xeno xoma

Για το μυθιστόρημα της Τζανίν Κάμμινς (Jeanine Cummins) «Ξένο χώμα» (μτφρ. Ρηγούλα Γεωργιάδου, εκδ. Δώμα).

Της Εύας Στάμου

Το Ξένο χώμα είναι ένα μυθιστόρημα δράσης που σου κόβει την ανάσα, ένα θρίλερ για γερά νεύρα και ανοιχτόμυαλους αναγνώστες. Πρωταγωνίστρια η Λυδία που μαζί με τον οκτάχρονο γιο της διαφεύγει από το Ακαπούλκο και ωθείται στην υποχρεωτική μετανάστευση, έπειτα από τη δολοφονία του άντρα της –μάχιμου ρεπόρτερ– και δεκαπέντε ακόμα μελών της οικογένειάς της, από το καρτέλ των Χαρδινέρος, ως αντίποινα για τις δημοσιογραφικές αποκαλύψεις του.

Η μόνη ελπίδα που έχουν μητέρα και γιος να παραμείνουν ζωντανοί είναι να καταφύγουν στις ΗΠΑ, αφού διασχίσουν με κάθε δυνατό τρόπο το Μεξικό (σκαρφαλώνοντας ακόμα και στο «Θηρίο», το τρένο στο οποίο επιβαίνουν εκατοντάδες μετανάστες κάθε χρόνο με κίνδυνο της σωματικής τους ακεραιότητας), κυνηγημένοι από τα μέλη του καρτέλ, από διεφθαρμένους αστυνομικούς, σκληρούς συνοριοφύλακες, ρατσιστές πολιτοφύλακες καθώς και μικροκακοποιούς και άλλους μετανάστες που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την ευάλωτη κατάστασή τους.

Το χτίσιμο της ιστορίας γίνεται με ρυθμό καταιγιστικό – νέα πρόσωπα προστίθενται διαρκώς στην πλοκή και η μία κορύφωση διαδέχεται την άλλη. Αν και πρόκειται για ένα ογκώδες βιβλίο διαβάζεται σε λίγα εικοσιτετράωρα, αφού ο αναγνώστης απορροφάται πλήρως από τη δύναμη της ιστορίας.

Το μυθιστόρημα της Κάμμινς είναι αποτέλεσμα τετραετούς έρευνας και επιτυγχάνει να διευρύνει τη συζήτηση για καίρια κοινωνικά θέματα, αγγίζοντας, όπως έχει φανεί και από την μεγάλη εμπορική επιτυχία του, ένα πολυπληθές κοινό.

Κατά τη γνώμη μου δεν έχουμε να κάνουμε με ένα κείμενο υψηλών λογοτεχνικών απαιτήσεων, αλλά με ένα καλογραμμένο, άρτια δομημένο αφήγημα που απευθύνεται σε αναγνώστες που αναζητούν την έντονη δράση και επιθυμούν να ενημερωθούν για το μεταναστευτικό ζήτημα, τις πολιτικές εξελίξεις στο Μεξικό, τις αλήθειες μα και τα στερεότυπα που αφορούν όσους προσπαθούν να περάσουν τα βόρεια σύνορα των ΗΠΑ. Το μυθιστόρημα της Κάμμινς είναι αποτέλεσμα τετραετούς έρευνας και επιτυγχάνει να διευρύνει τη συζήτηση για καίρια κοινωνικά θέματα, αγγίζοντας, όπως έχει φανεί και από την μεγάλη εμπορική επιτυχία του, ένα πολυπληθές κοινό.

Οι χαρακτήρες των πρωταγωνιστών –της Λυδίας, του Λούκα, της Ρεβέκας, της Σολεδάδ και των υπολοίπων– δεν είναι όσο ανεπτυγμένοι θα περίμενε κανείς, καθώς η συγγραφέας έχει δώσει έμφαση στη γοργή εξέλιξη της ιστορίας και την αγωνιώδη προσμονή, που επιτυγχάνει να δημιουργήσει στους αναγνώστες, εις βάρος της εμβάθυνσης στην προσωπικότητα των ηρώων. Υπάρχουν στιγμές, για παράδειγμα, που τα λόγια του οκτάχρονου Λούκα μοιάζουν αφύσικα, αταίριαστα με την ηλικία του, και μάλλον ασυντόνιστα με την ψυχική του κατάσταση. Μπορεί η συγγραφέας να έχει φροντίσει να μας πληροφορήσει ότι ο μικρός είναι ιδιαίτερα ευφυής και με ταλέντο στη γεωγραφία, καθώς έχει την ικανότητα να παραθέτει ακριβείς πληροφορίες για τις πόλεις και τις περιοχές που διατρέχουν, αλλά αυτό από μόνο του, αν και διευκολύνει την πλοκή, δεν αιτιολογεί τη σπάνια συναισθηματική ωριμότητα που τον χαρακτηρίζει.

Ωστόσο, ολοκληρώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου ο αναγνώστης αισθάνεται ότι οι γνώσεις του έχουν διευρυνθεί, κάποιες από τις απορίες του έχουν απαντηθεί, ενώ την ίδια στιγμή περισσότερες ερωτήσεις έχουν έρθει στην επιφάνεια. Το μυθιστόρημα έχει χαρακτήρα εκπαιδευτικό και η συγγραφέας κατέχει την ικανότητα να εγείρει την ενσυναίσθηση του αναγνώστη όχι μέσα από συγκινητικές περιγραφές –που δεν λείπουν και αυτές– αλλά εξαιτίας της παράθεσης τεκμηριωμένων στοιχείων –αποτέλεσμα μελέτης και προσωπικών συνεντεύξεων– που πραγματικά συγκλονίζουν.

Jeanine Cummins

H Jeanine Cummins έχει γράψει τα μυθιστορήματα The Out­side Boy (2010) και The Crooked Branch (2013), καθώς και το αυτοβιογραφικό A Rip in Heaven: A Memoir of Murder and Its Aftermath (2004). Το Ξένο χώμα έχει ήδη μεταφραστεί σε 34 γλώσσες.

Υπάρχει όμως ένας ακόμα σημαντικός λόγος να ασχοληθεί κάποιος με το μυθιστόρημα της Κάμμινς: είναι η συζήτηση που έχει ανοίξει, με αφορμή το συγκεκριμένο βιβλίο, για το θέμα της «πολιτισμικής οικειοποίησης». Η Κάμμινς –πολίτης των ΗΠΑ με καταγωγή από το Πουέρτο Ρίκο– δεν είναι Μεξικάνα και δεν είναι μετανάστρια, γεγονός που έχει πυροδοτήσει μια σειρά αντιπαραθέσεων ανάμεσα στους υποστηρικτές της, και σε όσους ισχυρίζονται ότι η συγγραφέας δεν έχει δικαίωμα να «οικειοποιείται» τις ιστορίες και τις εμπειρίες των Μεξικάνων μεταναστών, ή κατ’ άλλους να «κλέβει» γεγονότα που δεν έχουν συμβεί στις ίδια. Οι επικριτές της θεωρούν ότι με τον τρόπο αυτό εκμεταλλεύεται τους καταπιεσμένους, ωφελώντας μόνο τον εαυτό της και την κυρίαρχη κουλτούρα στην οποία ανήκει. Ακόμα και το γεγονός ότι το μυθιστόρημα της Κάμμινς παίρνει εμφανώς θέση υπέρ των μεταναστών (με αποτέλεσμα να αμφισβητείται η αντικειμενικότητά της από το έτερο άκρο, την μερίδα των αναγνωστών που τοποθετούνται σθεναρά κατά της μετανάστευσης), δεν είναι αρκετό για να κατευνάσει όσους υπεραμύνονται της λογοτεχνικής λογοκρισίας.

Η άποψη ότι ένας δημιουργός οφείλει να μιλά αποκλειστικά και μόνο για τα δικά του βιώματα θα σήμαινε το τέλος του μυθιστορήματος, θα ακύρωνε κάθε γνήσια μορφή τέχνης η οποία βασίζεται στην ενσυναίσθηση, την απροκατάληπτη παρατήρηση και τη φαντασία.

Οι επικρίσεις αυτές –εξωγενείς και ιδεοληπτικά φορτισμένες, δίχως βάση σε σοβαρή μελέτη του ίδιου του κειμένου– μου φαίνονται το λιγότερο άστοχες. Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια επικρατεί στον χώρο της τέχνης ιδιαίτερη ευαισθησία όταν δημιουργοί διαφορετικής καταγωγής γράφουν για λογοτεχνικούς ήρωες που δεν έχουν σχέση με τη δική τους πολιτισμική κληρονομιά. Ορισμένοι έχουν πρόβλημα ακόμα και όταν ένας άντρας περιλαμβάνει στο μυθιστόρημά του αναφορές σε γυναικεία βιώματα ή όταν μια ετεροφυλόφιλη συγγραφέας μιλά για τον κοινωνικό ρατσισμό που αντιμετωπίζουν τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα.

doma cummings xeno xomaΚατά την άποψή μου όσο περισσότερες φωνές αναδεικνύουν ένα ευαίσθητο ζήτημα και όσο περισσότερες οπτικές το φωτίζουν, τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος για την κάθε ευάλωτη κοινωνική ομάδα. Είναι καλό να είμαστε προσεκτικοί αλλά όχι αφοριστικοί ή ιδεοληπτικοί. Δεν μπορούμε να απαγορεύσουμε στους δημιουργούς να διερευνούν τα θέματα που τους ενδιαφέρουν με την αιτιολογία ότι δεν αφορούν την δική τους ταυτότητα, να απαιτήσουμε ο Χριστιανός να μην ασχολείται με τους Εβραίους, ο μαύρος με τους λευκούς, ή ο γκέι συγγραφέας με ετεροφυλόφιλα άτομα.

Το κριτήριο της ποιότητας ενός έργου είναι κατά πόσο πραγματώνει αξίες (αισθητικές, ηθικές, πολιτικές, κοινωνικές, ή άλλες) που καθιστούν το κείμενό άξιο να διαβαστεί, άσχετα από το τι δηλώνει η αστυνομική ταυτότητα ή η ληξιαρχική πράξη γέννησης του συγγραφέα. Η άποψη ότι ένας δημιουργός οφείλει να μιλά αποκλειστικά και μόνο για τα δικά του βιώματα θα σήμαινε το τέλος του μυθιστορήματος, θα ακύρωνε κάθε γνήσια μορφή τέχνης η οποία βασίζεται στην ενσυναίσθηση, την απροκατάληπτη παρατήρηση και τη φαντασία.

Η Τζανίν Κάμμινς έχει γράψει ένα αξιανάγνωστο βιβλίο που διεγείρει την ενσυναίσθηση και το ενδιαφέρον του βιβλιόφιλου κοινού για ένα φλέγον κοινωνικό ζήτημα, διευρύνει τα όρια της συζήτησης για το μεταναστευτικό, και –το κυριότερο– προσφέρει γνήσια αναγνωστική απόλαυση.


Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή «Τα κορίτσια που γελούν» (εκδ. Αρμός).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ