manolo250

Της Βίκυς Βασιλάτου-Σαρρή

Ο Καταλανός συγγραφέας, Manuel Vázquez Montalbán, θεωρείται ένας από τους πλέον μοντέρνους σύγχρονους συγγραφείς.

Από όταν ανακάλυψε την κλήση του στη λογοτεχνία τη δεκαετία του ’60 -κατά την κράτησή του στις φρανκικές φυλακές-, έγινε πολυγραφότατος συγγραφέας, συνεργάτης της εφημερίδας El Pais, καθώς και ποιητής και δοκιμιογράφος. Έγραψε θεατρικά, βιβλία μαγειρικής, πολιτικά και κοινωνιολογικά δοκίμια. Τον αποκαλούν μάλιστα «πατέρα» όσων συγγραφέων αστυνομικών γεννήθηκαν μετά την επιστροφή της μοναρχίας στην Ισπανία, ενώ είναι ο φυσικός «πατέρας» του δημοφιλούς ιδιωτικού ντετέκτιβ, Πέπε Καρβάλιο.

Ο Καρβάλιο ήρθε στον κόσμο στα μέσα της δεκαετίας του ‘70, για να αποδείξει -σύμφωνα με τον Καταλανό συγγραφέα- σε μια εποχή που το ισπανικό μυθιστόρημα αφέθηκε στον ιστό μιας ανεξέλεγκτης δημιουργικής ξηρασίας- ότι είναι δυνατό «να γράψεις ένα μυθιστόρημα όπου γίνονται πράγματα». Ενώ, παράλληλα, συνειδητοποίησε ότι ο κυνικός του ήρωας θα γινόταν ένας σπάνιος και οξυδερκής χρονικογράφος της μετα-φρανκικής ισπανικής κοινωνίας.

Ο Καρβάλιο ήταν πρωταρχικά υπερασπιστής του κομμουνισμού, ύστερα συνεργάστηκε με την CIA, για να επιλέξει στη συνέχεια να διεξάγει έρευνες σε ιδιωτικό επίπεδο. Έχει διαβάσει τα πάντα: από Garcia Lorca και Jose Luis Borges μέχρι Hegel. Κάθε βράδυ μάλιστα έχει -για πολλούς- την κακή συνήθεια να καίει μεθοδικά τα βιβλία του για να ζεσταθεί. Αυτός λοιπόν ο «βιβλιοκαύστης» ντετέκτιβ, αντανακλά με τις περιπέτειές του την ισπανική κοινωνία των τελευταίων δεκαετιών. Κι ενώ πρωτοεμφανίστηκε το 1972 στο Εγώ σκότωσα τον Κέννεντυ (Μεταίχμιο, 2002), ξεκινά την πρωταγωνιστική του πορεία με αφετηρία τις Θάλασσες του Νότου (που απέσπασε το βραβείο «Planeta» το 1979) και τραβά πάνω του όλα τα φώτα της αστυνομικής μυθοπλαστικής δημοσιότητας.

Για τον Montalbán, «οι Καρβάλιο είναι ένα χρονικό μιας μεταβατικής εποχής όχι μόνο της Ισπανίας, αλλά κι ολόκληρης της Ευρώπης. Χρησιμοποιώ μια αινιγματική δομή για να ξεκινήσω έναν διάλογο κοινωνικού χαρακτήρα, μια σκέψη πάνω στην πολιτική, την εξουσία…».

Μια δήλωση που δεν θα μπορούσε παρά να μου εξάψει την περιέργεια και να μου τείνει τη σωστή σκυτάλη για να θελήσω ν’ ανακαλύψω αυτή την αινιγματική δομή. Και την ανακάλυψα με την Βαρκελώνη του Μανόλο, που καθώς περιλαμβάνει τρία μυθιστορήματά του, με πρωταγωνιστή τον ιδιόρρυθμο ντετέκτιβ, μου έδωσε μια πιο εμπεριστατωμένη άποψη του τι εστί Καρβάλιο και Montalbán. Ενώ, ταυτόχρονα, το μυαλό μου ανέτρεξε τρία χρόνια πίσω, στην παρουσίαση του βιβλίου του Leonardo Padura, Παρελθόν χαμένο στην ομίχλη (Καστανιώτης, 2009) και στη συζήτηση που έκανε με τον Πέτρο Μάρκαρη περί αστυνομικού μυθιστορήματος του Νότου. Σαν σήμερα, με θυμάμαι να θέλω να αποτυπώσω στο χαρτί κάθε λέξη και τελεία από αυτά που λέγονταν μεταξύ του Κουβανού και του Έλληνα.

Ξαναδιαβάζοντας τις σημειώσεις μου, διαπίστωσα πως ό,τι συζητήθηκε ταιριάζει γάντι στα βιβλία τού Καταλανού. Όπως η διαπίστωση του Padura ότι όταν γράφεις ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, έχεις την ελευθερία να περιγράψεις λεπτομερώς την υπάρχουσα κατάσταση της χώρας σου. Κι ενώ ασκείς σκληρή κριτική, τα βιβλία δεν λογοκρίνονται, αντιθέτως, βραβεύονται. Ή όπως η επισήμανση του Μάρκαρη ότι το σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα είναι ένα κοινωνικό μυθιστόρημα με αστυνομική πλοκή.

Αυτή είναι άλλωστε και μία από τις σημαντικότερες συμβολές του Montalbán στο αστυνομικό μυθιστόρημα: κατόρθωσε να το μετατρέψει σε κοινωνικοπολιτικό. Μια άλλη, σύμφωνα με το προλογικό σημείωμα του Μάρκαρη στη Βαρκελώνη του Μανόλο, είναι ότι ο συγγραφέας «απάλλαξε τη μεγαλούπολη από τα στενά όρια του χώρου και του περιβάλλοντος και την κατέστησε πρωταγωνίστρια του αστυνομικού μυθιστορήματος. Στο σύγχρονο αστυνομικό, η πόλη δεν είναι απλώς ο χώρος όπου εκτυλίσσεται το μυθιστόρημα, αλλά πρωταγωνιστεί μαζί με τους ήρωές του».

Κι έτσι, ως συνοδοιπόρος του Πέπε, χάθηκα στις συνοικίες, τα στενά, τα σπίτια και τη γαστρονομία μιας πόλης που με κάθε της ανάσα γύριζε κάθε σελίδα του τόμου που κρατούσα στα χέρια μου, κάθε σελίδα των Θαλασσών του Νότου (1979), του Ελληνικού λαβυρίνθου (1991) και του Βραβείου (1996). Βιβλίο το βιβλίο, και με το ελαφρυντικό μιας έρευνας, ο Καρβάλιο προσπαθεί να λύσει το αίνιγμα μιας ιδιόμορφης πόλης και κοινωνίας. Ενώ ο Montalbán δίνει τροφή για σκέψη και αποτυπώνει με μαεστρία, κυνισμό και ιδεαλισμό την βαρκελωνέζικη ψυχή.

Οι τρεις ιστορίες της Βαρκελώνης του Μανόλο αρκούν για να κατανοήσεις, να γευτείς και να θαυμάσεις τη λογοτεχνική πένα και τα μηνύματα του Καταλανού. Οι ιστορίες του όμως έμελλε να έχουν ημερομηνία λήξης μιας και ο Montalbán γνώριζε εκ των προτέρων πότε θα έπεφτε ο τελευταίος κόκκος άμμου στη κλεψύδρα τού Πέπε, κι αυτό μη τυχόν εκλείψει ο «καρβαλιστικός» του οίστρος και κουράσει τους αναγνώστες. Ύστερα λοιπόν από μια συνύπαρξη, που μέτρησε συνολικά μια εικοσιπενταετία και μια δεκαπενταριά μυθιστορήματα, ο συγγραφέας, λίγο πριν αποβιώσει (ειρωνεία της τύχης;), παραδίδει στον εκδότη του τη Χιλιετία (Καστανιώτης, 2005), βάζοντας μία τελεία στη ζωή του Καρβάλιο και -αναπόφευκτα- έναν επίλογο στο συγγραφικό του έργο…

Στο κύκνειο άσμα του λοιπόν, o Manolo, ως δημοκρατικός και φιλεύσπλαχνος «εκτελεστής», δίνει τον λόγο στον Πέπε μέσα από έναν δυνατό μονόλογο, παύοντάς τον από τον ρόλο του ως ασπίδα μεταξύ του αναγνώστη και του συγγραφέα, του συγγραφέα και της πραγματικότητας. Στέκεται μπροστά στον καθρέφτη, σ’ ένα αποκαλυπτικό ενώπιος ενωπίω. Πλέον, ο ήρωας δεν μεσολαβεί· αποκαλύπτει. Πρόκειται για έναν επιτυχημένο παραλληλισμό μεταξύ συγγραφικής ύπαρξης και ταυτότητας του Montalbán. Για ένα λογοτεχνικό τέχνασμα που σπάει κόκαλα. Εν ολίγοις, για ένα κύκνειο άσμα που η μελωδία του σημαίνει το τέλος μιας λαμπρής εποχής για τη αστυνομική λογοτεχνία της Καταλονίας και κατ’ επέκταση της Ισπανίας.

varkeloniΗ Βαρκελώνη του Μανόλο
Manuel Vázquez Montalbán
Μετφρ: Βέρα Δαμόφλη και Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη
Εκδόσεις: Μεταίχμιο, 2012
Τιμή: € 13,99, σελ.798

politeia_order

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ