koritsi kentriki

Για το μυθιστόρημα της Edna O’Brien «Κορίτσι» (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Κλειδάριθμος), μυθοπλαστική ανάπλαση της ιστορίας ενός κοριτσιού από τα εκατοντάδες που απήχθησαν στη Νιγηρία από την ισλαμιστική τρομοκρατική οργάνωση Μπόκο Χαράμ.

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2015 η Διεθνής Αμνησία έδωσε στη δημοσιότητα επίσημη έκθεση που αναφερόταν σε μια ιδιαίτερη πτυχή της παράνομης δράσης της ισλαμιστικής οργάνωσης Μπόκο Χαράμ. Τα στοιχεία της έκθεσης σοκάρουν. Σύμφωνα μ’ αυτά, οι τζιχαντιστές είχαν προχωρήσει σε 2.000 απαγωγές γυναικών και κοριτσιών στη Νιγηρία. Είναι χαρακτηριστικό πως στην περιοχή Τσίμποκ, με μια χειρουργικής ακρίβειας επιχείρηση, απήχθησαν βιαίως 276 μαθήτριες.

Για την ιστορία, η απαγωγή έγινε στις 14 Απριλίου 2014. Οι τρομοκράτες εισέβαλαν στο σχολείο της πόλης (βρίσκεται στη βορειοανατολική Νιγηρία) και άρπαξαν τα κορίτσια με τη δύναμη των όπλων τους. Παρά τη μεγάλη προβολή του αποτρόπαιου γεγονότος από τα διεθνή ΜΜΕ, τα περισσότερα κορίτσια ακόμη και σήμερα αγνοούνται. Σκοτώθηκαν; Πουλήθηκαν στο διεθνές σκλαβοπάζαρο; Αλέσθηκαν στην καλοκουρδισμένη μηχανή του trafficking;

Ο στρατός της Νιγηρίας είχε ανακοινώσει τότε πως γνώριζε πού βρίσκονταν οι μαθήτριες, αλλά σημείωνε πως μια επιχείρηση για τη διάσωσή τους θα ήταν πολύ επικίνδυνη. Ο ηγέτης της Μπόκο Χαράμ, μιλώντας με περισσή κυνικότητα, είχε δηλώσει ότι προσηλύτισε όσες έφηβες δεν ήταν μουσουλμάνες και εν συνεχεία τις «πάντρεψε» με το έτσι θέλω με μαχητές της οργάνωσης. Έχουμε να κάνουμε με ένα ανεπούλωτο τραύμα στην καρδιά της χώρας που εξακολουθεί ακόμη και στις μέρες να παραμένει ανοιχτό και να πληγώνει βάναυσα κάθε έννοια ανθρωπισμού.

Οι τρομοκράτες εισέβαλαν στο σχολείο της πόλης (βρίσκεται στη βορειοανατολική Νιγηρία) και άρπαξαν τα κορίτσια με τη δύναμη των όπλων τους. Παρά τη μεγάλη προβολή του αποτρόπαιου γεγονότος από τα διεθνή ΜΜΕ, τα περισσότερα κορίτσια ακόμη και σήμερα αγνοούνται.

Η Ιρλανδή συγγραφέας Έντνα Ο’Μπράιεν (Edna O’Brien), ευρύτερα γνωστή από το μυθιστόρημά της Κορίτσια από την επαρχία, μια ιστορία χειραφέτησης που είχε εξοργίσει τη συντηρητική Ιρλανδία, βούτηξε βαθιά στο δράμα αυτών των ανώνυμων κοριτσιών της Νιγηρίας που εν μια νυκτί μετατρέπονται σε παράπλευρα θύματα του πολέμου που έχουν κηρύξει οι τρομοκράτες με την κοινωνία των ανθρώπων. Κάπως έτσι προέκυψε το μυθιστόρημα Κορίτσι

Για τις ανάγκες της συγγραφής, έτσι ώστε να αποκτήσει προσωπική εμπειρία από τον τόπο και την κουλτούρα, αλλά και να ακούσει με τ’ αυτιά της τις ανατριχιαστικές ιστορίες κοριτσιών που κατάφεραν να αποδράσουν, μετέβη ως τη Νιγηρία. Καρπός αυτού του υλικού είναι αυτό το βιβλίο, που μεταφέρει σ’ εμάς μια πραγματική ιστορία μέσω της μυθοπλασίας.

edna o brian 2
Η Edna O'Brien γεννήθηκε το 1932 στην Ιρλανδία. Έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα και θεατρικά έργα που ξεχώρισαν για τον τρόπο απεικόνισης των γυναικών, τις υποβλητικές περιγραφές και τη σεξουαλική ευθύτητά της. Έχει τιμηθεί με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας το 1995 για το σύνολο του έργου της. Είναι επίτιμο μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων. Ζει μόνιμα στο Λονδίνο και ταξιδεύει συχνά στην Ιρλανδία.

 

Στην πραγματικότητα, το Κορίτσι είναι ένα χρονικό κατάβασης στην κόλαση, με την ελπίδα της ανόδου ξανά στη γη των ανθρώπων. Το κορίτσι της ιστορίας, η Μαριάμ, ένα οποιοδήποτε κορίτσι της Νιγηρίας, πέφτει θύμα απαγωγής και γίνεται, αίφνης, αντικείμενο πολλαπλών βασανισμών, βιασμών και εξανδραποδισμών. Μαζί με άλλα κορίτσια της ηλικίας της είναι φυλακισμένες σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, ολότελα βουτηγμένες στον βάλτο της βίας. Προσδοκούν να έρθει ο στρατός να τις σώσει. Κοιτούν με δέος τον ουρανό μήπως και φανεί κάποιο αεροπλάνο να τις πάρει από τα χέρια των βασανιστών τους.

Ουδεμία ένδειξη από τον έξω κόσμο. Είναι ολότελα χαμένες. Το κορίτσι προοδευτικά χάνει κάθε ίχνος παιδικότητας. Γίνεται με ωμό τρόπο γυναίκα, καθώς μένει έγκυος. Ένας παροπλισμένος τρομοκράτης, αναγκασμένος κι αυτός να μπει στις τάξεις της Μπόκο Χαράμ, θα την προστατεύσει και θα τη βοηθήσει να δραπετεύσει μαζί με μια φίλη της. Με το μωρό στην αγκαλιά και την άσβεστη ελπίδα της σωτηρίας στο στήθος, ρίχνονται στο σκοτάδι της άγριας φύσης που τις περιβάλλει προσδοκώντας στο τέλος του δρόμου ένα κάποιο φως να στάξει στη ζωή τους.

H πορεία προς την πολυπόθητη ελευθερία είναι δύσβατη. Η φίλη της Μαριάμ πεθαίνει από δάγκωμα φιδιού κι έτσι μόνη, με το μωρό της αγκαλιά, παραδέρνει σε ένα αφιλόξενο τοπίο που προοδευτικά επηρεάζει αρνητικά τον ασταθή ψυχισμό της. Ακόμη και το μωρό τής γίνεται εμπόδιο, δεν μπορεί να το ταΐσει, δεν είναι σε θέση να του ενσταλάξει μια σταγόνα ελπίδας. Είτε από δική της απόφαση είτε από υποχρέωση, θα χάσει και θα βρει αρκετές φορές το παιδί της η Μαριάμ. Ακόμη κι αν όταν θα σωθεί –τελικά– και θα βρεθεί με τους δικούς της (τη μάνα και τον θείο της), θα χάσει το δικαίωμα της μητρότητας, καθώς το παιδί θεωρείται καρπός της αμαρτίας και φέρει το στίγμα της κακοδαιμονίας. Της το παίρνουν, της λένε πως το σκότωσαν, αλλά εκείνη το βρίσκει και καταλήγει σε ένα καταφύγιο όπου την περιθάλπουν μοναχές. Όλα τα υπόλοιπα της πλοκής μπορεί να τα βρει κανείς διαβάζοντας κατά μόνας το βιβλίο.

Ως προς το διά ταύτα του βιβλίου: η απόφαση της Ο’ Μπράιαν να ασχοληθεί με το συγκεκριμένο θέμα, ακόμα και να ταξιδέψει στην ηλικία της (είναι ήδη 89 ετών) έως τη Νιγηρία, είναι αξιοθαύμαστη. Ο στόχος της ήταν σαφής: να δώσει φωνή στις γυναίκες που ουδείς ακούει το δράμα τους. Εν προκειμένω, να διεθνοποιήσει το ζήτημα. Όσο γι’ αυτό, τα κατάφερε. Το βιβλίο ήταν υποψήφιο για το βραβείο Women’s Prize for Literature, άρα το θέμα του ακούστηκε και συζητήθηκε αρκετά.

Η απόφαση της Ο’ Μπράιαν να ασχοληθεί με το συγκεκριμένο θέμα, ακόμα και να ταξιδέψει στην ηλικία της (είναι ήδη 89 ετών) έως τη Νιγηρία, είναι αξιοθαύμαστη. Ο στόχος της ήταν σαφής: να δώσει φωνή στις γυναίκες που ουδείς ακούει το δράμα τους.

Δεν γίνεται να μη συμπαθήσεις την ηρωίδα ή να μη λυπηθείς για τις ωμότητες που υφίσταται. Κι όμως, ακόμη κι έτσι φαίνεται δισδιάστατη και περιορισμένη σε ένα συγκεκριμένο «σχήμα», από το οποίο λίγες φορές καταφέρνει να ξεφύγει. Στο μυθιστόρημα συμβαίνει πάνω κάτω αυτό που περιμένεις να συμβεί. Εντύπωση κάνει το γεγονός ότι κάποιες φορές η Μαριάμ μιλάει σαν να είναι κορίτσι από τη Δύση και σίγουρα πιο ώριμο από την ηλικία της.

michel Obama
Η Μισέλ Ομπάμα, μια από τις εκατοντάδες διασημότητες που συμμετείχαν στην καμπάνια #BringBackOurGirls, για τα αποτέλεσματα της οποίας υπήρξε σκεπτικισμός και κριτική.
 

Θα πρέπει να δώσουμε τα εύσημα στην Ο’Μπράιαν για την έρευνα που έκανε πριν από τη συγγραφή του βιβλίου έτσι ώστε η ιστορία να πατήσει σε ένα σταθερό βατήρα αληθοφάνειας. Όλα τα στοιχεία που παραθέτει λειτουργούν υπέρ της πλοκής, την κάνουν να είναι ακόμη πιο αληθινή. Θα έλεγε κανείς πως η αυθεντικότητα της ιστορίας και το πλήθος των λεπτομερειών που είχε στα χέρια της η Ο’Μπράιαν θα μπορούσαν κάλλιστα να την οδηγήσουν να γράψει ένα δημοσιογραφικό χρονικό για το θέμα και ίσως αυτό να έβρισκε πραγματικά τον στόχο του. Η μυθιστορηματική εκδοχή που επέλεξε μας δίνει μια οδυνηρή ιστορία, από την οποία δεν ξέρω σε ποιο επίπεδο κάθαρσης φτάνουμε τελικά.

Η αμφιθυμία συνεχίζεται: δεν υπερβάλλει στο θέμα της βίας, δεν επιθυμεί να δελεάσει τα ταπεινά ένστικτα του αναγνώστη, δεν λειτουργεί χειριστικά. Την ίδια στιγμή που, θέλοντας να δείξει με εύγλωττο τρόπο την ταραγμένη ψυχική κατάσταση της Μαριάμ, μεταβαίνει ακόμη και στην ίδια πρόταση από το παρελθόν στο παρόν και αντίστροφα. Αυτός ο –αχρείαστος, κατά τη γνώμη μου– τρόπος να διαφανεί η τρεμάμενη σκέψη του κοριτσιού ουσιαστικά έχει ως αποτέλεσμα να προκαλείται σύγχυση. Εν συνόλω: έχουμε ένα βιβλίο γραμμένο από μια γυναίκα της Δύσης που προσπάθησε αρκετά να μπει στον ιδιαίτερο μουσουλμανικό κόσμο. Καμιά φορά, όμως, η διαφορά της κουλτούρας μπορεί να αποδειχθεί ανυπέρβλητο εμπόδιο. Ακόμη και για μια έμπειρη πεζογράφο. Η αρκετά λειτουργική μετάφραση ανήκει στην Χριστίνα Σωτηροπούλου.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).

→ Στην κεντρική φωτογραφία, εικόνα από διαδήλωση του κινήματος #BringBackOurGirls που οδήγησε στην απελευθέρωση ορισμένων από τις κοπέλες, έπειτα από εμπλοκή ξένων κυβερνήσεων και διαπραγματεύσεις με την Μπόκο Χαράμ. 


o brienΚορίτσι
EDNA O’BRIEN
Μτφρ. ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ 2020
Σελ. 240, τιμή εκδότη €13,30 



ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ EDNA O'BRIEN


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του ...

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Άνθρωποι και Ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ, από την Ομάδα Cartel: για λίγες ακόμη μέρες On demand

«Άνθρωποι και Ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ, από την Ομάδα Cartel: για λίγες ακόμη μέρες On demand

Ο Cartel Τεχνοχώρος προτείνει: «Άνθρωποι και Ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ σε σκηνοθεσία Βασίλη Μπισμπίκη ON DEMAND, για λίγες ακόμη ημέρες μέχρι το τέλος Ιανουαρίου, από Σάββατο 22 έως και 30 Ιανουαρίου.

Επιμέλεια: Book Press

...
Αλεξάνδρα Γρηγορίου: «Ένα ταξίδι αυτογνωσίας μιας σύγχρονης γυναίκας»

Αλεξάνδρα Γρηγορίου: «Ένα ταξίδι αυτογνωσίας μιας σύγχρονης γυναίκας»

Μια κουβέντα γνωριμίας με τη συγγραφέα Αλεξάνδρα Γρηγορίου η οποία με το μυθιστόρημά της «Το μυστικό της Μελίνας» (εκδ. Αρμός) έκανε πρόσφατα την εμφάνισή της, «ένα ταξίδι αυτογνωσίας μιας σύγχρονης γυναίκας», όπως το χαρακτηρίζει η ίδια. 

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ