augusto de angelis banquero 800

Για το μυθιστόρημα του Augusto de Angelis «Η δολοφονία του τραπεζίτη» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Οκτάνα). Ένας διανοούμενος αστυνόμος στο προπολεμικό Μιλάνο. Κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από το εξώφυλλο της ισπανικής έκδοσης (εκδ. Siruela)

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Η προσωπική ιστορία του Αουγκούστο Ντε Άντζελις, του πατέρα της ιταλικής αστυνομικής λογοτεχνίας, είναι σπουδαία — και τραγική. Αυτός ο γλυκός συγγραφέας, που άφησε ένα τόσο ακριβό κληροδότημα στους επιγόνους του και που διαβάζεται ακόμη και σήμερα με μεγάλη απόλαυση, φυλακίστηκε από το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι, κι όταν αποφυλακίστηκε —διαβάζουμε με φρίκη— «δέχτηκε την επίθεση ενός φασίστα με τον οποίο διαπληκτιζόταν, κι έτσι αποδυναμωμένος όπως ήταν από τη φυλακή, πέθανε λίγο μετά τον ξυλοδαρμό του, σε ηλικία μόλις 56 ετών».

Είχε προλάβει να γράψει κάπου δεκαπέντε μυθιστορήματα με τον ωραίο ήρωά του, τον αστυνόμο Ντε Βιντσέντζι της αστυνομίας του Μιλάνου, σε μια εποχή όμως, και υπό ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, που μισούσε, εχθρευόταν και κυνηγούσε την αστυνομική λογοτεχνία — μέχρι που έφτασε, όχι απλώς να τη λογοκρίνει αυστηρά, αλλά να την απαγορεύσει τελείως: σε μια «τέλεια» κοινωνία, το έγκλημα και η διαστροφή, και φυσικά οι πολιτικο-οικονομικές και κοινωνικές αναλύσεις, ή έστω και νύξεις, που είναι η καρδιά και η ψυχή του αστυνομικού, δεν έχουν θέση… Ο ίδιος ο Ντε Άντζελις, βέβαια, δεν είχε μείνει στα μυθιστορήματά του: σαν δημοσιογράφος και αρθρογράφος, ήταν ήδη μαύρο πρόβατο για το καθεστώς, ένας γνωστός διανοούμενος αντιφασίστας που έπρεπε να τιμωρηθεί. Αλίμονο, η τιμωρία του ήταν ο θάνατος.

augusto de angelis tutti i romanzi
politeia link more

Ο θάνατος βέβαια βασιλεύει στα βιβλία του Αουγκούστο Ντε Άντζελις με τον αστυνόμο Ντε Βιντσέντζι. Εκεί όμως είναι ένας θάνατος ελεγχόμενος, ένας θάνατος που εν πάση περιπτώσει έχει τη σημασία του, ένας θάνατος χάρτινος, λογοτεχνικός, ψεύτικος. Και που, μολονότι πάντα κρύβει επιμελώς τον θύτη και τα κίνητρά του, παρέχει παράλληλα και τα στοιχεία εκείνα που θα επιτρέψουν στον ερευνητή να τον ξεσκεπάσει. Έτσι γίνεται πάντα. Έτσι πρέπει να γίνεται. Γι’ αυτό και αγαπάμε παθιασμένα το είδος.

Ο Ντε Βιντσέντζι, επίσης ένας διανοούμενος, ένας επιθεωρητής που κρύβει μυθιστορήματα μέσα στο συρτάρι του γραφείου του, πονά από το έγκλημα, πονά για το θύμα, πονά για τους ανθρώπους που έμειναν πίσω. Και εργάζεται με όλες του τις δυνάμεις για να αποδοθεί δικαιοσύνη.

Το «παρέχει τα στοιχεία» βέβαια δεν είναι απολύτως ακριβές. Σε έναν βιαστικό ανακριτή, φέρ’ ειπείν, μπορεί να παρέχει απολύτως λανθασμένα στοιχεία. Για τον ευφυή επιθεωρητή Ντε Βιντσέντζι όμως, της Αστυνομικής Διεύθυνσης του Μιλάνου, οι φόνοι που καλείται να διαλευκάνει, και οι άνθρωποι γύρω από αυτούς τους φόνους, μιλούν, φωνάζουν, βοούν, ακόμη και όταν κρατούν το στόμα τους κλειστό. Ο Ντε Βιντσέντζι, επίσης ένας διανοούμενος, ένας επιθεωρητής που κρύβει μυθιστορήματα μέσα στο συρτάρι του γραφείου του, πονά από το έγκλημα, πονά για το θύμα, πονά για τους ανθρώπους που έμειναν πίσω. Και εργάζεται με όλες του τις δυνάμεις για να αποδοθεί δικαιοσύνη. Δεν «σκουπίζει» το σκηνικό του φόνου με περίεργες σκόνες, δεν κάνει μεγαλοφυείς επαγωγικούς συλλογισμούς, δεν έχει φαεινές ιδέες από το πουθενά. Αντίθετα, σπουδάζει τους ανθρώπους που έχουν ή μπορεί να έχουν σχέση με το έγκλημα, σκέφτεται μαζί τους, τους συμπονά, τους στέκεται, τους κοροϊδεύει καμιά φορά ή απλώς τούς φέρνει στα όριά τους — όχι με καμιά βίαιη ή ασυνήθιστη μέθοδο, αλλά απλώς ανακρίνοντάς τους με έναν πολύ προσωπικό, πολύ διακριτικό ορισμένως τρόπο. Δεν θα φωνάξει ούτε θα απειλήσει. Δεν είναι το στιλ του αυτό. Αλλά δεν θα κοιμηθεί —ή θα κοιμηθεί με τα ρούχα— μέχρι να έχει κάποια ένδειξη, ένα αποκεκαλυμμένο στοιχείο: κάτι. Είναι ανθρώπινος και γήινος, αγαπά τη δουλειά του, αγαπά την πόλη του, αγωνιά για όσα συμβαίνουν γύρω του, και συμπάσχει με τους πάντες και τα πάντα, κυρίως δε με τον «απλό» ανθρώπινο πόνο. Και, εύκολα ή δύσκολα, θα τα καταφέρει και αυτή τη φορά. Έστω και ξεπερνώντας τα δικά του, αυστηρά όρια:

Δεν ξέρω, Κρούνι! ψέλλισε ο Ντε Βιντσέντζι. Ούτε εγώ δεν ξέρω. Αυτό που ξέρω, όμως, στα σίγουρα είναι ότι σ’ αυτό το έγκλημα υπάρχει ένα στοιχείο, το πιο φριχτό στοιχείο απ’ όλα, που δεν έχει καμία σχέση με τον Αουρίτζι. Μόνο που εγώ, Κρούνι, πρέπει –καταλαβαίνετε τι σας λέω;–, εγώ πρέπει να βλέπω τα πάντα καθαρά και σε βάθος. Οι συνήθεις τρόποι, οι νόμιμοι, αυτοί που σέβονται τους κανόνες δεν αρκούν και δεν χρησιμεύουν σ’ αυτή την περίπτωση. Πρέπει να ανατρέξω σε άλλες μεθόδους αν θέλω να μάθω την αλήθεια, σε όλες τις άλλες μεθόδους, όποιες κι αν είναι αυτές. Η συνείδησή μου μου το επιτρέπει ή μάλλον μου το επιβάλλει, παρόλο που ο κανονισμός ή ο κώδικας μου το απαγορεύουν. Γι’ αυτό σας χρειάζομαι. Είστε διατεθειμένος να με βοηθήσετε;

Διανοούμενος είπαμε. Ναι. Ο Ντε Βιντσέντζι είναι ένας αυθεντικός διανοούμενος. Και κάτι παραπάνω — ένας ποιητής:

Τι είναι το έγκλημα, κύριε ανακριτά, όταν δεν είναι έγκλημα πάθους; Είναι ένα έργο τέχνης! Ένα έργο διαστροφικά, εγκληματικά καλλιτεχνικό. Και ως έργο τέχνης εννοώ μια φανταστική σύνθεση, λιτή και περιεκτική στη φόρμα, ισορροπημένη στα επιμέρους στοιχεία της, σφιχτοδεμένη και λογική, σαφή και αρμονική, άμεση και ζωντανή. Ε, λοιπόν, δεν υπάρχει τίποτα πιο καλλιτεχνικό από τον τρόπο με τον οποίο επινοήθηκε και εκτελέστηκε αυτό το έγκλημα.

dolofonia trapezitiΤο πρώτο μυθιστόρημα του Ντε Άντζελις που μεταφράζεται στη γλώσσα μας είναι και το πρώτο που έγραψε: η «Δολοφονία του τραπεζίτη» (μέχρι το τέλος του χρόνου θα κυκλοφορήσει και το δεύτερο της σειράς, το «Sei donne e un libro», ή: «Έξι γυναίκες και ένα βιβλίο»), θα θυμίσει σε πολλούς Άγκαθα Κρίστι, καθώς είναι ένα κλασικό whodunnit και διαδραματίζεται ως επί το πλείστον σε έναν κλειστό χώρο: σε ένα σπίτι — ένα μεγάλο, ακριβό, αριστοκρατικό σπίτι. Όμως το Μιλάνο είναι εκεί, η ομίχλη είναι εκεί, η Σκάλα είναι εκεί, η Αστυνομική Διεύθυνση είναι εκεί.

Και φυσικά θα θυμίσει σε ακόμη περισσότερους Μαιγκρέ. Αυτοί οι δυο, άλλωστε, είναι κομμένοι από την ίδια στόφα.

Γράφει στον Πρόλογό του ο Ιταλός συγγραφέας αστυνομικής λογοτεχνίας Carlo Lucarelli:

«Ο Κάρλο Ντε Βιντσέντζι είναι ένας διανοούμενος, πλην συγκρατημένος και κομψός, πολύ είρων, που έχει διαβάσει τα μυθιστορήματα του Πόε αλλά και τα έργα του Φρόιντ. Όνειρό του ήταν να γίνει ποιητής και τελικά κατέληξε ντετέκτιβ, ένα επάγγελμα που κατά βάθος ανέκαθεν είχε να κάνει με την καρδιά των ανθρώπων και τον ανθρώπινο ψυχισμό. Φυσικά και είναι μπάτσος, αλλά ένας μπάτσος ευαίσθητος και ανθρώπινος, γεμάτος αμφιβολίες και επιφυλάξεις, παρότι το πάθος του γι’ αυτό που κάνει, για την αναζήτηση αυτού του αιώνιου μυστηρίου της ανθρώπινης ψυχής, τον μετατρέπει σε δαιμόνιο, ακούραστο λαγωνικό. Ο Ντε Βιντσέντζι είναι εξαιρετικά επιδέξιος στο να αντιλαμβάνεται την ατμόσφαιρα ενός εγκλήματος, να διακρίνει εκείνη την υπό διαμόρφωση κοινωνία και κυρίως την ψυχή των πρωταγωνιστών του. Κι αυτό είναι κάτι που τον παθιάζει, μα και που την ίδια στιγμή τον κάνει να υποφέρει. Στη διάρκεια μιας άλλης έρευνας, αντικρίζει το είδωλό του σ’ έναν καθρέφτη. Μπροστά του βλέπει τα σημάδια μιας απίστευτης εξάντλησης, τους μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια του και δύο ρυτίδες στις γωνίες του στόματός του. Και τότε αναστενάζει μ’ ένα στωικό χαμόγελο. «Αυτή είναι η δουλειά μου». Αν έπρεπε να τον παραλληλίσουμε με κάποιον άλλον ήρωα από το πανόραμα της αστυνομικής λογοτεχνίας, αυτός είναι ο Μαιγκρέ του Σιμενόν. Αλλά με τον δικό του πολύ ιταλικό τρόπο».

Διαβάσαμε το μικρό αυτό μυθιστόρημα με γνήσια απόλαυση μέσα σε δύο μακρά απογεύματα. Το θεωρούμε ιδανικό γι’ αυτή την εποχή: θα ξεκουράσει τον αναγνώστη. «Η έκδοση (από τον ποιοτικό θεσσαλονικιώτικο οίκο «Οκτάνα»)» είναι κομψότατη. Η μετάφραση βέβαια της Δήμητρας Δότση εξαιρετική, όπως πάντα. Θα κλείσουμε μάλιστα αυτό το μικρό σημείωμα με τα δικά της λόγια, που είχε την καλοσύνη να μας εμπιστευτεί — την ευχαριστούμε πολύ:

«Αν δεν ήταν ο Κάρλο Λουκαρέλι, οι συνεντεύξεις που έχει δώσει και οι δημοσιογραφικές έρευνες για τις εκπομπές του, το πιθανότερο είναι να μην είχαμε καν ακουστά τον, δυστυχώς ξεχασμένο σήμερα, πατέρα του μεσογειακού νουάρ: τον Αουγκούστο Ντε Άντζελις. Από το πρώτο κιόλας μυθιστόρημα της σειράς με πρωταγωνιστή τον επιθεωρητή Κάρλο Ντε Βιντσέντζι, καταλαβαίνει κανείς πόσο βαθιά έχει επηρεάσει τα σύγχρονα μεγάλα ονόματα της ιταλικής αστυνομικής λογοτεχνίας, εστιάζοντας κυρίως στο ψυχογράφημα των χαρακτήρων που πρωταγωνιστούν στην υπόθεση που ερευνά. Ο Ντε Βιντσέντζι, αυτός ο «ψαγμένος μπάτσος» που εν ώρα υπηρεσίας διαβάζει στα κρυφά Πόε και Φρόιντ, μπορεί να εκτελεί το καθήκον του σ’ ένα πολιτικά και κοινωνικά καταχνιασμένο Μιλάνο στις αρχές του ’30 λόγω του φασιστικού καθεστώτος, ωστόσο μέσα του κρύβει μια σύγχρονη ψυχή με σκωπτικό χιούμορ, αστική ευγένεια και κοσμοπολίτικη αύρα». (Δήμητρα Δότση)

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, «Ένα παγωτό για τον Ισίδωρο» (εκδ. Κλειδάριθμος).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

Για το βιβλίο της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο [Carmen–Maria Machado] «Το σπίτι των ονείρων» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Αντίποδες). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από την αγγλική έκδοση του βιβλίου. 

Γράφει η Αντωνία Κώστα-Φώτη

...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

Για το βιβλίο του Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Τhe Settlers». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Νότια της Χ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ