kyriaki tis miteras

Για το μυθιστόρημα του Graham Swift «Κυριακή της Μητέρας» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Μίνωας). Κεντρική εικόνα: Η Olivia Colman στην κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου. 

Της Νίκης Κώτσιου

Μια νεαρή υπηρέτρια που καταλήγει να γίνει διάσημη συγγραφέας είναι η πρωταγωνίστρια στο σύντομο αλλά πολύ ενδιαφέρον μυθιστόρημα Κυριακή της Μητέρας (εκδ. Μίνωας) του βραβευμένου με Booker Γκράχαμ Σουίφτ, σε ωραία μετάφραση της Κατερίνας Σχινά.

Η Τζέιν Φέαρτσαϊλντ δεν έχει ρίζες, δεν γνωρίζει τις καταβολές της, τους γονείς της. Η μητέρα της την άφησε έκθετη στο ορφανοτροφείο και οι υπάλληλοι του ιδρύματος της έδωσαν ένα όνομα και επινόησαν μια ευλογοφανή ημερομηνία γέννησης. Παρά ταύτα, είναι αισιόδοξη και δυναμική, δέχεται τη ζωή όπως έρχεται και δεν σπαταλά τον χρόνο της σε μεμψιμοιρία και παράπονα. Η Τζέιν δεν έχει ερείσματα και πρέπει να βασίζεται μόνο στον εαυτό της και ίσως στην περιστασιακή καλοσύνη των ανθρώπων που συναντά. Ωστόσο, αυτή ακριβώς η πλήρης απουσία αναφορών, της δίνει το ελεύθερο να πλάσει τον εαυτό της καταπώς θέλει, χωρίς καθόλου να δεσμεύεται από προϋποθέσεις, υπαγορεύσεις και κανόνες. Έχει στη διάθεσή της έναν άγραφο πίνακα, και πάνω του μπορεί να κάνει τις εγγραφές που επιθυμεί, δίχως να περιορίζεται από τους αποκλεισμούς που θα συνεπαγόταν η γενεαλογία, η καταγωγή, η προέλευση.

Διαδρομή αυτογνωσίας και χειραφέτησης

Το γλωσσικό της αισθητήριο είναι αρχικά φτωχό και περιορίζεται στα απολύτως αναγκαία. Συνεννοείται σε απλή γλώσσα με τις υπόλοιπες υπηρέτριες και κατέχει κάποιες κλισέ ευγενικές εκφράσεις για να επικοινωνεί με τα αφεντικά. Ο κόσμος της περιορίζεται στα όρια του νοικοκυριού και των καθημερινών  οικιακών καθηκόντων, που αυτό συνεπάγεται. Όμως, η Τζέιν ολοένα ψάχνεται και θέλει να ξανοιχτεί στο πέλαγος των λέξεων και των σημασιών. Δανείζεται μυθιστορήματα από τη βιβλιοθήκη του κυρίου Νίβεν και αρχίζει να έχει θεωρητικές ανησυχίες γύρω από τις σχέσεις που συνδέουν τις λέξεις με τα πράγματα.

...οι λίγες λέξεις που διαθέτει δεν αρκούν για να εκφράσουν τη συνθετότητα της ψυχικής της ζωής και την απέραντη ποικιλία των συναισθηματικών αποχρώσεων, που πηγάζουν από περίπλοκα βιώματα.

Συγχρόνως συνειδητοποιεί πως οι λίγες λέξεις που διαθέτει δεν αρκούν για να εκφράσουν τη συνθετότητα της ψυχικής της ζωής και την απέραντη ποικιλία των συναισθηματικών αποχρώσεων, που πηγάζουν από περίπλοκα βιώματα. Σύντομα μπαίνει στο πετσί της γλώσσας και μαθαίνει να τη χειρίζεται με δεξιοτεχνία και μεράκι, συνεχώς ανεβαίνοντας μέχρι την κορυφή τα σκαλοπάτια που θα την φέρουν σ’ επαφή με την ουσία και τη σημασία της λογοτεχνίας.

Η μυστική συνάντηση

Ένα κορυφαίο γεγονός δεσπόζει στην Κυριακή της Μητέρας και η αναπαράστασή του επανέρχεται ξανά και ξανά, καθώς η Τζέιν, μεγάλη και καταξιωμένη πια, το αναπολεί και το επεξεργάζεται επανειλημμένα εκ νέου ξεδιπλώνοντάς το και αναλύοντάς το υπό νέο πρίσμα κάθε φορά. Πρόκειται για μια ανάμνηση από το απώτατο παρελθόν, μια ανάμνηση που δεν ξεθωριάζει ποτέ αλλά διατηρείται πάντα άσβεστη και λαμπερή.

Η νεαρή Τζέιν πηγαίνει να συναντήσει τον Πολ Σέρινγκαμ την Κυριακή της Μητέρας, τον Μάρτιο του 1924. Ο Πολ είναι ο νεαρός κύριος της γειτονικής έπαυλης και διατηρεί ερωτική σχέση με την Τζέιν, μολονότι είναι αρραβωνιασμένος και πρόκειται να παντρευτεί μια νεαρή αριστοκράτισσα. Το αρχοντικό είναι εντελώς άδειο και η συνεύρεσή τους λαμβάνει χώρα πανηγυρικά στο υπνοδωμάτιο του Πολ.

swift

Ο Γκράχαμ Σουίφτ γεννήθηκε το 1949 στο νότιο Λονδίνο. Σπούδασε λογοτεχνία στα πανεπιστήμια του Κέμπριτζ και του Γιορκ. Έχει γράψει έντεκα μυθιστορήματα, δύο συλλογές διηγημάτων και το Φτιάχνοντας έναν ελέφαντα, που περιλαμβάνει δοκίμια, πορτρέτα, ποίηση και στοχασμούς για τη ζωή του ως συγγραφέα. Με την Υδάτινη χώρα απέσπασε το βραβείο μυθιστορήματος της εφημερίδας Guardian και με τον Τελευταίο γύρο το βραβείο Booker. Και τα δύο βιβλία έγιναν ταινίες. Το έργο του Γκράχαμ Σουίφτ έχει μεταφραστεί σε τριάντα και πλέον γλώσσες. Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους εν ζωή Βρετανούς συγγραφείς.

Ο Γκράχαμ Σουίφτ σχεδιάζει προσεχτικά και δίνει έμφαση στην εικόνα των δυο νέων, καθώς είναι ξαπλωμένοι ολότελα γυμνοί, σε μια συνθήκη πλήρους ισότητας, που καταργεί τους ταξικούς διαχωρισμούς και λαμβάνει υπόψη μόνο την αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα της αμοιβαίας επιθυμίας τους. Το αίσθημα ισοτιμίας που απορρέει απ΄ αυτή την εικόνα, γίνεται το πρώτο βήμα για τη μετέπειτα χειραφέτηση της Τζέιν, που θα μετεξελιχθεί στην πορεία σε διάσημη συγγραφέα.

«Ήταν ξαπλωμένοι πλάι πλάι ξεσκέπαστοι, τινάζοντας τη στάχτη, χωρίς να μιλάνε, κοιτάζοντας τον καπνό από τα τσιγάρα τους να ανεβαίνει και να ενώνεται κάτω από το ταβάνι. Για λίγο, αυτό το κοινό κάπνισμα αρκούσε. Σκέφτηκε τα μικρά συννεφάκια από το φουγάρο του τρένου. Τα τσιγάρα τους, που κάθε τόσο σφηνώνονταν κάθετα στα χείλη τους, ήταν σα μικροσκοπικές συντροφικές καμινάδες. Το μόνο που ακουγόταν ήταν η φλυαρία των πουλιών στον κήπο και η αλλόκοτα ηχηρή σιωπή των άδειων δωματίων, λες και το σπίτι κρατούσε την ανάσα του. Υπήρχε, επίσης, το ανεπαίσθητο χάδι από το αεράκι στα σώματά τους, που τους θύμιζε, μολονότι είχαν και οι δυο καρφωμένο το βλέμμα στο ταβάνι, ότι ήταν ολόγυμνοι. Δυο ψάρια σε λευκή πιατέλα, σκέφτηκε. Δυο ροδαλοί σολομοί σ’ έναν μπουφέ... Δεν ήθελε να πει, να ρωτήσει, οτιδήποτε θα μπορούσε να διαταράξει την πιθανότητα να μείνουν έτσι για πάντα. Ονομαζόταν χαλάρωση σκέφτηκε, μια λέξη που δεν έχει συνήθως θέση στο λεξιλόγιο μιας καμαριέρας. Τώρα πια είχε πολλές λέξεις που δεν είχαν θέση στο λεξιλόγιο μιας καμαριέρας. Ακόμα και η λέξη “λεξιλόγιο”. Τις μάζευε από δω κι από κει, σαν ένα από κείνα τα πουλιά που έχτιζαν έξω τη φωλιά τους. Αλλά παρέμενε καθόλου καμαριέρα, έτσι ξαπλωμένη εδώ, στο κρεβάτι του; Κι εκείνος παρέμενε καθόλου “κύριος”; Αυτή ήταν η μαγεία, η τέλεια, εξισωτική πολιτική της γύμνιας».

Αντιστροφή ρόλων, αντιστροφή ταυτοτήτων

minoas swift kyriaki tis miterasΟ Πολ είναι αρραβωνιασμένος με μια δεσποινίδα της τάξης του αλλά ξοδεύει χρόνο με την υπηρέτρια, χωρίς να νοιάζεται για τον επικείμενο γάμο του. Η Τζέιν τον παρακολουθεί να ντύνεται αργά και απρόθυμα, μετά τη συνεύρεσή τους, λίγο πριν φύγει για να δειπνήσει με τη μνηστή του. Ο Πολ πράγματι δεν βιάζεται και προσπαθεί να καθυστερήσει όσο μπορεί περισσότερο. Η Τζέιν παρατηρεί με προσοχή και καταγράφει διεξοδικά στο μυαλό της την τελετουργική διαδικασία της ένδυσης, που υπακούει σε ένα απαρέγκλιτο τυπικό. Η κωλυσιεργία του νεαρού είναι πρωτοφανής, ο Πολ δεν μοιάζει να ενδιαφέρεται για την ενόχληση που θα προκαλέσει η αργοπορία του. Όταν τελικά φεύγει, αφήνει το ελεύθερο στην Τζέιν να μείνει όσο θέλει, δεδομένου ότι οι υπόλοιποι ένοικοι απουσιάζουν, να φάει και να πιεί, να περιηγηθεί στους χώρους της έπαυλης.

Στο πλαίσιο μιας καρναβαλικής αντιστροφής, η υπηρέτρια γίνεται κυρία και απολαμβάνει τις ανέσεις και τα προνόμια που μέχρι τότε λόγω θέσης στερούνταν. Αλλά δεν είναι μόνο η δική της ταυτότητα που καρναβαλικά αλλάζει. Όταν ο Πολ την παίρνει τηλέφωνο για να την προσκαλέσει, η Τζέιν πρέπει να τον αποκρύψει από τα αφεντικά της που παρακολουθούν τη συνδιάλεξη, οπότε, για να παραπλανήσει και να θολώσει τα νερά, σπεύδει να τον αποκαλέσει «κυρία» ώστε να μην εγείρει υποψίες. Αλλά και ο Πολ παίζει με την ταυτότητα φύλου της Τζέιν. Αρέσκεται να τη φωνάζει Τζέι, χρησιμοποιώντας αντί για το όνομά της, ένα αντρικό υποκοριστικό.

Μέσ’ από τη διασάλευση της τάξης και την αντιστροφή των ρόλων, τα υποκείμενα κερδίζουν μια αίσθηση ελευθερίας, που αίρει τους καταναγκασμούς κι εγκαινιάζει μια καινούρια πραγματικότητα. Στη ζωή της Τζέιν, η Κυριακή της Μητέρας σηματοδοτεί μια ημέρα αναγέννησης κι ελπιδοφόρας συνάντησης με το νέο της, αναβαπτισμένο και πολλά υποσχόμενο εαυτό.

Στη ζωή της Τζέιν, η Κυριακή της Μητέρας σηματοδοτεί μια ημέρα αναγέννησης κι ελπιδοφόρας συνάντησης με το νέο της, αναβαπτισμένο και πολλά υποσχόμενο εαυτό.

Μυθιστόρημα που εξερευνά τη φιλαναγνωσία και τη συγγραφή μέσ’ από την ιστορία μιας γυναικείας χειραφέτησης, η Κυριακή της Μητέρας παρακολουθεί τη μετεξέλιξη μιας παθιασμένης αναγνώστριας σε καταξιωμένη συγγραφέα μέσ’ από την ολοδική της οπτική και με τους δικούς της όρους. To μεγαλύτερο μέρος της δράσης λαμβάνει χώρα στο παρελθόν καθώς η γηραιά πια Τζέιν αναστοχάζεται και επανεκτιμά τη ζωή της επιχειρώντας έναν απολογισμό. Παράλληλα εξετάζονται με τρόπο καινοφανή και παιγνιώδη οι πολλές και διαφορετικές λειτουργίες της γλώσσας, οι ποικιλίες της επικοινωνιακής της διάστασης, ο τρόπος που αυτή επιδρά στην πρόσληψη της πραγματικότητας και στη συγκρότηση του υποκειμένου μέσ’ από την πορεία αυτογνωσίας, αυτοσυνειδησίας και συγγραφικής ωρίμανσης της χαρισματικής πρωταγωνίστριας.


* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κισότ όπως Κιχώτης» του Σαλμάν Ρούσντι (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που δεν φοβάται το γέλιο

«Κισότ όπως Κιχώτης» του Σαλμάν Ρούσντι (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που δεν φοβάται το γέλιο

Για το μυθιστόρημα του Salman Rushdie «Κισότ όπως Κιχώτης» (μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Ψυχογιός).

Του Διονύση Μαρίνου

Ερώτηση απ’ αυτές που δεν χρειάζεται –και δεν μπορείς– να απαντήσεις, καθώς είναι γνωστό πως «το ρόδο είναι ρόδο είναι ρόδο είνα...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (κριτική) – Από το Άουσβιτς στο Βυζάντιο

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (κριτική) – Από το Άουσβιτς στο Βυζάντιο

Για το μυθιστόρημα του William Howard Gass «Το τούνελ» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Καστανιώτη).

Του Νίκου Στρατηγάκη

Το Τούνελ, του Γουίλιαμ Χ. Γκας, είναι ένα φιλόδοξο τεχνούργημα ιδεών και γλώσσας το οποίο φαντάζει αμφίρροπο – μια χοά...

«Τα χρόνια» της Ανί Ερνό (κριτική) – Μια συλλογική αυτοβιογραφία

«Τα χρόνια» της Ανί Ερνό (κριτική) – Μια συλλογική αυτοβιογραφία

Για το βιβλίο της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Μεταίχμιο) – Μια συλλογική αυτοβιογραφία της Γαλλίας και της Ευρώπης, από τα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι τις μέρες μας. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας, στα τέλη της δεκαετίας του 60.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ