stigmiotypa kentriki

Για τη συλλογή αφηγημάτων του Κλάουντιο Μάγκρις «Στιγμιότυπα» (μτφρ. Μαρία Σπυριδοπούλου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Βέη

«Ένα βιβλίο, έλεγε ο Πολ Βαλερί, σε βοηθά να μη σκέφτεσαι και αυτό είναι ό,τι ο καθένας μας, από τα βάθη της καρδιάς του, επιθυμεί περισσότερο».
Από το αφήγημα «Ένας νέος συγγραφέας: ο λογοκριτής».

H γραφή έχει μάθει να μην περισπάται. Μεταφέρει σ' εμάς άλλωστε πιστά το κήρυγμα της στιγμής, τις ποσότητες και τις ποιότητες, εν περιλήψει πάντα, του είναι, τη γλώσσα δηλαδή του ίδιου του λυσιτελούς βλέμματος. Έτσι τηρείται στο ακέραιο εδώ ο κανών: «Θα πρέπει πάντοτε να λέμε ό,τι βλέπουμε˙ και το κυριότερο, αλλά και πιο δύσκολο, θα πρέπει πάντοτε να βλέπουμε ό,τι βλέπουμε». [Charles Péguy (1873-1914): “Il faut toujours dire ce que l’ on voit. Surtout, il faut toujours, ce qui est plus difficile, voir ce que l’ on voit”].

Απομονώνω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής, τους εξής χαρακτηριστικούς κόμβους της λιλιπούτειας αυτής διήγησης: Το νεκρό περιστέρι, το οποίο βιάζουν ασταμάτητα άλλα περιστέρια. Την όντως διάχυτη υποκρισία που απαντά στα συνέδρια διαφόρων τύπων. Τον λεπτομερή υπομνηματισμό από έναν καθόλα αυθόρμητο, πειστικό πάντως λυρισμό, όπως προκύπτει από το θέαμα της έμπρακτης εκείνης φιλότητας, η οποία αναπτύσσεται στις προσφιλείς μας παραλίες, ενώ ένα νεκρό πτώμα δίπλα στους αμέριμνους λουόμενους τονίζει ταυτοχρόνως την εγγύηση της βαρβαρότητας από την πλευρά του Κακού. Και την ολική αντίφαση, η οποία κυριαρχούσε στους πάλαι ποτέ σοβιετικούς κύκλους, όπου ιδιαιτέρως προβάλλεται, με την αναγκαία δόση σαρκασμού, η «επιμορφωτική» (sic) επίσκεψη στα μαρτυρικά Γκούλαγκ των εκατόν είκοσι επιλεγμένων συγγραφέων από τον γκουρού της τότε δημιουργικής γραφής Αλεξέι Μαξίμοβιτς Πεσκόφ, περισσότερο γνωστόν βεβαίως ως Μαξίμ Γκόρκι (1868-1936).

Κάθε στιγμή είναι ταυτόχρονα μια αρχή και ένα τέλος, μας γνέφουν οι σημαίνουσες υπάρξεις που μπαινοβγαίνουν στα ταχυ-κεφάλαια του βιβλίου. Κι εδώ η γραφή συναντά βεβαίως την πρακτική πτυχή του βουδισμού ζεν.

Έτερες εστίες ανάπτυξης συναποτελούν οι δυσκολίες, τις οποίες αντιμετωπίζουν στην πράξη οι διάφυλες σχέσεις. Δύο ενδεικτικά χωρία: «Όταν το σεξ επισημοποιείται υπερβολικά, καθαγιάζεται και αναγνωρίζεται κοινωνικά, γίνεται κομφορμισμός» (σ. 32). Και: «Ακόμη και οι προσβολές το ξέρουμε καλά, αποτελούν μέρος της γλώσσας των εραστών» (σ. 35). Η αναζήτηση όμως του ευ ζην δεν είναι μάταιη: τα Στιγμιότυπα διδάσκουν, έστω ομοιοπαθητικά ορισμένες φορές, ότι η ανανέωση, η αναβάθμιση των μέσων, των εργαλείων ζωής είναι κατά κανόνα υπόθεση ενός απερίσπαστου, ενός ενδελεχούς αναστοχασμού. Η λύση βρίσκεται μονίμως, ανιαρά μονίμως, εντός. Ό,τι εν ολίγοις υπαινίσσεται από σελίδα σε σελίδα ο πολύτροπος, ο πρωτεϊκός Κλάουντιο Μάγκρις. Κάθε στιγμή είναι ταυτόχρονα μια αρχή και ένα τέλος, μας γνέφουν οι σημαίνουσες υπάρξεις που μπαινοβγαίνουν στα ταχυ-κεφάλαια του βιβλίου. Κι εδώ η γραφή συναντά βεβαίως την πρακτική πτυχή του βουδισμού ζεν. Προτείνω να διαβαστούν τα Στιγμιότυπα ως σχόλια μιας ηρωικής φαρσοκωμωδίας, η οποία ίσως να μεταλλάξει κάποτε σε Όπερα ενός μετα-Μότσαρτ.

Σημειώνω ότι οι ορισμοί, τους οποίους παραθέτω, είναι χαρακτηριστικοί της συγκεκριμένης αναπαραστατικής πρόθεσης. Ήτοι επί λέξει ως εξής: «Ορισμένοι τόποι ενίοτε ταυτίζονται με το είναι μας, συγκροτούν τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον κόσμο. Τόποι σημαίνει τοπία, φυσικά ή οικοδομημένα από τον άνθρωπο ή μάλλον και τα δύο, η λίμνη και το μικρό σπίτι στην όχθη της είναι άρρηκτα συνδεδεμένα σ΄ ένα ποίημα του Μπρεχτ. Τόποι σημαίνει κυρίως πρόσωπα, λιγότερο ή περισσότερο οικεία ή σχεδόν άγνωστα, αλλά πάντως μάρτυρες, μολονότι μεροληπτικοί, της δικής μας ύπαρξης» (σ. 145).

magris

Ο Κλαούντιο Μάγκρις γεννήθηκε στην Τεργέστη το 1939. Είναι καθηγητής γερμανικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Τεργέστης και τακτικός συνεργάτης της εφημερίδας "Corriere della Sera". Έχει μεταφράσει στα ιταλικά Κλάιστ, Ίψεν, Σνίτσλερ, Μπύχνερ και έχει γράψει μελέτες για το έργο των Κάφκα, Μούζιλ, Χόφμανσταλ, Λούκατς, Γιόζεφ Ροτ, Ρίλκε, Σβέβο, Κανέτι, Σίνγκερ και άλλων.

 

 

Παρατηρώ επίσης ότι εισάγεται και μάλιστα εγκαίρως η γνωστή αρχή: «H ποίηση υπάρχει για να κατονομάζει τα πράγματα» (σ. 35). Πράγμα και διάβημα κειμενικό εν γένει εναρμονίζονται, συγχρονίζονται, εν τέλει ταυτίζονται στην προκειμένη περίπτωση. Ο σεβασμός δηλαδή στο εκάστοτε αντικείμενο παρατήρησης εκδηλώνεται κατά τρόπο μαθηματικό. Ο αυτισμός του υποκειμένου έχει ακυρωθεί. Και μάλιστα εκ των προτέρων. Ο Κλάουντιο Μάγκρις διδάσκει άλλη μια φορά σημειολογία της βαρύνουσας υλικότητας. Το πνευματικό είναι η κατ΄ εξοχήν απόχρωση του σωματικού τύπου. Το δε φαντασιακό εμπεριέχεται κι αυτό στις ουσίες προς μελέτη, επανεξέταση, αναδιάταξη και αναμόρφωση. Το σωματικό είναι η έδρα του ψυχισμού, της ορμής προς τη λέξη: το έτερον εν ολίγοις σώμα. Άλλωστε αντιλαμβάνομαι ότι προφανώς θα έχει υπ’ όψιν του κι εκείνος ότι «και η γλώσσα δεν είναι άυλη. Μπορεί να είναι λεπτό σώμα, αλλά είναι σώμα. Οι λέξεις συλλαμβάνονται σε όλες τις σωματικές εικόνες που αιχμαλωτίζουν το υποκείμενο» (βλ. Ζακ Λακάν, Λειτουργία και πεδίο της ομιλίας και της γλώσσας στην ψυχανάλυση, μτφρ. Νάσια Λινάρδου-Μπλανσέ και Ρεζινάλντ Μπλανσέ, εκδ. Εκκρεμές, 2005).

Οίκοθεν νοείται ότι η εμφανής ευρυμάθεια, η διαχρονική λεκτική εμπειρία, κοντολογίς η πανθομολογούμενη συγγραφική πληρότητα του Κλάουντιο Μάγκρις υποστηρίζουν σταθερά την αναβάθμιση ενός απλού χρονογραφήματος, στο οποίο θα κατέληγαν οι πλείστοι, σ’ έναν εμπεριστατωμένο πίνακα παθών. Έτσι η αρχή «τα σωστά λόγια ακούγονται από το λάθος στόμα» αντιστρέφεται: «οι σωστές λέξεις πηγάζουν από τη σωστή στοματική κοιλότητα». Συγκρατώ ότι ο διακειμενικός ιστός είναι ορατός από τις πρώτες κιόλας σελίδες της συλλογής αυτών των μικρο-κεφαλαίων βίου. Μνημονεύοντας φέρ’ ειπείν τον Σαρλ Λουί Φιλίπ, ο συγγραφέας αναφέρει πως «η αγάπη είναι ό,τι δεν έχουμε» (σ. 101). Ο υποψιασμένος βέβαια αναγνώστης θα συνεισφέρει τον προ πολλού δημόσια διατυπωμένο αφορισμό: «Έρωτας είναι να δίνεις κάτι που δεν έχεις, σε κάποιον που δεν το θέλει», όπως, ως γνωστόν, μας τον κληροδότησε επίσης ο Ζακ Λακάν.

Η μετάφραση έχει ακολουθήσει με συνέπεια το πρωτότυπο. Το έχει μεταγράψει έντιμα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).


ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

«Ο θάνατος είναι ένας από τους προφανείς κινδύνους του επαγγέλματος του ζην. Όπως είπε ένας Πολωνός συγγραφέας, ο Στανίσλαβ Λετς –τον οποίο ο ταβερνιάρης δεν έχει διαβάσει, αλλά σίγουρα θα συμφωνούσε απόλυτα μαζί του, χωρίς να το ξέρει– , το ζην είναι σε κάθε περίπτωση επικίνδυνο και όποιος ζει πεθαίνει [. . .] Πολλές φορές η σκληρή αδικία και η έλλειψη ανθρωπιάς έχουν έντονες και πικρά κωμικές απηχήσεις, κυρίως όταν ενδύονται μ’ έναν φαινομενικά αποστειρωμένο και λειτουργικό ορθολογισμό. Αυτός ο ορθολογισμός όμως αποδεικνύεται στην πραγματικότητα σφοδρά παράλογος˙ είναι μια κοροϊδία, μια παρωδία της ζωής και των αιτίων της, που παραμορφώνει το πρόσωπο του ανθρώπου προσδίδοντάς του μια γκροτέσκα γκριμάτσα, μεταμορφώνοντάς το σ’ ένα από κείνα τα προσωπεία που προκαλούν τρόμο και συγχρόνως γέλιο[. . . ] πρόκειται για μια καλοπροαίρετη λογοκρισία, υποκινούμενη από την έγνοια να μην αναστατωθούν οι πολιτισμικές και θρησκευτικές μειονότητες. Η λογοκρισία είναι, κατά βάθος, πάντα καλοπροαίρετη: θέλει να προστατεύσει την ηθική, την πατρίδα, την οικογένεια, τους θεσμούς, την τάξη, την κοινωνία, την πρόοδο, τα μικρά παιδιά, την υγεία». 


Στιγμιότυπα
Κλάουντιο Μάγκρις
Μτφρ. Μαρία Σπυριδοπούλου
Καστανιώτης 2020
Σελ. 160, τιμή εκδότη €14,00

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ CLAUDIO MAGRIS

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

Για το 34ο βιβλίο της εμβληματικής σειράς «Orbis Literæ», το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Ογούζ Ατάι [Oğuz Atay] «Αποσυνάγωγοι» (μτφρ. Νίκη Σταυρίδη, απόδοση ποιητικών τμημάτων: Δημήτρης Μαύρος, επίμετρο: Βασίλης Φ. Δρόλιας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ρετζίνα Πόρτερ [Regina Porter] «Οι ταξιδιώτες» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ντεμπούτο της Αμερικανίδας Ρετζίνα Πόρτερ (Σαβάνα, Τζόρτζια) με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ