non verbal communication

Του Παναγιώτη Χαλάτση

Το δοκίμιο Ψυχοκοινωνιολογία των μαζικών επικοινωνιών του Νικόλα Χρηστάκη καταγράφει και συνθέτει με τρόπο συστηματικό και πρωτότυπο τις διαφορετικές και συχνά αντιφατικές προσεγγίσεις αναφορικά με τις ψυχοκοινωνικές λειτουργίες των Μαζικών Επικοινωνιών. Καταδεικνύει δε εμφατικά ότι αυτές, αν και ευλόγως νοούνται και εξετάζονται στο πλαίσιο της νεωτερικότητας, σχετίζονται άμεσα με διαχρονικά κοινωνιο-ανθρωπολογικά και ψυχο-πολιτικά ζητήματα όπως, για παράδειγμα: Πώς και πού παράγονται και διακινούνται τα νοήματα; Πόσο ατομική ή κοινωνική είναι η διαδικασία δόμησης της πραγματικότητάς μας; Ποιος ο ρόλος της λογικής και ποιος του συναισθήματος στη διαδικασία αντίληψης και ερμηνείας των κοινωνικών καταστάσεων από το άτομο; Είμαστε εντέλει λογικά άτομα; Πόσο ανεξάρτητη είναι η ατομικότητα στο πλαίσιο των μικρών ή μεγάλων κοινωνικών ομάδων; Πώς αλλάζουν οι κοινωνίες; Ποιος ο ρόλος των συλλογικών μύθων στον τρόπο που νοηματοδοτούμε τη σύγχρονη πραγματικότητα;

Ο συγγραφέας, καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών, αποκαλύπτει, με σφαιρική οπτική και τεκμηριωμένο τρόπο, τη σημασία του «ψυχοκοινωνικού βλέμματος» στην κατανόηση της δράσης των μαζικών επικοινωνιών. Η προσέγγισή του συνδυάζει πολλαπλές γωνίες ερμηνείας και σύνθεσης όπως (α) την αναφορά σε λιγότερο ακαδημαϊκά ορθόδοξες αλλά πολιτικά δοκιμασμένες απόψεις σχετικές με την ψυχολογία των μαζών, την προπαγάνδα και τα ακροατήρια, (β) την ενδελεχή εξέταση της διαπλοκής ανάμεσα στον «ατομικό» (γνωστικό) και «κοινωνικό» χαρακτήρα επεξεργασίας των περιεχομένων της κοινωνικής επικοινωνίας, (γ) την εστίαση στον προεξάρχοντα ρόλο των ευρύτερων, διαχρονικά, κοινωνικών και πολιτισμικών πλαισίων σκέψης (κοινωνικές αναπαραστάσεις, φήμες, κοινός νους, κοινωνική σκέψη, τελετουργικά της καθημερινότητας), από τα οποία πηγάζει το πρωτογενές υλικό δόμησης μιας «πραγματικότητας» η οποία οφείλει να συναρμόζεται με τη ανάγκη για εσωτερική ισορροπία (γνωστική, ψυχική, σχεσιακή), έστω κι αν κάτι τέτοιο ούτε πάντα επιτυγχάνεται ούτε και έχει την καθοριστική σημασία που συχνά του αποδίδεται.

Ένα θέμα στο οποίο ο συγγραφέας επανέρχεται σπειροειδώς είναι ότι τα ΜΜΕ δεν μπορούν να θεωρηθούν ως απλοί διακινητές περιεχομένων προς δέκτες οι οποίοι τα επεξεργάζονται ατομικά. Καταδεικνύει, δε, ότι η δόμηση των ατομικών νοημάτων είναι εξαρτημένη με πολυποίκιλους τρόπους από το εκάστοτε κοινωνικο-ιστορικό πλαίσιο αναφοράς και τις σχετικές ερμηνείες τους που οι κυρίαρχες ομάδες ρητά ή υπόρρητα προωθούν. Ο Χρηστάκης στηρίζει με στιβαρότητα αυτόν τον προσανατολισμό, δείχνοντας ότι η νοητική και κοινωνική ζωή σχεδόν ταυτίζονται, καθώς οργανώνονται γύρω από αναπαραστάσεις και ευρύτερα ιδεολογικά σχήματα που βρίσκονται στον πυρήνα της συλλογικής μνήμης και των κοινωνικών δεσμών. Κατ’ επέκταση, αυτές οι αναπαραστάσεις και σχήματα αποτελούν την προϋπόθεση σκέψεων και, κυρίως, πράξεων, καθώς «κατασκευάζουν» κάθε κατάσταση – με τον ίδιο εξάλλου τρόπο που προΐστανται της παραγωγής των μηνυμάτων των επικοινωνιακών μέσων και της επαφής των προσώπων με αυτά. Είναι λοιπόν οι αναπαραστάσεις που διαμορφώνονται από (και διαμορφώνουν) την κοινωνική επικοινωνία, η οποία περιλαμβάνει τις διαπροσωπικές και τις διομαδικές ανταλλαγές, καθώς και τις τέχνες, τη λογοτεχνία και, βέβαια, τις μαζικές επικοινωνίες.

communication group 1940x900 35361Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται λοιπόν στο υπαρκτό κοινωνικό πρόσωπο, το οποίο εν μέρει νοείται ως συγκινησιακό-«πολιτικό» μόριο ή και θραύσμα μιας μάζας, ως καταναλωτική ή/και ενεργή μονάδα ενός γνωστικο-συναισθηματικού ακροατηρίου, μέλος μιας ομάδας, μιας παρέας ή μιας δυάδας. Αυτό συνεπάγεται διαφορετικές αντιληπτικές και ερμηνευτικές εκδοχές για τις καταστάσεις και τις ταυτότητες που πυροδοτούνται, γίνονται αντικείμενο διαπραγμάτευσης ή/και αποσιωπούνται και εξελίσσονται διαλογικά ή σιωπηλά, καθώς και για τον τρόπο που τελικά το κοινωνικό πρόσωπο «σκέπτεται», «αισθάνεται» ή «αντιδρά», που συμμετέχει (κρυφά ή φανερά) στον μικρο- ή μακρο-κοινωνικό του περίγυρο και που τοποθετείται στον (εσωτερικό και εξωτερικό) κόσμο του, τον οποίο, σε κάποιο βαθμό, αενάως «δέχεται», αλλά και «κατασκευάζει» και «αλλάζει». Εν κατακλείδι, υποστηρίζεται με ιδιαίτερα εύστοχο τρόπο ότι η κοινωνική επικοινωνία (διαπροσωπική, αλλά και διαμεσολαβημένη) είναι εν τέλει ο ατομικός και κοινωνικός μας κόσμος, με τις κατά το μάλλον και ήττον επιβαλλόμενες νοηματοδοτήσεις του, τις αναπαραστάσεις και τις ιδεολογίες του, τις καθημερινές συμμορφωτικές ή καινοτόμες συμβολικές πρακτικές που τον συνθέτουν και τον διέπουν. Τέλος, συνθέτοντας πιο ρηξικέλευθες απόψεις, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για περισσότερο αποκλίνουσες οπτικές προσέγγισης της σχέσης των ανθρώπων με τα ΜΜΕ, επισημαίνοντας ότι το εικονικό και φαντασιακό στοιχείο των διακινούμενων αναπαραστάσεων δεν αποκλείεται να είναι «κοινωνικότερο» και σταθερότερο από το διανοητικό, καθώς αυτό είναι που μας συνδέει με το παρελθόν, με τις παγιωμένες μας ταυτότητες, που μας βοηθά να δούμε τα πράγματα απλά και καθαρά, που μας στηρίζει στο να βιώσουμε το παρόν και να προεικάσουμε το τι πρόκειται να συμβεί.

Ως προς τη διάρθρωση του βιβλίου, στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφεται η «μαζικότητα» των επικοινωνιών, η «οικολογία» και η «επιστημολογία» των μαζών και των ακροατηρίων, καθώς βέβαια και η «ψυχολογία» τους, μέσα από μια κριτική εξέταση των μεγάλων σκαπανέων Le Bon και Tarde, με μια αναφορά στον εμπλουτισμό της από την ψυχανάλυση, αλλά και πλέον σύγχρονες προσεγγίσεις. Στο δεύτερο περιγράφεται και «ερμηνεύεται» συστηματικά η προπαγάνδα ως προσπάθεια συλλογικής υποβολής, αλλά και συγκρότησης νοητικο-συναισθηματικών πλαισίων. Στο τρίτο κεφάλαιο εξετάζεται αναλυτικά το σύνολο του λεγόμενου «εμπειρικού» ρεύματος στην κατανόηση της δράσης των μαζικών επικοινωνιών, αφενός στο επίπεδο του ατομικού νου (μέσα από την εξέταση της αλλαγής των στάσεων), αφετέρου σ’ αυτό της κοινωνικής επεξεργασίας των περιεχομένων στα καθημερινά περιβάλλοντα ζωής και ύπαρξης των ατόμων. Στο τέταρτο κεφάλαιο συνοψίζονται ευρύτερα κοινωνιολογικά και πολιτισμικά ζητήματα που αφορούν επιδράσεις, χρήσεις, λειτουργίες, προσλήψεις, «αναγνώσεις», ιδεολογίες και «λογικές» των μέσων. Στο πέμπτο κεφάλαιο επιχειρείται μια σύνθεση μέσα από την επεξεργασία και τη συζήτηση θεμάτων που σχετίζονται με την κοινωνική σκέψη και νόηση, καθώς και με τη στενή σχέση κοινωνικών αναπαραστάσεων, επικοινωνιακών συστημάτων κατά Moscovici (διάδοση, μετάδοση, προπαγάνδα και φήμες) και κοινωνικής και μαζικής επικοινωνίας, στο πλαίσιο των οποίων κοινός νους, συμβολικές καθημερινές πρακτικές και επιστημονική γνώση συνδυάζονται και συγχωνεύονται για να συγκροτήσουν τις πάντα υπό σχετική διαπραγμάτευση συγκυρίες που συγκροτούν, νομιμοποιούν και συγχρόνως αμφισβητούν, άρα και εξελίσσουν, το συνεχές εαυτός-άλλος-άλλοι που χαρακτηρίζει τη (συγκινησιακή, γνωστική και κοινωνική) ύπαρξη.

Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΑΛΑΤΣΗΣ είναι Σχολικός Σύμβουλος και Διδάκτορας Κοινωνικής Ψυχολογίας.

exof christakisΨυχοκοινωνιολογία των μαζικών επικοινωνιών
Νικόλας Χρηστάκης
Εκδ. Gutenberg 2016
Σελ. 283, τιμή εκδότη: €14,00

politeia link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑ ΧΡΗΣΤΑΚΗ  


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όταν η βιολογία συναντά την ψυχανάλυση

Όταν η βιολογία συναντά την ψυχανάλυση

Για το βιβλίο Τα ίχνη της εμπειρίας - Νευρωνική πλαστικότητα και η συνάντηση της βιολογίας με την ψυχανάλυση των Francois Ansermet και Pierre Magistretti (μτφρ. Βασιλική Βακάκη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης - ΠΕΚ)

...
Η κρίση και τα μέσα ενημέρωσης

Η κρίση και τα μέσα ενημέρωσης

Του Σωτήρη Βανδώρου

Η βαθιά και παρατεταμένη οικονομική κρίση που διερχόμαστε δεν θα μπορούσε να αφήσει αλώβητες τις επιχειρήσεις των μέσων ενημέρωσης. Ίσα-ίσα ήταν αναμενόμενο να προκαλέσει σαρωτικές συνέπειες σε μια αγορά πο...

Ο πόλεμος της αίθουσας

Ο πόλεμος της αίθουσας

Ένας αόρατος πόλεμος μαίνεται στη σχολική αίθουσα

 Εκπαιδευτικοί παλεύουν καθημερινά με τα προβλήματα που δημιουργεί η αδράνεια του πολιτικού συστήματος. Του Παν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ