alt

Για το μυθιστόρημα του Albert Cohen «Σολάλ» (μτφρ. – σημ. – επίμ.: Οντέτ Βαρών-Βασάρ, εκδ. Εξάντας)

Της Νίκης Κώτσιου

Εξέχουσα μορφή των γαλλικών γραμμάτων, ο ελληνοεβραϊκής καταγωγής Αλμπέρ Κοέν (1895-1981) που έλαβε τελικά ελβετική υπηκοότητα, έγραψε μόνο στα γαλλικά παραδίδοντας σπουδαίο έργο με καίρια συμβολή στη διερεύνηση της εβραϊκότητας ως φυλετικής ταυτότητας και ευρύτερης κοσμοαντίληψης. Αποτυπώνοντας ανάγλυφα τη μεσογειακή, εβραϊκή κουλτούρα μέσα στη γαλλόφωνη λογοτεχνία επιβάλλει και επικυρώνει την εβραϊκή παρουσία με τον πιο εμπνευσμένο και αριστοτεχνικό τρόπο μέσ' από έργα, που εγγράφονται στο πάνθεον των κλασικών. Γεννημένος στην Κέρκυρα από εβραίους γονείς, διατηρεί μνήμες από την ανθρωπογεωγραφία και το ελληνικό τοπίο, που όμως η λογοτεχνική του φαντασία μετουσιώνει σε μια άλλης τάξεως πραγματικότητα. Η κοινότητα των σεφαραδιτών εβραίων, με την ιδιομορφία της ξεχωριστής κουλτούρας και κοσμοθέασης, κατέχει περίοπτη θέση στη λογοτεχνία του και είναι η σταθερά που επανέρχεται στη γραφή του.

Γεννημένος στην Κέρκυρα από εβραίους γονείς, διατηρεί μνήμες από την ανθρωπογεωγραφία και το ελληνικό τοπίο, που όμως η λογοτεχνική του φαντασία μετουσιώνει σε μια άλλης τάξεως πραγματικότητα. Η κοινότητα των σεφαραδιτών εβραίων, με την ιδιομορφία της ξεχωριστής κουλτούρας και κοσμοθέασης, κατέχει περίοπτη θέση στη λογοτεχνία του και είναι η σταθερά που επανέρχεται στη γραφή του.

Στο Σολάλ (1930), που ανήκει στα μείζονα έργα του Κοέν κι ένα μέρος του εξελίσσεται στην Κεφαλονιά, αυτή η κοινότητα δίνει τον τόνο και παρεμβαίνει σε κρίσιμες στιγμές κατευθύνοντας την τροπή της ιστορίας. Εμβληματικές παρουσίες είναι οι πέντε θείοι του πρωταγωνιστή, επονομαζόμενοι σκωπτικά και Γενναίοι, που συμπυκνώνουν και αποκρυσταλλώνουν πάνω τους τον πολυσχιδή εβραίο της διασποράς, έναν τύπο που αποδίδεται από τον συγγραφέα με σπαρταριστές σατιρικές πινελιές αλλά και με άφθονη στοργή. Οι Γενναίοι, μέσ' από τις αντιφάσεις και τις πολύπτυχες προσωπικότητές τους, αποτυπώνουν κωμικά το στερεότυπο του εβραίου και ισοφαρίζουν με τα εξωφρενικά καμώματά τους το υπερβολικό δράμα της πλοκής χαρίζοντας ένα αίσθημα ισορροπίας.

Γιος του ραβίνου της Κεφαλονιάς, ο πρωταγωνιστής Σολάλ είναι ένα νεαρό αγόρι που προκαλεί αίσθηση με την ομορφιά και την εξυπνάδα του. Σε ηλικία μόλις 16 ετών γοητεύει τη γυναίκα του Γάλλου πρόξενου και διαφεύγει μαζί της στην Ιταλία. Από κει και πέρα, ανοίγεται μπροστά του ο δρόμος για τη δύση και για την κατάκτησή της, «έξω από το πλαίσιο της εβραϊκής κοινότητας, υπερβαίνοντας το φραγμό και την επιταγή της ενδογαμίας». Ταγμένος στην περιπέτεια και την περιπλάνηση, ο Σολάλ ερωτεύεται παράφορα και αχαλίνωτα προκαλώντας πάθη και σκάνδαλα. Δίνεται στον έρωτα ολόψυχα και μετέχει σε μια ερωτική οδύσσεια γεμάτη ένταση. Οι αριστοκράτισσες ερωμένες του, όλες ευρωπαίες, έχουν πρόσβαση σε υψηλά κλιμάκια εξουσίας και τον οδηγούν σε αξιώματα και τιμές. Ο Σολάλ δε διστάζει να αφεθεί στον έρωτα. Ερωτεύεται σα να μην υπάρχει αύριο και δεν αναγνωρίζει όρια κι απαγορεύσεις. Οι παραφορές του είναι παροιμιώδεις και οι αβρές ερωμένες παρασύρονται μαζί του σε μια δίνη πρωτόγνωρων συγκινήσεων. Μεγάλης έντασης αλλά μάλλλον σύντομης διάρκειας, τα θυελλώδη αυτά αισθήματα κάποια στιγμή υποχωρούν για να αναζωπυρωθούν και πάλι στη συνέχεια με κάποια άλλη αφορμή. Με την ορμή που τον διακρίνει, ο Σολάλ γίνεται, στο μεταξύ, βουλευτής και μετέπειτα υπουργός αλλά παράλληλα βιώνει έναν εσωτερικό διχασμό, που τον σπαράσσει.

Καθώς ωριμάζει, αρχίζει να τον απασχολεί όλο και περισσότερο η μοίρα του κατατρεγμένου του λαού, που αυτός, πολιτογραφημένος ευρωπαίος πια, έχει απαρνηθεί. Η επεισοδιακή επίσκεψη των θείων του από τη μακρινή Κεφαλονιά των παιδικών του χρόνων αναζωπυρώνει το εβραϊκό στοιχείο μέσα του και τον οδηγεί σε μια ριζική αναθεώρηση της μέχρι τότε στάσης του. Οι εβραϊκές καταβολές του, που απωθούσε και ξεχνούσε, γίνονται αίφνης ο πιο καίριος προβληματισμός του και τον προσανατολίζουν σε μια καινούρια αυτοσυνείδηση. Αυτό που προέχει πια είναι να διασώσει τον εβραϊκό του πυρήνα και να περιφρουρήσει αυτήν την αρχέγονη ταυτότητα, που του δίνει υπόσταση.

alt
Ο Αλμπέρ Κοέν γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1895. Το
1914 πηγαίνει στη Γενεύη για να παρακολουθήσει
σπουδές νομικής και φιλολογίας. Το 1919 αποκτά την
ελβετική υπηκοότητα. Με την κήρυξη του Β' Παγκοσμίου
Πολέμου καταφεύγει στο Μπορντό και στη συνέχεια
στο Λονδίνο. Εκ μέρους της «Εβραϊκής Επιτροπής για
την Παλαιστίνη» του ανατίθεται να αναλάβει την
επικοινωνία με τους εκπροσώπους των εξόριστων
εβραϊκών κοινοτήτων. Το 1947 επιστρέφει στη Γενεύη
και λίγα χρόνια αργότερα (το 1957), αρνείται να
αναλάβει τη θέση του πρέσβη του Ισραήλ για να
αφοσιωθεί στο συγγραφικό του έργο. Tο πρώτο του
βιβλίο εκδίδεται από τις εκδόσεις Gallimard, εμφανίζεται
στην εκπομπή του Bernard Pivot στην τηλεόραση και
το περιοδικό «Magazine Litteraire» του αφιερώνει
το εξώφυλλο ενός τεύχους του. Πεθαίνει στη Γενεύη
στις 17 Οκτωβρίου 1981.


Στην πορεία του προς την κατάκτηση της κορυφής, ο Σολάλ έδειξε τόλμη και αποφασιστικότητα. Η αναμφίβολη ευφυία του και το επικοινωνιακό του ταλέντο έπαιξαν ρόλο στην αναρρίχησή του, ενώ οι παθιασμένοι έρωτες του έδωσαν την αναγκαία προωθητική δύναμη και το καύσιμο για να προχωρήσει άφοβα προς τον σκοπό του. Οι γυναίκες που συνάντησε, του παρείχαν απλόχερα αγάπη και αποδοχή, μολονότι ήταν ένας ξένος, και τον έκαναν κοινωνό, μέτοχο και τέκνο της δυτικής κουλτούρας, που πάντα θαύμαζε από τη θέση του «άλλου».

Ωστόσο, η βαριά μοίρα της εβραϊκότητας ποτέ δεν σβήνει από μέσα του και από ένα σημείο και μετά, γίνεται η μόνιμη έγνοια του. Η διαχείριση μιας ταυτότητας με αντιθετικά και συγκρουόμενα στοιχεία είναι η πρόκληση που θέτει σε δοκιμασία την προσωπικότητα του Σολάλ. Απέναντι στον λαό του νιώθει ενίοτε ένοχος ή υπόλογος και προσπαθεί να αντισταθμίσει με προσφορές και παροχές. Απέναντι στους συγγενείς του, που είναι περήφανοι και ακραιφνείς εβραίοι («καλά εγκατεστημένοι μέσα στην ταυτότητά τους, δίχως καμία διάθεση να την αμφισβητήσουν»), νιώθει ανάμεικτα αισθήματα, ντροπής αλλά και τρυφερότητας. Αισθάνεται πως κατά καιρούς τον εκθέτουν με τα αλλόκοτα φερσίματά τους αλλά και δεν παύει να τους τιμά και να τους γνοιάζεται με γνήσιο ενδιαφέρον. Η μοίρα του τον τοποθετεί στο επίκεντρο μιας συνειδησιακής σύγκρουσης, απ' την οποία προσπαθεί να βγει αλώβητος. Ο Σολάλ δεν πιστεύει στον θεό αλλά θαυμάζει και σέβεται βαθιά τα ηθικά ερείσματα του εβραϊκού θρησκευτικού νόμου. Για τους συμπατριώτες του, είναι μια περίπου μεσσιανική παρουσία και φέρει το σημάδι της δωρεάς αλλά ο ίδιος αρνείται να επωμιστεί έναν τέτοιο ρόλο και παραμένει πάντα συγκρατημένος και γειωμένος, μακριά από προσδοκίες που τον αφήνουν αδιάφορο.

Αριστουργηματική η μετάφραση της Οντέτ Βαρών-Βασάρ, αναδεικνύει με λεπτότητα ακόμα και τις πιο αδιόρατες αποχρώσεις φτιάχνοντας ένα πλούσιο και εύχυμο κείμενο.

Το ύφος του κειμένου σφύζει κι αυτό από τη ζωτική δύναμη που χαρακτηρίζει τον πρωταγωνιστή. Κατά τόπους γίνεται ζωηρά λυρικό, απροσχημάτιστα ποιητικό κι ενθουσιώδες, με εξάρσεις που το κάνουν γνήσια απολαυστικό. Εκεί όπου εμπλέκονται οι θείοι του Σολάλ, οι σκηνές είναι ακραιφνώς κωμικές, ποικιλμένες με γκροτέσκα στοιχεία, που δίνουν και μια άλλη, εντελώς απρόβλεπτη διάσταση. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκτεταμένοι εσωτερικοί μονόλογοι των προσώπων σε στιγμές φόρτισης, όπου αποδίδεται ανάγλυφα η ένταση και η πίεση μέσ' από χειμαρρώδεις, ονειρικές ροές λόγου, που παρασύρουν στο διάβα τους απροσδόκητα κομμάτια και ξέφτια, αποσπασμένα από το ασυνείδητο.

Αριστουργηματική η μετάφραση της Οντέτ Βαρών-Βασάρ, αναδεικνύει με λεπτότητα ακόμα και τις πιο αδιόρατες αποχρώσεις φτιάχνοντας ένα πλούσιο και εύχυμο κείμενο. Εκτενές και προσεγμένο το επίμετρο της μεταφράστριας προσανατολίζει τον αναγνώστη στο κοενικό έργο και προσφέρει ερμηνευτικά κλειδιά.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.


altΣολάλ
Albert Cohen
Μτφρ. Οντέτ Βαρών-Βασάρ
Εξάντας 2019
Σελ. 602, τιμή εκδότη €22,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ALBERT COHEN

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

 Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ. Σταύρος Ζουµπουλάκης. Η τρίτη εκδήλωση έχει τίτλο «Κορνήλι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ