babbitt kentriki

Για το μυθιστόρημα του Sinclair Lewis «Μπάμπιτ» (μτφρ. Βασιλική Λογοθέτη-Παγοπούλου, εκδ. Λέμβος). Κεντρική εικόνα: Ο Guy Kibbee ενσαρκώνοντας τον Τζορτζ Φ. Μπάμπιτ, στην ομότιτλη ταινία του 1934, σε σκηνοθεσία του William Keighley.

Του Γιώργου Βέη

«Είχα συνάψει ειρήνη με τις προσδοκίες μου. Αλλά, όταν έφτασα στη Νέα Υόρκη,
μέσα σε λίγες μόνο ώρες, η Νέα Υόρκη μού έκανε ό,τι κάνει
σε όλους τους ανθρώπους – ξύπνησε τις πιθανότητες.
Η ελπίδα ξεσπάει σαν επιδημία».
Φίλιπ Ροθ, Φεύγει το φάντασμα (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Πόλις)

Γραμμική εξιστόρηση, εντατική ανάλυση χαρακτήρων, δημιουργικές ανατροπές, αφομοιωμένα διδάγματα ευθύβολου ρεαλισμού, αλυσιδωτές συνεξετάσεις του κοινωνικού και του ατομικού παράγοντα, διεξοδικές αποτυπώσεις λόγων της Αγοράς, συστηματικός έλεγχος των λεπτομέρειών του τοπίου: είναι το όγδοο κατά σειρά μυθιστόρημα του Σίνκλερ Λιούις (Sinclair Lewis, 1885, Μινεσότα Η.Π.Α – 1951, καθ’ οδόν προς τη Ρώμη). Εκδόθηκε το 1922. Αφιερωμένο στη συγγραφέα Ήντιθ Γουόρτον. Την ίδια χρονιά, σημειώνω, ο κόσμος άρχισε να διαβάζει τον εμβληματικό Οδυσσέα του Τζέιμς Τζόις. Οκτώ ακριβώς έτη μετά, ο συγγραφέας του παρόντος χάρισε στη χώρα του το πρώτο βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ο Μπάμπιτ αποτελεί ομολογουμένως μιαν έντιμη αξονική τομογραφία του Νέου Κόσμου στις αρχές του εικοστού αιώνα.

Η μετάφραση, το τονίζω αυτό εισαγωγικά, παρακολούθησε με ομολογούμενη άνεση το πρωτότυπο. Οι σημειώσεις συμβάλλουν αποφασιστικά κι αυτές στην αβίαστη πρόσκτηση του κειμενικού χωροχρόνου. Οι δε αλλεπάλληλοι διάλογοι, όντως αυθεντικοί ως και στις αποχρώσεις τους, αποδίδονται εντίμως, δηλαδή με τη δέουσα νευρώδη ενάργεια. Έτσι, τα συμφραζόμενα, αλλά και τα αντίστοιχα διφορούμενά τους διατηρούνται αλώβητα στη γλώσσα μας. Η ακρίβεια της απόδοσης του όλου κλίματος του βιβλίου συνεισφέρει, οίκοθεν νοείται, στην παραγωγική οικειοποίηση από την πλευρά των αναγνωστών τόσο του κύριου σημασιολογικού κορμού, όσο και του λανθάνοντος βάθους των αφηγηματικών διακλαδώσεων. Άρα η καθόλα αποτελεσματική οργανωτική λειτουργία του πρωτοτύπου ευτύχησε στη γλώσσα μας.

Ο κάτοικος της –εμφανώς αρχετυπικής– Ζένιθ παραμένει σε όλη του τη ζωή ο φορέας μιας αδυσώπητης επιθυμίας για επιτυχία. Και μάλιστα στην απόλυτη, στην ιδεώδη/εμπράγματη μορφή της. Ζει επομένως για να κερδίζει και μόνον να κερδίζει οπωσδήποτε.

Η πόλη Ζένιθ, το εμφανώς σημασιολογικά διευρυμένο, το πάλλον άστυ του μυθιστορήματος, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια ακόμη εμπέδωση, και μάλιστα ιδιαιτέρως πειστική, του αμερικανικού ονείρου, αλλά και των πολλαπλών, αναμενομένων και μη, εναντιωματικών αποκλίσεών του. Ο κάτοικος της –εμφανώς αρχετυπικής– Ζένιθ παραμένει σε όλη του τη ζωή ο φορέας μιας αδυσώπητης επιθυμίας για επιτυχία. Και μάλιστα στην απόλυτη, στην ιδεώδη/εμπράγματη μορφή της. Ζει επομένως για να κερδίζει και μόνον να κερδίζει οπωσδήποτε. Η ασίγαστη αυτή επιθυμία είναι το πρώτο κινούν. Με ό,τι κι αν θα επιφέρει αυτό αργότερα εκεί όπου όλα δοκιμάζονται. Στο πλαίσιο δηλαδή των πρακτικών εφαρμογών. Εξ ου και η άμεση συνεπαγωγή: ο κεντρικός ήρωας, ο μεσήλικας Ρεπουμπλικανός μεσίτης ακινήτων Τζορτζ Φ. Μπάμπιτ, τακτικό και αυτοεγκωμιαζόμενο μέλος του Εμπορικού Επιμελητηρίου, της Αθλητικής Λέσχης, της Λέσχης των Μπούμστερ και της Λέσχης Προστασίας της Άλκης, καθιστά το όνομά του συνώνυμο πολλών παθημάτων, δεινών και έξεων, καθ΄ όσον παραπέμπει ευθέως σε έναν καταστατικό «υλιστή, ματαιόδοξο, εφησυχασμένο πολίτη, κυρίως επιχειρηματία, που συμμορφώνεται ασυζητητί με τα πρότυπα του κοινωνικού συνόλου».

Κοντολογίς, ο Τζορτζ Φ. Μπάμπιτ φαίνεται ότι ασπάζεται ενδομύχως ό,τι ακριβώς πρεσβεύει το πνεύμα και το γράμμα ενός κρίσιμου προτάγματος του Walden, το οποίο υπογράφει, ως γνωστόν, ένας διάσημος συμπατριώτης του, ο Henry David Thoreau (1817-1862). Ήτοι: «μακροπρόθεσμα, ο άνθρωπος δεν πετυχαίνει παρά εκείνο το οποίο έχει στοχεύσει. Καλά θα έκανε, επομένως, να στοχεύσει κάτι που βρίσκεται ψηλά, ακόμα κι αν με την πρώτη αποτύχει». Η αδιάπτωτη ισορροπία των εννοιολογικών παραμέτρων του μυθιστορήματος στο σύνολό τους έγκειται λοιπόν ακριβώς εδώ: ο συγγραφέας προβάλλει ένα ηθικο-πνευματικό σύνθεμα όχι αποτρόπαιο ή άκρως επικίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια, αλλά μια ύπαρξη ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη, η οποία επείγεται να ωριμάσει μέσα στις δεδομένες συνθήκες μιας (αγχωτικής εν τέλει) Γη της (περίπου φασματικής) Επαγγελίας.

Εκεί όπου άλλοι βλέπουν αντιφάσεις ή διαπιστώνουν πλάνες συστηματικές, εκείνος οραματίζεται πρόοδο. Ή έστω εγγυήσεις ορμής προς ανασυγκρότηση.

Έτσι κατανοούμε γιατί ο Τζορτζ Φ. Μπάμπιτ δεν διανοείται ότι είναι θύμα μιας συνεχούς αυταπάτης, τη στιγμή μάλιστα που αποδέχεται ασμένως το ενδεχόμενο της απάτης και δη κατ΄ εξακολούθηση, στο πλαίσιο φέρ’ ειπείν της θεσμικής ποτοαπαγόρευσης. Εκεί όπου άλλοι βλέπουν αντιφάσεις ή διαπιστώνουν πλάνες συστηματικές, εκείνος οραματίζεται πρόοδο. Ή έστω εγγυήσεις ορμής προς ανασυγκρότηση. Το δε έντονο όραμα προ-έκτασης αποτελεί ενίοτε προϊόν μιας παραληρηματικής αυτοπεποίθησης. Συγκρατώ ότι η άρτια συγκερασμένη σάτιρα αποφέρει πλείστα κειμενικά κέρδη. Το φίλιο χιούμορ επίσης. Άλλωστε «είναι πηγή ζωής της μυθοπλασίας», όπως πιστοποιεί ο Αχιλλέας Κυριακίδης (βλ. Το OuLiPo και η ευφορία της μετάφρασης, εκδ. ύψιλον/βιβλία).

lemvos lewis babbitΤο Ζένιθ θα μπορούσε συνεπώς να αφορά συνειρμικά και σε ό,τι αναπλάθεται από έναν άλλο συγγραφέα, επίσης Αμερικανό, σαράντα τέσσερα ακριβώς χρόνια μετά. Ήτοι το 1968. Παραπέμπω κατά λέξη στα εξής ιδιαιτέρως ενδεικτικά του ύφους και του περιεχομένου ενός οριακού ξεφαντώματος του Εγώ: «Η μικρή αμερικανική πόλη… αναπτυσσότανε τρεφόμενη ξανά και ξανά από τον ίδιο τον εαυτό της∙ τα κύτταρά της ταξιδεύανε, εργάζονταν για την κυβέρνηση, βρίσκανε ασφάλεια μέσω των πολέμων σε ξένες χώρες, κι οι εφιάλτες που καβάλαγαν τους αέρηδες στις παλιές μικρές πολιτείες τώρα ταξιδεύουν στη μπούκα του φλογοβόλου, δεν υπάρχουν πια όνειρα βάρβαρης λαγνείας, σφαγμένα χωριά, αιματηρές μάχες, τίποτ’ απ’ αυτά, καμιά ανάγκη γι’ αυτά –η τεχνολογία έδιωξε την παραφροσύνη απ’ τους ανέμους, απ’ τις σοφίτες, απ’ όλα τα χαμένα μέρη, τ’ αρχέγονα και τ’ άξεστα: την τρέλα την έβρισκε πια στον πυρετό, στη δύναμη, στις μηχανές, στο Λας Βέγκας, στις κούρσες, στο ποδόσφαιρο, στις φυλετικές εξεγέρσεις για τους νέγρους, στα όργια των προαστίων– και τίποτε απ’ αυτά δεν αρκούσε – έπρεπε να φτάσει στο Βιετνάμ˙ εκεί έπρεπε να φτάσει η μικρή πόλη για να τη βρει!». Η ασθματική αυτή υπερ-πρόταση απαντά στις βραβευμένες τόσο με το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου, όσο και με το Βραβείο Πούλιτζερ Στρατιές της νύχτας του Νόρμαν Μέιλερ (μτφρ. Ερρίκος Μπαρτζινόπουλος, εκδ. Καστανιώτη).

Όσο για τα στελέχη εκείνα της μεγάλης εργατικής τάξης, για τους φορείς δηλαδή των παθών της γειτονιάς, των αμείλικτων εργοστασίων και των δυσμενών δρόμων, για όλες εκείνες τις υπάρξεις που φθείρονται ψυχικά και βεβαίως σωματικά, παλεύοντας για «τον άρτον τον επιούσιον», που επιδιώκουν, εκτός των άλλων, να επιβιώσουν μέσα σε ένα κλίμα εγγενούς ενίοτε ρατσισμού, θα μας μιλήσουν εξ αντιδιαστολής άλλοι συναρμόδιοι συγγραφείς της ίδιας χώρας. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνεται, οίκοθεν νοείται, και ο Τζέιμς Μπόλντουιν, ρηξικέλευθος ακτιβιστής συν τοις άλλοις. Αρκεί να διαβάσουμε το βιβλίο του που τιτλοφορείται Αν η Beale Street μπορούσε να μιλήσει (μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη, εκδ. Πόλις), που εκδόθηκε το 1974, για να διαπιστώσουμε τι αφηγηματικές οδοί διανύθηκαν, τι σπεύδει να διαρθρώσει εν προόδω η όλη λεκτική λειτουργία, τι προσαρμογές εν τέλει επήλθαν, άλλοτε εξόφθαλμα επιτυχείς κι άλλοτε βέβαια βεβιασμένες, πανηγυρικά επιζήμιες, έχοντας ως κειμενική αφετηρία, εκτός των άλλων, και το Μπάμπιτ.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή κειμένων «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων Σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Στη Νέα Υόρκη είχαν ένα κενό τεσσάρων ωρών μεταξύ των δύο τραίνων. Το μοναδικό πράγμα που ήθελε να δει ο Μπάμπιτ ήταν το ξενοδοχείο «Πενσυλβάνια», το οποίο είχε κατασκευαστεί μετά από την τελευταία του επίσκεψη. Σήκωσε το βλέμμα του προς τα πάνω μονολογώντας:

“Δύο χιλιάδες διακόσια δωμάτια και άλλα τόσα λουτρά! Σπάει όλα τα ρεκόρ! Θεούλη μου! Ο τζίρος του πρέπει να είναι… Λοιπόν, ας υποθέσουμε ότι η τιμή για κάθε δωμάτιο είναι από τέσσερα ως οκτώ δολάρια την ημέρα, σε μερικά ίσως και δέκα…Έχουμε και λέμε, τέσσερις φορές το δύο χιλιάδες διακόσια, έξι φορές το δύο χιλιάδες διακόσια…Τέλος πάντων… Αν βάλουμε και τα εστιατόρια και τα διάφορα… Ας πούμε ότι και τα καλοκαίρια κάνει μεταξύ οκτώ και δεκαπέντε χιλιάδες την ημέρα, κάθε μέρα! Ποτέ δεν πίστευα ότι θα έβλεπα κάτι τέτοιο! Τι πόλη η Νέα Υόρκη! Βέβαια ο μέσος κάτοικος της Ζένιθ δείχνει περισσότερη ατομική πρωτοβουλία απ΄ αυτούς εδώ τους φαφλατάδες… Πρέπει ωστόσο, να υποκλιθώ στο μεγαλείο της! Μάλιστα, κύριε, είναι η πόλη των πόλεων σε κάποια πράγματα! Λοιπόν, καλέ μου Πώλσκι, υποθέτω ότι είδαμε ό,τι άξιζε να δούμε. Πώς θα σκοτώσουμε την υπόλοιπη ώρα; Πάμε σινεμά;”»

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο' Φάρελ «Άμνετ» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ «All Is True» (2018).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Άμνετ, ήταν το ό...

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Σίλβια Αβαλόνε «Μια φιλία» (μτφρ. Λούλα Καραγιαννάκη. εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ginger and Rosa» (2012).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Με ποια κριτήρια επιλέγουμε το...

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ