xeno xoma

Για το μυθιστόρημα της Τζανίν Κάμμινς (Jeanine Cummins) «Ξένο χώμα» (μτφρ. Ρηγούλα Γεωργιάδου, εκδ. Δώμα).

Της Εύας Στάμου

Το Ξένο χώμα είναι ένα μυθιστόρημα δράσης που σου κόβει την ανάσα, ένα θρίλερ για γερά νεύρα και ανοιχτόμυαλους αναγνώστες. Πρωταγωνίστρια η Λυδία που μαζί με τον οκτάχρονο γιο της διαφεύγει από το Ακαπούλκο και ωθείται στην υποχρεωτική μετανάστευση, έπειτα από τη δολοφονία του άντρα της –μάχιμου ρεπόρτερ– και δεκαπέντε ακόμα μελών της οικογένειάς της, από το καρτέλ των Χαρδινέρος, ως αντίποινα για τις δημοσιογραφικές αποκαλύψεις του.

Η μόνη ελπίδα που έχουν μητέρα και γιος να παραμείνουν ζωντανοί είναι να καταφύγουν στις ΗΠΑ, αφού διασχίσουν με κάθε δυνατό τρόπο το Μεξικό (σκαρφαλώνοντας ακόμα και στο «Θηρίο», το τρένο στο οποίο επιβαίνουν εκατοντάδες μετανάστες κάθε χρόνο με κίνδυνο της σωματικής τους ακεραιότητας), κυνηγημένοι από τα μέλη του καρτέλ, από διεφθαρμένους αστυνομικούς, σκληρούς συνοριοφύλακες, ρατσιστές πολιτοφύλακες καθώς και μικροκακοποιούς και άλλους μετανάστες που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την ευάλωτη κατάστασή τους.

Το χτίσιμο της ιστορίας γίνεται με ρυθμό καταιγιστικό – νέα πρόσωπα προστίθενται διαρκώς στην πλοκή και η μία κορύφωση διαδέχεται την άλλη. Αν και πρόκειται για ένα ογκώδες βιβλίο διαβάζεται σε λίγα εικοσιτετράωρα, αφού ο αναγνώστης απορροφάται πλήρως από τη δύναμη της ιστορίας.

Το μυθιστόρημα της Κάμμινς είναι αποτέλεσμα τετραετούς έρευνας και επιτυγχάνει να διευρύνει τη συζήτηση για καίρια κοινωνικά θέματα, αγγίζοντας, όπως έχει φανεί και από την μεγάλη εμπορική επιτυχία του, ένα πολυπληθές κοινό.

Κατά τη γνώμη μου δεν έχουμε να κάνουμε με ένα κείμενο υψηλών λογοτεχνικών απαιτήσεων, αλλά με ένα καλογραμμένο, άρτια δομημένο αφήγημα που απευθύνεται σε αναγνώστες που αναζητούν την έντονη δράση και επιθυμούν να ενημερωθούν για το μεταναστευτικό ζήτημα, τις πολιτικές εξελίξεις στο Μεξικό, τις αλήθειες μα και τα στερεότυπα που αφορούν όσους προσπαθούν να περάσουν τα βόρεια σύνορα των ΗΠΑ. Το μυθιστόρημα της Κάμμινς είναι αποτέλεσμα τετραετούς έρευνας και επιτυγχάνει να διευρύνει τη συζήτηση για καίρια κοινωνικά θέματα, αγγίζοντας, όπως έχει φανεί και από την μεγάλη εμπορική επιτυχία του, ένα πολυπληθές κοινό.

Οι χαρακτήρες των πρωταγωνιστών –της Λυδίας, του Λούκα, της Ρεβέκας, της Σολεδάδ και των υπολοίπων– δεν είναι όσο ανεπτυγμένοι θα περίμενε κανείς, καθώς η συγγραφέας έχει δώσει έμφαση στη γοργή εξέλιξη της ιστορίας και την αγωνιώδη προσμονή, που επιτυγχάνει να δημιουργήσει στους αναγνώστες, εις βάρος της εμβάθυνσης στην προσωπικότητα των ηρώων. Υπάρχουν στιγμές, για παράδειγμα, που τα λόγια του οκτάχρονου Λούκα μοιάζουν αφύσικα, αταίριαστα με την ηλικία του, και μάλλον ασυντόνιστα με την ψυχική του κατάσταση. Μπορεί η συγγραφέας να έχει φροντίσει να μας πληροφορήσει ότι ο μικρός είναι ιδιαίτερα ευφυής και με ταλέντο στη γεωγραφία, καθώς έχει την ικανότητα να παραθέτει ακριβείς πληροφορίες για τις πόλεις και τις περιοχές που διατρέχουν, αλλά αυτό από μόνο του, αν και διευκολύνει την πλοκή, δεν αιτιολογεί τη σπάνια συναισθηματική ωριμότητα που τον χαρακτηρίζει.

Ωστόσο, ολοκληρώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου ο αναγνώστης αισθάνεται ότι οι γνώσεις του έχουν διευρυνθεί, κάποιες από τις απορίες του έχουν απαντηθεί, ενώ την ίδια στιγμή περισσότερες ερωτήσεις έχουν έρθει στην επιφάνεια. Το μυθιστόρημα έχει χαρακτήρα εκπαιδευτικό και η συγγραφέας κατέχει την ικανότητα να εγείρει την ενσυναίσθηση του αναγνώστη όχι μέσα από συγκινητικές περιγραφές –που δεν λείπουν και αυτές– αλλά εξαιτίας της παράθεσης τεκμηριωμένων στοιχείων –αποτέλεσμα μελέτης και προσωπικών συνεντεύξεων– που πραγματικά συγκλονίζουν.

Jeanine Cummins

H Jeanine Cummins έχει γράψει τα μυθιστορήματα The Out­side Boy (2010) και The Crooked Branch (2013), καθώς και το αυτοβιογραφικό A Rip in Heaven: A Memoir of Murder and Its Aftermath (2004). Το Ξένο χώμα έχει ήδη μεταφραστεί σε 34 γλώσσες.

Υπάρχει όμως ένας ακόμα σημαντικός λόγος να ασχοληθεί κάποιος με το μυθιστόρημα της Κάμμινς: είναι η συζήτηση που έχει ανοίξει, με αφορμή το συγκεκριμένο βιβλίο, για το θέμα της «πολιτισμικής οικειοποίησης». Η Κάμμινς –πολίτης των ΗΠΑ με καταγωγή από το Πουέρτο Ρίκο– δεν είναι Μεξικάνα και δεν είναι μετανάστρια, γεγονός που έχει πυροδοτήσει μια σειρά αντιπαραθέσεων ανάμεσα στους υποστηρικτές της, και σε όσους ισχυρίζονται ότι η συγγραφέας δεν έχει δικαίωμα να «οικειοποιείται» τις ιστορίες και τις εμπειρίες των Μεξικάνων μεταναστών, ή κατ’ άλλους να «κλέβει» γεγονότα που δεν έχουν συμβεί στις ίδια. Οι επικριτές της θεωρούν ότι με τον τρόπο αυτό εκμεταλλεύεται τους καταπιεσμένους, ωφελώντας μόνο τον εαυτό της και την κυρίαρχη κουλτούρα στην οποία ανήκει. Ακόμα και το γεγονός ότι το μυθιστόρημα της Κάμμινς παίρνει εμφανώς θέση υπέρ των μεταναστών (με αποτέλεσμα να αμφισβητείται η αντικειμενικότητά της από το έτερο άκρο, την μερίδα των αναγνωστών που τοποθετούνται σθεναρά κατά της μετανάστευσης), δεν είναι αρκετό για να κατευνάσει όσους υπεραμύνονται της λογοτεχνικής λογοκρισίας.

Η άποψη ότι ένας δημιουργός οφείλει να μιλά αποκλειστικά και μόνο για τα δικά του βιώματα θα σήμαινε το τέλος του μυθιστορήματος, θα ακύρωνε κάθε γνήσια μορφή τέχνης η οποία βασίζεται στην ενσυναίσθηση, την απροκατάληπτη παρατήρηση και τη φαντασία.

Οι επικρίσεις αυτές –εξωγενείς και ιδεοληπτικά φορτισμένες, δίχως βάση σε σοβαρή μελέτη του ίδιου του κειμένου– μου φαίνονται το λιγότερο άστοχες. Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια επικρατεί στον χώρο της τέχνης ιδιαίτερη ευαισθησία όταν δημιουργοί διαφορετικής καταγωγής γράφουν για λογοτεχνικούς ήρωες που δεν έχουν σχέση με τη δική τους πολιτισμική κληρονομιά. Ορισμένοι έχουν πρόβλημα ακόμα και όταν ένας άντρας περιλαμβάνει στο μυθιστόρημά του αναφορές σε γυναικεία βιώματα ή όταν μια ετεροφυλόφιλη συγγραφέας μιλά για τον κοινωνικό ρατσισμό που αντιμετωπίζουν τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα.

doma cummings xeno xomaΚατά την άποψή μου όσο περισσότερες φωνές αναδεικνύουν ένα ευαίσθητο ζήτημα και όσο περισσότερες οπτικές το φωτίζουν, τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος για την κάθε ευάλωτη κοινωνική ομάδα. Είναι καλό να είμαστε προσεκτικοί αλλά όχι αφοριστικοί ή ιδεοληπτικοί. Δεν μπορούμε να απαγορεύσουμε στους δημιουργούς να διερευνούν τα θέματα που τους ενδιαφέρουν με την αιτιολογία ότι δεν αφορούν την δική τους ταυτότητα, να απαιτήσουμε ο Χριστιανός να μην ασχολείται με τους Εβραίους, ο μαύρος με τους λευκούς, ή ο γκέι συγγραφέας με ετεροφυλόφιλα άτομα.

Το κριτήριο της ποιότητας ενός έργου είναι κατά πόσο πραγματώνει αξίες (αισθητικές, ηθικές, πολιτικές, κοινωνικές, ή άλλες) που καθιστούν το κείμενό άξιο να διαβαστεί, άσχετα από το τι δηλώνει η αστυνομική ταυτότητα ή η ληξιαρχική πράξη γέννησης του συγγραφέα. Η άποψη ότι ένας δημιουργός οφείλει να μιλά αποκλειστικά και μόνο για τα δικά του βιώματα θα σήμαινε το τέλος του μυθιστορήματος, θα ακύρωνε κάθε γνήσια μορφή τέχνης η οποία βασίζεται στην ενσυναίσθηση, την απροκατάληπτη παρατήρηση και τη φαντασία.

Η Τζανίν Κάμμινς έχει γράψει ένα αξιανάγνωστο βιβλίο που διεγείρει την ενσυναίσθηση και το ενδιαφέρον του βιβλιόφιλου κοινού για ένα φλέγον κοινωνικό ζήτημα, διευρύνει τα όρια της συζήτησης για το μεταναστευτικό, και –το κυριότερο– προσφέρει γνήσια αναγνωστική απόλαυση.


Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή «Τα κορίτσια που γελούν» (εκδ. Αρμός).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ