arxontas kentriki

Για το μυθιστόρημα του William Golding «Ο άρχοντας των μυγών» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα), «αλληγορική παραβολή, διδακτικός μύθος, φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση». Στην κεντρική εικόνα στιγμιότυπο από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, το 1963, σε σκηνοθεσία του Peter Brook.

Της Νίκης Κώτσιου

Αλληγορική παραβολή, διδακτικός μύθος, φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση, ο Άρχοντας των Μυγών (1954) του βραβευμένου με Νόμπελ Γουίλιαμ Γκόλντινγκ (1911-1993) εξερευνά το κακό και τις παραφυάδες του, τοποθετώντας μια ομάδα παιδιών σ' ένα ακατοίκητο νησί, πολύ μακριά απ' τον πολιτισμό. Ανεπηρέαστα από τη γονική επίδραση αλλά οπωσδήποτε φέροντας μνήμες από την ανατροφή τους σε σχολείο και οικογένεια, τα παιδιά επιχειρούν να ζήσουν αρμονικά και εύρυθμα αλλά καταλήγουν σ' έναν καταστροφικό μεταξύ τους πόλεμο, που καταργεί κάθε έννοια παιδικής αθωότητας και αγνότητας. Αντιμέτωποι με την ίδια τους τη φύση που εκδηλώνεται με απροσχημάτιστη αγριότητα, οι μικροί πρωταγωνιστές δεν έχουν να επιδείξουν πνεύμα αλληλεγγύης και αλτρουισμού, αλλά γίνονται φορείς μιας πρωτοφανούς βαρβαρότητας που σοκάρει. Ο συγγραφέας, που συμμετείχε πολύ ενεργά στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ως μέλος του βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού, χρησιμοποιεί όλη εκείνη τη δυσάρεστη εποπτεία που του χάρισαν οι προσωπικές του εμπειρίες, για να γράψει ένα ακραία απαισιόδοξο μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση και το μέλλον της.

Στον Άρχοντα των Μυγών (σε ωραία μετάφραση της Έφης Τσιρώνη, από τις εκδ. Διόπτρα), ένα αεροπλάνο συντρίβεται σ' ένα παρθένο τροπικό νησί του Ειρηνικού και επιζώντες είναι μόνο παιδιά ηλικίας από έξι έως δώδεκα ετών, όλα αγόρια. Προσπαθούν να συγκροτήσουν μια μικρή βιώισμη κοινωνία αλλά το εγχείρημα αποτυγχάνει παταγωδώς, με αποτέλεσμα να βυθιστούν στη φρίκη μιας αδιανόητης κτηνωδίας. Η αρχική αλλά άγονη προσπάθειά τους επικεντρώνεται στη συνετή διακυβέρνηση και την τήρηση κανόνων. Αρχηγός αναδεικνύεται ο Ραλφ, που αντιπροσωπεύει τη μετριοπάθεια και τη λογική. Διαθέτει ένα έμφυτο ηγετικό χάρισμα και με πειθώ επιχειρεί να νουθετήσει και να υποδείξει το σωστό. Εμφορείται από δημοκρατικά ιδεώδη και θεσπίζει τις συνελεύσεις, ενώ αξιώνει από τον εκάστοτε ομιλητή να παίρνει τον λόγο κρατώντας ένα κοχύλι, που καθιερώνεται εφεξής ως σύμβολο της δημοκρατικής διαδικασίας. Ο Ραλφ θέτει τα θεμέλια μιας δημοκρατικής κοινωνίας και στην προσπάθειά του έχει βοηθό και υπασπιστή τον χοντρούλη διοπτροφόρο Πίγκι. Ο Πίγκι ενσαρκώνει τη φωνή της λογικής κι έχει ένα δυνατό και κοφτερό μυαλό, που ξέρει να προτείνει λύσεις και μεθόδους δράσης. Οι φακοί των γυαλιών του χρησιμοποιούνται για να παράγουν σπίθα ώστε να ανάβει η φωτιά-σινιάλο, που πρέπει να καίει ολημερίς προκειμένου να δίνει σήμα σε τυχόν διερχόμενα πλοία διάσωσης.

Αντιμέτωποι με την ίδια τους τη φύση που εκδηλώνεται με απροσχημάτιστη αγριότητα, οι μικροί πρωταγωνιστές δεν έχουν να επιδείξουν πνεύμα αλληλεγγύης και αλτρουισμού, αλλά γίνονται φορείς μιας πρωτοφανούς βαρβαρότητας που σοκάρει.

Οι αντίπαλοι συσπειρώνονται γύρω από τον Τζακ, που είναι βίαιος και αιμοχαρής. Ο Τζακ δεν ενδιαφέρεται να δημιουργήσει κοινωνία αλλά «φυλή». Φτιάχνει έναν πυρήνα «κυνηγών» που βάφονται με τα χρώματα του πολέμου και σκοτώνουν αγριογούρουνα στο πλαίσιο άγριων επιδρομών. Οι «κυνηγοί» σύντομα θα διεκδικήσουν την εξουσία και θα βαλθούν να ανατρέψουν τον Ραλφ με διάφορες, πραξικοπηματικές, παράνομες διαδικασίες. Ο Τζακ γρήγορα στρέφεται από τα αγριογούρουνα στον Ραλφ και τους συντρόφους του επιδιώκοντας τη φυσική εξόντωσή τους. Επιπλέον επιβάλλει μια βίαιη, ολοκληρωτική εξουσία βασισμένη στον φόβο και την τρομοκρατία. Εμφορείται από ολοκληρωτικά, τυραννικά ιδεώδη και κυβερνά χωρίς σύνεση και πρόγραμμα. Χρησιμοποιεί συνθήματα και κραυγές, συδαυλίζει εντέχνως τα συναισθήματα των υπηκόων του και δεν αναγνωρίζει αντιπάλους παρά μόνο εχθρούς.

Ο Ρουσσό πίστευε πως ο άνθρωπος γεννιέται αγνός αλλά η κοινωνία τον διαφθείρει και τον αλυσοδένει με συμβάσεις και αλλοτριωτικούς καταναγκασμούς. Μια τέτοια θεώρηση δεν έχει θέση στον Άρχοντα των Μυγών. Τα παιδιά παρουσιάζονται εξαρχής δέσμια της ανθρώπινης φύσης τους, καταδικασμένα από νωρίς σε μια ζωή καθόλου αγαθή. Βαθιά μέσα τους μοιάζει να ριζώνει το κακό, ανεξάλειπτο και αμετάκλητο, ικανό να βρίσκει διόδους και να εκδηλώνεται ανά πάσα στιγμή. Όταν οι κανόνες της χρηστής διαβίωσης υποχωρούν και οι απαγορεύσεις του πολιτισμού χαλαρώνουν, όταν συντρέχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις, τότε η λογική μαζί με την αυτοσυγκράτηση καταρρέουν κι αρχίζουν να επικρατούν φαινόμενα χάους και ολοκληρωτικής παράδοσης στα πιο χαμηλά ένστικτα. Χωρίς να επιδέχεται εξέλιξη και βελτίωση, η ανθρώπινη φύση εμφανίζεται στατική και εμπεδωμένη, επιρρεπής στην κάθε είδους φαυλότητα.

Ο συγγραφέας απέφυγε να δημιουργήσει ένα μεικτό περιβάλλον με αγόρια και κορίτσια, για να αποφύγει τις περιπλοκές που θα δημιουργούσαν οι αναπόφευκτοι έρωτες ανάμεσα στα δύο φύλα. Ήθελε να κρατήσει την πλοκή αυστηρά προσανατολισμένη στη διέρευνηση του κακού και ίσως μια κοινωνία αγοριών προσφέρονταν πολύ περισσότερο για την πραγμάτευση του θέματος.

Παραδομένοι στη βία και την επιθετικότητα, οι νεαροί ακόλουθοι του Τζακ ασχημονούν και επιδίδονται σε πρωτοφανείς ωμότητες. Οι μνήμες του ναζισμού ήταν ακόμα πολύ νωπές όταν γραφόταν ο Άρχοντας των Μυγών και σίγουρα τροφοδότησαν την έμπνευση του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ. Επίσης, την ίδια εποχή κρατούσε καλά η διαμάχη ανάμεσα στην αστική δημοκρατία δυτικού τύπου και τον κομμουνισμό, έτσι όπως διαμορφωνόταν στο ανατολικό μπλοκ. Το πολιτικό όραμα του Ραλφ είναι αυτό μιας αμιγώς δημοκρατικής διακυβέρνησης, ενώ ο Τζακ καταπατά κάθε έννοια δημοκρατίας και ασκεί έναν τυραννικό εκφοβισμό προς πάσα κατεύθυνση. Από τη μυθοπλασία λείπουν εντελώς τα κορίτσια και οι γυναίκες. Οι επιζώντες είναι αποκλειστικά και μόνο αγόρια και, με λίγες εξαιρέσεις, κουβαλούν μέσα τους το φορτίο ενός κακού σύμφυτου και εγγενούς. Ο συγγραφέας απέφυγε να δημιουργήσει ένα μεικτό περιβάλλον με αγόρια και κορίτσια, για να αποφύγει τις περιπλοκές που θα δημιουργούσαν οι αναπόφευκτοι έρωτες ανάμεσα στα δύο φύλα. Ήθελε να κρατήσει την πλοκή αυστηρά προσανατολισμένη στη διέρευνηση του κακού και ίσως μια κοινωνία αγοριών προσφέρονταν πολύ περισσότερο για την πραγμάτευση του θέματος.

Πλούσιο σε ποικίλους συμβολισμούς, πολιτικούς, κοινωνικούς και θρησκευτικούς, το κλασικό μυθιστόρημα του Γκόλντινγκ ξεδιπλώνεται συναρπαστικά σαν μια πολυσήμαντη αλληγορία που διερευνά το κακό ως εγγενές στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Ενσωματώνει και συνοψίζει προβληματισμούς, που ήταν επίκαιροι μετά τον πόλεμο αλλά και διαχρονικά φιλοσοφικά ερωτήματα σχετικά με τη δυναμική της ομάδας και τον τρόπο λειτουργίας της κοινωνίας σε συνθήκες κρίσης. Τα πρόσωπα συμπυκνώνουν εμβληματικούς ανθρώπινους τύπους και η ανταπόκρισή τους στην κρίσιμη περίσταση χαρτογραφεί ιδεώδη, στάσεις και αξίες απέναντι στην ανάγκη, τον κίνδυνο και την ίδια τη ζωή.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.


golding exΟ άρχοντας των μυγών
WILLIAM GOLDING
Μτφρ. ΕΦΗ ΤΣΙΡΩΝΗ
ΔΙΟΠΤΡΑ 2021
Σελ. 376, τιμή εκδότη €15,50

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ WILLIAM GOLDING


Απόσπασμα από το βιβλίο

«[Ο Ραλφ] Ένιωσε βαριά πάνω του τα ρούχα, πέταξε με μανία τα παπούτσια του και ξεκόλλησε απ' τα πόδια του τις κάλτσες, τραβώντας τες απότομα απ΄ τα λάστιχα. Έβγαλε το πουκάμισό του και στάθηκε ανάμεσα στις καρύδες που θύμιζαν νεκροκεφαλές, με τις πράσινες σκιές απ' τα φοινικόδεντρα και το δάσος να γλιστράνε πάνω στο δέρμα του. Έλυσε την οφιοειδή αγκράφα της ζώνης του, πέταξε από πάνω του το παντελόνι και το εσώρουχο κι έμεινε να στέκει εκεί γυμνός, κοιτάζοντας την εκτυφλωτική ακτή και το νερό. Ήταν αρκετά μεγάλος πια, δώδεκα χρονών και κάτι μηνών, για να έχει χάσει τη φουσκωτή κοιλίτσα της παιδικής ηλικίας, και ταυτόχρονα αρκετά μικρός ακόμα για την αγαρμποσύνη της εφηβείας. Ήταν φανερό ότι με τέτοιους φαρδιούς και δυνατούς ώμους θα μπορουσε μια μέρα να γίνει πυγμάχος, η ηπιότητα των ματιών και των χειλιών του όμως πιστοποιούσε πως του έλειπε η κακοβουλία. Χτύπησε μαλακά τον κορμό και αναγκασμένος εντέλει να πιστέψει ότι το νησί ήταν πραγματικό, γέλασε ενθουσιασμένος και ξανάκανε κατακόρυφο. Κατέβηκε μαλακά στα πόδια του, πήδηξε κάτω στην παραλία, γονάτισε, κι έλουσε με δυο χουφτιές άμμο το στέρνο του. Έπειτα κάθισε και κοίταξε το νερό με λαμπερά, όλο έξαψη μάτια».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ