BAMartianChronicles500

Του Μάκη Πανώριου

Η Ιστορία περιγράφει το γεγονός και το χρόνο κατά τον οποίο συνέβη. Η συνήθως επίπεδη ιστορική γραφή, ακόμη κι όταν αναφέρεται στα αίτια που προκάλεσαν το γεγονός, αδυνατεί να υπερβεί την πληροφοριακή επιφάνειά του και να συλλάβει τον εσωτερικό υπαρξιακό πυρήνα που ευθύνεται για την εκδήλωσή του.

Αυτό είναι κάτι που μόνο ένας συγγραφέας, προικισμένος με ποιητική φλέβα και δημιουργική ικανότητα, εισερχόμενος στο ανθρώπινο άδυτο, στην κρύπτη του ανεξήγητου ορμέμφυτου που ωθεί τον άνθρωπο στην Πράξη, μπορεί πιθανώς να κάνει. Μόνο αυτός είναι σε θέση να συλλάβει τον υπαρξιακό βηματισμό του ανθρώπου στο γήινο και κοσμικό τοπίο, να τύχει πιθανών θαυμαστών συναντήσεων και να συνομιλήσει με το Άγνωστο. Τότε η λογοτεχνία του ενδέχεται να θεωρηθεί Έργο Τέχνης, πηγή αποκαλυπτικής γνώσης και σοφίας, και όχι απλή ιστορία που εξαντλείται στην αφήγησή της.

Βιώνει την προβληματική εποχή του, το φοβερό κραχ του 1929, με όλες τις συνέπειές του: Φτώχεια, ανεργία, αύξηση εγκληματικότητας, αβεβαιότητα για το μέλλον. Φύσει αισιόδοξος, τις αντιμετωπίζει θαρραλέα. Πουλάει εφημερίδες και περιοδικά για να συμβάλλει στην οικογενειακή εστία και διαβάζει με πάθος.

Τα μέλη της λογοτεχνικής κοινωνίας με το προαναφερθέν προσόν είναι λίγα και συγκροτούν μια ιδιαίτερη κοινότητα. Σ’ αυτήν τη μικρή συντροφιά των εκλεκτών δημιουργών ανήκει και ο σπουδαίος Αμερικανός συγγραφέας Ρέι Ντάγκλας Μπράντμπερι (ΗΠΑ, Ιλινόις, 1920), όπως είναι το πλήρες του όνομα. Βιώνει την προβληματική εποχή του, το φοβερό κραχ του 1929, με όλες τις συνέπειές του: Φτώχεια, ανεργία, αύξηση εγκληματικότητας, αβεβαιότητα για το μέλλον. Φύσει αισιόδοξος, τις αντιμετωπίζει θαρραλέα. Πουλάει εφημερίδες και περιοδικά για να συμβάλλει στην οικογενειακή εστία και διαβάζει με πάθος. Μέσα από αυτή την γκρίζα καθημερινότητα αρχίζει να αναδύεται αργά αλλά σταθερά ο μελλοντικός ποιητής-δημιουργός. Βαδίζει μέσα σε άνυδρους, άδειους δρόμους, αλλά το βλέμμα του είναι στραμμένο σε ένα πιο φωτεινό αύριο και στα αστέρια του διαστήματος. Ο άνθρωπος που συναντά στο γήινο και κοσμικό τοπίο δεν είναι ούτε άγγελος ούτε δαίμονας. Είναι μόνο ένα μελαγχολικό, μυστηριώδες αίνιγμα που όσο επιχειρεί τη λύση του τόσο πιο περίπλοκο αποδεικνύεται. Η προαναφερθείσα Ιστορία με τις οριακές στιγμές της ενυπάρχει ως αρχικό ερέθισμα της εργασίας του, αλλά τη χρησιμοποιεί μόνο για να πλησιάσει τον «κατασκευαστή» της, τον άνθρωπο, με ή χωρίς προσωπείο, το μυστηριώδες αίνιγμα του οποίου η σκοτεινή παρορμητικότητα τον ωθεί συνήθως σε παράλογες συμπεριφορές. Από αυτή τη συνάντηση-επαφή με τη ζωή θα αντλήσει γνώση, αλλά τη μεταστοιχείωσή της σε δημιουργική λογοτεχνική γραφή θα την διδαχτεί από τους προπάτορές του: «Ο Ιούλιος Βερν ήταν ο πατέρας μου. Ο Χέρμπερτ Τζόρτζ Ουέλς, ο σοφός θείος μου. Ο Έντγκαρ Άλαν Πόε, ο αλαφροΐσκιωτος εξάδελφός μου. Η Μέρι Γούλστονκραφτ Σέλεϊ υπήρξε κατά πάσα πιθανότητα η μητέρα μου». Τον οδήγησαν στο παραμυθένιο σπήλαιο της φαντασίας κι εκεί, έκθαμβος «Άνοιξα μαγικά κουτιά κι έβγαλα στο φως χίλια δυο μεγάλα και μαγικά πράγματα», σημειώνει στη γοητευτική «Αυτοβιογραφία» του.

Ο αναγνώστης θα έρθει σε επαφή και θα γνωρίσει όλα αυτά στα «Χρονικά του Άρη», πιθανώς το σημαντικότερο έργο του. Πολυδιάστατο, πολύχρωμο, λειτουργώντας ως σύγχρονο πεζό ποίημα, αφηγείται με λυρικούς τόνους την αποίκηση του πλανήτη Άρη από τον Άνθρωπο. Η αστρονομία τον έχει ήδη μελετήσει, ο Ε. Ρ. Μπάροους επισκέπτεται έναν άλλο, ο Μπράντμπερι ανακαλύπτει το δικό του. Είναι ένας φωτεινός, μεγαλειώδης Άρης, χρυσογάλαζος με ολόλευκες κρυστάλλινες μικρές πόλεις σπαρμένες στα Γαλάζια Βουνά του, απέραντες πορφυρόχρωμες ερήμους, απολιθωμένους ωκεανούς, και κανάλια που στα κοιμισμένα νερά τους αντανακλώνται τα δίδυμα φεγγάρια του, ο Φόβος και ο Δείμος. Το γοητευτικό αυτό σκηνικό δεν είναι ωστόσο η παραμυθένια κατοικία γραφικών εξωγήινων. Κάθε άλλο. Είναι, κυρίως, το πεδίο σύγκρουσης και αντιπαράθεσης πολιτισμών. «Τα Χρονικά του Άρη» ασχολούνται με αυτή ακριβώς την ιστορική πραγματικότητα. Στη συμβολική αρένα του Κόκκινου Πλανήτη εκτυλίσσεται με ρεαλιστικό τρόπο, παρόλη την εξωτερική φαντασμαγορία σκηνικού και ιστοριών που τη σχολιάζουν, η αιώνια περιπέτεια του ανθρώπου με τις μικρότητες και τις ανωτερότητές του, η επώδυνη προσπάθειά του να υπερβεί έναν πεπερασμένο εαυτό και να οικοδομήσει ένα Άσυλο, είτε στη Γη είτε στο Διάστημα. Ο μύθος είναι απλός. Αρχίζει, εξελίσσεται και ολοκληρώνεται μέσα από εικοσιοκτώ διηγήματα, χαλαρά συνδεδεμένα μεταξύ τους, που αφηγούνται με μοναδικό τρόπο στιγμιότυπα των εισβολέων Γήινων αλλά και των αυτοχθόνων Αρειανών. Πρόκειται για οριακές ανθρώπινες στιγμές που λειτουργούν αυτόνομα, αλλά παράλληλα αποκαλύπτουν το γενικό ιστορικό-κοινωνικό-πολιτικό καθεστώς στο οποίο είναι ενταγμένα. Ουσιώδες ιδεολογικό-υπαρξιακό κέντρο τους, ωστόσο, στέκει η αγωνιώδης προσπάθεια του ανθρώπου να προσδώσει στην ακατανόητη και ανεξήγητη ύπαρξή του νόημα. Πρώτη του ενέργεια προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί η ενστικτώδης τάση του προς κατάκτηση, με όλα τα αρχέγονα χαρακτηριστικά της: αδηφάγος επεκτατικότητα, υποτιθέμενο επιστημονικό ενδιαφέρον, αναζήτηση καλύτερης διαβίωσης, εκμετάλλευση φυσικού πλούτου, τρόμος παγκόσμιου πολέμου, υποταγή και χειραγώγηση του άλλου. Χαρακτηριστικά που κυριαρχούν και επί των ημερών μας, σε μια υποθετικά «προηγμένη» εποχή που η κατάκτηση θα έπρεπε να λειτουργεί με την υπαρξιακή σημασία της: κατάκτηση του «πρωτόγονου» εαυτού και μεταφορά του σε ανώτερο υπαρξιακό επίπεδο. 

Η κατάκτηση της Δύσης από τους ευγενείς Ευρωπαίους τυχοδιώκτες, ο πυρετός του χρυσού, η γενοκτονία των Ινδιάνων, η μετακίνηση των μαύρων από το Νότο προς το Βορρά ύστερα από το τέλος του Εμφύλιου Πολέμου, η Βόμβα της Χιροσίμα με τις τρομαχτικές επιπτώσεις της, είναι τα πλέον αναγνωρίσιμα υλικά που χρησιμοποίησε ο Μπράντμπερι προκειμένου να οικοδομήσει αυτό το διαχρονικό, οικουμενικών προδιαγραφών αριστούργημα.

Στη θαυμαστή τοιχογραφία του Μπράντμπερι οι εφιαλτικές αρχέγονες διαδικασίες της εκκινούν με το θάνατο της φαντασίας. Στον «Οίκο των Άσερ 2», ένα από τα ωραιότερα διηγήματα της συλλογής, φόρο τιμής στο «νοσηρό», «νεκρόφιλο» Ε. Α. Πόε, στο ομότιτλο διήγημα του οποίου βασίζεται, ο Μπράντμπερι θα τιμωρήσει το δολοφόνο του δημιουργικού πνεύματος και κατ’ επέκταση τον αμοραλιστικό-τεχνολογικό-επιστημονικό-αντισηπτικό «θαυμαστό νέο κόσμο» που τον εξέθρεψε. Ο Άρης θα γίνει ο τάφος του και παράλληλα η αποκαθαρμένη ανάστασή του. Οι Γήινοι θα κατακτήσουν τον Άρη, αλλά στο τέλος θα κατακτηθούν. Ο Κόκκινος Πλανήτης θα λειτουργήσει ως νέα Γη της Επαγγελίας. Υπό αυτή την έννοια, στα «Χρονικά του Άρη» ο Μπράντμπερι σχεδιάζει με μοναδικό, ανεπανάληπτο τρόπο, την άνοδο, παρακμή, πτώση και αναγέννηση του Ανθρώπου –και των πολιτισμών ευρύτερα– σε συλλογικό και προσωπικό επίπεδο.

Αναμφισβήτητα η Ιστορία ενυπάρχει στη βάση αυτού του μεγαλόπνοου έργου. Η κατάκτηση της Δύσης από τους ευγενείς Ευρωπαίους τυχοδιώκτες, ο πυρετός του χρυσού, η γενοκτονία των Ινδιάνων, η μετακίνηση των μαύρων από το Νότο προς το Βορρά ύστερα από το τέλος του Εμφύλιου Πολέμου, η Βόμβα της Χιροσίμα με τις τρομαχτικές επιπτώσεις της, ενός νέου, για παράδειγμα, εφιαλτικού παγκόσμιου ολοκαυτώματος, είναι τα πλέον αναγνωρίσιμα υλικά που χρησιμοποίησε ο Μπράντμπερι προκειμένου να οικοδομήσει αυτό το διαχρονικό, οικουμενικών προδιαγραφών αριστούργημα.

Εξήντα και πλέον χρόνια από την εμφάνισή τους, αφάνταστα πιο επίκαιρα από τα διάφορα θνησιγενή μπεστ σέλερ της «συμβατικής» λογοτεχνίας, «Τα Χρονικά του Άρη», συνεχίζουν να συνομιλούν μαζί μας. Λάβετε μέρος σ’ αυτή την αποκαλυπτική συνομιλία.

arisRay Bradbury: Τα χρονικά του Άρη (The Martian Chronicles, 1950), διηγήματα.
Πρόλογος: Χόρχε Λουίς Μπόρχες
Εισαγωγή: Ρέι Μπράντμπερι
Μτφρ.: Δημήτρης Αρβανίτης
Εξώφυλλο: Νίκος Ναυρίδης
Εκδόσεις Άγρα 2011
Σελ. 368, τιμή εκδότη: €21,00

politeia-link

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RAY BRADBURY


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Η Σύμπραξη Εκδοτών επανέρχεται με αίτημά της προς την κυβέρνηση, ζητώντας να χαρακτηριστούν τα ...

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Μερικές σκέψεις για το έργο και το πρόσωπο του Στρατή Χαβιαρά, με αφορμή το κλείσιμο σήμερα ενός χρόνου από τον θάνατό του.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τους φίλους συγγραφείς που έφυγαν από κοντά μας τους μνημονεύουμε ...

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσιάζει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την εισαγωγή της Μαρίας Καβάλα, η οποία είχε και την ευρύτερη επιμέλεια στον συλλογικό τόμο «Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός. Η δυναμική παρουσία. Η οδυνηρή απουσία. Το σήμερα», ο οποίος κυκλοφορεί στις 11 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις University Studio Press.

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ