ενέπνευσε στη διαμόρφωση του χαρακτήρα της Χερσίλια (στα «Χρόνια της Περιπλάνησης του Βίλελμ Μάιστερ»); 

Αντιστρέφοντας τους κλασικούς, ο Μάρτιν Βάλζερ στο «Ο άντρας που ήξερε ν’αγαπάει» (Ein Liebender Mann) μιλά για την πνευματική διολίσθηση του γίγαντα αυτού του Πνεύματος στο ανέφικτο και χιμαιρικό τοπίο του γεροντικού έρωτα. Μιλά για τον διάλογο του Γκαίτε με το ακόμη σφριγηλό -όμως όχι ποθητό- κορμί του. Επιτρέποντάς τους την αίγλη της θεατρικής περσόνας χωρίς να τους αποκόπτει από την ιστορικότητά τους, ο Βάλζερ βάζει τους ήρωές του να επιδίδονται σε λεξιλάγνα ανταλλαγή φιλοφρονήσεων ή λεπταίσθητων ειρωνικών παρατηρήσεων κι έτσι οικοδομεί ένα άκρως βερμπαλιστικό κείμενο.

Ακροβατώντας ανάμεσα στο υψηλό κοινωνικό του αξίωμα και την απογυμνωμένη ανδρική του ματαιοδοξία, ο Γκαίτε εμφανίζεται ως τραγική φιγούρα. Έχει προτάξει ως θέμα των μεγάλων έργων του το ερωτικό πάθος και αντιλαμβάνεται ήδη τον Φάουστ ως προάγγελο του εβδομηντατριάχρονου εαυτού του. Μισεί τον εμμονικό, αυτοκτονικό του Βέρθερο, καθώς η προοικονομημένη έκβαση του έργου αυτού γίνεται η ερωτική του φυλακή.

Ο Μάρτιν Βάλζερ επικεντρώνεται στον ευσεβή πόθο της αποπνευμάτωσης της σάρκας, βουτώντας την πέννα του στην πέννα του Γκαίτε. Στο υποτιθέμενο προσχέδιο μιας νουβέλας που ο γερμανός κλασικός προτίθεται να δημοσιεύσει με τον τίτλο «Ο άντρας που ήξερε ν’αγαπάει», η Ούλρικε παρουσιάζεται ως η επίλεκτή του, ενώ ο ίδιος είναι ο επίλεκτος της κακεντρεχούς κοινωνίας που τον περιβάλλει: υπουργός και μυστικοσύμβουλος του Καρόλου Αυγούστου (Δούκα της Σαξονίας-Βαϊμάρης), αυθεντία σε θέματα Κουλτούρας, Ρητορικής, Αισθητικής, αλλά και Ορυκτολογίας και Βοτανικής. Διαστρωματώσεις πετρωμάτων και ποικιλίες χλωρίδας παρουσιάζονται ως αλληγορίες των στρωμάτων της απέλπιδος συνείδησής του. Το επιστολογραφικό του μυθιστόρημα όμως, σε αντίθεση με τον «Βέρθερο», θα έχει αίσιο τέλος. «Ο Πλάτωνας, επειδή απώλεσε την ομορφιά, επινόησε την ανάμνηση», λέει φιλάρεσκα. «Εγώ θα απολέσω την ανάμνηση, επειδή ανακάλυψα την ομορφιά!».

Με το ίδιο χειρουργικό νυστέρι με το οποίο ο Γκαίτε ανατέμνει τη φύση του έρωτα (στον «Φάουστ», στις «Ρωμαϊκές Ελεγείες», στα «Ενετικά Επιγράμματα») ο Μάρτιν Βάλζερ έρχεται ν’ανατάμει -με σκηνικό τη λουτρόπολη του Μάριενμπαντ της Τσεχίας- την ερωτική ατασθαλία αυτού του επιβλητικού χήρου Γκαίτε, που μόλις έχει συνέλθει από ένα σοβαρό καρδιολογικό πρόβλημα, παράλληλα όμως βυθίζεται σε παραλήρημα διπλών ταυτίσεων κι αντανακλάσεων. Στη διάρκεια ενός χορού μεταμφιεσμένων, την ώρα που συνοδεύει την Ούλρικε, ο Γκαίτε γλιστρά και πέφτει αδέξια, υποδηλώνοντας την ηλικία του: ο υπέρτατος εξευτελισμός! Η αντιζηλία προς τους άλλους άνδρες είναι ένα σταθερό σημείο αναφοράς του αιρετικού αυτού (βλ. την αντιζηλία του προς τον κατά πολύ νεώτερό του επινοημένο «κύριο ντε Ρορ»), που αυτοϋπονομεύεται και σαρκάζει τον εαυτό του, χωρίς ωστόσο ν’αποδεσμεύεται από το πρότυπο διδασκάλου που του επιφυλάσσει η εποχή του, διατηρώντας ως πνευματική βάσανο το πλησίασμα των χειλιών και την τεράστια διαφορά ηλικίας που τον χωρίζει από την εκλεκτή της καρδιάς του.

Στο κείμενο εμφανίζεται η φιλολογική άμιλλα του Γκαίτε με τον Φρίντριχ Σίλερ και καυτηριάζεται η «ρηχή» μελοποίηση της ποίησής του από τον Φρανς Σούμπερτ, όλα δε αυτά επιτάσσονται στην κρίση της «υστάτης κριτού» που η Ουλρίκε ενσαρκώνει. «Τα μάτια σας είναι ο μέγας κυρίαρχος!». Ένα γνέψιμό της, η παραμικρή σύσπαση των χειλιών της, οι γυμνοί της ώμοι ανατρέπουν τις σταθερές του. «Φαίνεστε όμορφος σήμερα», του κάνει φιλοφρόνηση η Ούλρικε, κυριολεκτικά «σφάζοντάς» τον: οποιοδήποτε σχόλιο για «ομορφιά» στην ηλικία του είναι προσβολή, έστω και ως κομπλιμέντο, επειδή προϋποθέτει την ηλικία ως γνώμονα. Επειδή «φαίνεται» όμορφος και δεν «είναι». Επειδή στην ηλικία αυτήν κανείς δεν είναι όμορφος, παρά την πνευματική του στύση. Στα 1823 -όπου διαδραματίζεται η νουβέλα- η Ούλρικε εμφανίζεται να γνωρίζει την περίφημη «Ελεγεία του Μάριενμπαντ» που είναι εμπνευσμένη απ΄ αυτόν τον μυθιστορηματικό έρωτα και παρατίθεται ολόκληρη μέσα στο βιβλίο. Εμφανίζεται λοιπόν να την διαβάζει με όλο το κορμί της και να συγκλονίζεται από αυτήν, διανοίγοντας κάποιαν αμυδρή, αλλά φρούδα δίοδο ερωτισμού. Η επιστολογραφία είναι ο θεμελιώδης άξονας βιογράφησης στο τρίτο μέρος του βιβλίου. Η Ούλρικε φέρεται να ζητά από την καμαριέρα της να κάψει όλες τις επιστολές του Γκαίτε λίγο πριν πεθάνει ανύπαντρη, στον ανθό της ηλικίας της.

Όπως ο Αντρέ Μωρουά (στη βιογραφία «Βύρων», σε μετάφραση Βασίλη Παπαδόπουλου, Αθήνα, εκδόσεις «Μορφωτικής Εταιρείας», 1954) παρουσιάζει τον Λόρδο Βύρωνα, μια γενιά νεώτερο και τυπικό εκπρόσωπο του Ρομαντισμού, να  ιχνηλατεί την ερωτική του απογοήτευση μέσω της αναδίφησης στη γυναικεία φύση συναρτώντας το ατελέσφορον του νεανικού του πάθους με τη σωματική του αναπηρία, έτσι και ο Μάρτιν Βάλζερ παρουσιάζει τον Γκαίτε να εξιδανικεύει το αντικείμενο του πόθου του και να το καθιστά, έτσι, απρόσιτο, δικαιολογώντας την ανημπόρια του να το προσεγγίσει ως εραστής. Μια δύσκολη μετάφραση (Ηλίας Τσιριγκάκης) ενός δύσκολου κειμένου, που χωρίς ωραιοποιήσεις, με πρωτότυπη απόδοση της εναλλαγής προσώπων στους διαλόγους, κινηματογραφική ιχνηλάτηση των κινήσεων κι εκφράσεων, απρόβλεπτη τόλμη στην εικονοπλασία και, κυρίως, «στενή» παρακολούθηση -σε γκρο πλαν- του ήρωα, βιογραφεί τον όψιμο, τον «ροκοκό» Γκαίτε, όπως τον αποκαλούσε ο γιος του Αύγουστος. Ο «Άντρας που ήξερε ν’αγαπάει» αναπλάθει δεξιοτεχνικά τον ιδαλγό Γκαίτε, τον μεγάλο κλασικό που βιώνει τον ανανταπόδοτο έρωτα ως σωματικό πόνο μέσα στον οποίον αναλώνεται.

 

alt

Ο άντρας που ήξερε ν’ αγαπάει
Μάρτιν Βάλζερ
μετάφραση: Ηλίας Τσιριγκάκης
Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2013
293 σελ., τιμή € 15,00

politeia_order

 

 

 

 

 


Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

Για το 34ο βιβλίο της εμβληματικής σειράς «Orbis Literæ», το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Ογούζ Ατάι [Oğuz Atay] «Αποσυνάγωγοι» (μτφρ. Νίκη Σταυρίδη, απόδοση ποιητικών τμημάτων: Δημήτρης Μαύρος, επίμετρο: Βασίλης Φ. Δρόλιας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ρετζίνα Πόρτερ [Regina Porter] «Οι ταξιδιώτες» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ντεμπούτο της Αμερικανίδας Ρετζίνα Πόρτερ (Σαβάνα, Τζόρτζια) με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Η εκδότρια Άννα Πατάκη τιμήθηκε από το γαλλικό κράτος με το παράσημο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών, για τη δράση της υπέρ της προώθησης των σύγχρονων Γάλλων συγγραφέων.

Επιμέλεια: Book Press

Τη Δευτέρα 23 Ιανουαρί...

Τρεις γάτες (διήγημα)

Τρεις γάτες (διήγημα)

Στα δύο της άρχισε να παχαίνει απότομα, έπαιρνε σχεδόν ένα κιλό τον μήνα· σαν αρνάκι που το τάιζαν για το Πάσχα. Δεν θυσιάστηκε βέβαια, αρρώστησε όμως. Τότε εκδηλώθηκε το αυτοάνοσο που την ταλαιπωρεί. Κεντρική εικόνα: Charles van den Eycken, The Jewel Box.

Της Αθηνάς Βογιατζόγλου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ