babbitt kentriki

Για το μυθιστόρημα του Sinclair Lewis «Μπάμπιτ» (μτφρ. Βασιλική Λογοθέτη-Παγοπούλου, εκδ. Λέμβος). Κεντρική εικόνα: Ο Guy Kibbee ενσαρκώνοντας τον Τζορτζ Φ. Μπάμπιτ, στην ομότιτλη ταινία του 1934, σε σκηνοθεσία του William Keighley.

Του Γιώργου Βέη

«Είχα συνάψει ειρήνη με τις προσδοκίες μου. Αλλά, όταν έφτασα στη Νέα Υόρκη,
μέσα σε λίγες μόνο ώρες, η Νέα Υόρκη μού έκανε ό,τι κάνει
σε όλους τους ανθρώπους – ξύπνησε τις πιθανότητες.
Η ελπίδα ξεσπάει σαν επιδημία».
Φίλιπ Ροθ, Φεύγει το φάντασμα (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Πόλις)

Γραμμική εξιστόρηση, εντατική ανάλυση χαρακτήρων, δημιουργικές ανατροπές, αφομοιωμένα διδάγματα ευθύβολου ρεαλισμού, αλυσιδωτές συνεξετάσεις του κοινωνικού και του ατομικού παράγοντα, διεξοδικές αποτυπώσεις λόγων της Αγοράς, συστηματικός έλεγχος των λεπτομέρειών του τοπίου: είναι το όγδοο κατά σειρά μυθιστόρημα του Σίνκλερ Λιούις (Sinclair Lewis, 1885, Μινεσότα Η.Π.Α – 1951, καθ’ οδόν προς τη Ρώμη). Εκδόθηκε το 1922. Αφιερωμένο στη συγγραφέα Ήντιθ Γουόρτον. Την ίδια χρονιά, σημειώνω, ο κόσμος άρχισε να διαβάζει τον εμβληματικό Οδυσσέα του Τζέιμς Τζόις. Οκτώ ακριβώς έτη μετά, ο συγγραφέας του παρόντος χάρισε στη χώρα του το πρώτο βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ο Μπάμπιτ αποτελεί ομολογουμένως μιαν έντιμη αξονική τομογραφία του Νέου Κόσμου στις αρχές του εικοστού αιώνα.

Η μετάφραση, το τονίζω αυτό εισαγωγικά, παρακολούθησε με ομολογούμενη άνεση το πρωτότυπο. Οι σημειώσεις συμβάλλουν αποφασιστικά κι αυτές στην αβίαστη πρόσκτηση του κειμενικού χωροχρόνου. Οι δε αλλεπάλληλοι διάλογοι, όντως αυθεντικοί ως και στις αποχρώσεις τους, αποδίδονται εντίμως, δηλαδή με τη δέουσα νευρώδη ενάργεια. Έτσι, τα συμφραζόμενα, αλλά και τα αντίστοιχα διφορούμενά τους διατηρούνται αλώβητα στη γλώσσα μας. Η ακρίβεια της απόδοσης του όλου κλίματος του βιβλίου συνεισφέρει, οίκοθεν νοείται, στην παραγωγική οικειοποίηση από την πλευρά των αναγνωστών τόσο του κύριου σημασιολογικού κορμού, όσο και του λανθάνοντος βάθους των αφηγηματικών διακλαδώσεων. Άρα η καθόλα αποτελεσματική οργανωτική λειτουργία του πρωτοτύπου ευτύχησε στη γλώσσα μας.

Ο κάτοικος της –εμφανώς αρχετυπικής– Ζένιθ παραμένει σε όλη του τη ζωή ο φορέας μιας αδυσώπητης επιθυμίας για επιτυχία. Και μάλιστα στην απόλυτη, στην ιδεώδη/εμπράγματη μορφή της. Ζει επομένως για να κερδίζει και μόνον να κερδίζει οπωσδήποτε.

Η πόλη Ζένιθ, το εμφανώς σημασιολογικά διευρυμένο, το πάλλον άστυ του μυθιστορήματος, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια ακόμη εμπέδωση, και μάλιστα ιδιαιτέρως πειστική, του αμερικανικού ονείρου, αλλά και των πολλαπλών, αναμενομένων και μη, εναντιωματικών αποκλίσεών του. Ο κάτοικος της –εμφανώς αρχετυπικής– Ζένιθ παραμένει σε όλη του τη ζωή ο φορέας μιας αδυσώπητης επιθυμίας για επιτυχία. Και μάλιστα στην απόλυτη, στην ιδεώδη/εμπράγματη μορφή της. Ζει επομένως για να κερδίζει και μόνον να κερδίζει οπωσδήποτε. Η ασίγαστη αυτή επιθυμία είναι το πρώτο κινούν. Με ό,τι κι αν θα επιφέρει αυτό αργότερα εκεί όπου όλα δοκιμάζονται. Στο πλαίσιο δηλαδή των πρακτικών εφαρμογών. Εξ ου και η άμεση συνεπαγωγή: ο κεντρικός ήρωας, ο μεσήλικας Ρεπουμπλικανός μεσίτης ακινήτων Τζορτζ Φ. Μπάμπιτ, τακτικό και αυτοεγκωμιαζόμενο μέλος του Εμπορικού Επιμελητηρίου, της Αθλητικής Λέσχης, της Λέσχης των Μπούμστερ και της Λέσχης Προστασίας της Άλκης, καθιστά το όνομά του συνώνυμο πολλών παθημάτων, δεινών και έξεων, καθ΄ όσον παραπέμπει ευθέως σε έναν καταστατικό «υλιστή, ματαιόδοξο, εφησυχασμένο πολίτη, κυρίως επιχειρηματία, που συμμορφώνεται ασυζητητί με τα πρότυπα του κοινωνικού συνόλου».

Κοντολογίς, ο Τζορτζ Φ. Μπάμπιτ φαίνεται ότι ασπάζεται ενδομύχως ό,τι ακριβώς πρεσβεύει το πνεύμα και το γράμμα ενός κρίσιμου προτάγματος του Walden, το οποίο υπογράφει, ως γνωστόν, ένας διάσημος συμπατριώτης του, ο Henry David Thoreau (1817-1862). Ήτοι: «μακροπρόθεσμα, ο άνθρωπος δεν πετυχαίνει παρά εκείνο το οποίο έχει στοχεύσει. Καλά θα έκανε, επομένως, να στοχεύσει κάτι που βρίσκεται ψηλά, ακόμα κι αν με την πρώτη αποτύχει». Η αδιάπτωτη ισορροπία των εννοιολογικών παραμέτρων του μυθιστορήματος στο σύνολό τους έγκειται λοιπόν ακριβώς εδώ: ο συγγραφέας προβάλλει ένα ηθικο-πνευματικό σύνθεμα όχι αποτρόπαιο ή άκρως επικίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια, αλλά μια ύπαρξη ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη, η οποία επείγεται να ωριμάσει μέσα στις δεδομένες συνθήκες μιας (αγχωτικής εν τέλει) Γη της (περίπου φασματικής) Επαγγελίας.

Εκεί όπου άλλοι βλέπουν αντιφάσεις ή διαπιστώνουν πλάνες συστηματικές, εκείνος οραματίζεται πρόοδο. Ή έστω εγγυήσεις ορμής προς ανασυγκρότηση.

Έτσι κατανοούμε γιατί ο Τζορτζ Φ. Μπάμπιτ δεν διανοείται ότι είναι θύμα μιας συνεχούς αυταπάτης, τη στιγμή μάλιστα που αποδέχεται ασμένως το ενδεχόμενο της απάτης και δη κατ΄ εξακολούθηση, στο πλαίσιο φέρ’ ειπείν της θεσμικής ποτοαπαγόρευσης. Εκεί όπου άλλοι βλέπουν αντιφάσεις ή διαπιστώνουν πλάνες συστηματικές, εκείνος οραματίζεται πρόοδο. Ή έστω εγγυήσεις ορμής προς ανασυγκρότηση. Το δε έντονο όραμα προ-έκτασης αποτελεί ενίοτε προϊόν μιας παραληρηματικής αυτοπεποίθησης. Συγκρατώ ότι η άρτια συγκερασμένη σάτιρα αποφέρει πλείστα κειμενικά κέρδη. Το φίλιο χιούμορ επίσης. Άλλωστε «είναι πηγή ζωής της μυθοπλασίας», όπως πιστοποιεί ο Αχιλλέας Κυριακίδης (βλ. Το OuLiPo και η ευφορία της μετάφρασης, εκδ. ύψιλον/βιβλία).

lemvos lewis babbitΤο Ζένιθ θα μπορούσε συνεπώς να αφορά συνειρμικά και σε ό,τι αναπλάθεται από έναν άλλο συγγραφέα, επίσης Αμερικανό, σαράντα τέσσερα ακριβώς χρόνια μετά. Ήτοι το 1968. Παραπέμπω κατά λέξη στα εξής ιδιαιτέρως ενδεικτικά του ύφους και του περιεχομένου ενός οριακού ξεφαντώματος του Εγώ: «Η μικρή αμερικανική πόλη… αναπτυσσότανε τρεφόμενη ξανά και ξανά από τον ίδιο τον εαυτό της∙ τα κύτταρά της ταξιδεύανε, εργάζονταν για την κυβέρνηση, βρίσκανε ασφάλεια μέσω των πολέμων σε ξένες χώρες, κι οι εφιάλτες που καβάλαγαν τους αέρηδες στις παλιές μικρές πολιτείες τώρα ταξιδεύουν στη μπούκα του φλογοβόλου, δεν υπάρχουν πια όνειρα βάρβαρης λαγνείας, σφαγμένα χωριά, αιματηρές μάχες, τίποτ’ απ’ αυτά, καμιά ανάγκη γι’ αυτά –η τεχνολογία έδιωξε την παραφροσύνη απ’ τους ανέμους, απ’ τις σοφίτες, απ’ όλα τα χαμένα μέρη, τ’ αρχέγονα και τ’ άξεστα: την τρέλα την έβρισκε πια στον πυρετό, στη δύναμη, στις μηχανές, στο Λας Βέγκας, στις κούρσες, στο ποδόσφαιρο, στις φυλετικές εξεγέρσεις για τους νέγρους, στα όργια των προαστίων– και τίποτε απ’ αυτά δεν αρκούσε – έπρεπε να φτάσει στο Βιετνάμ˙ εκεί έπρεπε να φτάσει η μικρή πόλη για να τη βρει!». Η ασθματική αυτή υπερ-πρόταση απαντά στις βραβευμένες τόσο με το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου, όσο και με το Βραβείο Πούλιτζερ Στρατιές της νύχτας του Νόρμαν Μέιλερ (μτφρ. Ερρίκος Μπαρτζινόπουλος, εκδ. Καστανιώτη).

Όσο για τα στελέχη εκείνα της μεγάλης εργατικής τάξης, για τους φορείς δηλαδή των παθών της γειτονιάς, των αμείλικτων εργοστασίων και των δυσμενών δρόμων, για όλες εκείνες τις υπάρξεις που φθείρονται ψυχικά και βεβαίως σωματικά, παλεύοντας για «τον άρτον τον επιούσιον», που επιδιώκουν, εκτός των άλλων, να επιβιώσουν μέσα σε ένα κλίμα εγγενούς ενίοτε ρατσισμού, θα μας μιλήσουν εξ αντιδιαστολής άλλοι συναρμόδιοι συγγραφείς της ίδιας χώρας. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνεται, οίκοθεν νοείται, και ο Τζέιμς Μπόλντουιν, ρηξικέλευθος ακτιβιστής συν τοις άλλοις. Αρκεί να διαβάσουμε το βιβλίο του που τιτλοφορείται Αν η Beale Street μπορούσε να μιλήσει (μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη, εκδ. Πόλις), που εκδόθηκε το 1974, για να διαπιστώσουμε τι αφηγηματικές οδοί διανύθηκαν, τι σπεύδει να διαρθρώσει εν προόδω η όλη λεκτική λειτουργία, τι προσαρμογές εν τέλει επήλθαν, άλλοτε εξόφθαλμα επιτυχείς κι άλλοτε βέβαια βεβιασμένες, πανηγυρικά επιζήμιες, έχοντας ως κειμενική αφετηρία, εκτός των άλλων, και το Μπάμπιτ.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή κειμένων «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων Σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Στη Νέα Υόρκη είχαν ένα κενό τεσσάρων ωρών μεταξύ των δύο τραίνων. Το μοναδικό πράγμα που ήθελε να δει ο Μπάμπιτ ήταν το ξενοδοχείο «Πενσυλβάνια», το οποίο είχε κατασκευαστεί μετά από την τελευταία του επίσκεψη. Σήκωσε το βλέμμα του προς τα πάνω μονολογώντας:

“Δύο χιλιάδες διακόσια δωμάτια και άλλα τόσα λουτρά! Σπάει όλα τα ρεκόρ! Θεούλη μου! Ο τζίρος του πρέπει να είναι… Λοιπόν, ας υποθέσουμε ότι η τιμή για κάθε δωμάτιο είναι από τέσσερα ως οκτώ δολάρια την ημέρα, σε μερικά ίσως και δέκα…Έχουμε και λέμε, τέσσερις φορές το δύο χιλιάδες διακόσια, έξι φορές το δύο χιλιάδες διακόσια…Τέλος πάντων… Αν βάλουμε και τα εστιατόρια και τα διάφορα… Ας πούμε ότι και τα καλοκαίρια κάνει μεταξύ οκτώ και δεκαπέντε χιλιάδες την ημέρα, κάθε μέρα! Ποτέ δεν πίστευα ότι θα έβλεπα κάτι τέτοιο! Τι πόλη η Νέα Υόρκη! Βέβαια ο μέσος κάτοικος της Ζένιθ δείχνει περισσότερη ατομική πρωτοβουλία απ΄ αυτούς εδώ τους φαφλατάδες… Πρέπει ωστόσο, να υποκλιθώ στο μεγαλείο της! Μάλιστα, κύριε, είναι η πόλη των πόλεων σε κάποια πράγματα! Λοιπόν, καλέ μου Πώλσκι, υποθέτω ότι είδαμε ό,τι άξιζε να δούμε. Πώς θα σκοτώσουμε την υπόλοιπη ώρα; Πάμε σινεμά;”»

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

Για την ταινία του Ζαχαρία Μαυροειδή «Το καλοκαίρι της Κάρμεν». Τολμηρό φιλμ που όμως δεν πέφτει σε κλισέ και ανούσια δράματα. 

Γράφει η Φανή Χατζή

«Το Καλοκαίρι της Κάρμεν» είναι η απόλυτα καλοκαιρινή ταινία, ιδανική για ένα χαλαρό βραδάκι σε κάπ...

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) συνομιλούμε με τον Χιλιανό συγγραφέα Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] για τον μαγικό ρεαλισμό και τη σπουδαιότητα της προφορικής αφήγησης.

Συνέντευξη στον Διονύσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ