alt

Για το μυθιστόρημα του Albert Cohen «Σολάλ» (μτφρ. – σημ. – επίμ.: Οντέτ Βαρών-Βασάρ, εκδ. Εξάντας)

Της Νίκης Κώτσιου

Εξέχουσα μορφή των γαλλικών γραμμάτων, ο ελληνοεβραϊκής καταγωγής Αλμπέρ Κοέν (1895-1981) που έλαβε τελικά ελβετική υπηκοότητα, έγραψε μόνο στα γαλλικά παραδίδοντας σπουδαίο έργο με καίρια συμβολή στη διερεύνηση της εβραϊκότητας ως φυλετικής ταυτότητας και ευρύτερης κοσμοαντίληψης. Αποτυπώνοντας ανάγλυφα τη μεσογειακή, εβραϊκή κουλτούρα μέσα στη γαλλόφωνη λογοτεχνία επιβάλλει και επικυρώνει την εβραϊκή παρουσία με τον πιο εμπνευσμένο και αριστοτεχνικό τρόπο μέσ' από έργα, που εγγράφονται στο πάνθεον των κλασικών. Γεννημένος στην Κέρκυρα από εβραίους γονείς, διατηρεί μνήμες από την ανθρωπογεωγραφία και το ελληνικό τοπίο, που όμως η λογοτεχνική του φαντασία μετουσιώνει σε μια άλλης τάξεως πραγματικότητα. Η κοινότητα των σεφαραδιτών εβραίων, με την ιδιομορφία της ξεχωριστής κουλτούρας και κοσμοθέασης, κατέχει περίοπτη θέση στη λογοτεχνία του και είναι η σταθερά που επανέρχεται στη γραφή του.

Γεννημένος στην Κέρκυρα από εβραίους γονείς, διατηρεί μνήμες από την ανθρωπογεωγραφία και το ελληνικό τοπίο, που όμως η λογοτεχνική του φαντασία μετουσιώνει σε μια άλλης τάξεως πραγματικότητα. Η κοινότητα των σεφαραδιτών εβραίων, με την ιδιομορφία της ξεχωριστής κουλτούρας και κοσμοθέασης, κατέχει περίοπτη θέση στη λογοτεχνία του και είναι η σταθερά που επανέρχεται στη γραφή του.

Στο Σολάλ (1930), που ανήκει στα μείζονα έργα του Κοέν κι ένα μέρος του εξελίσσεται στην Κεφαλονιά, αυτή η κοινότητα δίνει τον τόνο και παρεμβαίνει σε κρίσιμες στιγμές κατευθύνοντας την τροπή της ιστορίας. Εμβληματικές παρουσίες είναι οι πέντε θείοι του πρωταγωνιστή, επονομαζόμενοι σκωπτικά και Γενναίοι, που συμπυκνώνουν και αποκρυσταλλώνουν πάνω τους τον πολυσχιδή εβραίο της διασποράς, έναν τύπο που αποδίδεται από τον συγγραφέα με σπαρταριστές σατιρικές πινελιές αλλά και με άφθονη στοργή. Οι Γενναίοι, μέσ' από τις αντιφάσεις και τις πολύπτυχες προσωπικότητές τους, αποτυπώνουν κωμικά το στερεότυπο του εβραίου και ισοφαρίζουν με τα εξωφρενικά καμώματά τους το υπερβολικό δράμα της πλοκής χαρίζοντας ένα αίσθημα ισορροπίας.

Γιος του ραβίνου της Κεφαλονιάς, ο πρωταγωνιστής Σολάλ είναι ένα νεαρό αγόρι που προκαλεί αίσθηση με την ομορφιά και την εξυπνάδα του. Σε ηλικία μόλις 16 ετών γοητεύει τη γυναίκα του Γάλλου πρόξενου και διαφεύγει μαζί της στην Ιταλία. Από κει και πέρα, ανοίγεται μπροστά του ο δρόμος για τη δύση και για την κατάκτησή της, «έξω από το πλαίσιο της εβραϊκής κοινότητας, υπερβαίνοντας το φραγμό και την επιταγή της ενδογαμίας». Ταγμένος στην περιπέτεια και την περιπλάνηση, ο Σολάλ ερωτεύεται παράφορα και αχαλίνωτα προκαλώντας πάθη και σκάνδαλα. Δίνεται στον έρωτα ολόψυχα και μετέχει σε μια ερωτική οδύσσεια γεμάτη ένταση. Οι αριστοκράτισσες ερωμένες του, όλες ευρωπαίες, έχουν πρόσβαση σε υψηλά κλιμάκια εξουσίας και τον οδηγούν σε αξιώματα και τιμές. Ο Σολάλ δε διστάζει να αφεθεί στον έρωτα. Ερωτεύεται σα να μην υπάρχει αύριο και δεν αναγνωρίζει όρια κι απαγορεύσεις. Οι παραφορές του είναι παροιμιώδεις και οι αβρές ερωμένες παρασύρονται μαζί του σε μια δίνη πρωτόγνωρων συγκινήσεων. Μεγάλης έντασης αλλά μάλλλον σύντομης διάρκειας, τα θυελλώδη αυτά αισθήματα κάποια στιγμή υποχωρούν για να αναζωπυρωθούν και πάλι στη συνέχεια με κάποια άλλη αφορμή. Με την ορμή που τον διακρίνει, ο Σολάλ γίνεται, στο μεταξύ, βουλευτής και μετέπειτα υπουργός αλλά παράλληλα βιώνει έναν εσωτερικό διχασμό, που τον σπαράσσει.

Καθώς ωριμάζει, αρχίζει να τον απασχολεί όλο και περισσότερο η μοίρα του κατατρεγμένου του λαού, που αυτός, πολιτογραφημένος ευρωπαίος πια, έχει απαρνηθεί. Η επεισοδιακή επίσκεψη των θείων του από τη μακρινή Κεφαλονιά των παιδικών του χρόνων αναζωπυρώνει το εβραϊκό στοιχείο μέσα του και τον οδηγεί σε μια ριζική αναθεώρηση της μέχρι τότε στάσης του. Οι εβραϊκές καταβολές του, που απωθούσε και ξεχνούσε, γίνονται αίφνης ο πιο καίριος προβληματισμός του και τον προσανατολίζουν σε μια καινούρια αυτοσυνείδηση. Αυτό που προέχει πια είναι να διασώσει τον εβραϊκό του πυρήνα και να περιφρουρήσει αυτήν την αρχέγονη ταυτότητα, που του δίνει υπόσταση.

alt
Ο Αλμπέρ Κοέν γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1895. Το
1914 πηγαίνει στη Γενεύη για να παρακολουθήσει
σπουδές νομικής και φιλολογίας. Το 1919 αποκτά την
ελβετική υπηκοότητα. Με την κήρυξη του Β' Παγκοσμίου
Πολέμου καταφεύγει στο Μπορντό και στη συνέχεια
στο Λονδίνο. Εκ μέρους της «Εβραϊκής Επιτροπής για
την Παλαιστίνη» του ανατίθεται να αναλάβει την
επικοινωνία με τους εκπροσώπους των εξόριστων
εβραϊκών κοινοτήτων. Το 1947 επιστρέφει στη Γενεύη
και λίγα χρόνια αργότερα (το 1957), αρνείται να
αναλάβει τη θέση του πρέσβη του Ισραήλ για να
αφοσιωθεί στο συγγραφικό του έργο. Tο πρώτο του
βιβλίο εκδίδεται από τις εκδόσεις Gallimard, εμφανίζεται
στην εκπομπή του Bernard Pivot στην τηλεόραση και
το περιοδικό «Magazine Litteraire» του αφιερώνει
το εξώφυλλο ενός τεύχους του. Πεθαίνει στη Γενεύη
στις 17 Οκτωβρίου 1981.


Στην πορεία του προς την κατάκτηση της κορυφής, ο Σολάλ έδειξε τόλμη και αποφασιστικότητα. Η αναμφίβολη ευφυία του και το επικοινωνιακό του ταλέντο έπαιξαν ρόλο στην αναρρίχησή του, ενώ οι παθιασμένοι έρωτες του έδωσαν την αναγκαία προωθητική δύναμη και το καύσιμο για να προχωρήσει άφοβα προς τον σκοπό του. Οι γυναίκες που συνάντησε, του παρείχαν απλόχερα αγάπη και αποδοχή, μολονότι ήταν ένας ξένος, και τον έκαναν κοινωνό, μέτοχο και τέκνο της δυτικής κουλτούρας, που πάντα θαύμαζε από τη θέση του «άλλου».

Ωστόσο, η βαριά μοίρα της εβραϊκότητας ποτέ δεν σβήνει από μέσα του και από ένα σημείο και μετά, γίνεται η μόνιμη έγνοια του. Η διαχείριση μιας ταυτότητας με αντιθετικά και συγκρουόμενα στοιχεία είναι η πρόκληση που θέτει σε δοκιμασία την προσωπικότητα του Σολάλ. Απέναντι στον λαό του νιώθει ενίοτε ένοχος ή υπόλογος και προσπαθεί να αντισταθμίσει με προσφορές και παροχές. Απέναντι στους συγγενείς του, που είναι περήφανοι και ακραιφνείς εβραίοι («καλά εγκατεστημένοι μέσα στην ταυτότητά τους, δίχως καμία διάθεση να την αμφισβητήσουν»), νιώθει ανάμεικτα αισθήματα, ντροπής αλλά και τρυφερότητας. Αισθάνεται πως κατά καιρούς τον εκθέτουν με τα αλλόκοτα φερσίματά τους αλλά και δεν παύει να τους τιμά και να τους γνοιάζεται με γνήσιο ενδιαφέρον. Η μοίρα του τον τοποθετεί στο επίκεντρο μιας συνειδησιακής σύγκρουσης, απ' την οποία προσπαθεί να βγει αλώβητος. Ο Σολάλ δεν πιστεύει στον θεό αλλά θαυμάζει και σέβεται βαθιά τα ηθικά ερείσματα του εβραϊκού θρησκευτικού νόμου. Για τους συμπατριώτες του, είναι μια περίπου μεσσιανική παρουσία και φέρει το σημάδι της δωρεάς αλλά ο ίδιος αρνείται να επωμιστεί έναν τέτοιο ρόλο και παραμένει πάντα συγκρατημένος και γειωμένος, μακριά από προσδοκίες που τον αφήνουν αδιάφορο.

Αριστουργηματική η μετάφραση της Οντέτ Βαρών-Βασάρ, αναδεικνύει με λεπτότητα ακόμα και τις πιο αδιόρατες αποχρώσεις φτιάχνοντας ένα πλούσιο και εύχυμο κείμενο.

Το ύφος του κειμένου σφύζει κι αυτό από τη ζωτική δύναμη που χαρακτηρίζει τον πρωταγωνιστή. Κατά τόπους γίνεται ζωηρά λυρικό, απροσχημάτιστα ποιητικό κι ενθουσιώδες, με εξάρσεις που το κάνουν γνήσια απολαυστικό. Εκεί όπου εμπλέκονται οι θείοι του Σολάλ, οι σκηνές είναι ακραιφνώς κωμικές, ποικιλμένες με γκροτέσκα στοιχεία, που δίνουν και μια άλλη, εντελώς απρόβλεπτη διάσταση. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκτεταμένοι εσωτερικοί μονόλογοι των προσώπων σε στιγμές φόρτισης, όπου αποδίδεται ανάγλυφα η ένταση και η πίεση μέσ' από χειμαρρώδεις, ονειρικές ροές λόγου, που παρασύρουν στο διάβα τους απροσδόκητα κομμάτια και ξέφτια, αποσπασμένα από το ασυνείδητο.

Αριστουργηματική η μετάφραση της Οντέτ Βαρών-Βασάρ, αναδεικνύει με λεπτότητα ακόμα και τις πιο αδιόρατες αποχρώσεις φτιάχνοντας ένα πλούσιο και εύχυμο κείμενο. Εκτενές και προσεγμένο το επίμετρο της μεταφράστριας προσανατολίζει τον αναγνώστη στο κοενικό έργο και προσφέρει ερμηνευτικά κλειδιά.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.


altΣολάλ
Albert Cohen
Μτφρ. Οντέτ Βαρών-Βασάρ
Εξάντας 2019
Σελ. 602, τιμή εκδότη €22,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ALBERT COHEN

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

Για το 34ο βιβλίο της εμβληματικής σειράς «Orbis Literæ», το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Ογούζ Ατάι [Oğuz Atay] «Αποσυνάγωγοι» (μτφρ. Νίκη Σταυρίδη, απόδοση ποιητικών τμημάτων: Δημήτρης Μαύρος, επίμετρο: Βασίλης Φ. Δρόλιας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ