tamangur

Για το μυθιστόρημα της Λέτα Σεμαντένι [Leta Semadeni] «Ταμανγκούρ» (μτφρ. Τέο Βότσος, εκδ. Loggia). Kεντρική εικόνα: Πίνακας της Πάουλα Μόντερσον–Μπέκερ. 

Γράφει η Αλεξάνδρα Μητσιάλη

Όταν διαβάζεις τον τίτλο, πριν ακόμα καταλάβεις τι είναι το Ταμανγκούρ (μτφρ. Τέο Βότσος, εκδ. Loggia) και για όλη τη διάρκεια της αφήγησης, κινείσαι σε ένα μυθιστορηματικό τοπίο χωρίς ορισμένο χρόνο και τόπο, στο οποίο τα κεντρικά πρόσωπα παραμένουν χωρίς όνομα –η γιαγιά, το παιδί. Αναρωτιέσαι.

Έχεις αμυδρά την εντύπωση ότι πρόκειται για μια ιστορία που ξετυλίγεται σε ένα μέρος μακρινό ή θα μπορούσε και οπουδήποτε κι αρχίζεις να μεταφέρεσαι, με έναν αργό αλλά αποφασιστικό τρόπο, σ’ αυτό το απροσδιόριστο μυθιστορηματικό τοπίο, στο οποίο σύντομα καταλαβαίνεις ότι βρίσκεσαι όχι για να συναντήσεις μια κλασική πλοκή, αλλά για να παρατηρήσεις, μέσα από μία τριτοπρόσωπη αφήγηση χαμηλόφωνη χωρίς εξάρσεις –πότε υπό το βλέμμα του μικρού παιδιού και πότε της γιαγιάς του– τον κόσμο.

Νωχελικός ρυθμός

Με τον νωχελικό ρυθμό δύο ανθρώπων που, τοποθετημένοι στους ηλικιακούς πόλους, δε βιάζονται για κανέναν και για τίποτα, παρακολουθούμε το εξωτερικό και το εσωτερικό περιβάλλον της ζωής τους. Η φιλοσοφημένη ματιά της γιαγιάς και η παιδικά βαθυστόχαστη –μέσα στον σουρεαλισμό της– ματιά του παιδιού συναντιούνται σε αυτή την αφήγηση και συνομιλούν με έναν ιδιαίτερο τρόπο.

Το βλέμμα τους στέκεται στις λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής, στα αντικείμενα του σπιτιού, στις εικόνες του φυσικού τοπίου. Παρατηρεί τις κινήσεις και τις ακινησίες των προσώπων και των σωμάτων.

Τρυπώνει στα ορατά και εξερευνά τα αόρατα κρατώντας μας διαρκώς σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ του πραγματικού και του φανταστικού, προσεκτικούς παρατηρητές του καθενός και του ανάμεσά τους, σε μια διαρκή μετάβαση από το πεδίο της υλικότητας σε εκείνο των σκέψεων και των συναισθημάτων, από τις δηλώσεις της συνείδησης στις συνδηλώσεις του ασυνείδητου, μέσα σε ένα πλήθος εικόνων.

Το φόντο της απώλειας

Η ιστορία εξελίσσεται στο φόντο της απώλειας. Τριπλή. Ο παππούς που «την κοπάνησε ο δειλός» για το Ταμανγκούρ, τον Παράδεισο των κυνηγών, «εκεί όπου στην πραγματικότητα δε θέλεις να πας, […] γιατί τον Παράδεισο δύσκολα τον αντέχει κανείς όσο δεν έχει πεθάνει ακόμα».

Το αδερφάκι που κύλησε μακριά, μαζί με το ποτάμι. Οι γονείς του παιδιού που έχουν φύγει και κατοικούν κάπου αλλού. Η αφήγηση, όμως, δε μετατρέπει σε κεντρικό θέμα την απώλεια. Η απώλεια υπάρχει σαν να έχει χαραχτεί αόρατη, πρώτη απ’ όλα όσα γίνονται και λέγονται, στο λευκό χαρτί της αφήγησης∙ σαν ό,τι βρίσκεται ορατό πάνω του να γράφτηκε κατόπιν.

Μοιάζει σαν η αφήγηση να τροχοδρομείται πάνω στην απώλεια, όχι όμως για να αποκαλύψει συν τω χρόνω το πώς και το γιατί της, αλλά για να μας μιλήσει για τη ζωή έτσι όπως τη συμπεριλαμβάνει αναγκαστικά και αναπόφευκτα.

Στο Ταμανγκούρ η ζωή έχει το φως και τις σκιές της, τα λόγια και τις σιωπές της, τη συντροφικότητα και τη μοναξιά της, το εδώ και το αλλού της, το παρόν και την αδήριτη προοπτική της, τη «βιοποικιλότητά της».

Στο Ταμανγκούρ η ζωή έχει το φως και τις σκιές της, τα λόγια και τις σιωπές της, τη συντροφικότητα και τη μοναξιά της, το εδώ και το αλλού της, το παρόν και την αδήριτη προοπτική της, τη «βιοποικιλότητά της»∙ έχει τις «ανήσυχες χαραμάδες» και τις «στεντόρειες φωνές» της, το «χλιαρό ψωμί» και το «χοντρό πετσί» της, τα «λευκά φύλλα» και τους «μικρούς φόβους» της.

Στο Ταμανγκούρ η καρδιά της γιαγιάς μοιάζει με «…ένα μεγάλο δάσος με πυκνά χαμόκλαδα, με δέντρα χαμηλά και δέντρα θεόρατα… εκεί μέσα μπορείς να κάνεις τη βόλτα σου ή να χαθείς», οι παράξενοι άνθρωποι είναι εκείνοι που «…επειδή έχουν χάσει την ισορροπία τους… νιώθουν τις δονήσεις καλύτερα απ’ όλους τους άλλους… έχουν μια όμορφη γλώσσα, που πάντα επιφυλάσσει εκπλήξεις… και μια φρέσκια ματιά για τον κόσμο…».

leta semadeni

H Λέτα Σεμαντένι (1944, Σκουόλ, Ένγκαντιν) σπούδασε γλώσσες στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Κατά διαστήματα έζησε κι εργάστηκε στη Λατινική Αμερική, στο Παρίσι, στο Βερολίνο και στη Νέα Υόρκη. Η Σεμαντένι γράφει ποίηση, είτε στα ραιτορομανικά είτε στα γερμανικά. Για το Ταμανγκούρ, το πρώτο της μυθιστόρημα, που στο μεταξύ έχει μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες, τιμήθηκε το 2016 με το Ελβετικό Βραβείο Λογοτεχνίας. Για το σύνολο του έργου της της απονεμήθηκε το 2023 το Grand Prix Suisse de Littérature (Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας της Ελβετικής Συνομοσπονδίας)

Tο μίσος είναι «…ένα συναίσθημα το οποίο ζεσταίνει σαν φωτιά… οξύνει τις αισθήσεις, ενισχύει την αιμάτωση… », η μνήμη συγκρατεί «…πράγματα που φαντάζουν ασήμαντα, που όμως αρνούνται επίμονα να περάσουν μέσα από κόσκινο, που διαθέτουν κάτι μικρά άγκιστρα, με τα οποία γαντζώνονται από το πλέγμα και δε θέλουν με τίποτα να εξαφανιστούν στη μαύρη τρύπα της λήθης».

H λαχτάρα έχει «… μικρά, κοφτερά νύχια που σε κρατούν διαρκώς σε κίνηση. Προς τα πού; Αυτό ούτε η γιαγιά το γνωρίζει. Ίσως από ’δω ως το Ταμανγκούρ», η ψυχή είναι «…πλάσμα της συνήθειας», η γιαγιά βαριέται τους περισσότερους ανθρώπους γιατί «… γνωρίζει εκ των προτέρων τι έχουν να πουν, είναι ανυπόφορα βαρετό, το αντέχεις μόνο αν φορέσεις ένα ευγενικό προσωπείο και πάρεις έναν εσωτερικό υπνάκο…».

Tα όνειρα «… έχουν ένα τέτοιο αυθάδη τρόπο να ανακατεύουν τους χρόνους, τους τόπους και τα πράγματα και να τα ξαναράβουν μεταξύ τους, μολονότι φαινομενικά είναι αταίριαστα», η καρδιά «…πρέπει να εξασκείται αδιάκοπα πρέπει να συγκλονίζεται –να τεντώνεται μέχρι τα όριά της προκειμένου να διατηρεί τη φόρμα της», οι θύμησες «… κείτονται σκόρπιες παντού σαν κοιμισμένα ζώα που σου φράζουν τον δρόμο. Πρέπει να πηδάς συνεχώς από πάνω τους, να τα αποφεύγεις, και αλίμονο αν τ’ ακουμπήσεις με την άκρη του ποδιού ή τα πατήσεις κατά λάθος κι αυτά ξυπνήσουν∙ τότε θα σε ακολουθούν όπου κι αν πας, πιστά σαν τον Τσαν, το σκυλί, που επίσης ξέρει τα πάντα για σένα πριν ακόμη τα μάθεις ο ίδιος» και η ζωή « …δεν είναι παρά μια προσπάθεια να γυρίσεις πίσω».

loggia semandeni tamangourΨυχικό βάθος

Στο Ταμανγκούρ η αφήγηση έχει μια ποιητικότητα και ένα βάθος ψυχικό που νιώθεις να σε χαϊδεύει παρηγορητικά. Ίσως επειδή «οι αριθμημένες μινιατούρες», όπως τις αποκαλεί ο μεταφραστής, της Σεμαντένι η οποία τιμήθηκε το 2023 με το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας της Ελβετικής Συνομοσπονδίας, γράφτηκαν αρχικά ως μικρά αφηγηματικά ποιήματα και αργότερα, μετά από εκδοτική πρόταση, συνδέθηκαν σε ένα μυθιστόρημα.

Σκέφτηκα ότι χρειάζεται πολλή σιωπή για να σταθείς τόσο επίμοχθος παρατηρητής της ζωής. Σκέφτηκα ότι χρειάζεται πολλή σιωπή για να κάνεις τις λέξεις να μιλήσουν μ’ αυτό τον τρόπο για τον κόσμο.

Σκέφτηκα, ακόμα, ότι ο μεταφραστής του βιβλίου, Τέο Βότσος, έπρεπε να σταθεί με τον ίδιο τρόπο μπροστά στο πρωτότυπο κείμενο στη γερμανική γλώσσα, για να κατορθώσει να μεταφέρει αυτό το κέντημα, με όλα τα χρώματα και τις παραστάσεις του, στη δική μας. Και το εκτίμησα πολύ αυτό το βιβλίο.


Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΗΤΣΙΑΛΗ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ [Elif Şafak] «Το νησί των χαμένων δέντρων» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Ψυχογιός).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Το παρελθόν είναι ένας σκοτεινός, παραμορφωτικός καθρέφτης. Το κοιτάζεις και το μόνο που βλέπεις είνα...

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαριάννα Ενρίκες [Mariana Enriquez] «Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» (μτφρ. Χριστίνα Θεοδωροπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Φανή Χατζή

Πέντε χρόνια μετά τη σαγηνευτική συλ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Για τα βιβλία «Η θεραπεία της ψυχής – Πατέρες και ψυχολόγοι σε διάλογο», του Αλέξιου Ιερομόναχου Καρακαλλινού, και «Τα θεμέλια της βιοηθικής – Μια χριστιανική θεώρηση» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου), του Τρίσταμ Χ. Ένγκελχαρτ (Tristam H. Engelhardt Jr), που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αρμός.

Γ...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ