house_of_leaves1

Του Κώστα Κατσουλάρη

[...] ο μεγάλος γαλάζιος κόσμος μας μοιάζει / με σπίτι από φύλλα / λίγο πριν φυσήξει. 

Η μέχρι εξαφανίσεως υποχώρηση του συγγραφέα και η υποκατάστασή του από μια οργανωτική αρχή υπεύθυνη για την παράθεση λόγων ή κειμένων που υποτίθεται ότι λειτουργούν «αντ’ αυτού» είναι, όπως όλα δείχνουν, κεντρικό διακύβευμα της μεταμοντέρνας μας συνθήκης.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, κάθε λόγος περί αυθεντικότητας φαντάζει διακοσμητικός, αφού μια τέτοια συζήτηση απαιτεί την ύπαρξη, ή την πίστη στην ύπαρξη, ενός πρωτοτύπου – πίστη στην οποία αυτά τα κείμενα εξ’ ορισμού αρνούνται να προσχωρήσουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας αφηγηματικής δομής ήταν, στα καθ’ υμάς, το Μηνολόγιο ενός απόντος (Πόλις, 2005) του Σταύρου Κρητιώτη, ένα βιβλίο που σχολιάστηκε πολύ και όχι πάντοτε με νηφαλιότητα. Παρόμοιας στόφας εγχείρημα, σε μια κατά πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, είναι το Σπίτι από φύλλα, ένα βιβλίο που αρκεί να το ξεφυλλίσει κανείς για να αντιληφθεί ότι έχει να κάνει με κάτι περισσότερο από μυθιστόρημα. Το βιβλίο αυτό είναι ένας χώρος ή, όπως το λέει και ο τίτλος του, ένα σπίτι.

Το είδους σπίτι είναι όμως αυτό;

Μια πιθανή απάντηση στο παραπάνω ερώτημα βρίσκεται στο ίδιο το βιβλίο, και μάλιστα στον πυρήνα της πλοκής του, που ξετυλίγεται περίπου ως εξής: Μια οικογένεια, οι Νάβιντσον, μετακομίζουν σ’ ένα μεγάλο σπίτι στην εξοχή. Το ζευγάρι, ο Γουίλ και η Κάρεν, επιζητούν έτσι να ξαναβρούν το χαμένο κρίκο στη μεταξύ τους σχέση, απώλεια που εν πολλοίς οφείλεται στις μακρές απουσίες του Γουίλ. Όλα πηγαίνουν κατ’ ευχήν μέχρι τη στιγμή που το σπίτι τους εμφανίζει μια παράξενη ανωμαλία: η εξωτερική διάστασή του φαίνεται να υπολείπεται της εσωτερικής. Με άλλα λόγια, το σπίτι στο οποίο μένουν αυτοί και τα δύο παιδιά τους είναι στο εσωτερικό του κατάτι μεγαλύτερο από το εξωτερικό του.

Σύντομα, η μικρή αυτή ανισορροπία εξελίσσεται σε μια αενάως μεταβαλλόμενη και άκρως ανησυχητική πραγματικότητα: Πόρτες εμφανίζονται εκεί όπου πριν ήταν μόνο ντουβάρια, διάδρομοι διανοίγονται από το πουθενά. Οι προσπάθειες του Γουίλ, με τη βοήθεια του αδελφού του Τομ και μιας ετερόκλητης ομάδας κρούσης, να εξερευνήσει το αχανές, όπως αποδεικνύεται, εσωτερικό του σπιτιού θα αποτελέσει το υλικό μιας υποβλητικής ταινίας ντοκιμαντέρ. Το Σπίτι από φύλλα εμφανίζεται, εκ πρώτοις, ως το ανερμάτιστο σχόλιο ενός ιδιόρρυθμου τυφλού γέρου –που υπογράφει ως Ζαμπανό– σχετικά με την αυθεντικότητα και το βαθύτερο νόημα αυτού του ντοκιμαντέρ. Έτσι, κι ενόσω η ανάγνωση προχωράει, διαπιστώνει κανείς ότι έχει να κάνει με κάτι περισσότερο από σπίτι. Το σπίτι των Νάβιντσον είναι ένας περίπλοκος αφηγηματικός κόσμος ή, καλύτερα, ένα κείμενο.

danielewski_markΤι είδους κείμενο είναι όμως αυτό;

Σ’ αυτό το ερώτημα προσπαθεί να απαντήσει, έχοντας μάλλον λίγες πιθανότητες επιτυχίας, ένας περιθωριακός νεαρός, ο Τζόνι Τρουάντ, στα χέρια του οποίου έχουν περιέλθει οι εκατοντάδες άτακτες σημειώσεις του γερο-Ζαμπανό. Έτσι, στο «καινούργιο» υπερ-κείμενο έχουν ενταχθεί όχι μονάχα οι παρατηρήσεις του Τρουάντ, αλλά και μια σειρά από βιωματικές αφηγήσεις του που εγκιβωτίζονται στο αρχικό με τη μορφή υποσημειώσεων. Μήπως λοιπόν το Σπίτι από φύλλα μέσα στο οποίο περιφερόμαστε είναι το μυθιστόρημα ενός περιθωριακού νεαρού σχετικά με τις σημειώσεις ενός τυφλού γέρου γύρω από την ταινία κάποιου Γουίλ Νάβιντσον, τη γνησιότητα της οποίας πολλοί αμφισβητούν; Κι όμως όχι. Διότι στο βιβλίο μας έχει ενσωματωθεί και η εργασία μιας απρόσωπης ομάδας Επιμελητών. Περιλαμβάνονται ακόμη, υπό την εποπτεία των Επιμελητών, μια σειρά από επιστολές της μητέρας του Τζόνι προς το γιο της, δύο παραρτήματα του Τρουάντ με επιλογές από ποιήματα, φωτογραφίες, σκίτσα του Ζαμπανό, καθώς επίσης κι ένα τρίτο παράρτημα με «πραγματικό» υλικό.

Αυτό ήταν; ευλόγως αναρωτιόμαστε. Το φίδι δάγκωσε επιτέλους την ουρά του, ο κύκλος ολοκληρώθηκε, la boucle a été bouclée;

Η απάντηση, όπως φαντάζεται κανείς, είναι και πάλι όχι, και θα είναι η ίδια όσες φορές κι αν επιχειρήσει κανείς να χαρτογραφήσει αυτό τον λαβύρινθο από λέξεις με τον οποίο προκαλεί τις αισθήσεις και τη νόησή μας ο συγγραφέας. Το βιβλίο αυτό, που εκτός των προαναφερθέντων συνιστά μια έκθεση από ποικίλες γραμματοσειρές, κάθε πιθανή σελιδοποίηση, εκατοντάδες λιγότερο ή περισσότερο παραπλανητικές υποσημειώσεις, είναι ένα σύμπαν μες στο οποίο δεν ισχύει η γεωμετρία της «ευκλείδειας» λογοτεχνικής ανάλυσης. Δεκάδες αναφορές στην ψυχανάλυση, στη φιλοσοφία, στη θεωρία της λογοτεχνίας επεκτείνουν ή και υπονομεύουν αυτή την ιλιγγιώδη περιδιάβαση στην ιστορία της σκέψης.

Τελικά, αυτό το σπίτι... διαβάζεται;

Η απάντηση, περιέργως ίσως, είναι «ναι». Και μάλιστα με αυξανόμενο ενδιαφέρον. Και τούτο διότι ο 40χρονος αμερικανός είχε την πρόνοια να τοποθετήσει στον κέντρο του δαιδαλώδους σημασιολογικού οικοδομήματός του μια πρωτότυπη και γεμάτη σασπένς ιστορία μυστηρίου. Και πάλι, στην πορεία ίσως αναγκαστεί κανείς να πηδήξει μερικές σελίδες, πρακτική που ορισμένοι ενδεχομένως θα αποκαλούσαν «μη γραμμική ανάγνωση», μα που στην ουσία δεν είναι παρά ένα αυθόρμητο ανακλαστικό μπροστά σ’ ένα επιτηδευμένα υπερχειλίζον υλικό.

Μες στον απόλυτο σχετικισμό του, βέβαια, το Σπίτι από φύλλα είναι ένα ολοκληρωτικό μυθιστόρημα που υπονομεύει προκαταβολικά κάθε ενδεχόμενη κριτική του. Συνεπεία αυτού, το αφηγηματικό παιχνίδι δεν έχει όρια και, σαν το σκοτάδι που σοβεί κάτω από το σπίτι των Νάβιντσον, μπορεί να καταπιεί τα πάντα. Ακόμη και το εξαιρετικά διαυγές και εύστοχο επίμετρο του Θέμελη Γλυνάτση κάλλιστα θα μπορούσε, σε μια μελλοντική έκδοση, να ενταχθεί στο corpus του, χωρίς κάτι τέτοιο να ταράξει στο ελάχιστο την, όποια, αφηγηματική του οικονομία. Στο Σπίτι από φύλλα, κατ’ εικόνα ίσως και της εποχής μας, τα πάντα χωρούν. Σ’ αυτό έγκειται, μεταξύ άλλων, η μεγάλη συμβολική και εικονοποιητική δύναμή του, εκεί, ίσως, εντοπίζεται και η αχίλλειος πτέρνα του. Η Αθηνά Δημητριάδου, που έχει αποδείξει ότι δεν διστάζει να αναλαμβάνει ειδικές αποστολές, επιτέλεσε έναν μεταφραστικό άθλο.

house-of-leavesMark Z. Danielewski
Σπίτι από φύλλα
Μετάφραση Αθήνα Δημητριάδου
Εκδόσεις Πόλις, 2005
Σελ. 750, τιμή 25 ευρώ

 

 

 

 

 

 

 

* Το άνω κείμενο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Βήμα της Κυριακής τον Απρίλιο του 2006.

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζον Τσίβερ [John Cheever] «Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες» (μτφρ. Κωστής Καλογρούλης, εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο κολυμβητής» του Φρανκ Πέρι (διασκευή από το διήγημα του Τζον Τσίβερ) με τον Μπαρτ Λάνκαστερ. 

Γράφει ο ...

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Εξ όνυχος τον λέοντα» – μια ιστορία με τον Μήτσο

«Εξ όνυχος τον λέοντα» – μια ιστορία με τον Μήτσο

Όταν κάποιος φεύγει από κοντά μας και μάλιστα τόσο ξαφνικά όσο ο Δημήτρης Φύσσας, συχνά προσπαθούμε να ανακαλέσουμε ένα περιστατικό που, με κάποιον μαγικό τρόπο, θα αποκάλυπτε τον άνθρωπο. Όμως αυτά που μας χαρακτηρίζουν, που φανερώνουν το ήθος μας ή την απουσία του, δεν είναι μονάχα τα όσα έχουμε κάνει αλλά και κάπ...

«Βίος και Πολιτεία»: Ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και συγγραφέας Βασίλης Κολώνας, ζωντανά από το «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και συγγραφέας Βασίλης Κολώνας, ζωντανά από το «υπόγειο»

Στο 29ο επεισόδιο της σειράς ζωντανών συζητήσεων με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον καθηγηγή αρχιτεκτονικής και συγγραφέα Βασίλη Κολώνα με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο-μελέτη «Σμύρνη, 1870-1922 - Πόλη και αρχιτεκτονική, η συμβολή των Ελλή...

«Ρόδου μοσκοβόλημα» – ένα ποίημα του Κωστή Παλαμά (1859-1943)

«Ρόδου μοσκοβόλημα» – ένα ποίημα του Κωστή Παλαμά (1859-1943)

Το βράδυ, λίγο μετά τη δύση, ένα ποίημα. Απόψε, «Ρόδου μοσκοβόλημα» του Κωστή Παλαμά (1859-1943), γραμμένο το 1905, από την ενότητα «Η πολιτεία και η μοναξιά» (5ος τόμος, Άπαντα, Ίδρυμα Κωστή Παλαμά)

Επιμέλεια: Οράτιος

Κωστής Παλαμάς (1859-1943)

Ρόδου μοσκοβόλημα ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ