Σημείο Ωμέγα

Της Εύας Στάμου

Ο ΝτεΛίλλο δεν ανήκει στους εύκολους συγγραφείς: ο λόγος του είναι πυκνός και στοχαστικός, τα σύντομα, σφιχτά κείμενά του αντιστέκονται στην ερμηνεία και του πιο εξασκημένου αναγνώστη. Το τελευταίο βιβλίο του, με τίτλο Σημείο Ωμέγα, δεν αποτελεί εξαίρεση.

Η γοητεία που ασκεί ο ΝτεΛίλλο στους εκατομμύρια αναγνώστες του ανά τον κόσμο, οφείλεται αναμφισβήτητα στην εξαιρετικά δουλεμένη γραφή του και στην υπαρξιακή διάσταση των κειμένων του, αλλά και στον μύθο που έχει δημιουργηθεί γύρω από την προσωπικότητά του. Τα θέματα της παράνοιας, της καλλιτεχνικής δημιουργίας, της πολιτικής διαφθοράς και των θεωριών συνωμοσίας, των ασαφών ορίων αλήθειας-φαντασίας, θέματα που επανέρχονται και στο πρόσφατο βιβλίο του, προσελκύουν ένα κοινό που εκτός από τη λογοτεχνική απόλαυση αναζητά επίσης απαντήσεις σε φιλοσοφικά ερωτήματα και προσπαθεί ν’ ανακαλύψει τι κρύβεται πίσω από την πρώτη ανάγνωση και τους συμβολισμούς του κάθε βιβλίου, ξεχνώντας συχνά ότι έχει να κάνει με σύγχρονη μυθοπλασία και όχι με μυστικιστικά ή θεολογικά κείμενα.

Το κόστος της Τέχνης

Το Σημείο Ωμέγα ξεκινά με την περιγραφή μιας καλλιτεχνικής εγκατάστασης που ένας αγνώστων στοιχείων άντρας -ο συγγραφέας αποφεύγει να του δώσει ονοματεπώνυμο- παρακολουθεί στο ΜΟΜΑ της Νέας Υόρκης. Στον επίλογο του μυθιστορήματος και αφού έχει ολοκληρωθεί η σύντομη περιπέτεια που ενώνει τους τρεις κεντρικούς χαρακτήρες, ο συγγραφέας κλείνει την ιστορία επιστρέφοντας στον "άγνωστο" χαρακτήρα του οποίου ο ρόλος για τις ζωές των ηρώων δεν γίνεται ποτέ ξεκάθαρος. Ο πρόλογος κι ο επίλογος ασχολούνται με την ερμηνεία της τέχνης και τους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει ή καθορίζει τις ζωές των ανθρώπων, την σχέση της με το ψυχικό νόσημα, και την χρήση της προκειμένου να εκτονώσουμε ή να φωτίσουμε το ψυχικό τραύμα. Παράλληλα το κείμενο βρίθει παρατηρήσεων για την σχέση βιωματικού χρόνου και χώρου και για την αλληλεπίδραση παρατηρητή-παρατηρούμενου.

Στα κύρια κεφάλαια του βιβλίου ο συγγραφέας περιγράφει την σχέση ανάμεσα σ’ έναν νεαρό σκηνοθέτη και σε έναν γνωστό διανοούμενο που έχει διατελέσει πολιτικός σύμβουλος της Αμερικανικής κυβέρνησης. Η εμπλοκή του διανοούμενου σε πολιτικές αποφάσεις για τον πόλεμο στο Ιράκ ίσως δώσει λαβή σε αναγνώστες για την ανάπτυξη θεωριών συνωμοσίας οι οποίες όμως δεν αποτελούν τον πυρήνα της αφήγησης. Καταλυτικό ρόλο για την σχέση των δύο αντρών και την εξέλιξη της πλοκής θα παίξει μία γυναίκα που εμφανίζεται στη μέση περίπου της ιστορίας. Η παρουσία της επιφέρει την αλλαγή των όρων επικοινωνίας ανάμεσα στον ηλικιωμένο διανοούμενο και στο νεαρό καλλιτέχνη καθώς ο συγγραφέας την χρησιμοποιεί για να φωτίσει διαφορετικές όψεις του χαρακτήρα τους.

Κάθε έργο του ΝτεΛίλλο δέχεται πολλαπλές αναγνώσεις. Η δική μου άποψη για το Σημείο Ωμέγα είναι πως βασική επιδίωξη του συγγραφέα είναι να καταδείξει ότι όπως η Τέχνη, έτσι και η πραγματικότητα, επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες, κάθε μία από τις οποίες έχει το δικό της ψυχικό και πνευματικό κόστος. Σε αρκετά σημεία του κειμένου αυτό που δοκιμάζεται δεν είναι τόσο η σχέση των ηρώων, όσο η δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ διαφορετικών αντιλήψεων της πραγματικότητας.

Το ελληνικό κοινό έχει την τύχη να γνωρίσει το κείμενο του ΝτεΛίλλο σε μετάφραση της Ελένης Γιαννακάκη. Ένα φαινομενικά απλό κείμενο, εξαίρετης εκφραστικής ευστοχίας, που ανταμείβει τον προσεκτικό αναγνώστη χάρη στη νοηματική πυκνότητα της κάθε ενότητας, και που προσφέρει την ιδιαίτερη απόλαυση που χαρίζει μόνο η καλή λογοτεχνία.