stigmiotypa kentriki

Για τη συλλογή αφηγημάτων του Κλάουντιο Μάγκρις «Στιγμιότυπα» (μτφρ. Μαρία Σπυριδοπούλου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Βέη

«Ένα βιβλίο, έλεγε ο Πολ Βαλερί, σε βοηθά να μη σκέφτεσαι και αυτό είναι ό,τι ο καθένας μας, από τα βάθη της καρδιάς του, επιθυμεί περισσότερο».
Από το αφήγημα «Ένας νέος συγγραφέας: ο λογοκριτής».

H γραφή έχει μάθει να μην περισπάται. Μεταφέρει σ' εμάς άλλωστε πιστά το κήρυγμα της στιγμής, τις ποσότητες και τις ποιότητες, εν περιλήψει πάντα, του είναι, τη γλώσσα δηλαδή του ίδιου του λυσιτελούς βλέμματος. Έτσι τηρείται στο ακέραιο εδώ ο κανών: «Θα πρέπει πάντοτε να λέμε ό,τι βλέπουμε˙ και το κυριότερο, αλλά και πιο δύσκολο, θα πρέπει πάντοτε να βλέπουμε ό,τι βλέπουμε». [Charles Péguy (1873-1914): “Il faut toujours dire ce que l’ on voit. Surtout, il faut toujours, ce qui est plus difficile, voir ce que l’ on voit”].

Απομονώνω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής, τους εξής χαρακτηριστικούς κόμβους της λιλιπούτειας αυτής διήγησης: Το νεκρό περιστέρι, το οποίο βιάζουν ασταμάτητα άλλα περιστέρια. Την όντως διάχυτη υποκρισία που απαντά στα συνέδρια διαφόρων τύπων. Τον λεπτομερή υπομνηματισμό από έναν καθόλα αυθόρμητο, πειστικό πάντως λυρισμό, όπως προκύπτει από το θέαμα της έμπρακτης εκείνης φιλότητας, η οποία αναπτύσσεται στις προσφιλείς μας παραλίες, ενώ ένα νεκρό πτώμα δίπλα στους αμέριμνους λουόμενους τονίζει ταυτοχρόνως την εγγύηση της βαρβαρότητας από την πλευρά του Κακού. Και την ολική αντίφαση, η οποία κυριαρχούσε στους πάλαι ποτέ σοβιετικούς κύκλους, όπου ιδιαιτέρως προβάλλεται, με την αναγκαία δόση σαρκασμού, η «επιμορφωτική» (sic) επίσκεψη στα μαρτυρικά Γκούλαγκ των εκατόν είκοσι επιλεγμένων συγγραφέων από τον γκουρού της τότε δημιουργικής γραφής Αλεξέι Μαξίμοβιτς Πεσκόφ, περισσότερο γνωστόν βεβαίως ως Μαξίμ Γκόρκι (1868-1936).

Κάθε στιγμή είναι ταυτόχρονα μια αρχή και ένα τέλος, μας γνέφουν οι σημαίνουσες υπάρξεις που μπαινοβγαίνουν στα ταχυ-κεφάλαια του βιβλίου. Κι εδώ η γραφή συναντά βεβαίως την πρακτική πτυχή του βουδισμού ζεν.

Έτερες εστίες ανάπτυξης συναποτελούν οι δυσκολίες, τις οποίες αντιμετωπίζουν στην πράξη οι διάφυλες σχέσεις. Δύο ενδεικτικά χωρία: «Όταν το σεξ επισημοποιείται υπερβολικά, καθαγιάζεται και αναγνωρίζεται κοινωνικά, γίνεται κομφορμισμός» (σ. 32). Και: «Ακόμη και οι προσβολές το ξέρουμε καλά, αποτελούν μέρος της γλώσσας των εραστών» (σ. 35). Η αναζήτηση όμως του ευ ζην δεν είναι μάταιη: τα Στιγμιότυπα διδάσκουν, έστω ομοιοπαθητικά ορισμένες φορές, ότι η ανανέωση, η αναβάθμιση των μέσων, των εργαλείων ζωής είναι κατά κανόνα υπόθεση ενός απερίσπαστου, ενός ενδελεχούς αναστοχασμού. Η λύση βρίσκεται μονίμως, ανιαρά μονίμως, εντός. Ό,τι εν ολίγοις υπαινίσσεται από σελίδα σε σελίδα ο πολύτροπος, ο πρωτεϊκός Κλάουντιο Μάγκρις. Κάθε στιγμή είναι ταυτόχρονα μια αρχή και ένα τέλος, μας γνέφουν οι σημαίνουσες υπάρξεις που μπαινοβγαίνουν στα ταχυ-κεφάλαια του βιβλίου. Κι εδώ η γραφή συναντά βεβαίως την πρακτική πτυχή του βουδισμού ζεν. Προτείνω να διαβαστούν τα Στιγμιότυπα ως σχόλια μιας ηρωικής φαρσοκωμωδίας, η οποία ίσως να μεταλλάξει κάποτε σε Όπερα ενός μετα-Μότσαρτ.

Σημειώνω ότι οι ορισμοί, τους οποίους παραθέτω, είναι χαρακτηριστικοί της συγκεκριμένης αναπαραστατικής πρόθεσης. Ήτοι επί λέξει ως εξής: «Ορισμένοι τόποι ενίοτε ταυτίζονται με το είναι μας, συγκροτούν τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον κόσμο. Τόποι σημαίνει τοπία, φυσικά ή οικοδομημένα από τον άνθρωπο ή μάλλον και τα δύο, η λίμνη και το μικρό σπίτι στην όχθη της είναι άρρηκτα συνδεδεμένα σ΄ ένα ποίημα του Μπρεχτ. Τόποι σημαίνει κυρίως πρόσωπα, λιγότερο ή περισσότερο οικεία ή σχεδόν άγνωστα, αλλά πάντως μάρτυρες, μολονότι μεροληπτικοί, της δικής μας ύπαρξης» (σ. 145).

magris

Ο Κλαούντιο Μάγκρις γεννήθηκε στην Τεργέστη το 1939. Είναι καθηγητής γερμανικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Τεργέστης και τακτικός συνεργάτης της εφημερίδας "Corriere della Sera". Έχει μεταφράσει στα ιταλικά Κλάιστ, Ίψεν, Σνίτσλερ, Μπύχνερ και έχει γράψει μελέτες για το έργο των Κάφκα, Μούζιλ, Χόφμανσταλ, Λούκατς, Γιόζεφ Ροτ, Ρίλκε, Σβέβο, Κανέτι, Σίνγκερ και άλλων.

 

 

Παρατηρώ επίσης ότι εισάγεται και μάλιστα εγκαίρως η γνωστή αρχή: «H ποίηση υπάρχει για να κατονομάζει τα πράγματα» (σ. 35). Πράγμα και διάβημα κειμενικό εν γένει εναρμονίζονται, συγχρονίζονται, εν τέλει ταυτίζονται στην προκειμένη περίπτωση. Ο σεβασμός δηλαδή στο εκάστοτε αντικείμενο παρατήρησης εκδηλώνεται κατά τρόπο μαθηματικό. Ο αυτισμός του υποκειμένου έχει ακυρωθεί. Και μάλιστα εκ των προτέρων. Ο Κλάουντιο Μάγκρις διδάσκει άλλη μια φορά σημειολογία της βαρύνουσας υλικότητας. Το πνευματικό είναι η κατ΄ εξοχήν απόχρωση του σωματικού τύπου. Το δε φαντασιακό εμπεριέχεται κι αυτό στις ουσίες προς μελέτη, επανεξέταση, αναδιάταξη και αναμόρφωση. Το σωματικό είναι η έδρα του ψυχισμού, της ορμής προς τη λέξη: το έτερον εν ολίγοις σώμα. Άλλωστε αντιλαμβάνομαι ότι προφανώς θα έχει υπ’ όψιν του κι εκείνος ότι «και η γλώσσα δεν είναι άυλη. Μπορεί να είναι λεπτό σώμα, αλλά είναι σώμα. Οι λέξεις συλλαμβάνονται σε όλες τις σωματικές εικόνες που αιχμαλωτίζουν το υποκείμενο» (βλ. Ζακ Λακάν, Λειτουργία και πεδίο της ομιλίας και της γλώσσας στην ψυχανάλυση, μτφρ. Νάσια Λινάρδου-Μπλανσέ και Ρεζινάλντ Μπλανσέ, εκδ. Εκκρεμές, 2005).

Οίκοθεν νοείται ότι η εμφανής ευρυμάθεια, η διαχρονική λεκτική εμπειρία, κοντολογίς η πανθομολογούμενη συγγραφική πληρότητα του Κλάουντιο Μάγκρις υποστηρίζουν σταθερά την αναβάθμιση ενός απλού χρονογραφήματος, στο οποίο θα κατέληγαν οι πλείστοι, σ’ έναν εμπεριστατωμένο πίνακα παθών. Έτσι η αρχή «τα σωστά λόγια ακούγονται από το λάθος στόμα» αντιστρέφεται: «οι σωστές λέξεις πηγάζουν από τη σωστή στοματική κοιλότητα». Συγκρατώ ότι ο διακειμενικός ιστός είναι ορατός από τις πρώτες κιόλας σελίδες της συλλογής αυτών των μικρο-κεφαλαίων βίου. Μνημονεύοντας φέρ’ ειπείν τον Σαρλ Λουί Φιλίπ, ο συγγραφέας αναφέρει πως «η αγάπη είναι ό,τι δεν έχουμε» (σ. 101). Ο υποψιασμένος βέβαια αναγνώστης θα συνεισφέρει τον προ πολλού δημόσια διατυπωμένο αφορισμό: «Έρωτας είναι να δίνεις κάτι που δεν έχεις, σε κάποιον που δεν το θέλει», όπως, ως γνωστόν, μας τον κληροδότησε επίσης ο Ζακ Λακάν.

Η μετάφραση έχει ακολουθήσει με συνέπεια το πρωτότυπο. Το έχει μεταγράψει έντιμα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).


ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

«Ο θάνατος είναι ένας από τους προφανείς κινδύνους του επαγγέλματος του ζην. Όπως είπε ένας Πολωνός συγγραφέας, ο Στανίσλαβ Λετς –τον οποίο ο ταβερνιάρης δεν έχει διαβάσει, αλλά σίγουρα θα συμφωνούσε απόλυτα μαζί του, χωρίς να το ξέρει– , το ζην είναι σε κάθε περίπτωση επικίνδυνο και όποιος ζει πεθαίνει [. . .] Πολλές φορές η σκληρή αδικία και η έλλειψη ανθρωπιάς έχουν έντονες και πικρά κωμικές απηχήσεις, κυρίως όταν ενδύονται μ’ έναν φαινομενικά αποστειρωμένο και λειτουργικό ορθολογισμό. Αυτός ο ορθολογισμός όμως αποδεικνύεται στην πραγματικότητα σφοδρά παράλογος˙ είναι μια κοροϊδία, μια παρωδία της ζωής και των αιτίων της, που παραμορφώνει το πρόσωπο του ανθρώπου προσδίδοντάς του μια γκροτέσκα γκριμάτσα, μεταμορφώνοντάς το σ’ ένα από κείνα τα προσωπεία που προκαλούν τρόμο και συγχρόνως γέλιο[. . . ] πρόκειται για μια καλοπροαίρετη λογοκρισία, υποκινούμενη από την έγνοια να μην αναστατωθούν οι πολιτισμικές και θρησκευτικές μειονότητες. Η λογοκρισία είναι, κατά βάθος, πάντα καλοπροαίρετη: θέλει να προστατεύσει την ηθική, την πατρίδα, την οικογένεια, τους θεσμούς, την τάξη, την κοινωνία, την πρόοδο, τα μικρά παιδιά, την υγεία». 


Στιγμιότυπα
Κλάουντιο Μάγκρις
Μτφρ. Μαρία Σπυριδοπούλου
Καστανιώτης 2020
Σελ. 160, τιμή εκδότη €14,00

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ CLAUDIO MAGRIS


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φένιτσκα, της Λου Αντρέας-Σαλομέ

Φένιτσκα, της Λου Αντρέας-Σαλομέ

Για τη νουβέλα της Lou Andreas-Salomé «Φένιτσκα» (μτφρ. Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Πανεπιστημίου Αθηνών, εκδ. Σοκόλη). Κεντρική εικόνα: Η Lou Andreas-Salomé, ο Paul Rée και ο Friedrich Nietzsche, φωτογραφημένοι το 1882.

Της Έλενας Χουζούρη

...
Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, του Γουίλιαμ Μέλβιν Κέλι

Για το μυθιστόρημα του William M. Kelley «Ένας διαφορετικός τυμπανιστής» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Καθαριστήριο στην οδό Φίλμορ, στο Χάρλεμ τη δεκαετία του '50. David Johnson/Harlem of the West©

Του Διονύση Μαρίνου

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Για το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος), μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς στην Αμερική του 19ου αιώνα και νωρίτερα.  

Του Νίκου Ξένιου

Ο Χορευτής του Νερού ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τάσος Λειβαδίτης: «...ἔζησε στὰ σύνορα μιᾶς ἀκαθόριστης ἡλικίας»

Τάσος Λειβαδίτης: «...ἔζησε στὰ σύνορα μιᾶς ἀκαθόριστης ἡλικίας»

Μια μέρα σαν σήμερα, 20 Απριλίου 1922, γεννήθηκε στην Αθήνα ο ποιητής Τάσος Λειβαδίτης. Τον έχουν αποκαλέσει ποιητή του έρωτα και της επανάστασης, έναν μοντέρνο κομμουνιστή. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ήταν Μεγάλο Σάββατο όταν γεννήθηκε το πέμπτο παιδί τ...

Διαβάζοντας με τη Μαρία Παπαφωτίου

Διαβάζοντας με τη Μαρία Παπαφωτίου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Η ηθοποιός Μαρία Παπαφωτίου απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Σάμιουελ Χάντινγκτον: «...η παρακμή ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη»

Σάμιουελ Χάντινγκτον: «...η παρακμή ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη»

Μια μέρα σαν σήμερα, 18 Απριλίου 1927, γεννήθηκε ο πολιτικός επιστήμονας Σάμιουελ Χάντινγκτον. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο συγγραφέας του πολυσυζητημένου βιβλίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ευσταθίας Ματζαρίδου «Φτερά στο τσιμέντο», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[…] Τις ώρες που αυτοί κοιμούνται, αν εξαιρέσω, το ροχαλητό το...

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ