«21 Ιστορίες και το Κοράκι», του Έντγκαρ Άλαν Πόε

Αν είναι αλήθεια ότι κλασικό είναι το βιβλίο που δεν εξαντλείται σε ορισμένο αριθμό αναγνώσεων, ανεξάρτητα χρονικής συγκυρίας και γεωγραφικού προσδιορισμού, και κλασικός είναι ο συγγραφέας που μας μεταδίδει αλήθειες φωτίζοντας σκοτεινές περιοχές, ακόμη και προσωπικές που μέχρι την ανάγνωση αγνοούσαμε, που αποκαλύπτει κάποιο αιώνιο πάθος σε εκείνες τις καρδιές όπου όλα πριν θεωρούνταν γνωστά και αποκαλυμμένα, τότε δύσκολα μπορούμε να σκεφτούμε αντιπροσωπευτικότερο χαρακτηρισμό για τον Αμερικανό διηγηματογράφο Έντγκαρ Άλλαν Πόε. Και η καινούρια, ιδιαίτερα φροντισμένη έκδοση που κυκλοφόρησε από το Μεταίχμιο Edgar Allan Poe, 21 ιστορίες και το Κοράκι (μτφρ. Κατερίνας Σχινά) το αποδεικνύει περίτρανα αυτό. 

Το έργο του Πόε επηρέασε καθοριστικά όχι μόνο την ιστορία της λογοτεχνίας του υπερφυσικού αλλά και της τέχνης του διηγήματος στο σύνολό της, διαμορφώνοντας τις τάσεις μια νέας αισθητικής σχολής. Σημαντική σε αυτό ήταν η συμβολή του μεγάλου Γάλλου θαυμαστή του, Σαρλ Μποντλέρ, που τον σύστησε και τον καθιέρωσε στην Ευρώπη, για να ακολουθήσουν στην συνέχεια και άλλοι – Πωλ Βαλερί, Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Τσβεντάν Τοντορόφ. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Πόε ευεργετήθηκε από την προσοχή συναδέλφων συγγραφέων και κριτικών που ανακάλυψαν μέσα στο έργο του την τέλεια απεικόνιση του φανταστικού αλλά και την δυνατότητά του να το παρουσιάζει κάθε φορά με ένα εντελώς διαφορετικό τρόπο. Πραγματικά, εκείνος που θα ήθελε να προσεγγίσει με πληρότητα το έργο του δεν θα μπορούσε να μην εντυπωσιασθεί από το γεγονός ότι τα διηγήματά του εμπίπτουν σε αρκετές κατηγορίες. Διηγήματα φανταστικά, ιστορίες τρόμου και άλλες που εντάσσονται στο είδος του γκροτέσκου, καθαρά περιπετειώδη αφηγήματα, πρόδρομοι της αστυνομικής λογοτεχνίας και της επιστημονικής φαντασίας, και φιλοσοφικές νουβέλες. 

Πέντε κατηγορίες σε μια πλήρη ανθολογία για να γνωρίσουμε τον Πόε

Ωστόσο, μία τέτοια συστηματική ταξινόμηση και πληρότητα συχνά σπανίζει, αν όχι απουσιάζει εντελώς, από τις συλλογές διηγημάτων του που κυκλοφορούν στα ελληνικά. Η καινούρια έκδοση διαφέρει σε αυτό, καθώς χωρίζει τις 21 περιεχόμενες ιστορίες σε πέντε θεματικά κατηγορίες: «Τρόμος», «Φαντασία», «Μυστήριο», «Περιπέτεια», «Επιστημονική φαντασία» και «Σάτιρα». Στον Τρόμο, συναντάμε τις χαρακτηριστικότερες και γνωστότερες ίσως αφηγήσεις του συγγραφέα, όπως «Ο μαύρος γάτος», η «Μαρτυριάρα καρδιά», «Η πτώση του Οίκου των Άσερ» κ.α. Ιστορίες αυτοκαταστροφής, αυτής της ανερμήνευτης αλλά τόσο επίμονης ενάντια στην λογική διαστροφής που καταλαμβάνει πολλές φορές τον άνθρωπο, μετατρέποντάς τον σε εχθρό του ίδιου του εαυτού, ιστορίες σπάνιας οξύτητας και διεισδυτικότητας όπου η ψυχολογία του παθολογικού και της μονομανίας αναλύεται με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται το αίσθημα του τρόμου χωρίς την ανάγκη υπερφυσικών στοιχείων. Στην Φαντασία τοποθετούνται η «Ελεονόρα», η «Ερωτική συνάντηση», η «Μορέλα» κ.α. Ιστορίες αθεράπευτα ρομαντικές, που περιλαμβάνουν τις μαρτυρίες μιας ερεθισμένης μελαγχολίας, εκείνης της παράκλησης των αισθήσεων που βρίσκονται εξόριστες μέσα στην ατέλεια, παραληρήματα ενός αφηγητή που θα ήθελε να γίνει αμέσως κάτοχος πάνω σε αυτή την γη ενός φανερωμένου παραδείσου, κι όμως καταδικασμένου να ζει μέσα στην σαγήνη των απατηλών ονείρων.

 Ο Πόε ευεργετήθηκε από την προσοχή συναδέλφων συγγραφέων και κριτικών που ανακάλυψαν μέσα στο έργο του την τέλεια απεικόνιση του φανταστικού αλλά και την δυνατότητά του να το παρουσιάζει κάθε φορά με ένα εντελώς διαφορετικό τρόπο. 

Στην κατηγορία του Μυστηρίου βρίσκονται τα διηγήματα συλλογιστικής και λογικής επαγωγής, όπως «Οι δολοφονίες της Οδού Μοργκ», «Το μυστήριο της Μαρί Ροζέ», «Το κλεμμένο γράμμά» κ.α., τα οποία αποτέλεσαν πρόδομοι της κατοπινής αστυνομικής λογοτεχνίας επηρεάζοντας συγγραφείς όπως ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ και η Αγκάθα Κρίστι. Αποτελούν τις πρώτες ιστορίες όπου κάνει την εμφάνισή του ο ιππότης Ογκίστ Ντιπέν, μάστορας στις λύσεις εγκληματικών γρίφων, ικανός να συνθέτει φαινομενικά ασύνδετα στοιχεία σε παραγωγικούς συλλογισμούς, ανακαλύπτοντας την αλήθεια των πραγμάτων μέσα από την διαίσθηση της μερικότητάς τους. Στην Περιπέτεια ανθολογούνται το «Χειρόγραφο σε μπουκάλι», που βασίζεται στον θρύλο του Ιπτάμενου Ολλανδού, του καταραμένου πειρατικού πλοίου που προμηνύει τον όλεθρο στους ναυτικούς, και η «Κάθοδος στο Μαέλστρομ», που αφορά σε μια τρομερή ρουφήχτρα στην θάλασσα, πηγή ανείπωτου τρόμου για τους άτυχους ναυτικούς – και οι δύο είναι ιστορίες όπου η φοβερή θαλασσοταραχή δεν βρίσκεται πια ‘‘μέσα’’ αλλά ‘‘εκεί έξω’’, στα αδυσώπητα στοιχεία της φύσης. 

Τέλος, ιδιαίτερη είναι η συνεισφορά του εν λόγω τόμου στην παρουσίαση της σχετικά άγνωστης νουβέλας επιστημονικής φαντασίας «Μέλλοντα ταύτα» (ο πρωτότυπος τίτλος στα ελληνικά), όπου ο Πόε αναδιφά στις επιστημονικές μελέτες των αρχαίων και ειρωνεύεται τις σύγχρονές του επιστημονικές ανακαλύψεις. Με φιλοσοφικό και θεολογικό βάθος, πολύπλοκες αναφορές σε αστρονομικά ζητήματα και φιλοπαίγμονες μνείες στην πολιτική, συνιστά ένα επιστημονικοφανές σχόλιο στην ημιμάθεια της εποχής του. Ενώ τα σατιρικά «Ο άγγελος του παραδόξου» και «Απώλεια αναπνοής» επίσης παρωδούν τα κακώς κείμενα της εποχής, περιέχοντας πλούσιες αναφορές σε βιβλικές, αρχαιοελληνικές και σύγχρονες πηγές, λειτουργώντας ταυτόχρονα και σαν αλληγορίες για την χριστιανική παράδοση και τα μετά θάνατον ταξίδια της ψυχής. 

Ξεχωριστή αναφορά οφείλουμε στην εξαιρετική δουλειά της Κατερίνας Σχινά, που επωμίσθηκε την ανθολόγηση, την μετάφραση και τις εντυπωσιακά πλήρεις και διακριτικές υποσημειώσεις του τόμου. Ο Πόε ομολογουμένως δεν είναι εύκολος συγγραφέας για να αναμετρηθεί κανείς μαζί του. Η πλούσια θεματική ποικιλία του χρειάζεται την συνεχή εγρήγορση του μεταφραστή, ενώ οι συχνές αναφορές σε βιβλία, συγγραφείς, τόπους και πρόσωπα, που περιέχονται στις ιστορίες του, απαιτούν μια ισχυρή προεργασία. Η Κατερίνα Σχινά όχι μόνο ικανοποιεί πλήρως τον αναγνώστη με μια μετάφραση πιστή, πλούσια και ρέουσα, αλλά κατορθώνει να δώσει μια επαρκέστατη εικόνα του πολυσύνθετου πεζογραφικού έργου του Πόε. 

Πόε: ο διερμηνέας του ανομολόγητου, ο εκφραστής του τρόμου

Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε είναι ο διερμηνέας εκείνων των ισχυρών συναισθημάτων και των ανομολόγητων συμβάντων που συνοδεύουν κυρίως τον πόνο παρά την απόλαυση, την παρακμή παρά την ανάπτυξη, τον τρόμο παρά την γαλήνη. Αυτή η εξύψωση της ασθένειας, της διαστροφής και της παρακμής στο επίπεδο των καλλιτεχνικά εκφράσιμων θεμάτων είναι το βασικό χαρακτηριστικό του που άσκησε ευρύτατη επίδραση. Και σήμερα δεν μπορούμε παρά να ανακαλύψουμε ξανά πόσο ζωντανό είναι το έργο του. Οι ιστορίες του, διαθέτοντας μια σχεδόν απόλυτη τελειότητα καλλιτεχνικής μορφής, αποτελούν πραγματικούς φάρους στον χώρο του διηγήματος. Και οι αλλόκοτες ιδέες του, τόσο δύσχρηστες σε αδέξια χέρια, γίνονται κάτω από την δική του μαγεία ένας ζωντανός, πειστικός τρόμος που εξακολουθεί να μας στοιχειώνει…

21 ιστορίες και «Το κοράκι»

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ EDGAR-ALLAN POE