Για το μυθιστόρημα της Αν Ένραϊτ (Anne Enright) «Ηθοποιός» (μτφρ. Μαρία Φακίνου, εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Sunset Boulevard» του Μπίλι Γουάιλντερ.
Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη
Πόσο ακριβό είναι το τίμημα της δόξας και πόσο εύκολο είναι να ζεις όλη σου τη ζωή μπροστά στα φώτα της δημοσιότητας; Από την άλλη, πώς είναι για ένα παιδί να μεγαλώνει στη σκιά μιας μητέρας σταρ;
Η Νόρα είναι κόρη της Κάθριν Ο’ Ντελ, διάσημης ηθοποιού του θεάτρου και του κινηματογράφου. Μιας γυναίκας που, όταν ήταν στις δόξες της, κέρδιζε με την παρουσία της τους πάντες. Τώρα που η μητέρα της δεν βρίσκεται πια στη ζωή, η Νόρα αποφασίζει να γυρίσει στο παρελθόν, να γνωρίσει καλύτερα αυτήν που την έφερε στον κόσμο, να κατανοήσει τις ενέργειές της, να αποκαταστήσει τη φήμη της που αμαυρώθηκε στα τελευταία χρόνια της ζωής της.
Ταξιδεύει λοιπόν, κυριολεκτικά και μεταφορικά, στην πόλη που γεννήθηκε η μητέρα της, στα μέρη από τα οποία πέρασε με τους δικούς της γονείς, στην πόλη όπου γέννησε την ίδια, και περιγράφει κάθε λεπτομέρεια η οποία υπήρξε καθοριστική για τον δρόμο που η μητέρα της επέλεξε. Ως κόρη κι εκείνη δύο ηθοποιών, η Κάθριν Ο’ Ντελ είχε βρεθεί από νωρίς κοντά στον χώρο αυτό, είτε το ήθελε είτε όχι. Ανέβηκε στο σανίδι. Φωτίστηκε από τους προβολείς. Και ο κύβος ερρίφθη. Δεν ήταν δική της επιλογή. Το θέατρο την διάλεξε. Και εκείνη το υπηρέτησε με τον καλύτερο τρόπο.
Ήταν καλλιτέχνιδα, επαναστάτρια, αλλά και ρομαντική ταυτόχρονα. Όλα ήταν χαρισματικά πάνω της.
Έμαθε από νωρίς πώς λειτουργούν εκεί τα πράγματα. Συνδύαζε ένστικτο και νοημοσύνη, διέθετε την εμφάνιση αλλά και την εξυπνάδα να εκμεταλλευτεί το ταλέντο της. Ήξερε πώς να κάνει θεαματική είσοδο, ήξερε να γίνεται το επίκεντρο, να συγκεντρώνει τα βλέμματα πάνω της. Ασκούσε μια περίεργη επιρροή στους γύρω της. Ήξερε πώς να εκφέρει τα λόγια της, πώς να κινεί τα μέλη της, πού να στηθεί για να φωτίζεται καλύτερα από τους προβολείς, πώς να μαγεύει τους θεατές. Ήταν καλλιτέχνιδα, επαναστάτρια, αλλά και ρομαντική ταυτόχρονα. Όλα ήταν χαρισματικά πάνω της.
Η Νόρα λοιπόν, επιστρέφοντας στο παρελθόν, προσπαθεί να φτιάξει την ατμόσφαιρα μέσα στην οποία δομήθηκε ο χαρακτήρας της μητέρας της
Κάθε βράδυ, η Κάθριν Ο’ Ντελ έμπαινε στο πετσί του ρόλου, τον υπηρετούσε με τον καλύτερο τρόπο, και μετά, με πολύ κόπο, προσπαθούσε να επιστρέψει στον αληθινό κόσμο. Κι αυτό, ήταν από μόνο του ένα πολύ μεγάλο ταξίδι. Παρά τις επιτυχίες της όμως, ή ίσως εξαιτίας αυτών, δεν ήταν ούτε ευτυχισμένη, ούτε ελεύθερη. Έκανε τον γάμο που της υπέδειξε το κινηματογραφικό στούντιο με το οποίο συνεργαζόταν, και φρόντιζε η ζωή της να ακολουθεί τους κανόνες που της επέβαλλαν τα συμβόλαια που υπέγραφε. Μέχρι που προέκυψε μια εγκυμοσύνη εκτός γάμου, από την οποία απέκτησε τη Νόρα, και η Κάθριν Ο’ Ντελ αναγκάστηκε να παρεκκλίνει από την προδιαγεγραμμένη πορεία της.
Η Νόρα λοιπόν, επιστρέφοντας στο παρελθόν, προσπαθεί να φτιάξει την ατμόσφαιρα μέσα στην οποία δομήθηκε ο χαρακτήρας της μητέρας της, που μεγάλωσε ουσιαστικά απροστάτευτη και αναγκάστηκε από νωρίς να αποφασίσει για την επιβίωσή της. Περιγράφει το πόσο φιλόδοξη ήταν και πόση δύναμη χρειάστηκε να επιστρατεύσει για να πετύχει τους στόχους της.
Επενδύοντας στον ρόλο της μητέρας
Όταν αποφάσισε να γίνει μητέρα, η Κάθριν Ο’ Ντελ κλήθηκε να μοιράσει τον χρόνο και την ενέργειά της στους δύο ρόλους, της σταρ και της μάνας, κάτι που δεν το κατάφερνε πάντα με επιτυχία. Και κάποια στιγμή, άρχισε η κάθοδος, η φθορά, που και πάλι, εκδηλωνόταν με πολύ όμορφο τρόπο.
Και τότε συνειδητοποιεί ότι οι ζωές τους έχουν ένα κοινό σημείο: τη σεξουαλική κακοποίηση.
Παράλληλα με τη ζωή της μητέρας της, που είναι η μούσα και το βάσανό της, συνδέοντας δεξιοτεχνικά το παρόν με το παρελθόν, η Νόρα μιλάει και για τη δική της ζωή, τόσο για την παιδική της ηλικία και τον τρόπο που μεγάλωσε ως κόρη της μεγάλης σταρ, όσο και για την ενηλικίωσή της και τη μετέπειτα πορεία της. Και τότε συνειδητοποιεί ότι οι ζωές τους έχουν ένα κοινό σημείο: τη σεξουαλική κακοποίηση. Καμιά από τις δυο τους όμως δεν μίλησε ποτέ γι’ αυτό. Καμία δεν αναφέρθηκε στο μυστικό που την πονούσε. Γιατί το σεξ εκείνο τον καιρό καθορίζονταν από τους άντρες. Το «όχι» των γυναικών δεν εισακούονταν, δεν μετρούσε. Και αυτό ήταν δεδομένο.
Η συγγραφέας σκιαγραφεί έξοχα τους χαρακτήρες των δύο γυναικών, τον αδιάρρηκτο συναισθηματικό δεσμό τους, την οπτική της ζωής τους, τις επιθυμίες και τα κρυμμένα μυστικά τους, τις νίκες και τις ήττες τους. Ένα βιβλίο για το πόσο η φήμη επηρεάζει και συχνά καθορίζει τις επιλογές και τις σχέσεις, για το πόσο απέχει αυτό που πραγματικά είμαστε από αυτό που πρέπει να δείχνουμε, για το πόσο δύσκολο είναι να διαχειριστεί κανείς τη δημοσιότητα και να ζήσει μια φυσιολογική και ισορροπημένη ζωή, για το πόσο συχνά οι γυναίκες υφίστανται βία και είναι εκπαιδευμένες να την αποδέχονται χωρίς να διαμαρτύρονται, για τον ισχυρό δεσμό μητέρας κόρης, που μπαίνει πάνω από όλους και απ’ όλα.
Μια μάνα που θέλει αλλά δεν μπορεί πάντα να είναι παρούσα στη ζωή της κόρης της. Και μια κόρη που πρέπει να ζήσει στη σκιά μιας λαμπερής μητέρας. Και η αγάπη, πάντα να προσπαθεί να κλείσει τις ρωγμές στη σχέση τους. Μια σχέση λατρείας, που δοκιμάζεται αλλά αντέχει στον χρόνο.
Η μετάφραση της Μαρίας Φακίνου υπηρετεί στην εντέλεια το ύφος του κειμένου, που, άλλοτε αιχμηρό κι άλλοτε τρυφερό, κατακλύζει με συγκίνηση τον αναγνώστη.
* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Τον Οκτώβριο, ο καιρός αγρίεψε, και πραγματικά θα μπορούσε να έχει γυρίσει πίσω, αν ήξερε πώς να γυρίσει πίσω. Αργότερα, όταν αναρωτιόταν γι’ αυτό, κατέληξε ότι δεν ήξερε πώς αλλιώς να νιώσει πέρα από καλά. Κάθε βράδυ που έβγαινε μπροστά στα φώτα της σκηνής ένιωθε ότι αυτός ήταν ο προορισμός της, όμως ήταν το ίδιο πεπρωμένο, σε επανάληψη. Ήταν τα ίδια λόγια, στην ίδια παράσταση, για πολλές συνεχόμενες βραδιές, ώσπου η ίδια η πόλη έγινε εξωπραγματική.»
Δυο λόγια για τη συγγραφέα
Η Αν Ένραϊτ γεννήθηκε το 1962 στο Δουβλίνο, όπου ζει και εργάζεται. Έχει γράψει τρεις συλλογές διηγημάτων, ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο για τη μητρότητα και οκτώ μυθιστορήματα. Το τέταρτο, Η συγκέντρωση (2007), αναδείχθηκε ως το καλύτερο μυθιστόρημα στα Ιρλανδικά Βραβεία Λογοτεχνίας και κατέκτησε το περίβλεπτο Βραβείο Booker την ίδια χρονιά. Με το Ξεχασμένο βαλς (2011) απέσπασε το Andrew Carnegie Medal for Excellence in Fiction. Ο Χορταριασμένος δρόμος (2015) ξεχώρισε επίσης ως το καλύτερο μυθιστόρημα στα Ιρλανδικά Βραβεία Λογοτεχνίας, βρέθηκε στη μακρά λίστα του Βραβείου Booker και στη βραχεία λίστα του Διεθνούς Λογοτεχνικού Βραβείου του Δουβλίνου, ενώ η βρετανική εφημερίδα Guardian τον έχει συμπεριλάβει στον κατάλογο με τα 100 πιο σημαντικά βιβλία του 21ου αιώνα.
Από το 2015 έως το 2018 τιμήθηκε με την ανώτατη διάκριση των Ιρλανδικών Γραμμάτων (Laureate for Irish Fiction). Το μυθιστόρημα Ηθοποιός (Actress) εκδόθηκε το 2020. Ακολούθησε το πλέον πρόσφατο έργο της, το μυθιστόρημα The Wren, the Wren (2023).
