gogol

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρέπει να διαθέτει κάποιος για να μπορέσει να κάνει αυτόν το συνδυασμό; Ο Πάβο Μάτσιν αναμφισβήτητα τα διαθέτει, κάτι που το διαπιστώνει κανείς διαβάζοντας τo Η ντίσκο του Γκόγκολ.

Στο μυθιστόρημα αυτό ο Πάβο Μάτσιν χρησιμοποιεί ως αφηγηματικό τόπο το Βιλτζάντι, που είναι και η γενέτειρά του, και ως αφηγηματικό χρόνο μια απροσδιόριστη χρονική στιγμή στο μέλλον. Το Ρωσικό Βασίλειο έχει κατακτήσει την Εσθονία, επιβάλλοντας νέους νόμους και αλλάζοντας ριζικά τη ζωή των κατοίκων της, στην προσπάθειά του να σβήσει κάθε ίχνος της εσθονικής κουλτούρας. Ο φόβος των αυστηρών ποινών έχει αναγκάσει τους ανθρώπους να δεχτούν τη νέα κατάσταση και να αποκηρύξουν οτιδήποτε συνδέεται με την παλιά τους ζωή, τη γλώσσα που μιλούσαν, η οποία είναι εκτός νόμου, τη μουσική που άκουγαν, τη λογοτεχνία που διάβαζαν, την εκπαίδευση που ακολουθούσαν, τον πολιτισμό τους γενικότερα. Οι τίτλοι των βιβλίων που κυκλοφορούσαν όταν η Εσθονία ήταν ελεύθερη θεωρούνται πλέον ακατάλληλοι και μπορούν να αποθηκεύονται μόνο μέσα στις τουαλέτες, με δεδομένη την απαγόρευση της ανάγνωσής τους.

Στο μυθιστόρημα αυτό ο Πάβο Μάτσιν χρησιμοποιεί ως αφηγηματικό τόπο το Βιλτζάντι, που είναι και η γενέτειρά του, και ως αφηγηματικό χρόνο μια απροσδιόριστη χρονική στιγμή στο μέλλον.

Βιλτζάντι λοιπόν: στενοί δρόμοι, ερειπωμένα κτίρια, φτωχικές κατοικίες, κάποια απομεινάρια της παλιάς χρυσής εποχής και άνθρωποι που ακροβατούν ανάμεσα στη λαχτάρα για μια ζωή που να τους γεμίζει και στο ένστικτο της επιβίωσης, που τους αναγκάζει να δέχονται τους περιορισμούς του Ρωσικού Βασιλείου. Με τα πενιχρά τους εισοδήματα προσπαθούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες και σπάνια καταφέρνουν να ικανοποιήσουν κάποιες επιθυμίες τους και να απολαύσουν μια νότα χαράς. Μόνη τους διέξοδος το ποτό, τα τυχερά παιχνίδια και οι μικροαπάτες που αυξάνουν κατά τι το εισόδημά τους.

Ανατροπή με θρησκευτικά στοιχεία

Κι ενώ όλοι –πλην ελαχίστων εξαιρέσεων– έχουν υποταχτεί στο νέο καθεστώς και δεν πιστεύουν ότι θα μπορούσε κάποιος να τους βγάλει από το αδιέξοδο, κάνει την εμφάνισή του ο Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ, ο οποίος σαν άλλος Χριστός, με μια εκ νεκρών ανάσταση, αναλαμβάνει να τους δείξει τον δρόμο της σωτηρίας. Επιλέγει να κάνει την εμφάνισή του σε μια ομάδα τεσσάρων παράξενων, ετερόκλητων ανθρώπων, στους οποίους αναθέτει να διαδώσουν τον λόγο του όπως οι τέσσερις ευαγγελιστές το ευαγγέλιο. Την ομάδα των τεσσάρων μποέμ τύπων απαρτίζουν ένας επαγγελματίας πορτοφολάς, που κρατάει τις υποσχέσεις του και άρα έχει κάποια υπόληψη στην κοινωνία αφού ο λόγος του μετράει, ένας φανατικός λάτρης των Μπιτλς, ένας βιβλιοπώλης με κλίση στον μυστικισμό και ένας κιθαρίστας που παίζει διασκευές παλιών τραγουδιών. Τέσσερις περιθωριακοί τύποι, άλλοι διανοούμενοι κι άλλοι κακοποιοί, αποτυχημένες υπάρξεις της τσαρικής αυτοκρατορίας, οι οποίοι προσπαθούν να διατηρήσουν κάτι από την αίγλη του παρελθόντος, εμμένοντας στις αξίες της νεότητάς τους και αδιαφορώντας πεισματικά για το όποιο κόστος των επιλογών τους. Συγκεντρώνονται συχνά στο Νόβελ, το οποίο είναι κάτι ανάμεσα σε εστιατόριο, καφέ, μπαρ ή ντίσκο, όπου συζητούν, φιλοσοφούν, αναλύουν, διαφωνούν, κάνουν σχέδια και αναζητούν τρόπους να αλλάξουν τη ζωή τους. Πρεσβεύουν την ιερότητα της αγάπης και της μουσικής, αποδίδοντάς στην αγάπη την ικανότητα να διαμορφώνει τον άνθρωπο και την ιστορία.

Από τη στιγμή που ο Γκόγκολ μπαίνει στη ζωή τους τον φυλάνε ως κόρην οφθαλμού, ελπίζοντας να αποκομίσουν κάτι από την παρουσία του. Ο αναστημένος Γκόγκολ, από το πλευρό του οποίου τρέχει αίμα και ύδωρ, εκατόν εβδομήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, υπόσχεται σαν άλλος Ιησούς την ανάσταση και την ψυχική ανάταση που προσφέρει η λογοτεχνία, τονίζοντας ότι προεξάρχουσα δεν είναι η καθαρότητα του σώματος αλλά της ψυχής.

 paavo matsin

Ο Πάβο Μάτσιν (Paavo Matsin) είναι Εσθονός συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας. Γεννήθηκε στις 4 Απριλίου 1970 στο Ταλίν της Εσθονίας, αποφοίτησε από το Εσθονικό Ινστιτούτο Θεολογίας και εργάστηκε ως καθηγητής. Έχει εκδώσει συνολικά δέκα βιβλία: μυθιστορήματα, διηγήματα, ποιήματα και παιδικά βιβλία. Με το μυθιστόρημα Η ντίσκο του Γκόγκολ κέρδισε το Εθνικό Βραβείο Μυθιστορήματος και το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2016.

Το ιδιαίτερο και παράξενο αυτό μυθιστόρημα, λειτουργώντας σαν άλλη μηχανή του χρόνου, μας ξεναγεί στα δύσβατα μονοπάτια της απεριόριστης φαντασίας του συγγραφέα. Συνδυάζοντας στοιχεία μαγικού ρεαλισμού, επιστημονικής φαντασίας, μυστικισμό, αλχημείες και φαντάσματα, μας δίνει μια εικόνα από ένα μέλλον δυστοπικό και παράλογο. Ο Πάβο Μάτσιν, εκπρόσωπος μιας πρωτοποριακής λογοτεχνίας, πειραματίζεται υιοθετώντας ένα εντελώς προσωπικό στιλ, το οποίο χαρακτηρίζεται από ένα χιούμορ συχνά σουρεαλιστικό, το οποίο ενίοτε καταλήγει στην ειρωνεία. Πετυχαίνει κάτι εντελώς ασυνήθιστο, στο σχεδιασμό και στα θέματα των βιβλίων του, όπου αποτυπώνει με έκδηλο τρόπο τόσο τον φόβο για τους ισχυρούς γείτονες όσο και την αναπόφευκτη σύγκρουση ανατολικής και δυτικής κουλτούρας

Στις σουρεαλιστικές εικόνες που περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια, σκιαγραφεί μια παρωδία του μέλλοντος δίνοντας έμφαση στον παραλογισμό που συνοδεύει την κατάχρηση εξουσίας. Με άπειρες διακειμενικές αναφορές, όπου αποδεικνύονται οι γνώσεις του τόσο στη λογοτεχνία, κλασική και σύγχρονη, όσο και στη μουσική ή στον κινηματογράφο, τονίζει τον λυτρωτικό χαρακτήρα της τέχνης στα κάθε μορφής αδιέξοδα της ζωής, όσο και την ελπίδα ότι πάντα υπάρχει ένας τρόπος να αλλάξουν τα πράγματα. Και παρά το γεγονός ότι το συγκεκριμένο στιλ γραφής του βιβλίου αρχικά παραξενεύει τον αναγνώστη που έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με τον λόγο του συγγραφέα, τελικά αποζημιώνει εκείνον που θα έχει τον χρόνο και την διάθεση να το διαβάσει ώς το τέλος, και να μυηθεί σε αυτό τον ιδιαίτερο τρόπο γραφής.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


pavo matsin h ntisko toy gkogkolΗ ντίσκο του Γκόγκολ
ΠΑΒΟ ΜΑΤΣΙΝ
Μτφρ. ΤΕΣΥ ΜΠΑΪΛΑ
ΒΑΚΧΙΚΟΝ 2021
Σελ. 182, τιμή εκδότη €10,60

politeia link more

 

 

 

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Θα μπορούσε να είναι αλήθεια; Είχε πράγματι ο Γκόγκολ παραθέσει το χαμένο αριστούργημα Το πάθος για σένα; Ναι, και φαίνεται ότι ασχολήθηκε ακόμη και με τον λεγόμενο τόμο του Μιλάνου, ο οποίος χάθηκε τον δέκατο ένατο αιώνα και λέγεται ότι πρότεινε μια μυστηριώδη θεωρία τριών τύπων αγάπης – συγκεκριμένα υποστήριζε ότι υπάρχει πλατωνικός, σωματικός-συναισθηματικός και μαγνητικός έρωτας! Και ότι ο τελευταίος είναι, στην πραγματικότητα, το βαθύτερο θεμέλιο κάθε είδους αγάπης. Τα χέρια του Νόελχαρντ άρχισαν να τρέμουν καθώς συνέχιζε να διαβάζει, γιατί ο Γκόγκολ είχε περιγράψει στις γυναίκες ολόκληρη τη μαγνητική δομή του Έρωτα, εισάγοντας τη μαγική συγγνώμη της αγάπης και εφαρμόζοντας την έννοια της σχιζοφρένειας· για παράδειγμα, η άποψη ότι σε μια πραγματική ρομαντική κατάσταση, οι σκέψεις του ενός γίνονται σκέψεις και του άλλου. Ο Νόελχαρντ ριγούσε από τον ενθουσιασμό. Ο Γκόγκολ μόλις είχε φτάσει σε αυτό που είχε μεγαλύτερη σημασία – στον πυρήνα της μαγείας των φύλων· στον αιώνιο συνδυασμό των διττών φαντασιώσεων, ο οποίος κονιορτοποιούσε όλους τους προσωρινούς δεσμούς με τη μεταφυσική του δύναμη· κάτι που έσβηνε την ιστορία και προκαλούσε μια μόνιμη μετατόπιση της συνείδησης, παρέχοντας πνευματική ανάταση και αθανασία· παραδίδοντας την αλήθεια της ύπαρξης!»


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μεγάλη ιδέα», του Αντόν Μπεραμπέρ – Νόστος με φόντο τη Μικρασιατική Εκστρατεία

«Η μεγάλη ιδέα», του Αντόν Μπεραμπέρ – Νόστος με φόντο τη Μικρασιατική Εκστρατεία

Για το μυθιστόρημα του Anton Beraber «Η μεγάλη ιδέα» (μτφρ. Αλεξάνδρα Κωσταράκου, εκδ. Πόλις).

Της Διώνης Δημητριάδου

 

Η ενσωμάτωση των ιστορικών γεγονότων στη συλλογική συνείδηση ενός λαού αποτελεί πάντοτε ένα θέμα προς δι...

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ «10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Σε πόση ώρα, από τη στιγμή που αφήν...

«Λογοτεχνία εξπρές», του Λάσα Μπουγάτζε (κριτική) – Μαύρο χιούμορ κι αυτοσαρκασμός από τον Καύκασο

«Λογοτεχνία εξπρές», του Λάσα Μπουγάτζε (κριτική) – Μαύρο χιούμορ κι αυτοσαρκασμός από τον Καύκασο

Για το μυθιστόρημα «Λογοτεχνία εξπρές» (μτφρ. Βέρικο Μγκελάτζετου), Λάσα Μπουγάτζε που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Μερικές φορές αναρωτιέμαι για ποιον γράφω, εκστομίζει ο αφηγητής ετούτου μυθιστορήματος του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ