«Τα ονόματα» της Φλόρενς Ναπ (κριτική) – Η βία της ονοματοδοσίας

Το όνομα είναι μοίρα, έλεγαν οι Ρωμαίοι. Κανένας δεν μπορεί να ξεφύγει απ’ αυτήν ούτε να την αλλάξει. Ακούγεται αρκετά φαταλιστικό στις μέρες μας, εντούτοις, η Φλόρενς Ναπ στο πρώτο της μυθιστόρημα δίνει στα ονόματα, εν προκειμένω στο όνομα του νεογέννητου αγοριού της, βαρύνουσα σημασία που δεν θα καθορίσει μόνο τη ζωή του νεοσσού, αλλά και τη δική της.

Κι όμως, η απλή ονοματοδοσία, που στις περισσότερες περιπτώσεις είναι αποτέλεσμα μια συμφωνίας μεταξύ ενηλίκων, στο μυθιστόρημά της Τα ονόματα γίνεται πράξη αντίστασης μιας γυναίκας που έχει υποστεί τα πάνδεινα από τον σύζυγό της και δεν βρίσκει άλλο τρόπο να τον εκδικηθεί.

Τρεις εκδοχές

Η ιστορία, εκ πρώτης όψεως, μοιάζει κοινότοπη, ωστόσο το εύρημα της Ναπ είναι ότι μας προσφέρει τρεις διαφορετικές εκδοχές, αναζητώντας (η συγγραφέας κι εμείς εκ παραλλήλου) τις δυνητικές εξελίξεις, τις πιθανολογήσεις ή ακόμη και τις βεβαιότητες, διότι, ναι, υπάρχουν κι αυτές, ανεξάρτητα από το ποιον από τους τρεις δρόμους επιλέξει κανείς. Η Κόρα και ο Γκόρντον μόλις έχουν αποκτήσει ένα δεύτερο παιδί. Πρώτα ήρθε η Μάια (εννέα χρονών πια) και τώρα ο μικρός τους. Άνευ ονόματος ακόμη, έως τη στιγμή που ο Γκόρντον λέει στη γυναίκα του να πάει στο ληξιαρχείο για να πράξει τα δέοντα. Ποια είναι αυτά τα «δέοντα»; Να δώσει στον γιο τους το όνομα Γκόρντον. Μια παράδοση της οικογένειάς του που δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να διαρραγεί.

Στην Κόρα δεν άρεσε ποτέ το όνομα Γκόρντον, ίσως διότι το έχει συνδέσει μέσα της με ένα κορδόνι άσχημων συναισθημάτων που της έχει προκαλέσει επί χρόνια ο συγκεκριμένος Γκόρντον, που έμελλε να γνωρίσει και να παντρευτεί. Τι θα συνέβαινε, λοιπόν, αν η Κόρα πήγαινε κόντρα στις επιταγές του άντρα της και αναλογιζόμενη ότι το όνομα κάθε ανθρώπου γίνεται να επηρεάσει τη ζωή του, έδινε στον γιο της κάποιο άλλο;

Η κόρη της δεν μπορεί να κατανοήσει γιατί γίνεται τόσος θόρυβος για ένα τόσο δα όνομα. Η Κόρα αντιλαμβάνεται πως δεν μπορεί να εξηγήσει σε ένα μικρό παιδί ότι ορισμένες φορές οι μεγάλοι στην πραγματικότητα μέσα τους αισθάνονται πολύ μικροί και ψάχνουν έναν τρόπο να αμβλύνουν αυτό το συναίσθημα. Προφανώς κι ο αγριωπός Γκόρντον είναι μια τέτοια περίπτωση ανθρώπου. Εξωτερικά δείχνει αναλλοίωτος, ισχυρός, μια χαρακτηριστική περίπτωση ανθρώπου που δεν υπάρχει περίπτωση να αλλάξει και φυσικά, να σκεφτεί πως μεγαλύτερη σημασία έχει να αγαπάς τους παρόντες από το να εκπληρώνεις ένα ανούσιο χρέος προς εκείνους που έχουν πεθάνει από καιρό.

Με την ελευθερία που προσφέρει η παιδική αφέλεια, η Μάια προτείνει στη μητέρα της να πουν τον αδελφό της Μπέαρ (Αρκούδος). Ένα όνομα που της φαίνεται γλυκό, καλοσυνάτο και δυνατό, καθώς παραπέμπει σε ένα ζώο που θαυμάζεται για τη ρώμη του.

Η πρώτη εκδοχή

Σε αυτό το σημείο αναλαμβάνουν «δράση» οι τρεις εκδοχές της ιστορίας. Η πρώτη αφορά το τι θα συνέβαινε αν, όντως, η Κόρα αποδεχόταν ασμένως την πρόταση της κόρης της και έβγαζε τον μικρό της Μπέαρ. Όταν ο Γκόρντον επιστρέφει από το ιατρείο του, μαθαίνει τι έκανε η γυναίκα του και η τιμωρία της είναι σφοδρή: την χτυπάει άσχημα και της κοπανάει το κεφάλι στο ψυγείο. Να ήταν η πρώτη φορά που η αντίδρασή του ήταν τόσο βίαιη; Αντιλαμβανόμαστε πως ο Γκόρντον είναι καθ’ έξιν κακοποιητής.

Σε εκείνο το επεισόδιο υπάρχει και ένας μάρτυρας, ο άντρας που μένει στο παρακάτω σπίτι. Προσπαθεί να βοηθήσει την Κόρα, αλλά τελικά μπλέκει με τον Γκόρντον και βρίσκεται να πέφτει στις τζαμένιες μπαλκονόπορτες της σκεπαστής βεράντας και να τις διαπερνάει το σώμα του έπειτα από ένα σφοδρό σπρώξιμο. Ο θάνατός του είναι ακαριαίος. Ακολουθεί η σύλληψη του Γκόρντον και το τέλος της μιας εκδοχής.

Η δεύτερη εκδοχή

Τι θα συνέβαινε αν η Κόρα έδινε στον γιο της το όνομα Τζούλιαν, που τόσο της άρεσε; Το Τζούλιαν, ή αλλιώς Τζουλς, παραπέμπει στον ουράνιο πατέρα. Τι πιο όμορφο απ’ αυτό; Ένα όνομα που θα τιμούσε τον πατέρα του παιδιού. Η αντίδραση του Γκόρντον είναι ομοίως βάναυση. Σπρώχνει το κεφάλι της μέσα στα αφάγωτα λαζάνια του και την πιέζει με δύναμη σαν να θέλει να την πατικώσει μέσα στο πιάτο. Φυσικά, την απειλεί πως δεν θα αφήσει την προσβολή ατιμώρητη. Αυτό ήταν μόλις η αρχή.

Η τρίτη εκδοχή

Το λογικό θα ήταν να μην υπάρξει καμία βίαιη αντίδραση του Γκόρντον, αν μάθαινε πως έγινε το θέλημά του και το παιδί τους φέρει πλέον το «τιμημένο» όνομά του. Κι όμως, η τρίτη εκδοχή της ιστορίας δείχνει πως τα πράγματα ακολουθούν την ίδια και -ως φαίνεται- απαράλλαχτη κατάληξη. Αυτή τη φορά βρίσκει μια άλλη αφορμή για να την καταχεριάσει λεκτικά και σωματικά. Η Κόρα δεν έχει γάλα να δώσει στον μικρό και ο Γκόρντον την κατηγορεί ότι παραμελεί το μωρό. Την απειλεί, δε, πως θα πάρει και τα δύο παιδιά τους και θα φύγει. Αποδεικνύεται πως όποια εκδοχή κι αν επιλεγεί, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ο Γκόρντον θα βρίσκεται πάντα στη θέση του ισχυρού και η Κόρα σε εκείνη του θύματος.

Το ντεμπούτο της Ναπ είναι ελπιδοφόρο. Αξίζει να της πιστωθεί ότι καταφέρνει με επιδέξιο τρόπο άλλοτε το μυθιστόρημά της να μοιάζει με την ακμή ενός ξυραφιού κι άλλοτε με κάτι ολότελα γλυκό και κυριευμένο από ατόφιο συναίσθημα.

Η Ναπ καταφέρνει μέσα από μια κοινότοπη ιστορία να βγάλει προς τα έξω την πραγματική της πρόθεση: να μιλήσει για την ενδοοικογενειακή βία. Σαν να μας λέει πως στη ζωή πάντα θα υπάρχουν ευκαιρίες να συμβεί κάτι άλλο, αρκεί να επιλέξουμε εμείς οι ίδιοι να ακολουθήσουμε άλλη πορεία. Ο Γκόρντον θα μπορούσε να διαλέξει την αγάπη και την κατανόηση έναντι της βίας. Δεν το κάνει κι αυτή είναι μια επιλογή, όχι μια τυχαιότητα.

Το ντεμπούτο της Ναπ είναι ελπιδοφόρο. Αξίζει να της πιστωθεί ότι καταφέρνει με επιδέξιο τρόπο άλλοτε το μυθιστόρημά της να μοιάζει με την ακμή ενός ξυραφιού κι άλλοτε με κάτι ολότελα γλυκό και κυριευμένο από ατόφιο συναίσθημα. Η μετάφραση ανήκει στην Αριάδνη Μοσχονά.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Δυο λόγια για τη συγγραφέα

Η Φλόρενς Ναπ έχει γράψει ένα μη λογοτεχνικό βιβλίο σχετικά με μια παραδοσιακή μέθοδο καπιτοναρίσματος, ενώ συμμετείχε και στη συγγραφή ενός βιβλίου για το μουσείο Victoria and Albert. Ζει λίγο έξω από το Λονδίνο με τον άντρα της και το σκυλί τους. Τα δύο παιδιά τους έχουν πετάξει μακριά απ' τη φωλιά.

Τα ονόματα είναι το πρώτο μυθιστόρημά της και πρόκειται να μεταφραστεί σε είκοσι γλώσσες.