sto spiti kentriki

Για το μυθιστόρημα της Marilynne Robinson «Στο σπίτι» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Μεταίχμιο), όπου διαπλέκονται ιστορίες υψηλής συμβολικής αξίας, μακριά από φτηνή αισθηματολογία ή διδακτισμό.

Της Νίκης Κώτσιου

Μυθιστόρημα γεμάτο από θρησκευτικές και θεολογικές αναφορές, το Στο Σπίτι (2008, βραβείο Orange) της Μέριλιν Ρόμπινσον (1943), συνεχίζει και εξελίσσει έτι περαιτέρω τον προβληματισμό της διαπρεπούς αμερικανίδας συγγραφέως για θέματα όπως η αμαρτία και η συγχώρεση, ο προκαθορισμός και η χάρις, το ηθικό περιεχόμενο της ελευθερίας και το νόημα της αγάπης. Στο Σπίτι συναντιούνται ήρωες κι από άλλα βιβλία της Ρόμπινσον, όπως ο Πάστορας Έιμς από την Γκίλιαντ και η Λάιλα, που επαναφέρουν υπό άλλο πρίσμα απόψεις και θεωρήσεις, θρησκευτικές κυρίως, γύρω από κρίσιμα ζητήματα της ανθρώπινης εμπειρίας. Οι οικογενειακοί δεσμοί, οι γονεϊκοί ρόλοι, η αδελφοσύνη, η ατομική ευθύνη και βούληση, που συνθέτουν συνήθως τον μυθιστορηματικό ιστό στο έργο της Ρόμπινσον, αποτελούν και στο Σπίτι σημεία αναφοράς, γύρω από τα οποία διαπλέκονται ιστορίες υψηλής συμβολικής αξίας. Με συμπόνια και αγάπη απέναντι σε κάθε είδους χειμαζόμενο άνθρωπο, η συγγραφέας εικονογραφεί πολύ αισθαντικά τον πόνο και τα πάθη, χωρίς ποτέ να καταφεύγει σε φτηνή αισθηματολογία ή διδακτισμό.

Στο Σπίτι, που εκτυλίσσεται στη δεκαετία του 1950 στην Άιοβα, ο Τζακ Μπάουτον επιστρέφει στο πατρικό του μετά από εικοσαετή απουσία. Είναι πλέον σαραντάρης και έχει υπάρξει το μαύρο πρόβατο της οικογένειας από την παιδική του κιόλας ηλικία. Στιγματισμένος από την παραβατικότητα και την αποτυχία, αντιμετωπίζεται με καχυποψία από την ευρύτερη κοινότητα, ενώ ο ιερέας πατέρας του και η μικρότερη αδελφή του τον υποδέχονται με ευγνωμοσύνη και τρυφερότητα. Φανερά αλλαγμένος, ο Τζακ επιθυμεί μια άλλη ζωή, που θα τον κάνει να αισθάνεται αξιοπρεπής και αξιοσέβαστος. Από μικρός είχε έφεση στη μοναχικότητα και τη μελαγχολία και συνήθιζε να νιώθει αποξενωμένος αποφεύγοντας συναναστροφές και συνάφειες. Φύση ανεξάρτητη, με ροπή προς την αταξία και την απειθαρχία, ο Τζακ μεταπήδησε από τις παιδικές σκανταλιές σε όλο και βαρύτερη παραβατικότητα καταλήγοντας τέλος στη φυλακή. 

Στιγματισμένος από την παραβατικότητα και την αποτυχία, αντιμετωπίζεται με καχυποψία από την ευρύτερη κοινότητα, ενώ ο ιερέας πατέρας του και η μικρότερη αδελφή του τον υποδέχονται με ευγνωμοσύνη και τρυφερότητα.

Στο πατρικό του γίνεται δεκτός με ευφρόσυνα αισθήματα από τον γέροντα πατέρα του, που υπήρξε εφημέριος, και τη μικρότερη αδελφή του Γκλόρι, που έχει κι αυτή επιστρέψει στο πατρικό ύστερα από μια δυσάρεστη προσωπική ιστορία. Τα δυο αδέλφια, ευάλωτα υπό το βάρος της αποτυχίας και της ήττας που αμφότερα κουβαλούν, προσπαθούν μαζί να ορθοποδήσουν στηρίζοντας το ένα το άλλο σε μια δύσκολη συγκυρία. Η επιστροφή και των δύο δεν είναι μια ελεύθερη επιλογή αλλά έχει υπαγορευθεί από παράγοντες εξωγενείς και τραυματικούς, ανεξάρτητους από τη θέλησή τους. Η απόφασή τους δεν είναι αποτέλεσμα μιας συνειδητής εσωτερικής βούλησης αλλά καθίσταται αναγκαστική και αναπόφευκτη, μετά από μια σειρά ατυχών συγκυριών. Και οι δυο τους είχαν προγραμματίσει αλλιώς τη ζωή τους αλλά οι περιστάσεις τούς οδηγούν τώρα πίσω στην παλιά οικογενειακή εστία, απέναντι στην οποία τρέφουν αμφίθυμα αισθήματα.

Marilynne Robinson 3

Η Μέριλιν Ρόμπινσον γεννήθηκε το 1943. Το πρώτο της μυθιστόρημα “Housekeeping” (1981), ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών σύμφωνα με τον Observer, έλαβε το βραβείο PEN/Hemingway, ως το καλύτερο μυθιστόρημα πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, και ήταν υποψήφιο για το βραβείο Πούλιτζερ. Το δεύτερο έργο της “Gilead”, εκδόθηκε είκοσι τέσσερα χρόνια μετά και κέρδισε το Βραβείο Πούλιτζερ και το Εθνικό Βραβείο Κριτικών της Αμερικής. Πριν από μερικές εβδομάδες, τον Σεπτέμβριο, κυκλοφόρησε το πέμπτο μυθιστόρημά της με τίτλο “Jack”.

 

 

Η Γκλόρι κατά καιρούς οικτίρει τον εαυτό της αλλά, σε γενικές γραμμές, προσαρμόζεται ομαλά και αβίαστα στη γνώριμη οικιακή καθημερινότητα ενός σπιτικού, όπου πάντα αισθανόταν άνετα και ήταν, ούτως ή άλλως, απόλυτα αφομοιωμένη. Ο Τζακ, περισσότερο επιβαρυμένος και καταπονημένος, επιχειρεί να συμφιλιωθεί με το παρελθόν του και να αναζητήσει καινούριες ευκαιρίες. Ελπίζει να επανενταχθεί με άλλους όρους στο οικογενειακό αφήγημα, επιζητά τη συγχώρεση και την αποδοχή. Ανέκαθεν αισθανόταν ξένος μέσα στην οικογένεια αλλά πλέον έχει ανάγκη να νιώσει θαλπωρή και ασφάλεια μέσα στην πατρική εστία, που επί δεκαετίες απαρνιόταν και απέφευγε. Η Γκλόρι τού συμπαραστέκεται και τον στηρίζει ηθικά, χωρίς να τον κρίνει και να τον επικρίνει. Ο Τζακ αποφασίζει να νιώσει δικό του το σπίτι απ’ όπου άλλοτε συνήθιζε να αποδρά. Καταπιάνεται με οικιακές εργασίες, φροντίζει τον κήπο, κοπιάζει να θέσει σε λειτουργία το παλιό, σαραβαλιασμένο αυτοκίνητο, μαθαίνει να αντλεί ικανοποίηση από την οικιακή ενασχόληση. Είναι αποφασισμένος να αναπτύξει και να καλλιεργήσει ουσιαστικούς ανθρώπινους δεσμούς με τον πατέρα και την αδελφή του.

Ωστόσο, οι συντοπίτες του επιμένουν να διατηρούν για τον Τζακ την παλιά εικόνα του ατίθασου παιδιού και νεαρού ταραξία, από την οποία ο ίδιος επιθυμεί να ξεφύγει. Η επιθυμία του Τζακ να αποτινάξει οριστικά από πάνω του το παρελθόν και να εγκαινιάσει έναν καινούριο εαυτό, απαλλαγμένο από τις παλιές αμαρτίες, συναντά τους ενδοιασμούς της κοινότητας και την επιμονή της να υποψιάζεται με το παραμικρό τον παλιό ταραχοποιό. Ο περίγυρος θεωρεί τον Τζακ ταγμένο δια βίου στην παρέκκλιση και είναι φορές που και ο ίδιος ο Τζακ φαντάζεται ότι ματαιοπονεί.

Ακόμα και ο εφημέριος Μπάουτον, πατέρας του Τζακ, φαίνεται να πιστεύει κατά βάθος ότι ο γιος του δεν είναι ικανός για μια κανονική, αξιοπρεπή ζωή. Ναι μεν παρέχει αφειδώς στον Τζακ συγχώρεση επιρρίπτοντας βαριές ευθύνες στον εαυτό του για τη στρεβλή κοινωνικοποίηση του παιδιού του αλλά γενικά είναι επιφυλακτικός και μοιάζει να μην αναγνωρίζει στον «άσωτο» τη δυνατότητα να απεκδυθεί τον πρότερο εαυτό του. Το παρελθόν βαραίνει δυσανάλογα και δυσβάσταχτα πάνω στους ώμους του προβληματικού γιου προκαθορίζοντας παρόν και μέλλον με απαρέγκλιτη αυστηρότητα. Ο Τζακ θεωρείται εγκλωβισμένος στην αμαρτία και ανίκανος να διαρρήξει ολοκληρωτικά τους δεσμούς με το ένοχο παρελθόν του, μολονότι ο ίδιος ήδη οραματίζεται κάτι εντελώς διαφορετικό. Ο πατέρας του βασανίζεται από ενοχές και τείνει να πιστεύει πως, από τη δική του πατρική υπαιτιότητα ή ανεπάρκεια, ο γιος του παραστράτησε παθαίνοντας ανήκεστο ηθική βλάβη.

Το παρελθόν βαραίνει δυσανάλογα και δυσβάσταχτα πάνω στους ώμους του προβληματικού γιου προκαθορίζοντας παρόν και μέλλον με απαρέγκλιτη αυστηρότητα. Ο Τζακ θεωρείται εγκλωβισμένος στην αμαρτία και ανίκανος να διαρρήξει ολοκληρωτικά τους δεσμούς με το ένοχο παρελθόν του.

Μόνο η αδελφή του Τζακ, η Γκλόρι, τού αναγνωρίζει την ικανότητα και το δικαίωμα να αλλάξει ριζικά και να αποδράσει απ’ όλα όσα σηματοδοτούν την κακή του μοίρα. Η Γκλόρι τον αποδέχεται όπως είναι, τον συγχωρεί και θέλει να τον δει αλλαγμένο και απαλλαγμένο απ’ όσα τον βαραίνουν και τον κάνουν δυστυχή. Πιστεύει στον Τζακ με όλη της την καρδιά και βλέπει ξεκάθαρα πάνω του μια ειλικρινή διάθεση αλλαγής, που πηγάζει κατευθείαν απ’ την ψυχή του. Στα μάτια της Γκλόρι, ο Τζακ έχει την ικανότητα να γίνει φορέας του καλού. Το ίδιο πιστεύει και ο Τζακ για τον εαυτό του.

Στο Σπίτι, η αφήγηση ξετυλίγεται σε τρίτο πρόσωπο αλλά όλα δείχνουν πως είναι η Γκλόρι που μιλάει. Η οπτική γωνία είναι ξεκάθαρα η δική της, ο ήρεμος, καλόγνωμος τόνος και η καλοπροαίρετη διάθεση συνάδουν με το δικό της χαρακτήρα. Οι ερμηνείες και οι ψυχογραφικές παρατηρήσεις ταιριάζουν με τη δική της συμπονετική ματιά και καταφέρνουν να κάνουν συμπαθή τον Τζακ, παρά την άστατη κι ενίοτε μυστηριώδη, αινιγματική φύση του. Το μυθιστόρημα της Μέριλιν Ρόμπινσον Στο Σπίτι κυκλοφορεί από το Μεταίχμιο, σε υποδειγματική, ανεπίληπτη μετάφραση της Κατερίνας Σχινά.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος. 


robinson Στο σπίτι
Marilynne Robinson
Μτφρ. Κατερίνα Σχινά
Μεταίχμιο 2020
Σελ. 480, τιμή εκδότη €17,70 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ MARILYNNE ROBINSON

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το φοβερό βιβλίο» του Τζέισον Μοτ (κριτική) – Μιλώντας για το πρόβλημα με ένα άλλον τρόπο

«Το φοβερό βιβλίο» του Τζέισον Μοτ (κριτική) – Μιλώντας για το πρόβλημα με ένα άλλον τρόπο

Για το μυθιστόρημα του Τζέισον Μοτ «Το φοβερό βιβλίο» (μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, εκδ. Διόπτρα). Ένα μυθιστόρημα που «θέλει να διαμορφώσει μια νέα αφήγηση που να μην είναι ούτε μανιχαϊστική, ούτε έντονα διεκδικητική, ούτε να ραπίζει ευθέως τους κυρίαρχους λευκούς για τα δεινά των μαύρων».

...
«Μητρικό γάλα» της Νόρα Ίκστενα (κριτική) – Μητέρα και κόρη σε καθεστώς ανελευθερίας

«Μητρικό γάλα» της Νόρα Ίκστενα (κριτική) – Μητέρα και κόρη σε καθεστώς ανελευθερίας

Για το μυθιστόρημα της Νόρα Ίκστενα [Nora Ikstena] «Μητρικό γάλα» (μτφρ. Μαριάννα Αβούρη, εκδ. Βακχικόν). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Soviet Milk» (2023). 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Ζωή μ...

«Ξανθές ρίζες» της Μπέρναρντιν Εβαρίστο (κριτική) – Μια συναρπαστική αντιστροφή της αποικιοκρατικής Ιστορίας

«Ξανθές ρίζες» της Μπέρναρντιν Εβαρίστο (κριτική) – Μια συναρπαστική αντιστροφή της αποικιοκρατικής Ιστορίας

Για το βιβλίο της Μπέρναρντιν Εβαρίστο [Bernardine Evaristo] «Ξανθές ρίζες» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: η συγγραφέας Μπέρναρντιν Εβαρίστο.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Οι Ξανθές ρίζες της β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ήλια Μπούρα: «Ό,τι ειπώνεται έχει ήδη ειπωθεί και θα ξαναειπωθεί με τις ίδιες ή διαφορετικές λέξεις»

Ήλια Μπούρα: «Ό,τι ειπώνεται έχει ήδη ειπωθεί και θα ξαναειπωθεί με τις ίδιες ή διαφορετικές λέξεις»

Η Ήλια Μπούρα μας συστήθηκε πρόσφατα με την ποιητική της συλλογή «Εύκρατη ζώνη», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη. «Ένας νέος ποιητής δεν φέρνει τίποτα καινούργιο εκτός από τη βιωματική χρήση των λέξεων που υπάρχουν στη γλώσσα μας τόσες χιλιάδες χρόνια», σημειώνει, μεταξύ άλλων.

...
«Mαρία Skłodowska Κιουρί» του Θέμη Μουμουλίδη, στο Σύγχρονο Θέατρο (κριτική)

«Mαρία Skłodowska Κιουρί» του Θέμη Μουμουλίδη, στο Σύγχρονο Θέατρο (κριτική)

Η παράσταση «Mαρία Skłodowska Κιουρί» παρουσιάζεται στο Σύγχρονο Θέατρο σε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη. Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

H παράσταση «Mαρία Skłodowska Κιουρί» που ανεβάζει στο Σύγχρονο Θέατ...

Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ξεπέρασε τον Θερβάντες

Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ξεπέρασε τον Θερβάντες

Σύμφωνα με έρευνα, ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες [Gabriel García Márquez} είναι ο πιο μεταφρασμένος συγγραφέας ισπανόφωνης λογοτεχνίας των τελευταίων είκοσι ετών, εκθρονίζοντας από την πρώτη θέση τον Θερβάντες [Miguel de Cervantes], δημιουργό του «Δον Κιχώτη».

Επιμέλεια: Boo...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Παράδεισος» του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (προδημοσίευση)

«Παράδεισος» του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα [Abdulrazak Gurnah] «Παράδεισος» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πρώτα το αγόρι. Το λέγανε Γ...

«Σε πρώτο ενικό» του Χαρούκι Μουρακάμι (προδημοσίευση)

«Σε πρώτο ενικό» του Χαρούκι Μουρακάμι (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση μέρους διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων του Χαρούκι Μουρακάμι [Haruki Murakami] «Σε πρώτο ενικό» (μτφρ. Βασίλης Κιμούλης), η οποία θα κυκλοφορήσει αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

With the ...

«Η νοσταλγία κι εγώ» της Μάρως Βαμβουνάκη (προδημοσίευση)

«Η νοσταλγία κι εγώ» της Μάρως Βαμβουνάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Μάρως Βαμβουνάκη «Η νοσταλγία κι εγώ», που θα κυκλοφορήσει στις 24 Μαρτίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

— Αναρωτιέμαι τι νοσταλγείς;
— …
— Νοσταλγείς κάτι που συνέβη ή κάτι πο...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Στίβεν Κινγκ: 10 αγαπημένα του βιβλία

Στίβεν Κινγκ: 10 αγαπημένα του βιβλία

Σε ανάρτησή του στο Goodreads, με αφορμή τα δέκα χρόνια λειτουργίας της ιστοσελίδας, ο Στίβεν Κινγκ ξεχώρισε δέκα αγαπημένα του βιβλία. Τα έργα του συγγραφέα κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ένας χρόνος πόλεμος στην Ουκρανία: Τα βιβλία για να κατανοήσουμε την Ιστορία καθώς γράφεται

Ένας χρόνος πόλεμος στην Ουκρανία: Τα βιβλία για να κατανοήσουμε την Ιστορία καθώς γράφεται

Σήμερα, 24 Φεβρουαρίου 2023, συμπληρώνεται ένας χρόνος από την έναρξη του πολέμου που διεξάγει η Ρωσία στην Ουκρανία. Η ελληνική βιβλιογραφία αναπόφευκτα εμπλουτίστηκε από μελέτες και συλλογικούς τόμους, βιβλία στα οποία οι συγγραφείς των κειμένων επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις και ερμηνείες σε γεγονότα και εξελίξε...

Κάρσον ΜακΚάλερς: Τα 10 αγαπημένα της βιβλία

Κάρσον ΜακΚάλερς: Τα 10 αγαπημένα της βιβλία

Η Αμερικανίδα πεζογράφος Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] είναι μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους του λογοτεχνικού «southern gothic». Τα μυθιστορήματά της εκτυλίσσονται στον αμερικανικό Νότο και παρουσιάζουν μοναχικούς, εκκεντρικούς χαρακτήρες που πασχίζουν να συνυπάρξουν με τους υπόλοιπους ανθρώπους.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ