Για το μυθιστόρημα της Γκάμπριελ Ζέβιν (Gabrielle Zevin) «Το αύριο και το αύριο και το αύριο» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα, ο περίφημος πίνακας του Katsushika Hokusai «The Great Wave off Kanagawa» (1831)
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Αλήθεια, τι σχέση μπορεί να έχει ο μονόλογος του σαιξπηρικού Μάκβεθ, ένας βαθύς θρήνος για το μάταιο της ζωής των ανθρώπων που πάντα μετατρέπεται σε ύλη μελλοντική και μηδέποτε ολοκληρωμένη, με τον κόσμο των videogames; Πώς η υψηλή τέχνη συνδυάζεται με την ποπ αισθητική του ψηφιακού κόσμου και μέσα από αυτή τη σύζευξη να γεννιέται μια μεγάλη φιλία;
Το μυθιστόρημα της Ζέβιν Το αύριο και το αύριο και το αύριο θα μπορούσε να έχει τίτλο Όταν ο Σαμ γνώρισε τη Σάντι. Άλλωστε, αυτά τα δύο παιδιά, μαζί με τον Μαρξ, συνιστούν μια τριπλέτα που διατρέχει τούτο το πολυσέλιδο βιβλίο.
Καρμική σχέση
Πρώτοι μπαίνουν στη… σκηνή ο Σαμ και η Σάντι, που συναντιούνται τυχαία στο δρόμο έπειτα από χρόνια. Οι δύο τους γνωρίζονται από μικρά παιδιά. Είχαν βρεθεί πρώτη φορά σε ένα νοσοκομείο όταν ο Σαμ ανέρρωνε από σοβαρό τροχαίο ατύχημα και η Σάντι επισκεπτόταν την αδελφή της που έπασχε από καρκίνο. Αυτή η καρμική σχέση θα υπογραφεί από την κοινή αγάπη των δύο παιδιών για τα βιντεοπαιχνίδια. Μπρος σε ένα παλαιό Donkey Kong θα ξεκινήσει η σχέση τους.
Εν συνέχεια, θα μεγαλώσουν και θα σπουδάσουν. Ο Σαμ μαθηματικά στο Χάρβαρντ και η Σάντι επιστήμη των υπολογιστών στο ΜΙΤ. Ο Μαρξ θα εμφανιστεί στο προσκήνιο ως συμφοιτητής του Σαμ. Το κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ότι και οι δύο έχουν καταγωγή από την Ασία. Κατά τα λοιπά διαφέρουν πολύ: ο Σαμ είναι εσωστρεφής. Η χωλότητα του ποδιού του τον αναγκάζει να αποτραβιέται από τις κοινωνικές σχέσεις και να ζει μια πιο εσωτερική ζωή. Από την άλλη, ο Μαρξ είναι παιδί πλούσιας οικογένειας, έχει την τσαχπινιά και τη χάρη ενός όμορφου προσώπου, είναι καρδιοκατακτητής, αλλά δεν διαθέτει το μυαλό του Σαμ.
Όσο για την Σάντι, πρόκειται για ένα κορίτσι ευφυέστατο, που καταφέρνει να φτιάξει το δικό της παιχνίδι ενώ είναι ακόμη φοιτήτρια. Τραβάει το ενδιαφέρον του καθηγητή της, Ντοβ, με τον οποίο συνάπτει ερωτική σχέση, η οποία, τελικά, θα τραβήξει σε μάκρος και θα έχει ποικίλες διακυμάνσεις, καθώς αυτός είναι παντρεμένος και δεν προτίθεται να ξεκαθαρίσει την κατάσταση με τη γυναίκα του.
Το ερωτικό στοιχείο
Διακυμάνσεις, όμως, περνάει και η σχέση του Σαμ με τη Σάντι. Καίτοι έχει δομηθεί εξαρχής πάνω σε ένα φιλικό δέσιμο, δεν γίνεται να μην σκεφτεί κανείς πως υφέρπει το ερωτικό στοιχείο, το οποίο θα εκφραστεί με λόγια, πολύ αργά. Τότε που πλέον έχει χαθεί πολύς χρόνος. Τα τρία παιδιά θα συμπράξουν για να δημιουργήσουν τη δική τους εταιρεία και να σχεδιάσουν το πρώτο τους παιχνίδι, το Ichigo, το οποίο θα τους προσφέρει μια πρώτη μεγάλη επιτυχία. Η λογική συνέπεια θα ήταν να έχουμε μπροστά μας ένα success story, από αυτά που αρέσκεται να βλέπει η αμερικανική κοινωνία. Δεν θα συμβεί.
Ολοένα και περισσότερο, ο Σαμ και η Σάντι αποτραβιούνται, ενώ δεν λείπουν και οι προστριβές, με την Σάντι να πιστεύει πως επισκιάζει τη δουλειά της ο Σαμ
Πολλά γεγονότα, κυρίως οι προσωπικές σχέσεις των τριών, θα επιδράσουν καταλυτικά στο πώς θα εξελιχθεί και η επαγγελματική τους πορεία. Καταρχάς, ο Σαμ θα χάσει το πόδι του με αποτέλεσμα αυτό να τον αποτραβήξει περαιτέρω, δίχως όμως να ξεχνάει την αγάπη που τρέφει για την Σάντι. Εκείνη, μετά τη θυελλώδη σχέση της με τον Ντοβ, θα γίνει ζευγάρι με τον Μαρξ, κάτι που θα αλλάξει σημαντικά τις σταθερές εντός της εταιρείας. Ολοένα και περισσότερο, ο Σαμ και η Σάντι αποτραβιούνται, ενώ δεν λείπουν και οι προστριβές, με την Σάντι να πιστεύει πως επισκιάζει τη δουλειά της ο Σαμ, με αποτέλεσμα να καρπώνεται όλες τις επιτυχίες, ενώ σε εκείνη μένουν μόνο οι αποτυχίες. Όταν θα αποφασίσει να αυτονομηθεί και να φτιάξει το δικό της παιχνίδι, τότε η ρήξη μεταξύ τους θα μοιάζει ολοκληρωτική.
Το δραματικό γεγονός
Το δραματικό γεγονός της δολοφονίας του Μαρξ από έναν φανατικό που ήθελε να απειλήσει τον Σαμ για τα ελευθεριάζοντα στοιχεία που περνάει στα παιχνίδια του, θα αφήσει ανεκπλήρωτο κενό. Ειδικά στην Σάντι που περιμένει το παιδί του. Πώς γίνεται, όμως, να διαλυθεί μια τέτοια φιλία που κρατάει χρόνια και έχει καταφέρει να αντέξει πολλά; Θα χρειαστεί να περάσουν χρόνια, για να βρεθούν ξανά ο Σαμ με τη Σάντι και να ειρηνεύσουν μέσα τους οι παλιές πικρίες.
Το σαιξπηρικό «αύριο και αύριο και αύριο» λαμβάνει άλλη διάσταση όταν είσαι παίκτης ενός videogame κι άλλη όταν προσπαθείς να ζήσεις τη ζωή σου όσο καλύτερα μπορείς.
Η Ζέβιν παίζει με τις έννοιες του πραγματικού και του ψηφιακού. Στον πραγματικό κόσμο το τέρμα της ζωής είναι τελεσίδικο. Δεν γίνεται να αναιρεθεί. Στα παιχνίδια χάνεις μια ζωή και μπορείς να ξεκινήσεις πάλι από την αρχή. Αυτό το ατελεύτητο σού δίνει τη δυνατότητα να διορθώσεις τα λάθη σου, να δημιουργήσεις μια νέα ζωή και να μην έχεις το άγχος του τέλους που ολοένα πλησιάζει. Το σαιξπηρικό «αύριο και αύριο και αύριο» λαμβάνει άλλη διάσταση όταν είσαι παίκτης ενός videogame κι άλλη όταν προσπαθείς να ζήσεις τη ζωή σου όσο καλύτερα μπορείς.
Φιλία και δημιουργικότητα
Δύο είναι οι βασικοί πυλώνες του μυθιστορήματος: η δημιουργικότητα και η φιλία. Δεν προϋποθέτει ο ένας τον άλλον· υπάρχουν στιγμές που μάλιστα οι δύο «παράγοντες» έρχονται αντιμέτωποι. Εντούτοις, το μυθιστόρημα είναι ένας ουσιαστικός ύμνος στη φιλία που νικάει κάθε εμπόδιο και αντέχει στο χρόνο.
Οι λάτρεις των παιχνιδιών θα λατρέψουν και το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, καθώς αυτά καταλαμβάνουν αρκετό χώρο μέσα του και δείχνουν πως δεν είναι απλώς μια ασχολία των νέων που τους παίρνει το μυαλό.
Όσο για τη δημιουργικότητα, αυτή δεν προκύπτει ως αποτέλεσμα κάποιας τυχαίας επιλογή και επίσης δεν είναι ποτέ δεδομένη – ακόμη και για τους πιο ικανούς. Το παράδειγμα του Σαμ και της Σάντι δείχνει πως χρειάζεται κανείς να διαχειριστεί τις ήττες του παρά να κομπάσει για τις νίκες του.
Οι λάτρεις των παιχνιδιών θα λατρέψουν και το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, καθώς αυτά καταλαμβάνουν αρκετό χώρο μέσα του και δείχνουν πως δεν είναι απλώς μια ασχολία των νέων που τους παίρνει το μυαλό. Προφανώς, μπορούν να γίνουν εθιστικά, όμως την ίδια στιγμή δημιουργούν παράλληλες πραγματικότητες που διευρύνουν τα στενά όρια του κόσμου μας. Εδώ έχουμε να κάνουμε με τη δεκαετία του ’90 που ήταν σαφώς πιο αθώα από τη σημερινή, όμως αυτές οι συσχετίσεις υπάρχουν και στις μέρες μας.
Οι ύμνοι
Από λογοτεχνικής πλευράς, η Ζέβιν καταφέρνει να μην ρίξει το σχέδιό της στον γκρεμό της συναισθηματολογίας. Διατηρεί ένα σωστό επίπεδο στο συναίσθημα, ενώ η δική της ενασχόληση με τα βιντεοπαιχνίδια τη βοηθάει να μεταφέρει με πιστότητα αυτόν τον κόσμο στο χαρτί.
Το βιβλίο της έχει αποκτήσει το αναγκαίο hype για να θεωρείται μια μεγάλη επιτυχία. Οι New York Times το τοποθέτησαν στη χορεία των 100 καλύτερων μυθιστορημάτων του 21ου αιώνα, ενώ η Paramount αναμένεται να το γυρίσει σε ταινία. Καλύτερα ας σταθούμε λίγο πιο ψύχραιμοι επ’ αυτού. Το μυθιστόρημα έχει αρετές, αλλά, όχι, η αξία του δεν είναι μεγαλύτερη του θορύβου που έχει προκληθεί γι’ αυτό. Η μετάφραση του Αλέξη Καλοφωλιά είναι στο σωστό μέτρο ακολουθώντας πιστά το ύφος της Ζέβιν.
* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Δυο λόγια για τη συγγραφέα
Η Γκάμπριελ Ζέβιν γεννήθηκε το 1977 στη Νέα Υόρκη και ζει στο Λος Άντζελες. Σπούδασε αγγλική γλώσσα και λογοτεχνία στο Χάρβαρντ. Το πρώτο της μυθιστόρημα με τίτλο Margarettown εκδόθηκε το 2005.
Ακολούθησαν τα μυθιστορήματα The hole we’re in (2010), The storied life of A. J. Fikry (2014) και Young Jane Young (2017). Το Αύριο και το αύριο και το αύριο (Εκδόσεις Πατάκη, 2025, μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς), το πέμπτο της μυθιστόρημα για ενηλίκους, πρωτοκυκλοφόρησε το 2022 και την ίδια χρονιά απέσπασε το βραβείο αναγνωστών της ηλεκτρονικής βιβλιοφιλικής πλατφόρμας Goodreads. Η εφημερίδα New York Times και το περιοδικό Kirkus το συμπεριέλαβαν στη λίστα με τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα του 21ου αιώνα ενώ επιλέχθηκε ως το καλύτερο βιβλίο του 2022 από σημαντικά έντυπα όπως η εφημερίδα The Washington Post και τα περιοδικά Time και Atlantic. Η Ζέβιν έχει επίσης γράψει πέντε μυθιστορήματα για νέους και ασχολείται παράλληλα με τη σεναριογραφία.
