to_tourkaki250

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η πρώτη ανάγνωση του βιβλίου Το Τουρκάκι του Μετίν Αρντιτί παρακολουθεί την περιπέτεια του βίου και τα έργα του εβραίου τούρκου Ελί Σοριάνο που δωδεκάχρονος, μεσούντος του 16ου αιώνα, εγκαταλείπει την Κωνσταντινούπολη με το ελληνικό όνομα Ηλίας Τρωιάνος. 

Καταφεύγει στη Βενετία και εκεί αξιοποιώντας ως δεξαμενή γνώσεων και εμπειριών το εργαστήριο του Τιτσιάνο αναπτύσσει εξαιρετική δραστηριότητα στον χώρο της ζωγραφικής με το όνομα Τουρκέττο (Τουρκάκι), ως ένα στοιχείο διαδραστικής «συνομιλίας» του Αρντιτί με τον Καναλέττο (Αντόνιο Κανάλ, 1697-1768).

Ο παραστατικός (στο πρωτότυπο, όπως μεταφέρεται στη μετάφραση) λόγος του Αρντιτί διαθέτει ιδιαιτέρως υψηλή πληροφορητικότητα, στην οποία συμβάλλουν τόσο τα ποικίλα γλωσσικά στοιχεία (τουρκικά, εβραϊκά, καστιλλιάνικα, ιταλικά, βενετσιάνικα, λατινικά, ελληνικά), όσο και η έμφαση στις λεπτομέρειες (σε ό,τι αφορά ανθρώπινους χαρακτήρες, καταστάσεις, φύση/τοπία, έργα τέχνης).

Ιδιαίτερα επίσης χαρακτηριστικά στοιχεία του ύφους του συγγραφέα αποτελούν αφενός οι ποικίλες γραμματικές εικόνες (περιγραφή έργων τέχνης και τοπίων, αποτύπωση ανθρώπινων χαρακτήρων με συνακόλουθες πληροφορίες για εκφράσεις, συμπεριφορές, ενδύματα κλπ), και αφετέρου η απόδοση της αναδρομικής και της παλινδρομικής ροής του κειμενικού χρόνου.

Η συναρπαστική αφήγηση του Αρντιτί αποτυπώνει την άνοδο και την πτώση του Τουρκέττο μέσα σε κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές, θρησκευτικές διελκυστίνδες, την καταδίκη του σε δι’ απαγχονισμού θάνατο και τη λαθραία επιστροφή του στην Κωνσταντινούπολη που συνεπάγεται την επιστροφή του στις ρίζες και τη συνακόλουθη εξαφάνισή του στις σκοτεινές παρόδους της πόλης.

Αυτά τα δεδομένα όμως, μέσα στο πλαίσιο της περιδιάβασης στην κοινωνική, αρχιτεκτονική, φυσική τοπογραφία και τοπιογραφία της Κωνσταντινούπολης αλλά κυρίως της Βενετίας, και με αφορμή έναν από τους γοητευτικότερους μύθους της τέχνης (ποιός είναι πραγματικά ο ζωγράφος του αποδιδόμενου στον Τιτσιάνο πίνακα Ο άνδρας με το γάντι), φαίνεται να δηλώνουν ότι ο Αρντιτί βρίσκει μια εξαιρετική ευκαιρία προκειμένου να ασχοληθεί με το περιεχόμενο του Zeitgeist όπως αυτό δεσμεύει τον χαρακτήρα του 16ου αιώνα, χρονικής περιόδου ιδιαιτέρως αποφασιστικής για την ανάπτυξη αφενός του ευρωπαϊκού πολιτισμού και αφετέρου των σχέσεων ανάμεσα στην Ανατολή και στη Δύση, πράγμα που συνάγεται ως το ουσιαστικό ζητούμενο κατά τη σύνθεση του βιβλίου και επομένως εξασφαλίζει την ουσιαστική διαδικασία επίσκεψης στον κειμενικό κόσμο.

Με αυτή την προϋπόθεση ο Μετίν Αρντιτί πραγματεύεται μείζονα θέματα, όπως είναι η άνοδος και η πτώση του εσωτερικού ανθρώπου, ο μύθος ως οδηγός προς την υποκειμενική πραγματικότητα, η προδιαγεγραμμένη ανθρώπινη μοίρα, το τρίπτυχο προδοσία-τύψεις-ενοχές, η τέχνη ως πεδίο σύγκλισης του μύθου και της αντικειμενικής πραγματικότητας, και περαιτέρω: η αποθέωση και η απομυθοποίηση της κοινωνικής ελευθερίας στη Γαληνοτάτη, η εκδικητικότητα ως στοιχείο της εφαρμοσμένης πολιτικής των θρησκειών, η εφαρμογή του Δικαίου ως διελκυστίνδα ανταλλαγμάτων.

Ολόκληρη τη δομή του κειμενικού κόσμου του βιβλίου δεσμεύει η παρουσία της τέχνης, είτε για την τουρκική καλλιγραφία πρόκειται, είτε για τις τοιχογραφίες των βυζαντινών εκκλησιών, είτε κυρίως για τους βενετσιάνους ζωγράφους με εξάρχοντα τον Τιτσιάνο. Υπ’ αυτή την έννοια η τέχνη φαίνεται να προβάλλεται ως ο παράγων που προσδιόρισε τόσο την ανάπτυξη του χαρακτήρα της Ευρώπης, όσο και την εξέλιξη του διαλόγου ανάμεσα στην Ανατολή και στη Δύση.

Επιπλέον, την εστίαση στη θεματική οργάνωση του βιβλίου φαίνεται να κατέχει το στοιχείο της ματαιοδοξίας όπως παρεμβαίνει κατά τη διαπλοκή και την αντιπαράθεση ανάμεσα στην ατομική και στη γενική ιστορία (όπου εντάσσεται η εμβληματική μορφή του πατέρα ως αρχετυπικού προγόνου που συνδέει την ατομική και τη γενική ιστορία).

ourania_armoniaΤο στοιχείο αυτό αντιπροσωπεύει μια ισχυρή όσο και αναπόφευκτη πρόκληση για την ανίχνευση της αντιστικτικής σχέσης ανάμεσα στον κειμενικό κόσμο του βιβλίου του Μετίν Αρντιτί και στον (αχανή) κειμενικό κόσμο του Πέτερ Έστερχαζυ όπως αναπτύσσεται στο βιβλίο Ουράνια Αρμονία (μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου – Μανουέλα Μπέρκι, εκδόσεις Ποταμός, Αθήνα 2005), με επίκεντρο την Ουγγαρία είτε στο πλαίσιο μιας ισχυρής αυτοκρατορίας είτε κατά τη μοναχική πορεία της μέσα από ποικίλους πολιτικούς κλυδωνισμούς. Στο βιβλίο του Έστερχαζυ ο κειμενικός χρόνος αρχίζει κατά τον 16ο αιώνα και εκτείνεται μέχρι τη σύγχρονη εποχή με συνεχείς αναδρομές και κυρίως παλινδρομήσεις που αποδίδουν τον σύνθετο χαρακτήρα ενός δεσμευτικού Zeitgeist. Στο πλαίσιο αυτό τοποθετείται η εξ ορισμού προδιαγεγραμμένη σχέση Ανατολής και Δύσης, δεδομένου μάλιστα ότι ο Έστερχαζυ υπενθυμίζει ότι η πρώτη κοιτίδα των Ούγγρων εντοπίζεται στις όχθες του Δνείπερου κοντά στον Εύξεινο Πόντο.

Αυτός ο σύνθετος κώδικας διατύπωσης και διεκπεραίωσης σημαινομένων προκαλεί για την αναγνώριση του τρόπου διαχείρισης ποικίλων, μειζόνων θεμάτων, όπως είναι πρωτίστως η διαπλοκή και η αντιπαράθεση της ατομικής και της γενικής ιστορίας και η αξιοποίηση αυτής της σύνθετης διαδικασίας για την οργάνωση ενός ευρύτατου ατομικού χωρόχρονου γύρω από την αρχετυπική μορφή του πατέρα-προγόνου, και περαιτέρω: το ιστορικό παρελθόν ως μύθος και ως αντικειμενική πραγματικότητα, η πολιτισμική δημιουργία ως βασικός παράγων για την εξέλιξη της ατομικής και της γενικής ιστορίας, ο υπερρεαλιστικός χαρακτήρας της ιστορίας όπως προκύπτει από το περιεχόμενο και τη λογική των ιστορικών γεγονότων. Κατά τρόπο ομόλογο προς τη δομή του βιβλίου του Μ. Αρντιτί, και στην περίπτωση του Π. Έστερχαζυ η τέχνη διαπερνά και δεσμεύει τον κειμενικό κόσμο. Και εδώ εντοπίζεται ο Τιτσιάνο, καθώς και άλλοι βενετσιάνοι (και όχι μόνον) ζωγράφοι. Κυρίως όμως επιβάλλεται η μουσική με εξάρχοντα τον Χάυντν (αυτονόητο, αφού πρόκειται για τη μεγάλη οικογένεια των Έστερχαζυ), ενώ ιδιαίτερη προσδιοριστική παρέμβαση διασχίζοντας τους αιώνες πραγματοποιούν η λογοτεχνία και η φιλοσοφία. Εντέλει, η παράλληλη πρόσληψη της βαθιάς δομής των δύο κειμενικών κόσμων οδηγεί στην αναγνώριση της ίδιας διαδικασίας, έστω και από διαφορετικές αλλά πάντως παραπληρωματικές εστιάσεις, για τον καθορισμό αρχετυπικών παραμέτρων που δηλώνουν τη θέση του εσωτερικού ανθρώπου απέναντι στα υλικά του μύθου και της αντικειμενικής πραγματικότητας, από τα οποία (υλικά) προέρχεται η διαμόρφωση του τοπίου στον ατομικό χωρόχρονο.

tourkakiΤο Τουρκάκι
Μετίν Αρντιτί
Μετφρ: Ρίτα Κολαΐτη
Εκδόσεις Καλέντης
Αθήνα 2012
Τιμή: € 16,00, σελ. 319

politeia_order

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

Για το βιβλίο της Βερόνικα Ράιμο [Veronica Raimo] «Ας πούμε πως είμαι εγώ» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Δώμα). Kεντρική εικόνα: Unsplash.

Γράφει η Φανή Χατζή

Το Ας πούμε πως είμαι εγώ (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδόσεις Δ...

«Απαγορευμένο τετράδιο» της Άλμπα ντε Σέσπεντες (κριτική) – Μια γοητευτική πλην μονοφωνική αφήγηση

«Απαγορευμένο τετράδιο» της Άλμπα ντε Σέσπεντες (κριτική) – Μια γοητευτική πλην μονοφωνική αφήγηση

Για το μυθιστόρημα της Άλμπα ντε Σέσπεντες [Alba De Cespedes] «Απαγορευμένο τετράδιο» (μτφρ. Σταύρος Παπασταύρου, εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Οι σκέψεις δεν υπάρχουν. Υλοποιούνται μόνο κατά την εκφορά τους, προφορικώς ή γραπτώς ...

«Ατίμωση» του Τζον Μάξγουελ Κουτσί (κριτική): Το λογοτεχνικό και ιστορικό ορόσημο της Νότιας Αφρικής

«Ατίμωση» του Τζον Μάξγουελ Κουτσί (κριτική): Το λογοτεχνικό και ιστορικό ορόσημο της Νότιας Αφρικής

Για το μυθιστόρημα του Τζον Μάξγουελ Κουτσί [J.M. Coetzee] «Ατίμωση» (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 30 Ιουνίου 1991, έπειτα από 43 χρόνια σκληρού ρατσ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

Στο 47ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα και αρθογράφο Βίβιαν Στεργίου. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 18 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες Γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες Γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες Γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...
To 7ο Θερινό Βιβλιοστάσιο έρχεται στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης

To 7ο Θερινό Βιβλιοστάσιο έρχεται στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης

To 7o Θερινό Βιβλιοστάσιο θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 19, το Σάββατο 20 και την Κυριακή 21 Ιουλίου, στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης. Κεντρική εικόνα από το περσινό επιτυχημένο 6ο Θερινό Βιβλιοστάσιο στον Κήπο Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων.

Επιμέλεια: Book Press

To 7o Θερινό Βι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ