pagonia250

Του Γιώργου Βέη

Χρειάζεται ιδιαίτερο ταλέντο για να κατανοήσει κανείς την πραγματικότητα - Ίνγκμαρ Μπέργκμαν
Ένας αρχετυπικός σανδαλοποιός μετατρέπεται αιφνιδίως σε αυτόκλητο τιμωρό του απανταχού χριστιανικού πληρώματος για την ολιγωρία και την παρατεταμένη, κατά την ταραγμένη του γνώμη πάντα, χαλάρωση περί τα παραδεκτά, ήθη.

Οπαδός φανατικός  του καθόλα υπαρκτού πάστορα Τζιμ Τζόουνς, ο οποίος, ως γνωστόν, προκάλεσε το θάνατο εννιακοσίων δώδεκα ενηλίκων και τριακοσίων παιδιών, το Νοέμβριο του 1978 στην Τζόουνσταουν της Γουιάνας, στη Νότια Αμερική, επιζεί εν τέλει της αναίτιας αυτής εξόντωσης με υδροκυάνιο και επιστρέφει στη γενέτειρά του. Πρόκειται για τη Σουηδία των μεταπολεμικών δεκαετιών, όπως σχηματίζει την από πολλές απόψεις δίκαιη κοινωνικά ιδιοπροσωπία της. Στα κενά του Καλού εμφιλοχωρούν, ως συνήθως όμως, οι αλλοπρόσαλλοι, οι εγκληματικοί σαλοί, οι παράφρονες, οι βιαστές της ανθρώπινης ευτυχίας. Οι απόκληροι του Λόγου, εν ολίγοις. Αγγελιοφόρος των δεινών και φορέας άγους είναι και ο σανδαλοποιός του Πριν πέσει η παγωνιά. Μάλιστα, βγαίνει αυτούσιος μέσα από σελίδες βιβλίων, ιερών και μη, που διαβάζονται και αντιστρόφως από νόες διαρκώς εν συγχύσει. Ως περγαμηνές δηλαδή όχι ιαματικών οδηγιών βίου, αλλά ως άσκοπων, ομαδικών ή και ατομικών, μαρτυρίων. Η εξομολόγηση του παράδοξου μεγαθύτη είναι χαρακτηριστική της ψύχωσης, η οποία τον διακατέχει πλήρως από την αρχή ως το τέλος της αφήγησης: «Κάποτε έβγαζα το ψωμί μου φτιάχνοντας σανδάλια. Έκανα όμως μεγαλύτερα όνειρα και αναγκάστηκα να το σκάσω για να γλιτώσω από τη ντροπή μου, την αίσθηση ότι είχα αποτύχει, την αίσθηση ότι κατέστρεψα τα όνειρά μου εξαιτίας της ανικανότητάς μου να τα κάνω πραγματικότητα. Τώρα πλάθω ανθρώπους όπως κάποτε έκοβα σόλες και λουράκια[.] Τα ατέλειωτα χρόνια της ερήμου πήραν τέλος. Δεν θα μας απασχολήσουν άλλο πια τα απλά κτήνη που ναι μεν αισθάνονται πόνο, αλλά τους λείπει η κατανόηση. Τώρα θα στραφούμε στον άνθρωπο». (Βλ. σελ. 230 επ.). Ο πλάστης ζωής στην προκειμένη περίπτωση συνιστά έναν ακόμη αρχιτέκτονα πλήρους εξανδραποδισμού. Εν αγνοία του πάντα, δρα στο περιθώριο του σκοταδιού μιας ανίατης πλέον τρέλας. Δεν είναι πλέον γραφικός, αλλά εξαιρετικά επικίνδυνος. Το παραλήρημα δηλώνει την κατάλυση του ανθρώπινου είδους, όπως προσπαθεί να το διαμορφώσει ο πολιτισμός της ανοχής. Από την άποψη αυτή το Πριν πέσει η παγωνιά συνέχεται από μια διαχρονική αγωνία για την επιβίωση της Αρετής.

Η έγκυρη τεκμηρίωση, η πλήρης αξιοποίηση της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, η προβολή των σημαδιακών κοινωνικών - οικονομικών παραμέτρων, η ειδικότερη διηγητική συνέπεια, οι πρόσφορες αναπτύξεις των χαρακτήρων των δευτερευόντων, αλλά εν πολλοίς κρίσιμων ηρώων, σε συνάρτηση με τα όσα αρθρώνων οι πολυπράγμονες ή μη πρωταγωνιστές, η επαρκέστατα μελετημένη ανάπτυξη της δράσης, οι κατ εξακολούθησιν εσωτερικές και εξωτερικές θεματικές ανατροπές και η πλήρης αφομοίωση των κλασικών έργων της ανιχνευτικής ή αστυνομικής, όπως καθιερώθηκε να αποκαλείται, φιλολογίας συναποτελούν, όπως έχω επισημάνει και στο παρελθόν, τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της μυθοπλαστικής ευχέρειας του Χένινγκ Μάνκελ. Ο κύριος χαρακτήρας του, ο επιθεωρητής της αστυνομίας ονόματι Κουρτ Βαλάντερ, διαζευγμένος πατέρας ενός κοριτσιού, καλείται κατά κανόνα να επιλύει σειρές ακατανόητων, κατ΄ αρχήν, εγκλημάτων. Τον επικουρεί η μακρά επαγγελματική του πείρα και βεβαίως το ιδιαίτερα οξύ του ένστικτο. Έτσι το ακατανόητο και εξωφρενικό της εκάστοτε εγκληματικής πράξης εξιχνιάζεται κατά τρόπο διαλεκτικό, αλλά και διαισθητικό ταυτοχρόνως. Αριθμομνήμων, ιχνηλάτης των κρισίμων λεπτομερειών και επιμελής αναλυτής των μοιραίων πράξεων και παραλείψεων των θυτών, συνιστά μια από τις αντιπροσωπευτικότερες περσόνες της σύγχρονης αστυνομικής φιλολογίας. Στο παρόν μυθιστόρημα τον υποστηρίζει ενεργώς και η μοναχοκόρη του, Λίντα, υποψήφια αστυνομικός.

Ο συγγραφέας, ο οποίος γεννήθηκε το 1948 σε ένα χωριό της Σουηδίας, ανήκει στους χαρισματικούς ανατόμους της μεταπολεμικής παθογένειας της πατρίδας του. Έχουμε ήδη γνωρίσει στη γλώσσα μας, από τις ίδιες εκδόσεις, μυθιστορήματά του, στα οποία συγκαταλέγονται Τα σκυλιά της Ρίγα, Εκτελεστές δίχως πρόσωπο, Εντολές θανάτου, Ένα βήμα πίσω και Η πέμπτη γυναίκα. Μαζί με τον κατά έναν σχεδόν χρόνο νεότερο «γείτονά» του Γκουνάρ Στόλεσεν, από το συχνά - πυκνά καταθλιπτικό Μπέργκεν της Νορβηγίας, αποτελεί το λίαν ευδιάκριτο, παραγωγικό και καταξιωμένο στη συνείδηση των αναγνωστών δίδυμο των Υπερβορείων, το οποίο συνεχίζει στην παγωμένη επικράτειά του να καλλιεργεί τη θερμή γραφή περί του φόνου, αλλά και περί των όσων ορίζουν, ενίοτε μαθηματικά, η Άτη, η Ύβρις και η Νέμεσις. Ο Χένινγκ Μάνκελ ενημερώνει συνήθως τους αλλοδαπούς αναγνώστες τους για την γενικότερη περιρρέουσα κατάσταση, η οποία επικρατεί στη χώρα του τελευταίως. Δεν κρύβει κοινωνικές πληγές, ούτε φλυαρεί ασυστόλως για τα αυτονόητα. Η ψυχική υγεία των μελών της αστικής κυψέλης τον αφορά άμεσα. Συμπλέγματα, φοβίες και υστερίες συνεξετάζονται με συνέπεια και άλλη τόση επιμονή. Το σύμπτωμα οδηγεί στην αποκάλυψη σκοτεινών αιτίων και αιτιατών. Ο Κουρτ Βαλάντερ είναι έτοιμος να αναλωθεί μέχρις εσχάτων προκειμένου να δει κατάματα τον τρόμο, που συνεπάγεται η αλήθεια. Είναι υπερ-φροϋδικός χωρίς βέβαια να το ξέρει. Η επαγωγή συμπερασμάτων, τα οποία αφορούν στην ποιότητα των ψυχώσεων, οι οποίες βαρύνουν τους δράστες διεξάγεται συνεπώς πληρέστατα. Οι δηλώσεις του διακρίνονται για την αφοπλιστική αμεσότητα τους. Έστω:«Η Σουηδία έχει υποστεί θεμελιώδεις αλλαγές. Μια ολόκληρη γενιά έχει χάσει τον δρόμο της. Οι άνθρωποι δεν ξέρουν πια τι είναι σωστό και τι είναι λάθος. Κι όσο για μένα, ειλικρινά δεν ξέρω αν ωφελεί να είσαι αστυνομικός πια».(Βλ. Ένα βήμα πίσω, 362). Η τραγωδία του 1978 της Νοτίου Αμερικής αναβιώνει λοιπόν μυθοπλαστικά στα τέλη Αυγούστου του 2001, όταν ο σανδαλοποιός δοκιμάζει να κατακάψει πολλά θρησκευτικά κέντρα στη χώρα καταγωγής του. Κατά σύμπτωση, από αυτές που μαρτυρούν ένα καλά οργανωμένο συγγραφικό σχέδιο, την Τρίτη 11 Σεπτεμβρίου του 2001, την ημέρα των τρομοκρατικών επιθέσεων στις ΗΠΑ, αναλαμβάνει τα καθήκοντά της στην αστυνομία ηπροαναφερομένη κόρη του, Λίντα Βαλάντερ. Το Κακό διαιωνίζεται, ισχυρίζεται εμμέσως πλην σαφώς ο Χένινγκ Μάνκελ. Ίσως γι΄ αυτό και οι υπερασπιστές του νόμου οφείλουν να γεννούν φύλακες του Αγαθού, ανταπαντά ενδεχομένως ο Βαλάντερ. Η μετάφραση, καλοδουλεμένη από τεχνίτη του είδους, ρέει αβίαστα.

altΠριν πέσει η παγωνιά
Χένινγκ Μανκέλ
Μτφρ.: Λύο Καλοβυρνάς 
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2010
Τιμή: € 13,30, σελ.401

 

 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, ...

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

Για το μυθιστόρημα του Mircea Cărtărescu «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτωρ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Κατά τα λεγόμενα του Χάρολντ Μπλουμ υπάρχουν δύο καταγωγικές γραμμές στο διήγημα και το μυθιστόρημα: η μία ξεκινά από τον Θερβάντε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του βιβλίου σας από μια επισ...

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ