augusto de angelis banquero 800

Για το μυθιστόρημα του Augusto de Angelis «Η δολοφονία του τραπεζίτη» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Οκτάνα). Ένας διανοούμενος αστυνόμος στο προπολεμικό Μιλάνο. Κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από το εξώφυλλο της ισπανικής έκδοσης (εκδ. Siruela)

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Η προσωπική ιστορία του Αουγκούστο Ντε Άντζελις, του πατέρα της ιταλικής αστυνομικής λογοτεχνίας, είναι σπουδαία — και τραγική. Αυτός ο γλυκός συγγραφέας, που άφησε ένα τόσο ακριβό κληροδότημα στους επιγόνους του και που διαβάζεται ακόμη και σήμερα με μεγάλη απόλαυση, φυλακίστηκε από το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι, κι όταν αποφυλακίστηκε —διαβάζουμε με φρίκη— «δέχτηκε την επίθεση ενός φασίστα με τον οποίο διαπληκτιζόταν, κι έτσι αποδυναμωμένος όπως ήταν από τη φυλακή, πέθανε λίγο μετά τον ξυλοδαρμό του, σε ηλικία μόλις 56 ετών».

Είχε προλάβει να γράψει κάπου δεκαπέντε μυθιστορήματα με τον ωραίο ήρωά του, τον αστυνόμο Ντε Βιντσέντζι της αστυνομίας του Μιλάνου, σε μια εποχή όμως, και υπό ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, που μισούσε, εχθρευόταν και κυνηγούσε την αστυνομική λογοτεχνία — μέχρι που έφτασε, όχι απλώς να τη λογοκρίνει αυστηρά, αλλά να την απαγορεύσει τελείως: σε μια «τέλεια» κοινωνία, το έγκλημα και η διαστροφή, και φυσικά οι πολιτικο-οικονομικές και κοινωνικές αναλύσεις, ή έστω και νύξεις, που είναι η καρδιά και η ψυχή του αστυνομικού, δεν έχουν θέση… Ο ίδιος ο Ντε Άντζελις, βέβαια, δεν είχε μείνει στα μυθιστορήματά του: σαν δημοσιογράφος και αρθρογράφος, ήταν ήδη μαύρο πρόβατο για το καθεστώς, ένας γνωστός διανοούμενος αντιφασίστας που έπρεπε να τιμωρηθεί. Αλίμονο, η τιμωρία του ήταν ο θάνατος.

augusto de angelis tutti i romanzi
politeia link more

Ο θάνατος βέβαια βασιλεύει στα βιβλία του Αουγκούστο Ντε Άντζελις με τον αστυνόμο Ντε Βιντσέντζι. Εκεί όμως είναι ένας θάνατος ελεγχόμενος, ένας θάνατος που εν πάση περιπτώσει έχει τη σημασία του, ένας θάνατος χάρτινος, λογοτεχνικός, ψεύτικος. Και που, μολονότι πάντα κρύβει επιμελώς τον θύτη και τα κίνητρά του, παρέχει παράλληλα και τα στοιχεία εκείνα που θα επιτρέψουν στον ερευνητή να τον ξεσκεπάσει. Έτσι γίνεται πάντα. Έτσι πρέπει να γίνεται. Γι’ αυτό και αγαπάμε παθιασμένα το είδος.

Ο Ντε Βιντσέντζι, επίσης ένας διανοούμενος, ένας επιθεωρητής που κρύβει μυθιστορήματα μέσα στο συρτάρι του γραφείου του, πονά από το έγκλημα, πονά για το θύμα, πονά για τους ανθρώπους που έμειναν πίσω. Και εργάζεται με όλες του τις δυνάμεις για να αποδοθεί δικαιοσύνη.

Το «παρέχει τα στοιχεία» βέβαια δεν είναι απολύτως ακριβές. Σε έναν βιαστικό ανακριτή, φέρ’ ειπείν, μπορεί να παρέχει απολύτως λανθασμένα στοιχεία. Για τον ευφυή επιθεωρητή Ντε Βιντσέντζι όμως, της Αστυνομικής Διεύθυνσης του Μιλάνου, οι φόνοι που καλείται να διαλευκάνει, και οι άνθρωποι γύρω από αυτούς τους φόνους, μιλούν, φωνάζουν, βοούν, ακόμη και όταν κρατούν το στόμα τους κλειστό. Ο Ντε Βιντσέντζι, επίσης ένας διανοούμενος, ένας επιθεωρητής που κρύβει μυθιστορήματα μέσα στο συρτάρι του γραφείου του, πονά από το έγκλημα, πονά για το θύμα, πονά για τους ανθρώπους που έμειναν πίσω. Και εργάζεται με όλες του τις δυνάμεις για να αποδοθεί δικαιοσύνη. Δεν «σκουπίζει» το σκηνικό του φόνου με περίεργες σκόνες, δεν κάνει μεγαλοφυείς επαγωγικούς συλλογισμούς, δεν έχει φαεινές ιδέες από το πουθενά. Αντίθετα, σπουδάζει τους ανθρώπους που έχουν ή μπορεί να έχουν σχέση με το έγκλημα, σκέφτεται μαζί τους, τους συμπονά, τους στέκεται, τους κοροϊδεύει καμιά φορά ή απλώς τούς φέρνει στα όριά τους — όχι με καμιά βίαιη ή ασυνήθιστη μέθοδο, αλλά απλώς ανακρίνοντάς τους με έναν πολύ προσωπικό, πολύ διακριτικό ορισμένως τρόπο. Δεν θα φωνάξει ούτε θα απειλήσει. Δεν είναι το στιλ του αυτό. Αλλά δεν θα κοιμηθεί —ή θα κοιμηθεί με τα ρούχα— μέχρι να έχει κάποια ένδειξη, ένα αποκεκαλυμμένο στοιχείο: κάτι. Είναι ανθρώπινος και γήινος, αγαπά τη δουλειά του, αγαπά την πόλη του, αγωνιά για όσα συμβαίνουν γύρω του, και συμπάσχει με τους πάντες και τα πάντα, κυρίως δε με τον «απλό» ανθρώπινο πόνο. Και, εύκολα ή δύσκολα, θα τα καταφέρει και αυτή τη φορά. Έστω και ξεπερνώντας τα δικά του, αυστηρά όρια:

Δεν ξέρω, Κρούνι! ψέλλισε ο Ντε Βιντσέντζι. Ούτε εγώ δεν ξέρω. Αυτό που ξέρω, όμως, στα σίγουρα είναι ότι σ’ αυτό το έγκλημα υπάρχει ένα στοιχείο, το πιο φριχτό στοιχείο απ’ όλα, που δεν έχει καμία σχέση με τον Αουρίτζι. Μόνο που εγώ, Κρούνι, πρέπει –καταλαβαίνετε τι σας λέω;–, εγώ πρέπει να βλέπω τα πάντα καθαρά και σε βάθος. Οι συνήθεις τρόποι, οι νόμιμοι, αυτοί που σέβονται τους κανόνες δεν αρκούν και δεν χρησιμεύουν σ’ αυτή την περίπτωση. Πρέπει να ανατρέξω σε άλλες μεθόδους αν θέλω να μάθω την αλήθεια, σε όλες τις άλλες μεθόδους, όποιες κι αν είναι αυτές. Η συνείδησή μου μου το επιτρέπει ή μάλλον μου το επιβάλλει, παρόλο που ο κανονισμός ή ο κώδικας μου το απαγορεύουν. Γι’ αυτό σας χρειάζομαι. Είστε διατεθειμένος να με βοηθήσετε;

Διανοούμενος είπαμε. Ναι. Ο Ντε Βιντσέντζι είναι ένας αυθεντικός διανοούμενος. Και κάτι παραπάνω — ένας ποιητής:

Τι είναι το έγκλημα, κύριε ανακριτά, όταν δεν είναι έγκλημα πάθους; Είναι ένα έργο τέχνης! Ένα έργο διαστροφικά, εγκληματικά καλλιτεχνικό. Και ως έργο τέχνης εννοώ μια φανταστική σύνθεση, λιτή και περιεκτική στη φόρμα, ισορροπημένη στα επιμέρους στοιχεία της, σφιχτοδεμένη και λογική, σαφή και αρμονική, άμεση και ζωντανή. Ε, λοιπόν, δεν υπάρχει τίποτα πιο καλλιτεχνικό από τον τρόπο με τον οποίο επινοήθηκε και εκτελέστηκε αυτό το έγκλημα.

dolofonia trapezitiΤο πρώτο μυθιστόρημα του Ντε Άντζελις που μεταφράζεται στη γλώσσα μας είναι και το πρώτο που έγραψε: η «Δολοφονία του τραπεζίτη» (μέχρι το τέλος του χρόνου θα κυκλοφορήσει και το δεύτερο της σειράς, το «Sei donne e un libro», ή: «Έξι γυναίκες και ένα βιβλίο»), θα θυμίσει σε πολλούς Άγκαθα Κρίστι, καθώς είναι ένα κλασικό whodunnit και διαδραματίζεται ως επί το πλείστον σε έναν κλειστό χώρο: σε ένα σπίτι — ένα μεγάλο, ακριβό, αριστοκρατικό σπίτι. Όμως το Μιλάνο είναι εκεί, η ομίχλη είναι εκεί, η Σκάλα είναι εκεί, η Αστυνομική Διεύθυνση είναι εκεί.

Και φυσικά θα θυμίσει σε ακόμη περισσότερους Μαιγκρέ. Αυτοί οι δυο, άλλωστε, είναι κομμένοι από την ίδια στόφα.

Γράφει στον Πρόλογό του ο Ιταλός συγγραφέας αστυνομικής λογοτεχνίας Carlo Lucarelli:

«Ο Κάρλο Ντε Βιντσέντζι είναι ένας διανοούμενος, πλην συγκρατημένος και κομψός, πολύ είρων, που έχει διαβάσει τα μυθιστορήματα του Πόε αλλά και τα έργα του Φρόιντ. Όνειρό του ήταν να γίνει ποιητής και τελικά κατέληξε ντετέκτιβ, ένα επάγγελμα που κατά βάθος ανέκαθεν είχε να κάνει με την καρδιά των ανθρώπων και τον ανθρώπινο ψυχισμό. Φυσικά και είναι μπάτσος, αλλά ένας μπάτσος ευαίσθητος και ανθρώπινος, γεμάτος αμφιβολίες και επιφυλάξεις, παρότι το πάθος του γι’ αυτό που κάνει, για την αναζήτηση αυτού του αιώνιου μυστηρίου της ανθρώπινης ψυχής, τον μετατρέπει σε δαιμόνιο, ακούραστο λαγωνικό. Ο Ντε Βιντσέντζι είναι εξαιρετικά επιδέξιος στο να αντιλαμβάνεται την ατμόσφαιρα ενός εγκλήματος, να διακρίνει εκείνη την υπό διαμόρφωση κοινωνία και κυρίως την ψυχή των πρωταγωνιστών του. Κι αυτό είναι κάτι που τον παθιάζει, μα και που την ίδια στιγμή τον κάνει να υποφέρει. Στη διάρκεια μιας άλλης έρευνας, αντικρίζει το είδωλό του σ’ έναν καθρέφτη. Μπροστά του βλέπει τα σημάδια μιας απίστευτης εξάντλησης, τους μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια του και δύο ρυτίδες στις γωνίες του στόματός του. Και τότε αναστενάζει μ’ ένα στωικό χαμόγελο. «Αυτή είναι η δουλειά μου». Αν έπρεπε να τον παραλληλίσουμε με κάποιον άλλον ήρωα από το πανόραμα της αστυνομικής λογοτεχνίας, αυτός είναι ο Μαιγκρέ του Σιμενόν. Αλλά με τον δικό του πολύ ιταλικό τρόπο».

Διαβάσαμε το μικρό αυτό μυθιστόρημα με γνήσια απόλαυση μέσα σε δύο μακρά απογεύματα. Το θεωρούμε ιδανικό γι’ αυτή την εποχή: θα ξεκουράσει τον αναγνώστη. «Η έκδοση (από τον ποιοτικό θεσσαλονικιώτικο οίκο «Οκτάνα»)» είναι κομψότατη. Η μετάφραση βέβαια της Δήμητρας Δότση εξαιρετική, όπως πάντα. Θα κλείσουμε μάλιστα αυτό το μικρό σημείωμα με τα δικά της λόγια, που είχε την καλοσύνη να μας εμπιστευτεί — την ευχαριστούμε πολύ:

«Αν δεν ήταν ο Κάρλο Λουκαρέλι, οι συνεντεύξεις που έχει δώσει και οι δημοσιογραφικές έρευνες για τις εκπομπές του, το πιθανότερο είναι να μην είχαμε καν ακουστά τον, δυστυχώς ξεχασμένο σήμερα, πατέρα του μεσογειακού νουάρ: τον Αουγκούστο Ντε Άντζελις. Από το πρώτο κιόλας μυθιστόρημα της σειράς με πρωταγωνιστή τον επιθεωρητή Κάρλο Ντε Βιντσέντζι, καταλαβαίνει κανείς πόσο βαθιά έχει επηρεάσει τα σύγχρονα μεγάλα ονόματα της ιταλικής αστυνομικής λογοτεχνίας, εστιάζοντας κυρίως στο ψυχογράφημα των χαρακτήρων που πρωταγωνιστούν στην υπόθεση που ερευνά. Ο Ντε Βιντσέντζι, αυτός ο «ψαγμένος μπάτσος» που εν ώρα υπηρεσίας διαβάζει στα κρυφά Πόε και Φρόιντ, μπορεί να εκτελεί το καθήκον του σ’ ένα πολιτικά και κοινωνικά καταχνιασμένο Μιλάνο στις αρχές του ’30 λόγω του φασιστικού καθεστώτος, ωστόσο μέσα του κρύβει μια σύγχρονη ψυχή με σκωπτικό χιούμορ, αστική ευγένεια και κοσμοπολίτικη αύρα». (Δήμητρα Δότση)

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, «Ένα παγωτό για τον Ισίδωρο» (εκδ. Κλειδάριθμος).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Για το μυθιστόρημα της Jenny Offill «Καιρός» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Στερέωμα).

Του Διονύση Μαρίνου

Υποσημειώσεις ενός κόσμου που ακόμη δεν έχει αναδυθεί και ουδείς γνωρίζει αν αυτό θα συμβεί κάποτε ή αν πρέπει να συμβεί. Η πρώτη σκέψη που μου ήρθε...

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!, του Ουίλιαμ Φώκνερ

Για το μυθιστόρημα του William Faulkner «Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ!» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Gutenberg). 

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Οι αρχαίες τραγωδίες είναι έργα με λιανό κορμί. Βλέπεις τον σκελετό κάτω από τους λεπτούς και σκληρούς μυς να πετ...

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Άντα ή Πάθος, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Για το μυθιστόρημα του Vladimir Nabokov «Άντα ή πάθος – Ένα οικογενειακό χρονικό» (μτφρ. Μυρτώ Αναγνωστοπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Meredith Frampton «Portrait of a Young Woman» (1935).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Παρεξηγημένη έν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ