Yiddishland 700

Για το μυθιστόρημα του Isaac Bashevis Singer «Σώσα» (μτφρ. Μιχάλης Πάγκαλος, εκδ. Κίχλη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Κάποτε είπα σε κάποιον που μου έπαιρνε συνέντευξη ότι οι περισσότεροι σπουδαίοι συγγραφείς έχουν μια περίεργη παιδιάστικη έκφραση στο πρόσωπό τους, κι ότι αυτό είναι ακόμα πιο έντονο σ’ όσους γράφουν φανταστικό. Είναι πιο φανερό, ίσως, στο πρόσωπο του Ρέι Μπράντμπερι, που διατηρεί πολύ έντονα την όψη του αγοριού που υπήρξε κάποτε στο Ιλινόις – το πρόσωπό του έχει ακόμη αυτή την απροσδιόριστη έκφραση, παρά τα εξήντα και βάλε χρόνια του, τα γκρίζα του μαλλιά και τα χοντρά γυαλιά του. Ο Ρόμπερτ Μπλοχ έχει πρόσωπο φαρσέρ της έκτης, του Κλόουν της Τάξης, ξέρετε, αν κι έχει περάσει τα εξήντα (πόσο, ούτε θα τολμούσα να μαντέψω, γιατί μπορεί να έστελνε τον Νόρμαν Μπέιτς να με κανονίσει)· είναι το πρόσωπο του πιτσιρικά που κάθεται στη γαλαρία στην τάξη –τουλάχιστον ώσπου να τον βάλει ο δάσκαλος μπροστά, κάτι που συνήθως δεν αργεί να συμβεί– και κάνει τσιριχτούς ήχους πάνω στο θρανίο με τις χούφτες του. Ο Χάρλαν Έλισον έχει πρόσωπο σκληρού πιτσιρικά της φτωχογειτονιάς, με αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε τις πιο πολλές φορές να είναι καλός, αλλά ικανός παρ’ όλα αυτά να σε γαμήσει άμα του τη φέρεις.

»Ίσως όμως η έκφραση που προσπαθώ να περιγράψω (ή κάπως να τη δείξω, γιατί στην πραγματικότητα είναι αδύνατον να την περιγράψεις) είναι πιο φανερή στο πρόσωπο του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, που, ενώ θεωρείται “σοβαρός” λογοτέχνης από το κριτικό κατεστημένο, έχει αφιερώσει ένα μεγάλο μέρος της σταδιοδρομίας του στην απαρίθμηση διαβόλων, αγγέλων, δαιμόνων και ντιμπούκ. Πιάστε ένα βιβλίο του Σίνγκερ και ρίξτε μια καλή ματιά στη φωτογραφία του συγγραφέα (μπορείτε επίσης να διαβάσετε το βιβλίο όταν τελειώσετε με το κοίταγμα της φωτογραφίας του, εντάξει;). Είναι το πρόσωπο ενός γέρου, αλλά αυτό είναι μια επιφάνεια τόσο λεπτή που από μέσα της θα μπορούσες να διαβάσεις εφημερίδα. Το αγόρι είναι αποκάτω, αποτυπωμένο πολύ καθαρά στη φυσιογνωμία του. Στα μάτια του κυρίως, που είναι νεανικά και διαυγή».

Τάδε έφη Στήβεν Κινγκ στον Μακάβριο χορό, το βιβλίο του για το «φανταστικό» από το 1950 ως το ’80, και να δυο κουβέντες του ίδιου του Σίνγκερ για την τέχνη του, παρμένες από την έξοχα μεταφρασμένη και υπομνηματισμένη Σώσα, από το επίμετρο του μεταφραστή Μιχάλη Πάγκαλου:

«Γιατί δεν βυθίζουν το βλέμμα τους [οι μοντερνιστές συγγραφείς] στον ανθρώπινο ωκεανό που τους περιβάλλει και που αναδεύεται από εκατομμύρια ιστορίες και πράγματα εντελώς νέα; Αυτός είναι ο τόπος από όπου αντλώ τις εμπειρίες μου: το εργαστήριο της ανθρωπότητας και όχι ένα κομμάτι χαρτί […] Αυτός που δεν ενδιαφέρεται παρά μόνο για το ύφος του δεν ανακαλύπτει τίποτε. Το χρυσωρυχείο του αληθινού συγγραφέα είναι ο εξωτερικός κόσμος, με τους μετασχηματισμούς του, τις περιπλοκές του, τα τόσο ετερόκλητα πρόσωπά του, τους ανθρώπους με τα πάθη, τις τρέλες, τα λάθη, τις ελπίδες και τις απογοητεύσεις τους, προπαντός στο ζήτημα του έρωτα. Ο Τολστόι, ο Ντοστογιέφσκι, ο Μπαλζάκ, ο Ντίκενς και ο Γκόγκολ δεν περνούσαν τον χρόνο τους γράφοντας για τον εαυτό τους».

alt
Ο Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ γεννήθηκε το 1902 στο
Leoncin της Πολωνίας, από πατέρα ραββίνο και μάνα
κόρη ραββίνου. Το 1935 μετανάστευσε στην Αμερική,
όπου και έζησε μέχρι το θάνατό του, το 1991. Το 1978
τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Έγραψε
μυθιστορήματα, διηγήματα και παιδικά βιβλία.
Όλο το έργο του είναι γραμμένο στα γίντις.





Τι ’ναι λοιπόν ο Μπάσεβις Σίνγκερ; Η απάντηση είναι η πιο απλή και η πιο σπουδαία που μπορεί κάποιος να δώσει μιλώντας για έναν συγγραφέα. Πάνω απ’ όλα είναι ένας παραμυθάς· το αποδεικνύει σε κάθε του βιβλίο, και σε τούτη δω τη Σώσα περίτρανα. Είναι μια ιστορία που διηγείται αυτό το «αγόρι αποκάτω», ζωντανεύοντας έναν κόσμο χαμένο πια, σε μια γλώσσα που πλέον ουσιαστικά δεν μιλιέται: την εβραϊκή κοινότητα της Βαρσοβίας πριν από τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, με τον θάνατο να πλανιέται ήδη αποπάνω, γράφοντας στα γίντις, γιατί «η παγκόσμια ιστορία είναι ένα βιβλίο που δεν μπορούμε να το διαβάσουμε παρά μόνο προχωρώντας προς τα εμπρός», λέει ο Άρελε, ο φέρελπις συγγραφέας στο μυθιστόρημα, αναπτύσσοντας μια τρελή θεωρία του στην αγαπημένη του τη Σώσα· «όμως ό,τι υπήρξε κάποτε ζει ακόμα. Η Ύππε ζούσε ακόμα κάπου. Οι κότες, οι χήνες και οι πάπιες που έσφαζαν κάθε μέρα οι σφαγείς στην Αγορά του Γιάνας συνέχιζαν να ζουν, να κακαρίζουν, να πεταρίζουν και να κρώζουν στις άλλες σελίδες του βιβλίου – τις δεξιές σελίδες, εφόσον το παγκόσμιο βιβλίο ήταν γραμμένο στα γίντις, που διαβάζονται από τα δεξιά προς τα αριστερά». 

Τα σχεδόν νεκρά γίντις είναι λοιπόν η μόνη γλώσσα που μπορεί να ζωντανέψει τούτον τον νεκρό κόσμο, και στο κέντρο του, αθώα ψυχή του, είναι η ίδια η Σώσα, η γυναίκα που ’χει μείνει παιδί, που δεν μπορεί να κάνει παιδιά γιατί είναι «στενή», που παίζει με τις σκιές και μιλάει με τους νεκρούς, και οι άλλοι τη νομίζουν για καθυστερημένη γιατί έχει κάθε λογής παιδιάστικες απορίες, σαν να μην μπορεί να καταλάβει ως και τα στοιχειώδη από τον κόσμο των ενηλίκων. Η Σώσα, και η βαθιά παιδιόθεν αγάπη της για τον Άρελε, στέκει άδολη στο κέντρο της ιστορίας, και γύρω από τ’ αντρόγυνο ξεπηδά ολοζώντανος ένας μικρόκοσμος: η Μπάσελε η μητέρα της Σώσας, η ηθοποιός Μπέττυ Σλόνιμ κι ο Σαμ ο πλούσιος εραστής της, ο ηδονιστής διανοούμενος Φάιτελτσον, η κομμουνίστρια Ντόρα Στόλνιτς… Και μ’ όση είναι η αγάπη της Σώσας για τον Άρελε, με άλλη τόση ζωντανεύει ο Σίνγκερ κάθε λεπτομέρεια τούτου του κόσμου, γιατί είναι αυτός του αλλοτινού αγοριού, ο μόνος εντέλει που μετρά. Δρόμοι, επαγγέλματα, τελετές, φαγητά, ρούχα, γιορτές, αναγνώσματα… Κι όσο για τους διαβόλους, τους αγγέλους, τους δαίμονες, τα ντιμπούκ, που λέει ο Κινγκ μιλώντας για τον Σίνγκερ; Κι ας είναι η Σώσα ένα ας πούμε ρεαλιστικό μυθιστόρημα, είναι γεμάτη δεκάδες τέτοιες ιστορίες. Να μία:

«Θυμήθηκα μια ιστορία που είχα ακούσει παιδί από τη μητέρα μου για μια ομάδα κακών πνευμάτων που κατέλαβε ένα χωριό και έφερε τα πάνω κάτω. Ο νερουλάς έγινε ραββίνος, ο ραββίνος φύλακας των δημόσιων λουτρών, ο αλογοκλέφτης γραφιάς, ο γραφιάς αγωγιάτης. Ένα τελώνιο παρίστανε τον διευθυντή της γεσιβά και έκανε στη συναγωγή κήρυγμα γεμάτο βλασφημίες. Ο γιατρός, που στην πραγματικότητα ήταν ένας δαίμονας, συνταγογραφούσε στους αρρώστους κουτσουλιές κατσίκας και πούπουλα από πόδι πτηνού μαζί με φεγγαρόζουμο και σπέρμα γαλοπούλας. Ένας διάβολος με πόδια πετεινού και κέρατα τράγου έγινε ιεροψάλτης και μετέτρεψε τους χαρούμενους ύμνους της Σιμχάτ Τορά σε θρήνους της Τισά β’Αβ». 

Με την παγερή πνοή του επερχόμενου Ολοκαυτώματος να σαρώνει σε κάθε σελίδα του βιβλίου τον χαμένο πλέον κόσμο της Yiddishland, ο μεγάλος νομπελίστας παραμυθάς πλάθει εδώ με τα πιο λαγαρά υλικά ένα σπουδαίο μυθιστόρημα. 

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. 
Τελευταίο του βιβλίο, η νουβέλα «Μαύρο νερό» (εκδ. Κίχλη).

 Η φράση του τίτλου είναι παρμένη από το πρώτο από τα δύο επίμετρα στη Σώσα, που το υπογράφει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης. Το δεύτερο είναι του μεταφραστή, Μιχάλη Πάγκαλου.


altΣώσα
Isaac Bashevis Singer
Μτφρ. Μιχάλης Πάγκαλος
Επίμετρο: Σταύρος Ζουμπουλάκης, Μιχάλης Πάγκαλος
Κίχλη 2020
Σελ. 472, τιμή εκδότη €19,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ISAAC BASHEVIS SINGER


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ