Serhiy Zhadan

Για το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν (Serhiy Zhadan) με τίτλο «Depeche Mode» (εκδ. Διόπτρα, μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Βρισκόμαστε στο σωτήριο έτος 1993. Η Σοβιετική Ένωση έχει ήδη καταρρεύσει και η Ουκρανία αποτελεί ανεξάρτητο κράτος. Ο Αμερικανός αιδεσιμότατος Τζόνσον και Τζόνσον επισκέπτεται το Χάρκοβο για να κηρύξει τον θείο λόγο μετά μουσικής. Στην άλλη άκρη της πόλης, ο διευθυντής ενός εργοστασίου κρύβει στο φυλάκιο του γραφείου του μια προτομή του συντρόφου Μολότοφ. Στο ραδιόφωνο, ένας μυστηριώδης εκφωνητής αφιερώνει ένα ολόκληρο επεισόδιο της εκπομπής του σε μια, αμφιβόλου αξιοπιστίας, βιογραφία του Ντέιβ Γκάχαν, συνιδρυτή των Depeche Mode. Την ίδια στιγμή, οι ιδρυτές μιας διαφημιστικής εταιρείας, πρώην μέλη της κομουνιστικής νεολαίας και νυν επικριτές του ρωσικού καθεστώτος, αναζητούν τον χασομέρη υπάλληλό τους. Ο υπάλληλος, όμως, μαζί με ακόμα δύο χαμένα κορμιά, αναζητά με τη σειρά του έναν φίλο του, για να του ανακοινώσει μία πολύ δυσάρεστη είδηση. Και όλοι, μα όλοι, κατεβάζουν βότκα μονορούφι.

dioptra zhadan depeche mode

Το πρώτο μυθιστόρημα Depeche Mode του Ουκρανού ποιητή και συγγραφέα Σέρχι Ζαντάν (1974) παρουσιάζει την εικόνα της πολύπαθης πατρίδας του κατά την πολυτάραχη δεκαετία του ’90, μέσα από τα μάτια του κεντρικού ήρωά του, ενός δεκαεννιάχρονου πλάνητα. Ο αφηγητής, όπως και τα άτομα του περίγυρού του, όπως και πολλοί ήρωες των λογοτεχνικών αφηγήσεων, είναι ένα λούμπεν στοιχείο· για χρόνια ακολουθούσε, θέλοντας και μη, τον παραδοσιακό τρόπο ζωής της Σοβιετικής Ένωσης, χωρίς να έχει εμβαπτιστεί στα νάματά της, και πλέον, έρχεται σε επαφή, όλο και περισσότερο, με στοιχεία της δυτικής κουλτούρας.

Η εξάπλωση, όμως, της επιρροής της Εσπερίας στα εδάφη της πρώην ΕΣΣΔ προσκρούει σε νοοτροπίες που μοιάζουν βαθιά ριζωμένες: το γνωστό φάντασμα εξακολουθεί να πλανιέται στην πρώιμη μετασοβιετική Ουκρανία. Οι παλαιοί ιδεολόγοι δεν επαναπαύονται. Βιβλία με οδηγίες για την κατασκευή βομβών, που θα χρησιμοποιηθούν από το προλεταριάτο ενάντια στο αντιλαϊκό καθεστώς, περνούν από χέρι σε χέρι. Η ζωή του μουσικού Ντέιβ Γκάχαν παρουσιάζεται ψευδώς από το ραδιόφωνο - στην παραλλαγμένη εκδοχή της, ο Ντέιβ μοιάζει εκπληκτικά με τον Φιντέλ Κάστρο και οι γονείς του ήταν συνεργάτες του IRA. Μια κοινωνία γεμάτη αντιθέσεις δημιουργείται: στους δρόμους κυκλοφορούν αντισημίτες Εβραίοι, φιλοαμερικανοί προστατευόμενοι της KGB. Ένας από τους ήρωες φέρει το παρωνύμιο «Σκύλος Παβλόφ», παραπέμποντας στα πειραματόζωα του γνωστού Ρώσου ιατρού, που ανέπτυσσαν νευρωτικές συμπεριφορές όποτε εκτίθονταν στα απρόβλεπτα ερεθίσματα του περιβάλλοντός τους.

Στις τελευταίες σελίδες, μάλιστα, ο ήρωας δηλώνει ευθαρσώς: «δεν πιστεύω στο μέλλον, δεν πιστεύω στη Θεία Πρόνοια, δεν πιστεύω στον ουρανό, δεν πιστεύω στους αγγέλους».

Αντίστοιχα, στο περιβάλλον των ηρώων επικρατεί το χάος. Ο αφηγητής δεν κάνει όνειρα. Αναλαμβάνει να ενημερώσει τον φίλο του για την αυτοκτονία του πατριού του, αλλά η αποστολή του μοιάζει μάταιη. Νιώθει «σαν ποτάμι που κυλά κόντρα στο ρεύμα του». Οι άγγελοι, τους οποίους συχνά επικαλείται, δεν είναι οι αγγελιοφόροι κάποιου θεού («τότε εμφανιζόταν με μια ακατανόητη σταθερότητα ο άγγελος με τις μαύρες μανσέτες του λογιστή και την πιτυρίδα στις φτερούγες και κατέθετε στον τραπεζικό λογαριασμό σου ένα ποσό», «εσείς οι μαρξιστές είστε σαν τους αγγέλους, δεν πηδιέστε, δεν πίνετε»). Στις τελευταίες σελίδες, μάλιστα, ο ήρωας δηλώνει ευθαρσώς: «δεν πιστεύω στο μέλλον, δεν πιστεύω στη Θεία Πρόνοια, δεν πιστεύω στον ουρανό, δεν πιστεύω στους αγγέλους».

Serhiy Zhadan stratos

Ο 49χρονος συγγραφέας έχει εδώ και λίγες εβδομάδες καταταγεί στην Εθνική Φρουρά της Ουκρανίας. 

Ύφος χαμηλό και υπαινικτικό

Ο Ζαντάν παρουσιάζει πειστικά τον κόσμο του, εμμένοντας σ’ ένα ύφος εσκεμμένα χαμηλό, λεπτό και υπαινικτικό στα καλύτερα σημεία του βιβλίου, κι άλλοτε, κάπως χοντροκομμένο. Οι συχνές συγκρίσεις του Depeche Mode με τα έργα του Τσαρλς Μπουκόφσκι και το Trainspotting (εκδ. Οξύ, μτφρ. Σόνια Σαλίμπα) του Ίρβιν Γουέλς έχουν βάση: ο Ζαντάν υιοθετεί τον λόγο των αθυρόστομων και κυνικών ηρώων του, των απόκληρων περιθωριακών που περιφέρονται άσκοπα. Η μεγάλη ευρηματικότητα του συγγραφέα ξεχωρίζει κυρίως στο πρώτο μισό: κατόπιν, εντοπίζονται κάποιες επαναλήψεις - το εύρημα της άστοχης μετάφρασης ενός αγγλικού κειμένου από κάποιον ημιμαθή χαρακτήρα παρουσιάζεται δύο φορές, πρώτα με τη διαστρέβλωση του νοήματος ενός ιεραποστολικού κηρύγματος, κι ύστερα, με την παραποίηση της πορείας του Ντέιβ Γκάχαν, φρόντμαν των Depeche Mode. Αναρωτιέμαι, επίσης, αν έπρεπε να αφιερωθούν δεκαέξι ολόκληρες σελίδες στις προαναφερθείσες οδηγίες χρήσης των αυτοσχέδιων εκρηκτικών μηχανισμών, δεδομένου ότι η παρεμβολή του συγκεκριμένου κειμένου παγώνει την εξέλιξη της ιστορίας.

«There was no such thing as society», διαπιστώνει ο Μαρκ Ρέντον κατά την επίσκεψή του στο Λονδίνο της θατσερικής περιόδου, προτού ληστέψει τους φίλους του και τους εγκαταλείψει μια και καλή. Από την άλλη, στη μετασοβιετική Ουκρανία, οι χαρακτήρες του Ζαντάν παραμένουν εγκλωβισμένοι, έρμαια της μοίρας. «Δεν ντρέπομαι καθόλου», εξομολογείται ο αφηγητής, «για τίποτε από όλα όσα έκανα, αν και δεν έκανα κάτι ιδιαίτερο, απλώς υπήρξε μια κίνηση μέσα σε μια πυκνή και στέρεα ατμόσφαιρα, μια προσπάθεια να τη διαπεράσουμε, να προχωρήσουμε λίγο ακόμα, έστω και μερικά εκατοστά, χωρίς κάποιο κοινό στόχο, χωρίς κάποια κοινή επιθυμία, χωρίς την παραμικρή αμφιβολία, χωρίς την παραμικρή ελπίδα πως θα τα καταφέρουμε».

politeia deite to vivlio 250X102

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Μια συζήτηση με τον συγγραφέα Θεόδωρο Γρηγοριάδη με αφορμή το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Ελσίνκι» (εκδ. Πατάκη).

Συνέντευξη στον Κώστα Αγοραστό 

Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης είναι ένας τολμηρός και ταυτόχρονα χαμηλών τόνων συγγραφέας. Μέχρι στιγμής έχει ...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ