manolo250

Της Βίκυς Βασιλάτου-Σαρρή

Ο Καταλανός συγγραφέας, Manuel Vázquez Montalbán, θεωρείται ένας από τους πλέον μοντέρνους σύγχρονους συγγραφείς.

Από όταν ανακάλυψε την κλήση του στη λογοτεχνία τη δεκαετία του ’60 -κατά την κράτησή του στις φρανκικές φυλακές-, έγινε πολυγραφότατος συγγραφέας, συνεργάτης της εφημερίδας El Pais, καθώς και ποιητής και δοκιμιογράφος. Έγραψε θεατρικά, βιβλία μαγειρικής, πολιτικά και κοινωνιολογικά δοκίμια. Τον αποκαλούν μάλιστα «πατέρα» όσων συγγραφέων αστυνομικών γεννήθηκαν μετά την επιστροφή της μοναρχίας στην Ισπανία, ενώ είναι ο φυσικός «πατέρας» του δημοφιλούς ιδιωτικού ντετέκτιβ, Πέπε Καρβάλιο.

Ο Καρβάλιο ήρθε στον κόσμο στα μέσα της δεκαετίας του ‘70, για να αποδείξει -σύμφωνα με τον Καταλανό συγγραφέα- σε μια εποχή που το ισπανικό μυθιστόρημα αφέθηκε στον ιστό μιας ανεξέλεγκτης δημιουργικής ξηρασίας- ότι είναι δυνατό «να γράψεις ένα μυθιστόρημα όπου γίνονται πράγματα». Ενώ, παράλληλα, συνειδητοποίησε ότι ο κυνικός του ήρωας θα γινόταν ένας σπάνιος και οξυδερκής χρονικογράφος της μετα-φρανκικής ισπανικής κοινωνίας.

Ο Καρβάλιο ήταν πρωταρχικά υπερασπιστής του κομμουνισμού, ύστερα συνεργάστηκε με την CIA, για να επιλέξει στη συνέχεια να διεξάγει έρευνες σε ιδιωτικό επίπεδο. Έχει διαβάσει τα πάντα: από Garcia Lorca και Jose Luis Borges μέχρι Hegel. Κάθε βράδυ μάλιστα έχει -για πολλούς- την κακή συνήθεια να καίει μεθοδικά τα βιβλία του για να ζεσταθεί. Αυτός λοιπόν ο «βιβλιοκαύστης» ντετέκτιβ, αντανακλά με τις περιπέτειές του την ισπανική κοινωνία των τελευταίων δεκαετιών. Κι ενώ πρωτοεμφανίστηκε το 1972 στο Εγώ σκότωσα τον Κέννεντυ (Μεταίχμιο, 2002), ξεκινά την πρωταγωνιστική του πορεία με αφετηρία τις Θάλασσες του Νότου (που απέσπασε το βραβείο «Planeta» το 1979) και τραβά πάνω του όλα τα φώτα της αστυνομικής μυθοπλαστικής δημοσιότητας.

Για τον Montalbán, «οι Καρβάλιο είναι ένα χρονικό μιας μεταβατικής εποχής όχι μόνο της Ισπανίας, αλλά κι ολόκληρης της Ευρώπης. Χρησιμοποιώ μια αινιγματική δομή για να ξεκινήσω έναν διάλογο κοινωνικού χαρακτήρα, μια σκέψη πάνω στην πολιτική, την εξουσία…».

Μια δήλωση που δεν θα μπορούσε παρά να μου εξάψει την περιέργεια και να μου τείνει τη σωστή σκυτάλη για να θελήσω ν’ ανακαλύψω αυτή την αινιγματική δομή. Και την ανακάλυψα με την Βαρκελώνη του Μανόλο, που καθώς περιλαμβάνει τρία μυθιστορήματά του, με πρωταγωνιστή τον ιδιόρρυθμο ντετέκτιβ, μου έδωσε μια πιο εμπεριστατωμένη άποψη του τι εστί Καρβάλιο και Montalbán. Ενώ, ταυτόχρονα, το μυαλό μου ανέτρεξε τρία χρόνια πίσω, στην παρουσίαση του βιβλίου του Leonardo Padura, Παρελθόν χαμένο στην ομίχλη (Καστανιώτης, 2009) και στη συζήτηση που έκανε με τον Πέτρο Μάρκαρη περί αστυνομικού μυθιστορήματος του Νότου. Σαν σήμερα, με θυμάμαι να θέλω να αποτυπώσω στο χαρτί κάθε λέξη και τελεία από αυτά που λέγονταν μεταξύ του Κουβανού και του Έλληνα.

Ξαναδιαβάζοντας τις σημειώσεις μου, διαπίστωσα πως ό,τι συζητήθηκε ταιριάζει γάντι στα βιβλία τού Καταλανού. Όπως η διαπίστωση του Padura ότι όταν γράφεις ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, έχεις την ελευθερία να περιγράψεις λεπτομερώς την υπάρχουσα κατάσταση της χώρας σου. Κι ενώ ασκείς σκληρή κριτική, τα βιβλία δεν λογοκρίνονται, αντιθέτως, βραβεύονται. Ή όπως η επισήμανση του Μάρκαρη ότι το σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα είναι ένα κοινωνικό μυθιστόρημα με αστυνομική πλοκή.

Αυτή είναι άλλωστε και μία από τις σημαντικότερες συμβολές του Montalbán στο αστυνομικό μυθιστόρημα: κατόρθωσε να το μετατρέψει σε κοινωνικοπολιτικό. Μια άλλη, σύμφωνα με το προλογικό σημείωμα του Μάρκαρη στη Βαρκελώνη του Μανόλο, είναι ότι ο συγγραφέας «απάλλαξε τη μεγαλούπολη από τα στενά όρια του χώρου και του περιβάλλοντος και την κατέστησε πρωταγωνίστρια του αστυνομικού μυθιστορήματος. Στο σύγχρονο αστυνομικό, η πόλη δεν είναι απλώς ο χώρος όπου εκτυλίσσεται το μυθιστόρημα, αλλά πρωταγωνιστεί μαζί με τους ήρωές του».

Κι έτσι, ως συνοδοιπόρος του Πέπε, χάθηκα στις συνοικίες, τα στενά, τα σπίτια και τη γαστρονομία μιας πόλης που με κάθε της ανάσα γύριζε κάθε σελίδα του τόμου που κρατούσα στα χέρια μου, κάθε σελίδα των Θαλασσών του Νότου (1979), του Ελληνικού λαβυρίνθου (1991) και του Βραβείου (1996). Βιβλίο το βιβλίο, και με το ελαφρυντικό μιας έρευνας, ο Καρβάλιο προσπαθεί να λύσει το αίνιγμα μιας ιδιόμορφης πόλης και κοινωνίας. Ενώ ο Montalbán δίνει τροφή για σκέψη και αποτυπώνει με μαεστρία, κυνισμό και ιδεαλισμό την βαρκελωνέζικη ψυχή.

Οι τρεις ιστορίες της Βαρκελώνης του Μανόλο αρκούν για να κατανοήσεις, να γευτείς και να θαυμάσεις τη λογοτεχνική πένα και τα μηνύματα του Καταλανού. Οι ιστορίες του όμως έμελλε να έχουν ημερομηνία λήξης μιας και ο Montalbán γνώριζε εκ των προτέρων πότε θα έπεφτε ο τελευταίος κόκκος άμμου στη κλεψύδρα τού Πέπε, κι αυτό μη τυχόν εκλείψει ο «καρβαλιστικός» του οίστρος και κουράσει τους αναγνώστες. Ύστερα λοιπόν από μια συνύπαρξη, που μέτρησε συνολικά μια εικοσιπενταετία και μια δεκαπενταριά μυθιστορήματα, ο συγγραφέας, λίγο πριν αποβιώσει (ειρωνεία της τύχης;), παραδίδει στον εκδότη του τη Χιλιετία (Καστανιώτης, 2005), βάζοντας μία τελεία στη ζωή του Καρβάλιο και -αναπόφευκτα- έναν επίλογο στο συγγραφικό του έργο…

Στο κύκνειο άσμα του λοιπόν, o Manolo, ως δημοκρατικός και φιλεύσπλαχνος «εκτελεστής», δίνει τον λόγο στον Πέπε μέσα από έναν δυνατό μονόλογο, παύοντάς τον από τον ρόλο του ως ασπίδα μεταξύ του αναγνώστη και του συγγραφέα, του συγγραφέα και της πραγματικότητας. Στέκεται μπροστά στον καθρέφτη, σ’ ένα αποκαλυπτικό ενώπιος ενωπίω. Πλέον, ο ήρωας δεν μεσολαβεί· αποκαλύπτει. Πρόκειται για έναν επιτυχημένο παραλληλισμό μεταξύ συγγραφικής ύπαρξης και ταυτότητας του Montalbán. Για ένα λογοτεχνικό τέχνασμα που σπάει κόκαλα. Εν ολίγοις, για ένα κύκνειο άσμα που η μελωδία του σημαίνει το τέλος μιας λαμπρής εποχής για τη αστυνομική λογοτεχνία της Καταλονίας και κατ’ επέκταση της Ισπανίας.

varkeloniΗ Βαρκελώνη του Μανόλο
Manuel Vázquez Montalbán
Μετφρ: Βέρα Δαμόφλη και Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη
Εκδόσεις: Μεταίχμιο, 2012
Τιμή: € 13,99, σελ.798

politeia_order

 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ντροπή διήγημα της Χαράς Κούππα

Ντροπή διήγημα της Χαράς Κούππα

Ο κεντρικός πεζόδρομος έχει για τα καλά ησυχάσει. Μοναδική παραφωνία ο ήχος μιας πλαστικής σακούλας που σουσουρίζει δίπλα από τον σκουπιδοτενεκέ, παραδομένη στη δίνη μιας ξαφνικής ριπής ανέμου.

Της Χαράς Κούππα

Ο μήνας είναι Μάρτιος κι η ατμόσφαιρα ίσα ...

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ο «Γυάλινος Κόσμος» του Tennessee Williams, σε σκηνοθεσία του Ivo van Hove, με την Isabelle Huppert, παρουσιάζεται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης για μόνο 3 παραστάσεις στις 13 & 14 Νοεμβρίου.

Επιμέλεια: Book Press

Δυο σταρ του θεάτρου, ο Ίβο ...

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ