ballard kentriki

Για το μυθιστόρημα του J.G. Ballard «Super-Cannes» (μτφρ. Άρης Σφακιανάκης, Ηρώ Σκάρου, εκδ. Κέδρος).

Της Νίκης Κώτσιου

Μετρ των δυστοπιών και των αποχαλινωμένων καταστάσεων, ο σπουδαίος Βρετανός συγγραφέας J.G. Ballard (1930-2009) εικονογραφεί στο προφητικό Super-Cannes (2000) έναν εκτροχιασμένο καπιταλιστικό κόσμο, που διαγράφει μια επικίνδυνη πορεία προς την απόλυτη παρακμή.

«Εδέμ-Ολυμπία», η απατηλή υπόσχεση της ευτυχίας

Το σκηνικό του είναι μια επινοημένη πόλη με την πολλαπλώς σημαίνουσα ονομασία «Εδέμ-Ολυμπία», μια τεχνητή κοινωνία πολυεθνικών στελεχών που συγκεντρώνονται σ’ ένα προηγμένο «επιχειρηματικό πάρκο» κοντά στις Κάννες, ώστε να εργαστούν για την πρόοδο και τα οφέλη παγκόσμιων τεχνολογικών και οικονομικών κολοσσών. Πρωταγωνιστεί και αφηγείται ο Πολ Σίνκλερ, ένας τραυματισμένος βρετανός αεροπόρος που, εξαιτίας ατυχήματος, έχει χάσει την πτητική του άδεια και μεταβαίνει στην Εδέμ-Ολυμπία μαζί με την ιατρό σύζυγό του Τζέιν, ώστε αυτή να εργαστεί στη θέση του αυτόχειρα παιδίατρου Ντέιβιντ Γκρίνγουντ.

Ο Πολ Σίνκλερ αναλαμβάνει να εξιχνιάσει τις ομιχλώδεις συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτοκτόνησε ο Γκρίνγουντ, αφού πρώτα έπαθε αμόκ σκοτώνοντας δέκα ακόμη ανθρώπους. Χάρη στις έρευνές του, ο Σίνκλερ διεισδύει στα άδυτα της Εδέμ-Ολυμπίας και ξεσκεπάζει τρομερά μυστικά, που αμαυρώνουν ανεπανόρθωτα την εικόνα της πόλης. Ο κοινωνικός ιστός αποδεικνύεται ολότελα σάπιος και παντού κυριαρχεί μια βαθιά ανηθικότητα, που κατατρώει τις ψυχές και τις ζωές των ανθρώπων. Στις Σούπερ-Κάννες, ο αφηγητής Σίνκλερ βρίσκεται, λόγω τραυματισμού, εκτός παραγωγικής διαδικασίας, σ’ ένα καθεστώς υποχρεωτικής άδειας, που τον υποχρεώνει να μοιάζει με αουτσάιντερ κι εξωτικό πτηνό μέσα σε μια κοινωνία που συνέχεται και συγκροτείται πρωταρχικά απ’ το ιδανικό της εργασίας. Η θέση του αυτή συχνά τον αναγκάζει να αναπτύσσει μια αμυντική τακτική αλλά και να βρίσκεται σε διαρκή εγρήγορση για ν’ αποκρούει επιθέσεις και ν’ αφουγκράζεται άμεσα τις υπόγειες διαδρομές της διαφθοράς και του εγκλήματος.

Στις Σούπερ-Κάννες, ο αφηγητής Σίνκλερ βρίσκεται, λόγω τραυματισμού, εκτός παραγωγικής διαδικασίας, σ’ ένα καθεστώς υποχρεωτικής άδειας, που τον υποχρεώνει να μοιάζει με αουτσάιντερ κι εξωτικό πτηνό μέσα σε μια κοινωνία που συνέχεται και συγκροτείται πρωταρχικά απ’ το ιδανικό της εργασίας.

Η προνομιούχα κοινότητα που στεγάζεται στην Εδέμ-Ολυμπία συγκεντρώνει τη διεθνή ελίτ των μεγαλοστελεχών και λειτουργεί βάσει δικών της κανόνων. Πρόκειται για μια κλειστή ομάδα λευκών κυρίως αστών, που εργάζονται σε μεγάλες επιχειρήσεις με σκοπό την αέναη βελτίωση των οικονομικών μεγεθών και την προαγωγή της τεχνολογίας. Οι οικίες τους είναι περίκλειστα φρούρια εξοπλισμένα με προηγμένα συστήματα επιτήρησης, ενώ το εργασιακό περιβάλλον, σε κτίρια από ατσάλι και γυαλί, επιβάλλει αμείωτους εντατικοποιημένους ρυθμούς και λιγοστή σχόλη. Μέσα σ’ ένα αποστειρωμένο περιβάλλον υψηλών απαιτήσεων καλούνται να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη με αντάλλαγμα μια άνετη, ανέφελη ζωή, εντελώς απαλλαγμένη από υλικές στερήσεις και άγχος επιβίωσης. Τα στελέχη εναρμονίζονται πρόθυμα με αυτές τις προδιαγραφές και ταυτίζονται απολύτως με τους άγραφους κανόνες της Εδέμ-Ολυμπίας.

Ζώντας υπ’ αυτές τις συνθήκες, σύντομα εμφανίζουν διάφορα ψυχοσωματικά νοσήματα που ο αρχιψυχίατρος Πένροουζ, εμβληματική μορφή στις Σούπερ-Κάννες, θα προσπαθήσει να ξορκίσει με εντελώς παράδοξες πρακτικές. Ο Πένροουζ αναλαμβάνει να γίνει ο ιδεολογικός εμπνευστής και υπέρμαχος της αλλόκοτης εργασιακής ηθικής που ισχύει στην Εδέμ-Ολυμπία συνταγογραφώντας στους ολοένα αυξανόμενους ασθενείς τους λελογισμένες δοσεις «ψυχοπάθειας». Πιστεύει πως ο κύκλος των εργασιομανών ασθενών του θα ωφεληθεί, αν επιδοθεί σε βίαιες πράξεις μικρής κλίμακας, ικανές να γεμίσουν τις άδειες συναισθηματικές μπαταρίες των ανύπαρκτων ψυχικών αποθεμάτων. Ωστόσο, η «θεραπευτική» αυτή βία, που εξαπολύεται σε βάρος αράβων μεταναστών και ανυπεράσπιστων περιθωριακών, σύντομα παίρνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Γρήγορα η Εδέμ-Ολυμπία εξελίσσεται σε μία κόλαση παρανομίας και βαρβαρότητας, με θύματα τους πιο ευάλωτους και αδύναμους.

J G Ballard 728
Ο βραβευμένος συγγραφέας J. G. Ballard (1930-2009), κύριος εκφραστής του νέου κύματος της βρετανικής επιστημονικής φαντασίας, γεννήθηκε στη Σαγκάη. Μετά το Περλ Χάμπορ, η οικογένειά του φυλακίστηκε, και τελικά επέστρεψε στην Αγγλία το 1946. Ξεκίνησε να σπουδάζει ιατρική στο Cambridge και παράλληλα άσκησε διάφορα επαγγέλματα πριν τελικά καταταγεί στη RAF και φύγει για τον Καναδά. Mυθιστορήματά του μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο, όπως η «Έκθεση Ωμοτήτων/ Atrocity Exhibition» (1969) από τον Τζόναθαν Βάις, «Crash» (1973), από τον Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ, και «Empire of the Sun / Αυτοκρατορία του ήλιου» (1984), μια ημιαυτοβιογραφική εξιστόρηση της ζωής σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης των Ιαπώνων στη Σαγκάη κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο από τον Στίβεν Σπίλμπεργκ. Μεταγενέστερα έργα του είναι τα «Cocaine Nights» (1996) και «Super-Cannes» (2000), βραβείο Commonwealth Writers' Prize. Πέθανε στις 19 Απριλίου 2009 από καρκίνο του προστάτη.
 

Ο Μπάλαρντ περιγράφει συγκλονιστικά τη συναισθηματική διάβρωση, που υφίστανται οι μεγαλόσχημοι λευκοί αστοί της Εδέμ-Ολυμπίας, πριν καταλήξουν στη βιαιοπραγία και τη διαστροφή. Εγκλωβισμένοι σ’ ένα περίκλειστο και διαρκώς επιτηρούμενο σύμπαν πληθωρικής ευμάρειας, αποξενωμένοι από τον αυθεντικό εαυτό και την αυθεντική ζωή, υποφέρουν από πνευματική αδράνεια και συναισθηματική απονέκρωση. Αλλοτριωμένοι από την εργασία και τις στρεβλές κοινωνικές σχέσεις, καταλήγουν παθητικοί και άρρωστοι, υπό το βάρος πιεστικών ευθυνών και εξοντωτικών ωραρίων. Η ομοιογενής αυτή κοινότητα, που είναι αρκετά συμπαγής και δεν υποφέρει από κοινωνικοπολιτικές αντιπαλότητες ή ιδεολογικές διαμάχες, πρέπει να διατηρήσει τη συνοχή και το γόητρο της στοχοποιώντας και απορρίπτοντας κάθε διαφορετικόν Άλλο, ικανό να  εισβάλλει ως παρείσακτος και να διασαλεύσει την τάξη. Όσοι διαφοροποιούνται φυλετικά και ταξικά, μπαίνουν κατευθείαν στο στόχαστρο και εξουδετερώνονται με συνοπτικές διαδικασίες ώστε να διαφυλαχθεί η επαπειλούμενη καθαρότητα και ανωτερότητα της ελίτ, που υποτίθεται πως κινδυνεύει. Η απομονωμένη, φοβική κοινωνία που ασφυκτιά από τις ίδιες της τις νόρμες δεν αργεί να βρει τον εύκολο αποδιοπομπαίο τράγο, που θα έρθει να άρει δικές της αμαρτίες.

(...) η γκετοποίηση και η περιθωριοποίηση μέσα σε μια κοινωνία δύο ταχυτήτων μαζί με την έντονη ψυχοπαθολογία που όλα αυτά εκτρέφουν και συνεπάγονται μετατρέπουν το Super-Cannes σε μια εκρηκτική μυθοπλασία που συνεχώς αναφλέγεται από την εμνπνευσμένη πένα ενός αξεπέραστου συγγραφέα. 

Εικονογραφώντας ευρηματικά και προφητικά αντινομίες του ύστερου καπιταλισμού, ο Μπάλαρντ μελετά διεισδυτικά και σε βάθος μια συγκυρία που φαντάζει περίπου σύγχρονη και ίσως γνώριμη. Η αλματώδης τεχνολογική ανάπτυξη και οι επίφοβες βιοπολιτικές που εφαρμόζονται στην επικράτεια της Εδέμ-Ολυμπίας εις το όνομα της προόδου και της οικονομικής μεγέθυνσης περιγράφουν μια τάξη πραγμάτων, που σήμερα δεν απέχει και πολύ απ΄την πραγματικότητα. Η παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου, τα αυξημένα μεταναστευτικα ρεύματα από την Ασία, η γκετοποίηση και η περιθωριοποίηση μέσα σε μια κοινωνία δύο ταχυτήτων μαζί με την έντονη ψυχοπαθολογία που όλα αυτά εκτρέφουν και συνεπάγονται μετατρέπουν το Super-Cannes σε μια εκρηκτική μυθοπλασία που συνεχώς αναφλέγεται από την εμνπνευσμένη πένα ενός αξεπέραστου συγγραφέα. Θαυμάσια η μετάφραση των Άρη Σφακιανάκη και Ηρώς Σκάρου, μεταφέρει υποδειγματικά την τεταμένη ατμόσφαιρα και το σκοτεινό κλίμα που χαρακτηρίζει το βιβλίο.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.


ballard ex Super-Cannes
J.G. BALLARD
Μτφρ. ΆΡΗΣ ΣΦΑΚΙΑΝAΚΗΣ, ΗΡΩ ΣΚΑΡΟΥ
ΚΕΔΡΟΣ 2021
Σελ. 573, τιμή εκδότη €18,80

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ J.G. BALLARD

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Οι άνθρωποι εδώ δεν έχουν χρόνο να τα πίνουν παρέα, δεν έχουν καιρό για απιστίες ή καβγαδάκια με τις φιλενάδες τους, δεν έχουν χρόνο να ξελογιάσουν τη γυναίκα του γείτονα, δεν έχουν χρόνο ούτε καν για φιλίες. Δεν περισσεύει εδώ ενέργεια για θυμούς, ζήλειες, φυλετικές προκαταλήψεις και όλα τα συμπαρομαρτούντα. Δεν υπάρχουν εκείνες οι κοινωνικές εντάσεις που μας αναγκάζουν να αναγνωρίσουμε τη δύναμη αλλά και τις αδυναμίες άλλων ανθρώπων, τις υποχρεώσεις μας απέναντί τους ή το αίσθημα εξάρτησης από αυτούς. Στην Εδέμ-Ολυμπία δεν θα συναντήσεις κανενός είδους αλληλεπίδραση, κανένα από τα συναισθηματικά πάρε-δώσε που διαμορφώνουν την αίσθηση του εαυτού μας».


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του ...

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

Για την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου «Εγκάρσιος προσανατολισμός», η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και την παράσταση του Σάββα Στρούμπου «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», με το κείμενο του Φραντς Κάφκα, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Άττις.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ