xeno xoma

Για το μυθιστόρημα της Τζανίν Κάμμινς (Jeanine Cummins) «Ξένο χώμα» (μτφρ. Ρηγούλα Γεωργιάδου, εκδ. Δώμα).

Της Εύας Στάμου

Το Ξένο χώμα είναι ένα μυθιστόρημα δράσης που σου κόβει την ανάσα, ένα θρίλερ για γερά νεύρα και ανοιχτόμυαλους αναγνώστες. Πρωταγωνίστρια η Λυδία που μαζί με τον οκτάχρονο γιο της διαφεύγει από το Ακαπούλκο και ωθείται στην υποχρεωτική μετανάστευση, έπειτα από τη δολοφονία του άντρα της –μάχιμου ρεπόρτερ– και δεκαπέντε ακόμα μελών της οικογένειάς της, από το καρτέλ των Χαρδινέρος, ως αντίποινα για τις δημοσιογραφικές αποκαλύψεις του.

Η μόνη ελπίδα που έχουν μητέρα και γιος να παραμείνουν ζωντανοί είναι να καταφύγουν στις ΗΠΑ, αφού διασχίσουν με κάθε δυνατό τρόπο το Μεξικό (σκαρφαλώνοντας ακόμα και στο «Θηρίο», το τρένο στο οποίο επιβαίνουν εκατοντάδες μετανάστες κάθε χρόνο με κίνδυνο της σωματικής τους ακεραιότητας), κυνηγημένοι από τα μέλη του καρτέλ, από διεφθαρμένους αστυνομικούς, σκληρούς συνοριοφύλακες, ρατσιστές πολιτοφύλακες καθώς και μικροκακοποιούς και άλλους μετανάστες που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την ευάλωτη κατάστασή τους.

Το χτίσιμο της ιστορίας γίνεται με ρυθμό καταιγιστικό – νέα πρόσωπα προστίθενται διαρκώς στην πλοκή και η μία κορύφωση διαδέχεται την άλλη. Αν και πρόκειται για ένα ογκώδες βιβλίο διαβάζεται σε λίγα εικοσιτετράωρα, αφού ο αναγνώστης απορροφάται πλήρως από τη δύναμη της ιστορίας.

Το μυθιστόρημα της Κάμμινς είναι αποτέλεσμα τετραετούς έρευνας και επιτυγχάνει να διευρύνει τη συζήτηση για καίρια κοινωνικά θέματα, αγγίζοντας, όπως έχει φανεί και από την μεγάλη εμπορική επιτυχία του, ένα πολυπληθές κοινό.

Κατά τη γνώμη μου δεν έχουμε να κάνουμε με ένα κείμενο υψηλών λογοτεχνικών απαιτήσεων, αλλά με ένα καλογραμμένο, άρτια δομημένο αφήγημα που απευθύνεται σε αναγνώστες που αναζητούν την έντονη δράση και επιθυμούν να ενημερωθούν για το μεταναστευτικό ζήτημα, τις πολιτικές εξελίξεις στο Μεξικό, τις αλήθειες μα και τα στερεότυπα που αφορούν όσους προσπαθούν να περάσουν τα βόρεια σύνορα των ΗΠΑ. Το μυθιστόρημα της Κάμμινς είναι αποτέλεσμα τετραετούς έρευνας και επιτυγχάνει να διευρύνει τη συζήτηση για καίρια κοινωνικά θέματα, αγγίζοντας, όπως έχει φανεί και από την μεγάλη εμπορική επιτυχία του, ένα πολυπληθές κοινό.

Οι χαρακτήρες των πρωταγωνιστών –της Λυδίας, του Λούκα, της Ρεβέκας, της Σολεδάδ και των υπολοίπων– δεν είναι όσο ανεπτυγμένοι θα περίμενε κανείς, καθώς η συγγραφέας έχει δώσει έμφαση στη γοργή εξέλιξη της ιστορίας και την αγωνιώδη προσμονή, που επιτυγχάνει να δημιουργήσει στους αναγνώστες, εις βάρος της εμβάθυνσης στην προσωπικότητα των ηρώων. Υπάρχουν στιγμές, για παράδειγμα, που τα λόγια του οκτάχρονου Λούκα μοιάζουν αφύσικα, αταίριαστα με την ηλικία του, και μάλλον ασυντόνιστα με την ψυχική του κατάσταση. Μπορεί η συγγραφέας να έχει φροντίσει να μας πληροφορήσει ότι ο μικρός είναι ιδιαίτερα ευφυής και με ταλέντο στη γεωγραφία, καθώς έχει την ικανότητα να παραθέτει ακριβείς πληροφορίες για τις πόλεις και τις περιοχές που διατρέχουν, αλλά αυτό από μόνο του, αν και διευκολύνει την πλοκή, δεν αιτιολογεί τη σπάνια συναισθηματική ωριμότητα που τον χαρακτηρίζει.

Ωστόσο, ολοκληρώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου ο αναγνώστης αισθάνεται ότι οι γνώσεις του έχουν διευρυνθεί, κάποιες από τις απορίες του έχουν απαντηθεί, ενώ την ίδια στιγμή περισσότερες ερωτήσεις έχουν έρθει στην επιφάνεια. Το μυθιστόρημα έχει χαρακτήρα εκπαιδευτικό και η συγγραφέας κατέχει την ικανότητα να εγείρει την ενσυναίσθηση του αναγνώστη όχι μέσα από συγκινητικές περιγραφές –που δεν λείπουν και αυτές– αλλά εξαιτίας της παράθεσης τεκμηριωμένων στοιχείων –αποτέλεσμα μελέτης και προσωπικών συνεντεύξεων– που πραγματικά συγκλονίζουν.

Jeanine Cummins

H Jeanine Cummins έχει γράψει τα μυθιστορήματα The Out­side Boy (2010) και The Crooked Branch (2013), καθώς και το αυτοβιογραφικό A Rip in Heaven: A Memoir of Murder and Its Aftermath (2004). Το Ξένο χώμα έχει ήδη μεταφραστεί σε 34 γλώσσες.

Υπάρχει όμως ένας ακόμα σημαντικός λόγος να ασχοληθεί κάποιος με το μυθιστόρημα της Κάμμινς: είναι η συζήτηση που έχει ανοίξει, με αφορμή το συγκεκριμένο βιβλίο, για το θέμα της «πολιτισμικής οικειοποίησης». Η Κάμμινς –πολίτης των ΗΠΑ με καταγωγή από το Πουέρτο Ρίκο– δεν είναι Μεξικάνα και δεν είναι μετανάστρια, γεγονός που έχει πυροδοτήσει μια σειρά αντιπαραθέσεων ανάμεσα στους υποστηρικτές της, και σε όσους ισχυρίζονται ότι η συγγραφέας δεν έχει δικαίωμα να «οικειοποιείται» τις ιστορίες και τις εμπειρίες των Μεξικάνων μεταναστών, ή κατ’ άλλους να «κλέβει» γεγονότα που δεν έχουν συμβεί στις ίδια. Οι επικριτές της θεωρούν ότι με τον τρόπο αυτό εκμεταλλεύεται τους καταπιεσμένους, ωφελώντας μόνο τον εαυτό της και την κυρίαρχη κουλτούρα στην οποία ανήκει. Ακόμα και το γεγονός ότι το μυθιστόρημα της Κάμμινς παίρνει εμφανώς θέση υπέρ των μεταναστών (με αποτέλεσμα να αμφισβητείται η αντικειμενικότητά της από το έτερο άκρο, την μερίδα των αναγνωστών που τοποθετούνται σθεναρά κατά της μετανάστευσης), δεν είναι αρκετό για να κατευνάσει όσους υπεραμύνονται της λογοτεχνικής λογοκρισίας.

Η άποψη ότι ένας δημιουργός οφείλει να μιλά αποκλειστικά και μόνο για τα δικά του βιώματα θα σήμαινε το τέλος του μυθιστορήματος, θα ακύρωνε κάθε γνήσια μορφή τέχνης η οποία βασίζεται στην ενσυναίσθηση, την απροκατάληπτη παρατήρηση και τη φαντασία.

Οι επικρίσεις αυτές –εξωγενείς και ιδεοληπτικά φορτισμένες, δίχως βάση σε σοβαρή μελέτη του ίδιου του κειμένου– μου φαίνονται το λιγότερο άστοχες. Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια επικρατεί στον χώρο της τέχνης ιδιαίτερη ευαισθησία όταν δημιουργοί διαφορετικής καταγωγής γράφουν για λογοτεχνικούς ήρωες που δεν έχουν σχέση με τη δική τους πολιτισμική κληρονομιά. Ορισμένοι έχουν πρόβλημα ακόμα και όταν ένας άντρας περιλαμβάνει στο μυθιστόρημά του αναφορές σε γυναικεία βιώματα ή όταν μια ετεροφυλόφιλη συγγραφέας μιλά για τον κοινωνικό ρατσισμό που αντιμετωπίζουν τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα.

doma cummings xeno xomaΚατά την άποψή μου όσο περισσότερες φωνές αναδεικνύουν ένα ευαίσθητο ζήτημα και όσο περισσότερες οπτικές το φωτίζουν, τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος για την κάθε ευάλωτη κοινωνική ομάδα. Είναι καλό να είμαστε προσεκτικοί αλλά όχι αφοριστικοί ή ιδεοληπτικοί. Δεν μπορούμε να απαγορεύσουμε στους δημιουργούς να διερευνούν τα θέματα που τους ενδιαφέρουν με την αιτιολογία ότι δεν αφορούν την δική τους ταυτότητα, να απαιτήσουμε ο Χριστιανός να μην ασχολείται με τους Εβραίους, ο μαύρος με τους λευκούς, ή ο γκέι συγγραφέας με ετεροφυλόφιλα άτομα.

Το κριτήριο της ποιότητας ενός έργου είναι κατά πόσο πραγματώνει αξίες (αισθητικές, ηθικές, πολιτικές, κοινωνικές, ή άλλες) που καθιστούν το κείμενό άξιο να διαβαστεί, άσχετα από το τι δηλώνει η αστυνομική ταυτότητα ή η ληξιαρχική πράξη γέννησης του συγγραφέα. Η άποψη ότι ένας δημιουργός οφείλει να μιλά αποκλειστικά και μόνο για τα δικά του βιώματα θα σήμαινε το τέλος του μυθιστορήματος, θα ακύρωνε κάθε γνήσια μορφή τέχνης η οποία βασίζεται στην ενσυναίσθηση, την απροκατάληπτη παρατήρηση και τη φαντασία.

Η Τζανίν Κάμμινς έχει γράψει ένα αξιανάγνωστο βιβλίο που διεγείρει την ενσυναίσθηση και το ενδιαφέρον του βιβλιόφιλου κοινού για ένα φλέγον κοινωνικό ζήτημα, διευρύνει τα όρια της συζήτησης για το μεταναστευτικό, και –το κυριότερο– προσφέρει γνήσια αναγνωστική απόλαυση.


Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή «Τα κορίτσια που γελούν» (εκδ. Αρμός).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

Για το μυθιστόρημα του Μ. Αγκέεφ [Μ. Αgueev] «Μια ιστορία με κοκαΐνη» (μτφρ. Σοφία Κορνάρου, εκδ. Ροές). Kεντρική εικόνα: πίνακας του Ηans Βaluschek (1870-1935).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Κάποιους συγγραφείς τους καλύπτει ο...

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

Για το μυθιστόρημα του Τούρβαλντ Στεν [Thorvald Steen] «Η λευκή καλύβα» (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Tusk». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Ζούμε μονάχα λίγο. Ξέρουμε μόνο κάτ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ