Για το μυθιστόρημα της Τζάνετ Γουίντερσον [Jeanette Winterson] «Frankissstein» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Gutenberg).
Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη
Το μακρινό 1816, η Μαίρη Σέλεϊ γράφει μια τρομακτική ιστορία για να διασκεδάσει την πλήξη του λόρδου Μπάϊρον και του συζύγου της, τους οποίους η βροχή έχει εγκλωβίσει σε ένα σπίτι στις όχθες της λίμνης της Γενεύης. Στην ιστορία της, το τέρας που δημιούργησε ο Βίκτορ Φρανκεστάιν, αρχίζει να σκοτώνει αγαπημένα πρόσωπα του δημιουργού του, επειδή νιώθει μοναξιά κι επειδή εκείνος αρνείται να του φτιάξει μια σύντροφο.
Υπέρμαχοι της μετανθρώπινης εποχής
Το 2019, η Τζάνετ Γουίντερσον μεταφέρει την ιστορία αυτή στο τώρα, δανειζόμενη τους ήρωες της Σέλεϊ και εκσυγχρονίζοντάς τους. Στη δική της ιστορία, ο Ρι Σέλεϊ είναι γιατρός και μελετά το πώς επηρεάζουν τα ρομπότ την ψυχική και σωματική υγεία των ανθρώπων. Ο Ρι Σέλεϊ, όντας διεμφυλικός, έχει βιώσει την αίσθηση ότι βρίσκεται σε λάθος κορμί. Είναι υπέρ της γενετικής τροποποίησης, της προσθετικής ενίσχυσης, ακόμα και της δυνατότητας να ζήσει κάποιος αιωνίως, ως προσομοίωση εγκεφάλου.
Ο Ρον Λορντ είναι κατασκευαστής σεξ-μποτ, και μάλιστα έχει εξελίξει την κατασκευή τους προσαρμόζοντάς τα στις επιθυμίες των πελατών του. Ο Ρον Λόρντ θεωρεί τα ρομπότ απαραίτητα στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, αφού τους απαλλάσσουν από τριβές και συγκρούσεις συναισθηματικής φύσης, ενώ καλύπτουν τις βασικές ανάγκες και επιθυμίες των ιδιοκτητών τους.
Ο Νικηφόρος Στάιν ασχολείται με την κρυονική, με τη ρομποτική μηχανική, και με τη χρήση τεχνητών άκρων σε ανθρώπους που έχουν χάσει τα δικά τους. Ο Νικηφόρος Στάιν, θεωρεί άδικο να καταστρέφεται ένας εγκέφαλος υψηλών δυνατοτήτων μόνο και μόνο επειδή πεθαίνει το σώμα με το οποίο είναι συνδεδεμένος.
Ο Νικηφόρος Στάιν ασχολείται με την κρυονική, με τη ρομποτική μηχανική, και με τη χρήση τεχνητών άκρων σε ανθρώπους που έχουν χάσει τα δικά τους. Ο Νικηφόρος Στάιν, θεωρεί άδικο να καταστρέφεται ένας εγκέφαλος υψηλών δυνατοτήτων μόνο και μόνο επειδή πεθαίνει το σώμα με το οποίο είναι συνδεδεμένος. Συνεργάζεται με το Alcor, το κέντρο όπου φυλάσσονται υαλοποιημένα τα σώματα εκείνων που έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή στο μέλλον το σώμα τους θα έρθει ξανά στη ζωή. Εκείνων που προσδοκούν κάποιου είδους ανάσταση. Παράλληλα, ο Στάιν διατηρεί ένα υπόγειο μυστικό εργαστήριο, όπου προσπαθεί να ενώσει κομμένα ανθρώπινα μέλη και να τους δώσει ζωή, ή να σαρώσει τον εγκέφαλο του υαλοποιημένου κεφαλιού του νεκρού μέντορά του και να τον ενεργοποιήσει ξανά σε ένα νέο σώμα, πράγμα το οποίο κατάφερε με αντίστροφη κατεύθυνση ο Θεόνικος Μπάξτερ, ο ήρωας του Άλισντερ Γκρέυ από το “Poor things”.
Το ανθρώπινο σώμα είναι φθαρτό, έχει ημερομηνία λήξης, σύμφωνα με τους νόμους της φύσης. Και «κανένας νους, όσο έξοχος κι αν είναι, δεν επιβιώνει μετά τον χαμό του κορμιού». Ο άνθρωπος όμως ανέκαθεν επιθυμούσε να ανατρέψει το πεπρωμένο του, να ανακόψει τη διαδικασία της γήρανσης, να σπάσει τα όρια της ζωής και του θανάτου, μέσω της γνώσης και της επιστήμης. Η απελευθέρωση από το θνητό σώμα ολοκληρώνει το ανθρώπινο όνειρο.
Τελικά, τι είναι πιο τρομακτικό, το τέρας ή ο δημιουργός του;
Η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς, κάνοντας ευκολότερη τη ζωή και ταχύτερη τη διεκπεραίωση κάθε ενέργειας. Όμως, ως πού μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη εφευρετικότητα; Μπορεί η υπερβολική γνώση να καταστρέψει τον άνθρωπο; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι της γνώσης και ποιες είναι οι ευθύνες του δημιουργού; Υπάρχει περίπτωση κάποια στιγμή να αποκτήσουν και τα δημιουργήματα επιθυμίες και θέληση, ή, ακόμα χειρότερα, να αντικαταστήσουν τον δημιουργό τους; Κατά πόσο μπορούμε να συνυπάρξουμε με νεόδμητες μορφές ζωής; Πόσο κοντά είμαστε στην εποχή που ο άνθρωπος δεν θα είναι το πιο έξυπνο ον του πλανήτη; Πολλά τα ερωτήματα που διατυπώνονται στο βιβλίο.
 |
|
Η Τζάνετ Γουίντερσον [Jeanette Winterson] γεννήθηκε στο Μάντσεστερ το 1959. Το πρώτο της βιβλίο, "Oranges Are Not the Only Fruit", κέρδισε το Βραβείο Whitbread για το καλύτερο Πρώτο Μυθιστόρημα. Ακολούθησαν άλλα οκτώ μυθιστορήματα, ανάμεσα στα οποία τα "The Passion", "Written on the Body", "The Powerbook" και "Lighthousekeeping", η συλλογή διηγημάτων "The World and Other Places", το δοκίμιο "Art Objects" και η ιστορία για παιδιά "The King of Capri". Έχει βραβευτεί με το «E.M. Forster Award of the American Academy of Arts and Letters» το 1990. Έργα της έχουν διασκευαστεί για την τηλεόραση, τον κινηματογράφο και το θέατρο, και κυκλοφορούν σε 32 χώρες. Ζει στο Όξφορντσαϊρ και στο Λονδίνο. |
Η Γουίντερσον στήνει μια γέφυρα ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν. Κινείται δεξιοτεχνικά και στις δύο εποχές, χρησιμοποιώντας δύο αφηγητές.
Αφηγήτρια του τότε είναι η Μαίρη Σέλεϊ, η οποία μιλάει για τον τρόπο που μεγάλωσε, για την απουσία της μητέρας της, Μαίρης Γουόλστονκραφτ, η οποία πέθανε μερικές μέρες αφότου τη γέννησε, για την παρακαταθήκη που εκείνη της άφησε, καθώς είναι μία από τις πρώτες γυναίκες που όρθωσαν ανάστημα και διεκδίκησαν τα δικαιώματα των γυναικών, για το πόσο διαφορετικά συνεχίζει να αντιμετωπίζει η κοινωνία τους άνδρες και τις γυναίκες. Παραθέτει τις παθιασμένες συζητήσεις στις οποίες τα μέλη της παρέας της αναζητούν την ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης, τη σχέση σώματος και πνεύματος, τα κίνητρα της ανθρώπινης εφευρετικότητας.
Αφηγητής του τώρα είναι ο Ρι, ο οποίος νιώθει μεταιχμιακός, ενδιάμεσος, μεταβατικός. Ερωτεύεται τον Νικηφόρο και τον βοηθάει να πραγματοποιήσει τον στόχο του, προμηθεύοντάς τον με υλικό για τα πειράματά του. Γοητεύεται από τις ιδέες του Νικηφόρου, από τις πνευματικές του αναζητήσεις, από τις φιλοδοξίες και τα επιχειρήματά του, από την τρέλα που κρύβει μέσα του. Κι εδώ οι ήρωες εκφράζουν την άποψή τους για τους κινδύνους της γνώσης, για τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, για τη δύναμη και τα όρια της επιστήμης, για τη ρευστότητα του φύλου, για το πόσο εφικτό είναι το όνειρο της αιώνιας ζωής, αλλά και για το τι κερδίζει ή τι χάνει κανείς κυνηγώντας αυτό το όνειρο.
Σε μια εποχή που οι συζητήσεις για την τεχνητή νοημοσύνη και το πώς θα επηρεάσει κάθε τομέα της ανθρώπινης ζωής βρίσκονται σε ημερήσια διάταξη, η Γουίντερσον μας βάζει να ακούσουμε αναλυτικά τα υπέρ και τα κατά της κατάστασης. Με ένα ζωντανό, παλλόμενο από ενέργεια κείμενο, με χιούμορ και παιγνιώδη διάθεση, με σκόρπιους στίχους να μπαίνουν εμβόλιμα σε διάφορα σημεία του κειμένου, η συγγραφέας στέκεται απέναντι στους ήρωές της και τους ακούει να επιχειρηματολογούν για την άποψή τους. Μένει στον αναγνώστη, όχι τόσο το να πάρει θέση, όσο το να είναι προετοιμασμένος για αυτό που μέλλει γενέσθαι. Ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης συντονίζεται τέλεια με τον παλμό του κειμένου, αναδεικνύοντας τη δύναμη και την πρωτοτυπία του.
＊Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Κι αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Δεν μπορούμε να ζήσουμε επ’ αόριστον με ανθρώπινη μορφή σε τούτη τη γη, και ο μόνος τρόπος να αποικήσουμε σοβαρά το σύμπαν είναι να μην υπάρχουμε με ανθρώπινη μορφή. Άπαξ και βγούμε από τα σώματά μας, θα μπορούμε ν’ αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά οποιαδήποτε ατμόσφαιρα, οποιαδήποτε θερμοκρασία, την έλλειψη φαγητού και νερού, αποστάσεις κάθε είδους, αρκεί να έχουμε πηγή ενέργειας.
Όπως και να ‘χει, οι πωλήσεις βελτιωμένων, επαυξημένων ανθρώπων που θα ζούνε νέοι και ωραίοι για πάντα θα είναι για ελάχιστους – κι ύστερα από καμιά διακοσαριά χρόνια φαντάζομαι ότι κι αυτοί θα βαρεθούν, παγιδευμένοι μες στην ελευθερία τους.
Το να είσαι νέος και ωραίος είναι για τους ροκ σταρ και τους ποιητές. Οι ατίθασοι θα έχουν τη λογική να πεθάνουν προτού να είναι πολύ αργά».
