«Τα παλιοκόριτσα» της Καμίλα Σόσα Βιγιάδα (κριτική) – Ιστορίες από το μισοσκόταδο

Καμίλα Σόσα Βιγιάδα: μια διεμφυλική συγγραφέας από την Αργεντινή δημιουργεί ένα autofiction για τις τραβεστί που της έσωσαν τη ζωή, όπως λέει η ίδια, και κατακτά τον κόσμο. Τα Παλιοκόριτσα (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Opera), που μόλις κυκλοφόρησαν στα ελληνικά, έχουν μεταφραστεί ήδη –από τα ισπανικά– στα αγγλικά, τα γαλλικά και τα δανέζικα, ενώ έχουν αγοραστεί τα δικαιώματα για επτά ακόμα γλώσσες.

Το συγγραφικό αυτό ντεμπούτο της 42χρονης είναι ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης που επιτρέπει σε μια κοινότητα τραβεστί σεξεργατριών να τραβήξει πάνω της τα φώτα. Για να πουν μόνες τους την ιστορία τους. Εκείνες, που στην καλύτερη περίπτωση, περνούν απαρατήρητες και στη χειρότερη γίνονται αντικείμενο μίσους, είναι εδώ πρωταγωνίστριες.

Προστάτιδα της «αγέλης»

Τη μια στιγμή, η ιστορία μας φέρνει στο μισοσκόταδο, πίσω από τα δέντρα και τις πυκνές φυλλωσιές του Πάρκου Σαρμιέντο, στην πόλη Κόρδοβα της Αργεντινής, και την άλλη βρισκόμαστε στη φτωχική κωμόπολη του Μίνα Κλάβερο. Στο ένα μέρος η Καμίλα είναι ενήλικη και μπαίνει να ζήσει στη «ροζ σπιταρόνα» της θείας Ενκάρνα, της προστάτιδας της «αγέλης». Στο άλλο μεγαλώνει, ως αγόρι ακόμα, μέσα σε μια οικογένεια όπου δέχεται απαξίωση και απόρριψη.

Εκεί που χτυπάει η καρδιά του περιθωρίου, ένα εγκαταλελειμμένο βρέφος που θα βρουν μια νύχτα στο πάρκο θα γίνει το παιδί που θα τις κάνει όλες μητέρες, δυναμώνοντας ακόμα περισσότερο τους δεσμούς αυτής της ανορθόδοξης οικογένειας. Θα ονομάσουν το μωρό Μπρίγιο δε λος Όχος, Λάμψη των ματιών, και θα το περιβάλλουν με τη στοργή που νιώθουν πως κάθε μωρό αξίζει.

Η Καμίλα Σόσα Βιγιάδα γεννήθηκε ως Κριστιάν Ομάρ το 1982 στην Αργεντινή (Λα Φάλδα, Κόρδοβα) και άρχισε να ντύνεται γυναίκα στην ηλικία των δεκαπέντε. Στον αγώνα της να επιβιώσει αφοσιώθηκε στο γράψιμο, δημιούργησε ένα blog για τη ζωή της, έγινε δεκτή στο πανεπιστήμιο και πήρε το πτυχίο της στον τομέα των Θεατρικών Σπουδών. Ξεκίνησε την καριέρα της ως ηθοποιός θεάτρου, κινηματογράφου και τηλεόρασης, δημοσίευσε ποίηση και άλλα λογοτεχνικά γραπτά, κι έγινε διεθνώς γνωστή με το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα Τα παλιοκόριτσα, που μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και απέσπασε σημαντικά διεθνή βραβεία, όπως το Sor Juana Inés de la Cruz, βραβείο γυναικείας λογοτεχνίας το οποίο απονεμήθηκε για πρώτη φορά σε συγγραφέα που δεν γεννήθηκε γυναίκα.

Τη στοργή που η Καμίλα ως παιδί, τόσο η ηρωίδα όσο και η συγγραφέας, δεν γνώρισε, ούσα βουτηγμένη στο αδιέξοδο της ενδοοικογενειακής βίας. «Όταν ήμουν τεσσάρων, έξι, δέκα χρονών, έκλαιγα από φόβο. Είχα μάθει να κλαίω σιωπηλά. Στο σπίτι, με έναν πατέρα σαν τον δικό μου, το κλάμα ήταν απαγορευμένο», γράφει, πρωτομιλώντας στο βιβλίο για τον αλκοολικό πατέρα, από τον οποίο θα βιώσει ομοφοβική βία καθ’ όλη τη διάρκεια της παιδικής της ηλικίας, ώσπου να φύγει, στην εφηβεία πια.

Τα Παλιοκόριτσα αποτελούν τόσο μια πολύτιμη προσωπική μαρτυρία, όσο και ένα λογοτεχνικό πόνημα διανθισμένο με μαγικό ρεαλισμό, και στοιχεία του μεταφυσικού.

Αυτό το χρονολογικό μπρος-πίσω, που η ίδια έχει πει πως δεν έγινε σκόπιμα και ότι απλώς έγραφε όπως τις έρχονταν στο μυαλό οι ιδέες, δίνει στο κείμενο ζωντάνια. Τα Παλιοκόριτσα αποτελούν τόσο μια πολύτιμη προσωπική μαρτυρία, όσο και ένα λογοτεχνικό πόνημα διανθισμένο με μαγικό ρεαλισμό, και στοιχεία του μεταφυσικού. Η ίδια, περιγράφοντας το έργο της, έχει πει: «Τι συμβαίνει όταν εμφανίζεται μια γραφή που έρχεται σε αντίθεση με τον καθιερωμένο Κανόνα; Πραγματοποιείται ενός είδους απόκλιση από αυτό που υπόσχονται οι κανόνες της καλής γραφής. Έχετε την ευκαιρία να διαβάσετε κάτι απροσδόκητο, για κόσμους άγνωστους και για μια γνώση που δεν είχατε ποτέ φανταστεί».

Τρυφερή γραφή

Η γραφή της Βιγιάδα είναι αυθεντική, σκιαγραφεί με τρυφερότητα τις ηρωίδες, ενώ και το χιούμορ ξεπηδά από τις χαραμάδες. Ωστόσο, παρά τις όσες συνδηλώσεις κουβαλά, ακτιβιστική δεν είναι. Η συζήτηση για το φύλο, τις σεξουαλικές μειονότητες και, τελικά, το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση που ανοίγει το μυθιστόρημα, προκύπτει μέσα από το βίωμα, την πιο αυτονόητη και γι’ αυτό τρανταχτή διεκδίκηση ίσων δικαιωμάτων και αποδοχής.

Η Αργεντινή συγγραφέας μοιράζεται ανοιχτά την ιστορία της, δεν κρύβεται. Δεν λείπουν οι σκηνές σεξουαλικού περιεχομένου, αλλά το βιβλίο της είναι κάτι πολύ παραπάνω από αυτές.

Στα Παλιοκόριτσα η Αργεντινή συγγραφέας μοιράζεται ανοιχτά την ιστορία της, δεν κρύβεται. Δεν λείπουν οι σκηνές σεξουαλικού περιεχομένου, αλλά το βιβλίο της είναι κάτι πολύ παραπάνω από αυτές.

Το 2013, σε ηλικία 31 ετών πλέον, η κυβέρνηση της Αργεντινής της εξέδωσε τη νέα της ταυτότητα, με το όνομα και το φύλο που επιθυμεί.

Ως πρότυπο γυναικείας και τρανς ενδυνάμωσης, η Βιγιάδα αναγνωρίζει με χαρά πως ο δρόμος για τις διεμφυλικές γυναίκες είναι σήμερα κατά τι πιο βατός, και χάρη στην ίδια.

Η Καμίλα Σόσα Βιγιάδα σπούδασε υποκριτική και το 2009 ανέβασε το πρώτο της, αυτοβιογραφικό, θεατρικό έργο. Έχει λάβει μέρος ως ηθοποιός σε ταινίες και τηλεοπτικές σειρές.

Έχει βραβευτεί πολλές φορές για το έργο της στην Αργεντινή. Τα Παλιοκόριτσα διασκευάζονται αυτή τη στιγμή σε τηλεοπτική σειρά.

Το νέο της μυθιστόρημα, το Tesis sobre una domesticacion (Διατριβή πάνω σε μια εξημέρωση, σε ελεύθερη απόδοση) –που επίσης θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Opera, μέσα στο 2025– γυρίζεται σε ταινία με πρωταγωνίστρια την ίδια. Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Gael Garcia Bernal είναι ένας εκ των παραγωγών.

^＊Η ΕΛΕΑΝΑ ΚΟΛΟΒΟΥ είναι δημοσιογράφος.