xioni kentriki

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Χιόνι» (μτφρ. Στέλλα Βρεττού, εκδ. Πατάκη), το οποίο επανακυκλοφορεί με επίμετρο του συγγραφέα.

Της Νίκης Κώτσιου

Στο Χιόνι (2002) του νομπελίστα συγγραφέα Ορχάν Παμούκ (Ιστανμπούλ,1952) αναδεικνύονται οι πολλές και διαφορετικές όψεις μιας αντιφατικής χώρας όπως η Τουρκία, όπου συνυπάρχουν σε καθεστώς σύγκρουσης ποικίλες αντιτιθέμενες θεωρήσεις και κοσμοαντιλήψεις, ανταγωνιστικές και εχθρικές μεταξύ τους. Η δράση λαμβάνει χώρα στην απομακρυσμένη και απομονωμένη πόλη Καρς, στα βορειοδυτικά σύνορα, μια πόλη που πλήττεται ανελέητα από την ανεργία και τη φτώχεια, με κατοίκους απελπισμένους και ενδεείς. Το Καρς, που λειτουργεί ως μικρογραφία ολόκληρης της χώρας, συγκεντρώνει όλες εκείνες τις αντιθέσεις και τις εντάσεις που δίνουν το στίγμα της σύγχρονης Τουρκίας καθώς προσπαθεί να βρει τον δρόμο της ανάμεσα σε συμπληγάδες πολιτικές, θρησκευτικές, ιδεολογικές και πολιτισμικές. Πάνω στη μικρή αυτή πόλη υπάρχουν όλες οι απτές αποδείξεις ενός πολυεθνικού και πολυπολιτισμικού παρελθόντος που ισοπεδώθηκε, προκειμένου να δημιουργηθεί μια ενιαία και ομοιογενής εθνική ταυτότητα. Τα κτίρια όπου κάποτε ζούσαν Πέρσες, Κούρδοι, Αρμένιοι είναι τα χειροπιαστά τεκμήρια μιας πολύχρωμης ζωής που καταπνίγηκε και στραγγαλίστηκε. Η παλιά οθωμανική αυτοκρατορία με την πανσπερμία των λαών της έδωσε τη θέση της σ’ ένα κοσμικό κράτος που κατάργησε βίαια κι αιματηρά την ποικιλία μέσ’ από διωγμούς και γενοκτονίες.

Ανάμεσα στις βαθιά εμπεδωμένες θρησκευτικές ρίζες του ισλαμισμού και τον πολλά υποσχόμενο εκσυγχρονισμό της δύσης, η σύγχρονη Τουρκία, όπως περιγράφεται στο Χιόνι, στέκει αναποφάσιστη και δίβουλη, παραπαίοντας και κωλυσιεργώντας. Μια σειρά από αντιπροσωπευτικά δίπολα ορίζουν την πλοκή του βιβλίου και εικονογραφούν την επίπονη προσπάθεια της χώρας να χαράξει δρόμο μέσα σ’ ένα περιβάλλον ασυμφιλίωτων αντιθέσεων. Το παλιό και το καινούριο, το παρελθόν και το μέλλον, η Ανατολή και η Δύση, το κέντρο και η περιφέρεια είναι τα πιο χαρακτηριστικά αντιθετικά ζεύγη που περιγράφουν μια δύσβατη κι αμφίβολη πορεία ανάμεσα σε αντικρουόμενες παρακαταθήκες, που έρχονται ν’ ακυρώσουν η μια την άλλη με τρόπο εκκωφαντικό. Το Καρς γίνεται πεδίο άσκησης αντίρροπων δυνάμεων, κοινωνικοπολιτικών και ιδεολογικών, που δίνουν μάχη για να καθορίσουν το προφίλ της χώρας και να προσδιορίσουν το είδος της ακολουθητέας διαδρομής.

Ανάμεσα στις βαθιά εμπεδωμένες θρησκευτικές ρίζες του ισλαμισμού και τον πολλά υποσχόμενο εκσυγχρονισμό της δύσης, η σύγχρονη Τουρκία, όπως περιγράφεται στο Χιόνι, στέκει αναποφάσιστη και δίβουλη, παραπαίοντας και κωλυσιεργώντας. 

Σ’ αυτήν την ξεχασμένη πόλη της μεθορίου, ο Ισλαμισμός κατέχει δεσπόζουσα θέση και ασκεί γοητεία σ’ ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, που ταυτίζεται με τις αξίες και τα προτάγματά του. Οι πολίτες συγχρονίζονται κι ευθυγραμμίζονται με τις υπαγορεύσεις της θρησκείας και νιώθουν ασφάλεια και παρηγοριά μέσα σ’ ένα πλαίσιο σκληρά και αναντίρρητα ισλαμικό. Η συζήτηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα, την ανεκτικότητα και τη δημοκρατία δεν βρίσκει και πολλά ευήκοα ώτα σ΄ αυτήν την αγνοημένη εσχατιά, όπου οι άνθρωποι παραμένουν καχύποπτοι και δύσπιστοι απέναντι σε ό,τι συγκροτεί την πρόοδο. Στην απομονωμένη κοινότητα του Καρς, όπου η αίσθηση ταυτότητας περιλαμβάνει αναγκαστικά τη θρησκεία, οι γυναίκες δεν επιθυμούν να αποχωριστούν τη μαντίλα τους και θεωρούν αναπαλλοτρίωτο δικαίωμά τους να τη φορούν, παρά τις επίμονες προσπάθεις του κοσμικού κράτους για το αντίθετο. Για το πολιτικό ισλάμ, η απόφαση των γυναικών να φοράνε μαντίλα ισοδυναμεί με μια εκούσια επιλογή ελευθερίας και αυτοπροσδιορισμού απέναντι σε δυτικές πρακτικές πολιτισμικού εξανδραποδισμού.

Στο Χιόνι πρωταγωνιστεί ο Κα, ένας Τούρκος ποιητής με ευρωπαϊστικά πιστεύω, που επιστρέφει στο Καρς γύρω στο 1990 έπειτα από πολυετή πολιτική εξορία στη Γερμανία. Στο Καρς, ξαναβρίσκει την Ιπέκ, μια παλιά συμφοιτήτρια προσφάτως διαζευγμένη, που του εμπνέει έναν ξαφνικό και βασανιστικό έρωτα. Σκοπός του Κα είναι να διερευνήσει το κύμα αυτοκτονιών μιας σειράς νεαρών γυναικών, πράγμα  που τον οδηγεί σε αθέατες όψεις της πόλης και σε γνωριμία με τις ανοίκειες κουλτούρες ανθρώπων πολύ διαφορετικών από τον ίδιο. Στην προσπάθειά του να κατανοήσει, είναι ανοιχτός και καλόγνωμος, άλλωστε θεωρεί τον εαυτό του εκδυτικισμένο και προοδευτικό. Εμφανίζεται ανεκτικός ακόμα και απέναντι σε ακραίες απόψεις και δεν αρνείται τον διάλογο σε κανέναν. Όμως, μέσα σε όλη αυτή τη δίνη του μαχητικού ισλαμισμού νιώθει και πάλι ξένος, όπως ξένος ένιωθε και όσο ζούσε στη Γερμανία. Συγχρόνως, ο αδιέξοδος, ασίγαστος έρωτάς του για την Ιπέκ τον αποπροσανατολίζει και τον γεμίζει αμφίθυμα και αυτοκαταστροφικά αισθήματα.

Orhan Pamuk
Ο Ορχάν Παμούκ δεν διστάζει, και παίρνει πάντα ξεκάθαρη θέση σε θέματα παγκόσμιας επικαιρότητας. Για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε ισλαμικό τέμενος είχε δηλώσει στην ανταποκρίτρια του BBC, Orla Guerin: «Το να μετατρέψουμε την Αγία Σοφία σε τζαμί είναι σαν να λέμε στον υπόλοιπο κόσμο, δυστυχώς, δεν είμαστε πλέον κοσμικό κράτος. Η απόφαση αυτή στερεί την υπερηφάνεια από ορισμένους Τούρκους που θεωρούσαν ότι βρίσκονται σε κοσμικό μουσουλμανικό κράτος».

 

Πολυπρόσωπο και πολυφωνικό, το Χιόνι ενσωματώνει μια πανσπερμία πολιτικών λόγων, που προέρχονται από ένα ευρύ φάσμα κι επιχειρούν να ερμηνεύσουν τις παθογένειες της τουρκικής κοινωνίας. Ο συγγραφέας δίνει ισότιμα τον λόγο σε όλους τους εμπλεκόμενους αναδεικνύοντας σφαιρικά όλες τις όψεις του προβλήματος. Ισλαμιστές, εκσυγχρονιστές, εθνικιστές, μαρξιστές, φονταμενταλιστές αναπτύσσουν αναλυτικά τα επιχειρήματά τους και συγκρούονται ανελέητα μεταξύ τους μετατρέποντας το μυθιστόρημα σ’ ένα εκρηκτικό πεδίο πολιτικού προβληματισμού και κοχλάζουσας διαπάλης ιδεών.

Ο συγγραφέας Παμούκ, γνωστός για τις φιλοδυτικές, εκσυγχρονιστικές του απόψεις, εμφανίζεται στο Χιόνι εντυπωσιακά καλοπροαίρετος απέναντι σε πολιτικές φωνές, που φανερά αντίκεινται στη δική του. Αντιμετωπίζει εξαρχής με συμπάθεια όλους τους εμπλεκόμενους, όποιες κι αν είναι οι πολιτικές καταβολές τους, και κάνει μια συγκινητική προσπάθεια να μην ασκήσει αρνητική κριτική, ακόμα και όταν πρέπει να σκιαγραφήσει εξτρεμιστές με ξεκάθαρη αντικοινωνική δράση. Ο συγγραφέας σημειώνει στο Επίμετρο πως ο σκοπός του δεν είναι να κρίνει ηθικά αλλά κυρίως να κατανοήσει. Πράγματι είναι θαυμαστή η ενσυναίσθηση που χαρακτηρίζει το μυθιστόρημα αυτό, ακόμα και στις απώτατες λεπτομέρειές του. Οι αντιδραστικοί νεαροί σπουδαστές των ιερατικών σχολών, που αντιστέκονται σθεναρά στην πρόοδο παρουσιάζονται στο βιβλίο ως αγνοί, αιθεροβάμονες ιδεαλιστές που, με γνήσια μεταφυσική και υπαρξιακή αγωνία, αναζητούν το νόημα στη θρησκεία, για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν μια σκληρή πραγματικότητα φτώχειας και αυξανόμενης βαναυσότητας. Παρόμοια, οι κοπέλες που αρνούνται πεισματικά να αποχωριστούν τη μαντίλα, διεκδικούν με τη στάση τους αυτή ορατότητα και δικαίωση, μέσα σε μια κοινωνία επιθετικά πατριαρχική.

Στο πολιτικό πανόραμα που επιχειρεί το Χιόνι, η κοινωνία παραπαίει αβοήθητη, η νέα γενιά ασφυκτιά. Ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία, μαζί με τη θρησκοληψία και τους κοινωνικούς αποκλεισμούς, υφαίνουν ένα πυκνό δίχτυ κακοδαιμονίας και κατάπτωσης. Η αστυνομοκρατία και ο αυταρχισμός στραγγίζουν την ψυχή των πολιτών οδηγώντας σε αυτολύπηση και παραίτηση. Αισθανόμενος πλέον ανέστιος, ο Κα θα επιστρέψει στον τόπο της εξορίας του. Το χιόνι, ως μεταφορά της σιωπής και του θανάτου, θα σκεπάσει τα πάντα.

Το Χιόνι κυκλοφορεί ξανά, μετά από χρόνια, σε νέα έκδοση με επίμετρο του συγγραφέα. Η μετάφραση της Στέλλας Βρετού, σε ρέοντα λόγο, κυλάει αβίαστα και απρόσκοπτα παράγοντας υψηλή απόλαυση.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.


pamukΧιόνι
ΟΡΧΑΝ ΠΑΜΟΥΚ
Μτφρ. ΣΤΕΛΛΑ ΒΡΕΤΟΥ
ΕΠΙΜΕΤΡΟ: ΟΡΧΑΝ ΠΑΜΟΥΚ
ΠΑΤΑΚΗΣ 2020
Σελ. 654, τιμή εκδότη €21,90

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ORHAN PAMUK


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του ...

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

Για την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου «Εγκάρσιος προσανατολισμός», η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και την παράσταση του Σάββα Στρούμπου «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», με το κείμενο του Φραντς Κάφκα, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Άττις.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ