BAMartianChronicles500

Του Μάκη Πανώριου

Η Ιστορία περιγράφει το γεγονός και το χρόνο κατά τον οποίο συνέβη. Η συνήθως επίπεδη ιστορική γραφή, ακόμη κι όταν αναφέρεται στα αίτια που προκάλεσαν το γεγονός, αδυνατεί να υπερβεί την πληροφοριακή επιφάνειά του και να συλλάβει τον εσωτερικό υπαρξιακό πυρήνα που ευθύνεται για την εκδήλωσή του.

Αυτό είναι κάτι που μόνο ένας συγγραφέας, προικισμένος με ποιητική φλέβα και δημιουργική ικανότητα, εισερχόμενος στο ανθρώπινο άδυτο, στην κρύπτη του ανεξήγητου ορμέμφυτου που ωθεί τον άνθρωπο στην Πράξη, μπορεί πιθανώς να κάνει. Μόνο αυτός είναι σε θέση να συλλάβει τον υπαρξιακό βηματισμό του ανθρώπου στο γήινο και κοσμικό τοπίο, να τύχει πιθανών θαυμαστών συναντήσεων και να συνομιλήσει με το Άγνωστο. Τότε η λογοτεχνία του ενδέχεται να θεωρηθεί Έργο Τέχνης, πηγή αποκαλυπτικής γνώσης και σοφίας, και όχι απλή ιστορία που εξαντλείται στην αφήγησή της.

Βιώνει την προβληματική εποχή του, το φοβερό κραχ του 1929, με όλες τις συνέπειές του: Φτώχεια, ανεργία, αύξηση εγκληματικότητας, αβεβαιότητα για το μέλλον. Φύσει αισιόδοξος, τις αντιμετωπίζει θαρραλέα. Πουλάει εφημερίδες και περιοδικά για να συμβάλλει στην οικογενειακή εστία και διαβάζει με πάθος.

Τα μέλη της λογοτεχνικής κοινωνίας με το προαναφερθέν προσόν είναι λίγα και συγκροτούν μια ιδιαίτερη κοινότητα. Σ’ αυτήν τη μικρή συντροφιά των εκλεκτών δημιουργών ανήκει και ο σπουδαίος Αμερικανός συγγραφέας Ρέι Ντάγκλας Μπράντμπερι (ΗΠΑ, Ιλινόις, 1920), όπως είναι το πλήρες του όνομα. Βιώνει την προβληματική εποχή του, το φοβερό κραχ του 1929, με όλες τις συνέπειές του: Φτώχεια, ανεργία, αύξηση εγκληματικότητας, αβεβαιότητα για το μέλλον. Φύσει αισιόδοξος, τις αντιμετωπίζει θαρραλέα. Πουλάει εφημερίδες και περιοδικά για να συμβάλλει στην οικογενειακή εστία και διαβάζει με πάθος. Μέσα από αυτή την γκρίζα καθημερινότητα αρχίζει να αναδύεται αργά αλλά σταθερά ο μελλοντικός ποιητής-δημιουργός. Βαδίζει μέσα σε άνυδρους, άδειους δρόμους, αλλά το βλέμμα του είναι στραμμένο σε ένα πιο φωτεινό αύριο και στα αστέρια του διαστήματος. Ο άνθρωπος που συναντά στο γήινο και κοσμικό τοπίο δεν είναι ούτε άγγελος ούτε δαίμονας. Είναι μόνο ένα μελαγχολικό, μυστηριώδες αίνιγμα που όσο επιχειρεί τη λύση του τόσο πιο περίπλοκο αποδεικνύεται. Η προαναφερθείσα Ιστορία με τις οριακές στιγμές της ενυπάρχει ως αρχικό ερέθισμα της εργασίας του, αλλά τη χρησιμοποιεί μόνο για να πλησιάσει τον «κατασκευαστή» της, τον άνθρωπο, με ή χωρίς προσωπείο, το μυστηριώδες αίνιγμα του οποίου η σκοτεινή παρορμητικότητα τον ωθεί συνήθως σε παράλογες συμπεριφορές. Από αυτή τη συνάντηση-επαφή με τη ζωή θα αντλήσει γνώση, αλλά τη μεταστοιχείωσή της σε δημιουργική λογοτεχνική γραφή θα την διδαχτεί από τους προπάτορές του: «Ο Ιούλιος Βερν ήταν ο πατέρας μου. Ο Χέρμπερτ Τζόρτζ Ουέλς, ο σοφός θείος μου. Ο Έντγκαρ Άλαν Πόε, ο αλαφροΐσκιωτος εξάδελφός μου. Η Μέρι Γούλστονκραφτ Σέλεϊ υπήρξε κατά πάσα πιθανότητα η μητέρα μου». Τον οδήγησαν στο παραμυθένιο σπήλαιο της φαντασίας κι εκεί, έκθαμβος «Άνοιξα μαγικά κουτιά κι έβγαλα στο φως χίλια δυο μεγάλα και μαγικά πράγματα», σημειώνει στη γοητευτική «Αυτοβιογραφία» του.

Ο αναγνώστης θα έρθει σε επαφή και θα γνωρίσει όλα αυτά στα «Χρονικά του Άρη», πιθανώς το σημαντικότερο έργο του. Πολυδιάστατο, πολύχρωμο, λειτουργώντας ως σύγχρονο πεζό ποίημα, αφηγείται με λυρικούς τόνους την αποίκηση του πλανήτη Άρη από τον Άνθρωπο. Η αστρονομία τον έχει ήδη μελετήσει, ο Ε. Ρ. Μπάροους επισκέπτεται έναν άλλο, ο Μπράντμπερι ανακαλύπτει το δικό του. Είναι ένας φωτεινός, μεγαλειώδης Άρης, χρυσογάλαζος με ολόλευκες κρυστάλλινες μικρές πόλεις σπαρμένες στα Γαλάζια Βουνά του, απέραντες πορφυρόχρωμες ερήμους, απολιθωμένους ωκεανούς, και κανάλια που στα κοιμισμένα νερά τους αντανακλώνται τα δίδυμα φεγγάρια του, ο Φόβος και ο Δείμος. Το γοητευτικό αυτό σκηνικό δεν είναι ωστόσο η παραμυθένια κατοικία γραφικών εξωγήινων. Κάθε άλλο. Είναι, κυρίως, το πεδίο σύγκρουσης και αντιπαράθεσης πολιτισμών. «Τα Χρονικά του Άρη» ασχολούνται με αυτή ακριβώς την ιστορική πραγματικότητα. Στη συμβολική αρένα του Κόκκινου Πλανήτη εκτυλίσσεται με ρεαλιστικό τρόπο, παρόλη την εξωτερική φαντασμαγορία σκηνικού και ιστοριών που τη σχολιάζουν, η αιώνια περιπέτεια του ανθρώπου με τις μικρότητες και τις ανωτερότητές του, η επώδυνη προσπάθειά του να υπερβεί έναν πεπερασμένο εαυτό και να οικοδομήσει ένα Άσυλο, είτε στη Γη είτε στο Διάστημα. Ο μύθος είναι απλός. Αρχίζει, εξελίσσεται και ολοκληρώνεται μέσα από εικοσιοκτώ διηγήματα, χαλαρά συνδεδεμένα μεταξύ τους, που αφηγούνται με μοναδικό τρόπο στιγμιότυπα των εισβολέων Γήινων αλλά και των αυτοχθόνων Αρειανών. Πρόκειται για οριακές ανθρώπινες στιγμές που λειτουργούν αυτόνομα, αλλά παράλληλα αποκαλύπτουν το γενικό ιστορικό-κοινωνικό-πολιτικό καθεστώς στο οποίο είναι ενταγμένα. Ουσιώδες ιδεολογικό-υπαρξιακό κέντρο τους, ωστόσο, στέκει η αγωνιώδης προσπάθεια του ανθρώπου να προσδώσει στην ακατανόητη και ανεξήγητη ύπαρξή του νόημα. Πρώτη του ενέργεια προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί η ενστικτώδης τάση του προς κατάκτηση, με όλα τα αρχέγονα χαρακτηριστικά της: αδηφάγος επεκτατικότητα, υποτιθέμενο επιστημονικό ενδιαφέρον, αναζήτηση καλύτερης διαβίωσης, εκμετάλλευση φυσικού πλούτου, τρόμος παγκόσμιου πολέμου, υποταγή και χειραγώγηση του άλλου. Χαρακτηριστικά που κυριαρχούν και επί των ημερών μας, σε μια υποθετικά «προηγμένη» εποχή που η κατάκτηση θα έπρεπε να λειτουργεί με την υπαρξιακή σημασία της: κατάκτηση του «πρωτόγονου» εαυτού και μεταφορά του σε ανώτερο υπαρξιακό επίπεδο. 

Η κατάκτηση της Δύσης από τους ευγενείς Ευρωπαίους τυχοδιώκτες, ο πυρετός του χρυσού, η γενοκτονία των Ινδιάνων, η μετακίνηση των μαύρων από το Νότο προς το Βορρά ύστερα από το τέλος του Εμφύλιου Πολέμου, η Βόμβα της Χιροσίμα με τις τρομαχτικές επιπτώσεις της, είναι τα πλέον αναγνωρίσιμα υλικά που χρησιμοποίησε ο Μπράντμπερι προκειμένου να οικοδομήσει αυτό το διαχρονικό, οικουμενικών προδιαγραφών αριστούργημα.

Στη θαυμαστή τοιχογραφία του Μπράντμπερι οι εφιαλτικές αρχέγονες διαδικασίες της εκκινούν με το θάνατο της φαντασίας. Στον «Οίκο των Άσερ 2», ένα από τα ωραιότερα διηγήματα της συλλογής, φόρο τιμής στο «νοσηρό», «νεκρόφιλο» Ε. Α. Πόε, στο ομότιτλο διήγημα του οποίου βασίζεται, ο Μπράντμπερι θα τιμωρήσει το δολοφόνο του δημιουργικού πνεύματος και κατ’ επέκταση τον αμοραλιστικό-τεχνολογικό-επιστημονικό-αντισηπτικό «θαυμαστό νέο κόσμο» που τον εξέθρεψε. Ο Άρης θα γίνει ο τάφος του και παράλληλα η αποκαθαρμένη ανάστασή του. Οι Γήινοι θα κατακτήσουν τον Άρη, αλλά στο τέλος θα κατακτηθούν. Ο Κόκκινος Πλανήτης θα λειτουργήσει ως νέα Γη της Επαγγελίας. Υπό αυτή την έννοια, στα «Χρονικά του Άρη» ο Μπράντμπερι σχεδιάζει με μοναδικό, ανεπανάληπτο τρόπο, την άνοδο, παρακμή, πτώση και αναγέννηση του Ανθρώπου –και των πολιτισμών ευρύτερα– σε συλλογικό και προσωπικό επίπεδο.

Αναμφισβήτητα η Ιστορία ενυπάρχει στη βάση αυτού του μεγαλόπνοου έργου. Η κατάκτηση της Δύσης από τους ευγενείς Ευρωπαίους τυχοδιώκτες, ο πυρετός του χρυσού, η γενοκτονία των Ινδιάνων, η μετακίνηση των μαύρων από το Νότο προς το Βορρά ύστερα από το τέλος του Εμφύλιου Πολέμου, η Βόμβα της Χιροσίμα με τις τρομαχτικές επιπτώσεις της, ενός νέου, για παράδειγμα, εφιαλτικού παγκόσμιου ολοκαυτώματος, είναι τα πλέον αναγνωρίσιμα υλικά που χρησιμοποίησε ο Μπράντμπερι προκειμένου να οικοδομήσει αυτό το διαχρονικό, οικουμενικών προδιαγραφών αριστούργημα.

Εξήντα και πλέον χρόνια από την εμφάνισή τους, αφάνταστα πιο επίκαιρα από τα διάφορα θνησιγενή μπεστ σέλερ της «συμβατικής» λογοτεχνίας, «Τα Χρονικά του Άρη», συνεχίζουν να συνομιλούν μαζί μας. Λάβετε μέρος σ’ αυτή την αποκαλυπτική συνομιλία.

arisRay Bradbury: Τα χρονικά του Άρη (The Martian Chronicles, 1950), διηγήματα.
Πρόλογος: Χόρχε Λουίς Μπόρχες
Εισαγωγή: Ρέι Μπράντμπερι
Μτφρ.: Δημήτρης Αρβανίτης
Εξώφυλλο: Νίκος Ναυρίδης
Εκδόσεις Άγρα 2011
Σελ. 368, τιμή εκδότη: €21,00

politeia-link

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RAY BRADBURY

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ