manolo250

Της Βίκυς Βασιλάτου-Σαρρή

Ο Καταλανός συγγραφέας, Manuel Vázquez Montalbán, θεωρείται ένας από τους πλέον μοντέρνους σύγχρονους συγγραφείς.

Από όταν ανακάλυψε την κλήση του στη λογοτεχνία τη δεκαετία του ’60 -κατά την κράτησή του στις φρανκικές φυλακές-, έγινε πολυγραφότατος συγγραφέας, συνεργάτης της εφημερίδας El Pais, καθώς και ποιητής και δοκιμιογράφος. Έγραψε θεατρικά, βιβλία μαγειρικής, πολιτικά και κοινωνιολογικά δοκίμια. Τον αποκαλούν μάλιστα «πατέρα» όσων συγγραφέων αστυνομικών γεννήθηκαν μετά την επιστροφή της μοναρχίας στην Ισπανία, ενώ είναι ο φυσικός «πατέρας» του δημοφιλούς ιδιωτικού ντετέκτιβ, Πέπε Καρβάλιο.

Ο Καρβάλιο ήρθε στον κόσμο στα μέσα της δεκαετίας του ‘70, για να αποδείξει -σύμφωνα με τον Καταλανό συγγραφέα- σε μια εποχή που το ισπανικό μυθιστόρημα αφέθηκε στον ιστό μιας ανεξέλεγκτης δημιουργικής ξηρασίας- ότι είναι δυνατό «να γράψεις ένα μυθιστόρημα όπου γίνονται πράγματα». Ενώ, παράλληλα, συνειδητοποίησε ότι ο κυνικός του ήρωας θα γινόταν ένας σπάνιος και οξυδερκής χρονικογράφος της μετα-φρανκικής ισπανικής κοινωνίας.

Ο Καρβάλιο ήταν πρωταρχικά υπερασπιστής του κομμουνισμού, ύστερα συνεργάστηκε με την CIA, για να επιλέξει στη συνέχεια να διεξάγει έρευνες σε ιδιωτικό επίπεδο. Έχει διαβάσει τα πάντα: από Garcia Lorca και Jose Luis Borges μέχρι Hegel. Κάθε βράδυ μάλιστα έχει -για πολλούς- την κακή συνήθεια να καίει μεθοδικά τα βιβλία του για να ζεσταθεί. Αυτός λοιπόν ο «βιβλιοκαύστης» ντετέκτιβ, αντανακλά με τις περιπέτειές του την ισπανική κοινωνία των τελευταίων δεκαετιών. Κι ενώ πρωτοεμφανίστηκε το 1972 στο Εγώ σκότωσα τον Κέννεντυ (Μεταίχμιο, 2002), ξεκινά την πρωταγωνιστική του πορεία με αφετηρία τις Θάλασσες του Νότου (που απέσπασε το βραβείο «Planeta» το 1979) και τραβά πάνω του όλα τα φώτα της αστυνομικής μυθοπλαστικής δημοσιότητας.

Για τον Montalbán, «οι Καρβάλιο είναι ένα χρονικό μιας μεταβατικής εποχής όχι μόνο της Ισπανίας, αλλά κι ολόκληρης της Ευρώπης. Χρησιμοποιώ μια αινιγματική δομή για να ξεκινήσω έναν διάλογο κοινωνικού χαρακτήρα, μια σκέψη πάνω στην πολιτική, την εξουσία…».

Μια δήλωση που δεν θα μπορούσε παρά να μου εξάψει την περιέργεια και να μου τείνει τη σωστή σκυτάλη για να θελήσω ν’ ανακαλύψω αυτή την αινιγματική δομή. Και την ανακάλυψα με την Βαρκελώνη του Μανόλο, που καθώς περιλαμβάνει τρία μυθιστορήματά του, με πρωταγωνιστή τον ιδιόρρυθμο ντετέκτιβ, μου έδωσε μια πιο εμπεριστατωμένη άποψη του τι εστί Καρβάλιο και Montalbán. Ενώ, ταυτόχρονα, το μυαλό μου ανέτρεξε τρία χρόνια πίσω, στην παρουσίαση του βιβλίου του Leonardo Padura, Παρελθόν χαμένο στην ομίχλη (Καστανιώτης, 2009) και στη συζήτηση που έκανε με τον Πέτρο Μάρκαρη περί αστυνομικού μυθιστορήματος του Νότου. Σαν σήμερα, με θυμάμαι να θέλω να αποτυπώσω στο χαρτί κάθε λέξη και τελεία από αυτά που λέγονταν μεταξύ του Κουβανού και του Έλληνα.

Ξαναδιαβάζοντας τις σημειώσεις μου, διαπίστωσα πως ό,τι συζητήθηκε ταιριάζει γάντι στα βιβλία τού Καταλανού. Όπως η διαπίστωση του Padura ότι όταν γράφεις ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, έχεις την ελευθερία να περιγράψεις λεπτομερώς την υπάρχουσα κατάσταση της χώρας σου. Κι ενώ ασκείς σκληρή κριτική, τα βιβλία δεν λογοκρίνονται, αντιθέτως, βραβεύονται. Ή όπως η επισήμανση του Μάρκαρη ότι το σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα είναι ένα κοινωνικό μυθιστόρημα με αστυνομική πλοκή.

Αυτή είναι άλλωστε και μία από τις σημαντικότερες συμβολές του Montalbán στο αστυνομικό μυθιστόρημα: κατόρθωσε να το μετατρέψει σε κοινωνικοπολιτικό. Μια άλλη, σύμφωνα με το προλογικό σημείωμα του Μάρκαρη στη Βαρκελώνη του Μανόλο, είναι ότι ο συγγραφέας «απάλλαξε τη μεγαλούπολη από τα στενά όρια του χώρου και του περιβάλλοντος και την κατέστησε πρωταγωνίστρια του αστυνομικού μυθιστορήματος. Στο σύγχρονο αστυνομικό, η πόλη δεν είναι απλώς ο χώρος όπου εκτυλίσσεται το μυθιστόρημα, αλλά πρωταγωνιστεί μαζί με τους ήρωές του».

Κι έτσι, ως συνοδοιπόρος του Πέπε, χάθηκα στις συνοικίες, τα στενά, τα σπίτια και τη γαστρονομία μιας πόλης που με κάθε της ανάσα γύριζε κάθε σελίδα του τόμου που κρατούσα στα χέρια μου, κάθε σελίδα των Θαλασσών του Νότου (1979), του Ελληνικού λαβυρίνθου (1991) και του Βραβείου (1996). Βιβλίο το βιβλίο, και με το ελαφρυντικό μιας έρευνας, ο Καρβάλιο προσπαθεί να λύσει το αίνιγμα μιας ιδιόμορφης πόλης και κοινωνίας. Ενώ ο Montalbán δίνει τροφή για σκέψη και αποτυπώνει με μαεστρία, κυνισμό και ιδεαλισμό την βαρκελωνέζικη ψυχή.

Οι τρεις ιστορίες της Βαρκελώνης του Μανόλο αρκούν για να κατανοήσεις, να γευτείς και να θαυμάσεις τη λογοτεχνική πένα και τα μηνύματα του Καταλανού. Οι ιστορίες του όμως έμελλε να έχουν ημερομηνία λήξης μιας και ο Montalbán γνώριζε εκ των προτέρων πότε θα έπεφτε ο τελευταίος κόκκος άμμου στη κλεψύδρα τού Πέπε, κι αυτό μη τυχόν εκλείψει ο «καρβαλιστικός» του οίστρος και κουράσει τους αναγνώστες. Ύστερα λοιπόν από μια συνύπαρξη, που μέτρησε συνολικά μια εικοσιπενταετία και μια δεκαπενταριά μυθιστορήματα, ο συγγραφέας, λίγο πριν αποβιώσει (ειρωνεία της τύχης;), παραδίδει στον εκδότη του τη Χιλιετία (Καστανιώτης, 2005), βάζοντας μία τελεία στη ζωή του Καρβάλιο και -αναπόφευκτα- έναν επίλογο στο συγγραφικό του έργο…

Στο κύκνειο άσμα του λοιπόν, o Manolo, ως δημοκρατικός και φιλεύσπλαχνος «εκτελεστής», δίνει τον λόγο στον Πέπε μέσα από έναν δυνατό μονόλογο, παύοντάς τον από τον ρόλο του ως ασπίδα μεταξύ του αναγνώστη και του συγγραφέα, του συγγραφέα και της πραγματικότητας. Στέκεται μπροστά στον καθρέφτη, σ’ ένα αποκαλυπτικό ενώπιος ενωπίω. Πλέον, ο ήρωας δεν μεσολαβεί· αποκαλύπτει. Πρόκειται για έναν επιτυχημένο παραλληλισμό μεταξύ συγγραφικής ύπαρξης και ταυτότητας του Montalbán. Για ένα λογοτεχνικό τέχνασμα που σπάει κόκαλα. Εν ολίγοις, για ένα κύκνειο άσμα που η μελωδία του σημαίνει το τέλος μιας λαμπρής εποχής για τη αστυνομική λογοτεχνία της Καταλονίας και κατ’ επέκταση της Ισπανίας.

varkeloniΗ Βαρκελώνη του Μανόλο
Manuel Vázquez Montalbán
Μετφρ: Βέρα Δαμόφλη και Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη
Εκδόσεις: Μεταίχμιο, 2012
Τιμή: € 13,99, σελ.798

politeia_order

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ [Marente de Moor] «Η Ολλανδή παρθένος» (μτφρ. Γιάννης Ιωαννίδης), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας Μο...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ