tamangur

Για το μυθιστόρημα της Λέτα Σεμαντένι [Leta Semadeni] «Ταμανγκούρ» (μτφρ. Τέο Βότσος, εκδ. Loggia). Kεντρική εικόνα: Πίνακας της Πάουλα Μόντερσον–Μπέκερ. 

Γράφει η Αλεξάνδρα Μητσιάλη

Όταν διαβάζεις τον τίτλο, πριν ακόμα καταλάβεις τι είναι το Ταμανγκούρ (μτφρ. Τέο Βότσος, εκδ. Loggia) και για όλη τη διάρκεια της αφήγησης, κινείσαι σε ένα μυθιστορηματικό τοπίο χωρίς ορισμένο χρόνο και τόπο, στο οποίο τα κεντρικά πρόσωπα παραμένουν χωρίς όνομα –η γιαγιά, το παιδί. Αναρωτιέσαι.

Έχεις αμυδρά την εντύπωση ότι πρόκειται για μια ιστορία που ξετυλίγεται σε ένα μέρος μακρινό ή θα μπορούσε και οπουδήποτε κι αρχίζεις να μεταφέρεσαι, με έναν αργό αλλά αποφασιστικό τρόπο, σ’ αυτό το απροσδιόριστο μυθιστορηματικό τοπίο, στο οποίο σύντομα καταλαβαίνεις ότι βρίσκεσαι όχι για να συναντήσεις μια κλασική πλοκή, αλλά για να παρατηρήσεις, μέσα από μία τριτοπρόσωπη αφήγηση χαμηλόφωνη χωρίς εξάρσεις –πότε υπό το βλέμμα του μικρού παιδιού και πότε της γιαγιάς του– τον κόσμο.

Νωχελικός ρυθμός

Με τον νωχελικό ρυθμό δύο ανθρώπων που, τοποθετημένοι στους ηλικιακούς πόλους, δε βιάζονται για κανέναν και για τίποτα, παρακολουθούμε το εξωτερικό και το εσωτερικό περιβάλλον της ζωής τους. Η φιλοσοφημένη ματιά της γιαγιάς και η παιδικά βαθυστόχαστη –μέσα στον σουρεαλισμό της– ματιά του παιδιού συναντιούνται σε αυτή την αφήγηση και συνομιλούν με έναν ιδιαίτερο τρόπο.

Το βλέμμα τους στέκεται στις λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής, στα αντικείμενα του σπιτιού, στις εικόνες του φυσικού τοπίου. Παρατηρεί τις κινήσεις και τις ακινησίες των προσώπων και των σωμάτων.

Τρυπώνει στα ορατά και εξερευνά τα αόρατα κρατώντας μας διαρκώς σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ του πραγματικού και του φανταστικού, προσεκτικούς παρατηρητές του καθενός και του ανάμεσά τους, σε μια διαρκή μετάβαση από το πεδίο της υλικότητας σε εκείνο των σκέψεων και των συναισθημάτων, από τις δηλώσεις της συνείδησης στις συνδηλώσεις του ασυνείδητου, μέσα σε ένα πλήθος εικόνων.

Το φόντο της απώλειας

Η ιστορία εξελίσσεται στο φόντο της απώλειας. Τριπλή. Ο παππούς που «την κοπάνησε ο δειλός» για το Ταμανγκούρ, τον Παράδεισο των κυνηγών, «εκεί όπου στην πραγματικότητα δε θέλεις να πας, […] γιατί τον Παράδεισο δύσκολα τον αντέχει κανείς όσο δεν έχει πεθάνει ακόμα».

Το αδερφάκι που κύλησε μακριά, μαζί με το ποτάμι. Οι γονείς του παιδιού που έχουν φύγει και κατοικούν κάπου αλλού. Η αφήγηση, όμως, δε μετατρέπει σε κεντρικό θέμα την απώλεια. Η απώλεια υπάρχει σαν να έχει χαραχτεί αόρατη, πρώτη απ’ όλα όσα γίνονται και λέγονται, στο λευκό χαρτί της αφήγησης∙ σαν ό,τι βρίσκεται ορατό πάνω του να γράφτηκε κατόπιν.

Μοιάζει σαν η αφήγηση να τροχοδρομείται πάνω στην απώλεια, όχι όμως για να αποκαλύψει συν τω χρόνω το πώς και το γιατί της, αλλά για να μας μιλήσει για τη ζωή έτσι όπως τη συμπεριλαμβάνει αναγκαστικά και αναπόφευκτα.

Στο Ταμανγκούρ η ζωή έχει το φως και τις σκιές της, τα λόγια και τις σιωπές της, τη συντροφικότητα και τη μοναξιά της, το εδώ και το αλλού της, το παρόν και την αδήριτη προοπτική της, τη «βιοποικιλότητά της».

Στο Ταμανγκούρ η ζωή έχει το φως και τις σκιές της, τα λόγια και τις σιωπές της, τη συντροφικότητα και τη μοναξιά της, το εδώ και το αλλού της, το παρόν και την αδήριτη προοπτική της, τη «βιοποικιλότητά της»∙ έχει τις «ανήσυχες χαραμάδες» και τις «στεντόρειες φωνές» της, το «χλιαρό ψωμί» και το «χοντρό πετσί» της, τα «λευκά φύλλα» και τους «μικρούς φόβους» της.

Στο Ταμανγκούρ η καρδιά της γιαγιάς μοιάζει με «…ένα μεγάλο δάσος με πυκνά χαμόκλαδα, με δέντρα χαμηλά και δέντρα θεόρατα… εκεί μέσα μπορείς να κάνεις τη βόλτα σου ή να χαθείς», οι παράξενοι άνθρωποι είναι εκείνοι που «…επειδή έχουν χάσει την ισορροπία τους… νιώθουν τις δονήσεις καλύτερα απ’ όλους τους άλλους… έχουν μια όμορφη γλώσσα, που πάντα επιφυλάσσει εκπλήξεις… και μια φρέσκια ματιά για τον κόσμο…».

leta semadeni

H Λέτα Σεμαντένι (1944, Σκουόλ, Ένγκαντιν) σπούδασε γλώσσες στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Κατά διαστήματα έζησε κι εργάστηκε στη Λατινική Αμερική, στο Παρίσι, στο Βερολίνο και στη Νέα Υόρκη. Η Σεμαντένι γράφει ποίηση, είτε στα ραιτορομανικά είτε στα γερμανικά. Για το Ταμανγκούρ, το πρώτο της μυθιστόρημα, που στο μεταξύ έχει μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες, τιμήθηκε το 2016 με το Ελβετικό Βραβείο Λογοτεχνίας. Για το σύνολο του έργου της της απονεμήθηκε το 2023 το Grand Prix Suisse de Littérature (Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας της Ελβετικής Συνομοσπονδίας)

Tο μίσος είναι «…ένα συναίσθημα το οποίο ζεσταίνει σαν φωτιά… οξύνει τις αισθήσεις, ενισχύει την αιμάτωση… », η μνήμη συγκρατεί «…πράγματα που φαντάζουν ασήμαντα, που όμως αρνούνται επίμονα να περάσουν μέσα από κόσκινο, που διαθέτουν κάτι μικρά άγκιστρα, με τα οποία γαντζώνονται από το πλέγμα και δε θέλουν με τίποτα να εξαφανιστούν στη μαύρη τρύπα της λήθης».

H λαχτάρα έχει «… μικρά, κοφτερά νύχια που σε κρατούν διαρκώς σε κίνηση. Προς τα πού; Αυτό ούτε η γιαγιά το γνωρίζει. Ίσως από ’δω ως το Ταμανγκούρ», η ψυχή είναι «…πλάσμα της συνήθειας», η γιαγιά βαριέται τους περισσότερους ανθρώπους γιατί «… γνωρίζει εκ των προτέρων τι έχουν να πουν, είναι ανυπόφορα βαρετό, το αντέχεις μόνο αν φορέσεις ένα ευγενικό προσωπείο και πάρεις έναν εσωτερικό υπνάκο…».

Tα όνειρα «… έχουν ένα τέτοιο αυθάδη τρόπο να ανακατεύουν τους χρόνους, τους τόπους και τα πράγματα και να τα ξαναράβουν μεταξύ τους, μολονότι φαινομενικά είναι αταίριαστα», η καρδιά «…πρέπει να εξασκείται αδιάκοπα πρέπει να συγκλονίζεται –να τεντώνεται μέχρι τα όριά της προκειμένου να διατηρεί τη φόρμα της», οι θύμησες «… κείτονται σκόρπιες παντού σαν κοιμισμένα ζώα που σου φράζουν τον δρόμο. Πρέπει να πηδάς συνεχώς από πάνω τους, να τα αποφεύγεις, και αλίμονο αν τ’ ακουμπήσεις με την άκρη του ποδιού ή τα πατήσεις κατά λάθος κι αυτά ξυπνήσουν∙ τότε θα σε ακολουθούν όπου κι αν πας, πιστά σαν τον Τσαν, το σκυλί, που επίσης ξέρει τα πάντα για σένα πριν ακόμη τα μάθεις ο ίδιος» και η ζωή « …δεν είναι παρά μια προσπάθεια να γυρίσεις πίσω».

loggia semandeni tamangourΨυχικό βάθος

Στο Ταμανγκούρ η αφήγηση έχει μια ποιητικότητα και ένα βάθος ψυχικό που νιώθεις να σε χαϊδεύει παρηγορητικά. Ίσως επειδή «οι αριθμημένες μινιατούρες», όπως τις αποκαλεί ο μεταφραστής, της Σεμαντένι η οποία τιμήθηκε το 2023 με το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας της Ελβετικής Συνομοσπονδίας, γράφτηκαν αρχικά ως μικρά αφηγηματικά ποιήματα και αργότερα, μετά από εκδοτική πρόταση, συνδέθηκαν σε ένα μυθιστόρημα.

Σκέφτηκα ότι χρειάζεται πολλή σιωπή για να σταθείς τόσο επίμοχθος παρατηρητής της ζωής. Σκέφτηκα ότι χρειάζεται πολλή σιωπή για να κάνεις τις λέξεις να μιλήσουν μ’ αυτό τον τρόπο για τον κόσμο.

Σκέφτηκα, ακόμα, ότι ο μεταφραστής του βιβλίου, Τέο Βότσος, έπρεπε να σταθεί με τον ίδιο τρόπο μπροστά στο πρωτότυπο κείμενο στη γερμανική γλώσσα, για να κατορθώσει να μεταφέρει αυτό το κέντημα, με όλα τα χρώματα και τις παραστάσεις του, στη δική μας. Και το εκτίμησα πολύ αυτό το βιβλίο.


Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΗΤΣΙΑΛΗ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Και τα δύο βιβλία που βραβεύτηκαν με το Women's prize 2024 εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται από τον εξτρεμισμό. Κεντρική εικόνα: αριστερά η Naomi Klein και δεξιά η V.V. Ganeshananthan.

Επιμέλεια: Book Press

...
Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο –  Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο – Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία του Αναγνώστη 2024 για βιβλία που εκδόθηκαν το 2023. Η τελετή απονομής, διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, στο Μουσείο Μπενάκη. 

Επιμέλεια: Book Press

Το μεγάλο τιμητικό βραβείο για το σύνολο του έργου της απονεμήθηκε στη ...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ