house_of_leaves1

Του Κώστα Κατσουλάρη

[...] ο μεγάλος γαλάζιος κόσμος μας μοιάζει / με σπίτι από φύλλα / λίγο πριν φυσήξει. 

Η μέχρι εξαφανίσεως υποχώρηση του συγγραφέα και η υποκατάστασή του από μια οργανωτική αρχή υπεύθυνη για την παράθεση λόγων ή κειμένων που υποτίθεται ότι λειτουργούν «αντ’ αυτού» είναι, όπως όλα δείχνουν, κεντρικό διακύβευμα της μεταμοντέρνας μας συνθήκης.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, κάθε λόγος περί αυθεντικότητας φαντάζει διακοσμητικός, αφού μια τέτοια συζήτηση απαιτεί την ύπαρξη, ή την πίστη στην ύπαρξη, ενός πρωτοτύπου – πίστη στην οποία αυτά τα κείμενα εξ’ ορισμού αρνούνται να προσχωρήσουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας αφηγηματικής δομής ήταν, στα καθ’ υμάς, το Μηνολόγιο ενός απόντος (Πόλις, 2005) του Σταύρου Κρητιώτη, ένα βιβλίο που σχολιάστηκε πολύ και όχι πάντοτε με νηφαλιότητα. Παρόμοιας στόφας εγχείρημα, σε μια κατά πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, είναι το Σπίτι από φύλλα, ένα βιβλίο που αρκεί να το ξεφυλλίσει κανείς για να αντιληφθεί ότι έχει να κάνει με κάτι περισσότερο από μυθιστόρημα. Το βιβλίο αυτό είναι ένας χώρος ή, όπως το λέει και ο τίτλος του, ένα σπίτι.

Το είδους σπίτι είναι όμως αυτό;

Μια πιθανή απάντηση στο παραπάνω ερώτημα βρίσκεται στο ίδιο το βιβλίο, και μάλιστα στον πυρήνα της πλοκής του, που ξετυλίγεται περίπου ως εξής: Μια οικογένεια, οι Νάβιντσον, μετακομίζουν σ’ ένα μεγάλο σπίτι στην εξοχή. Το ζευγάρι, ο Γουίλ και η Κάρεν, επιζητούν έτσι να ξαναβρούν το χαμένο κρίκο στη μεταξύ τους σχέση, απώλεια που εν πολλοίς οφείλεται στις μακρές απουσίες του Γουίλ. Όλα πηγαίνουν κατ’ ευχήν μέχρι τη στιγμή που το σπίτι τους εμφανίζει μια παράξενη ανωμαλία: η εξωτερική διάστασή του φαίνεται να υπολείπεται της εσωτερικής. Με άλλα λόγια, το σπίτι στο οποίο μένουν αυτοί και τα δύο παιδιά τους είναι στο εσωτερικό του κατάτι μεγαλύτερο από το εξωτερικό του.

Σύντομα, η μικρή αυτή ανισορροπία εξελίσσεται σε μια αενάως μεταβαλλόμενη και άκρως ανησυχητική πραγματικότητα: Πόρτες εμφανίζονται εκεί όπου πριν ήταν μόνο ντουβάρια, διάδρομοι διανοίγονται από το πουθενά. Οι προσπάθειες του Γουίλ, με τη βοήθεια του αδελφού του Τομ και μιας ετερόκλητης ομάδας κρούσης, να εξερευνήσει το αχανές, όπως αποδεικνύεται, εσωτερικό του σπιτιού θα αποτελέσει το υλικό μιας υποβλητικής ταινίας ντοκιμαντέρ. Το Σπίτι από φύλλα εμφανίζεται, εκ πρώτοις, ως το ανερμάτιστο σχόλιο ενός ιδιόρρυθμου τυφλού γέρου –που υπογράφει ως Ζαμπανό– σχετικά με την αυθεντικότητα και το βαθύτερο νόημα αυτού του ντοκιμαντέρ. Έτσι, κι ενόσω η ανάγνωση προχωράει, διαπιστώνει κανείς ότι έχει να κάνει με κάτι περισσότερο από σπίτι. Το σπίτι των Νάβιντσον είναι ένας περίπλοκος αφηγηματικός κόσμος ή, καλύτερα, ένα κείμενο.

danielewski_markΤι είδους κείμενο είναι όμως αυτό;

Σ’ αυτό το ερώτημα προσπαθεί να απαντήσει, έχοντας μάλλον λίγες πιθανότητες επιτυχίας, ένας περιθωριακός νεαρός, ο Τζόνι Τρουάντ, στα χέρια του οποίου έχουν περιέλθει οι εκατοντάδες άτακτες σημειώσεις του γερο-Ζαμπανό. Έτσι, στο «καινούργιο» υπερ-κείμενο έχουν ενταχθεί όχι μονάχα οι παρατηρήσεις του Τρουάντ, αλλά και μια σειρά από βιωματικές αφηγήσεις του που εγκιβωτίζονται στο αρχικό με τη μορφή υποσημειώσεων. Μήπως λοιπόν το Σπίτι από φύλλα μέσα στο οποίο περιφερόμαστε είναι το μυθιστόρημα ενός περιθωριακού νεαρού σχετικά με τις σημειώσεις ενός τυφλού γέρου γύρω από την ταινία κάποιου Γουίλ Νάβιντσον, τη γνησιότητα της οποίας πολλοί αμφισβητούν; Κι όμως όχι. Διότι στο βιβλίο μας έχει ενσωματωθεί και η εργασία μιας απρόσωπης ομάδας Επιμελητών. Περιλαμβάνονται ακόμη, υπό την εποπτεία των Επιμελητών, μια σειρά από επιστολές της μητέρας του Τζόνι προς το γιο της, δύο παραρτήματα του Τρουάντ με επιλογές από ποιήματα, φωτογραφίες, σκίτσα του Ζαμπανό, καθώς επίσης κι ένα τρίτο παράρτημα με «πραγματικό» υλικό.

Αυτό ήταν; ευλόγως αναρωτιόμαστε. Το φίδι δάγκωσε επιτέλους την ουρά του, ο κύκλος ολοκληρώθηκε, la boucle a été bouclée;

Η απάντηση, όπως φαντάζεται κανείς, είναι και πάλι όχι, και θα είναι η ίδια όσες φορές κι αν επιχειρήσει κανείς να χαρτογραφήσει αυτό τον λαβύρινθο από λέξεις με τον οποίο προκαλεί τις αισθήσεις και τη νόησή μας ο συγγραφέας. Το βιβλίο αυτό, που εκτός των προαναφερθέντων συνιστά μια έκθεση από ποικίλες γραμματοσειρές, κάθε πιθανή σελιδοποίηση, εκατοντάδες λιγότερο ή περισσότερο παραπλανητικές υποσημειώσεις, είναι ένα σύμπαν μες στο οποίο δεν ισχύει η γεωμετρία της «ευκλείδειας» λογοτεχνικής ανάλυσης. Δεκάδες αναφορές στην ψυχανάλυση, στη φιλοσοφία, στη θεωρία της λογοτεχνίας επεκτείνουν ή και υπονομεύουν αυτή την ιλιγγιώδη περιδιάβαση στην ιστορία της σκέψης.

Τελικά, αυτό το σπίτι... διαβάζεται;

Η απάντηση, περιέργως ίσως, είναι «ναι». Και μάλιστα με αυξανόμενο ενδιαφέρον. Και τούτο διότι ο 40χρονος αμερικανός είχε την πρόνοια να τοποθετήσει στον κέντρο του δαιδαλώδους σημασιολογικού οικοδομήματός του μια πρωτότυπη και γεμάτη σασπένς ιστορία μυστηρίου. Και πάλι, στην πορεία ίσως αναγκαστεί κανείς να πηδήξει μερικές σελίδες, πρακτική που ορισμένοι ενδεχομένως θα αποκαλούσαν «μη γραμμική ανάγνωση», μα που στην ουσία δεν είναι παρά ένα αυθόρμητο ανακλαστικό μπροστά σ’ ένα επιτηδευμένα υπερχειλίζον υλικό.

Μες στον απόλυτο σχετικισμό του, βέβαια, το Σπίτι από φύλλα είναι ένα ολοκληρωτικό μυθιστόρημα που υπονομεύει προκαταβολικά κάθε ενδεχόμενη κριτική του. Συνεπεία αυτού, το αφηγηματικό παιχνίδι δεν έχει όρια και, σαν το σκοτάδι που σοβεί κάτω από το σπίτι των Νάβιντσον, μπορεί να καταπιεί τα πάντα. Ακόμη και το εξαιρετικά διαυγές και εύστοχο επίμετρο του Θέμελη Γλυνάτση κάλλιστα θα μπορούσε, σε μια μελλοντική έκδοση, να ενταχθεί στο corpus του, χωρίς κάτι τέτοιο να ταράξει στο ελάχιστο την, όποια, αφηγηματική του οικονομία. Στο Σπίτι από φύλλα, κατ’ εικόνα ίσως και της εποχής μας, τα πάντα χωρούν. Σ’ αυτό έγκειται, μεταξύ άλλων, η μεγάλη συμβολική και εικονοποιητική δύναμή του, εκεί, ίσως, εντοπίζεται και η αχίλλειος πτέρνα του. Η Αθηνά Δημητριάδου, που έχει αποδείξει ότι δεν διστάζει να αναλαμβάνει ειδικές αποστολές, επιτέλεσε έναν μεταφραστικό άθλο.

house-of-leavesMark Z. Danielewski
Σπίτι από φύλλα
Μετάφραση Αθήνα Δημητριάδου
Εκδόσεις Πόλις, 2005
Σελ. 750, τιμή 25 ευρώ

 

 

 

 

 

 

 

* Το άνω κείμενο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Βήμα της Κυριακής τον Απρίλιο του 2006.

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ