Yiddishland 700

Για το μυθιστόρημα του Isaac Bashevis Singer «Σώσα» (μτφρ. Μιχάλης Πάγκαλος, εκδ. Κίχλη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Κάποτε είπα σε κάποιον που μου έπαιρνε συνέντευξη ότι οι περισσότεροι σπουδαίοι συγγραφείς έχουν μια περίεργη παιδιάστικη έκφραση στο πρόσωπό τους, κι ότι αυτό είναι ακόμα πιο έντονο σ’ όσους γράφουν φανταστικό. Είναι πιο φανερό, ίσως, στο πρόσωπο του Ρέι Μπράντμπερι, που διατηρεί πολύ έντονα την όψη του αγοριού που υπήρξε κάποτε στο Ιλινόις – το πρόσωπό του έχει ακόμη αυτή την απροσδιόριστη έκφραση, παρά τα εξήντα και βάλε χρόνια του, τα γκρίζα του μαλλιά και τα χοντρά γυαλιά του. Ο Ρόμπερτ Μπλοχ έχει πρόσωπο φαρσέρ της έκτης, του Κλόουν της Τάξης, ξέρετε, αν κι έχει περάσει τα εξήντα (πόσο, ούτε θα τολμούσα να μαντέψω, γιατί μπορεί να έστελνε τον Νόρμαν Μπέιτς να με κανονίσει)· είναι το πρόσωπο του πιτσιρικά που κάθεται στη γαλαρία στην τάξη –τουλάχιστον ώσπου να τον βάλει ο δάσκαλος μπροστά, κάτι που συνήθως δεν αργεί να συμβεί– και κάνει τσιριχτούς ήχους πάνω στο θρανίο με τις χούφτες του. Ο Χάρλαν Έλισον έχει πρόσωπο σκληρού πιτσιρικά της φτωχογειτονιάς, με αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε τις πιο πολλές φορές να είναι καλός, αλλά ικανός παρ’ όλα αυτά να σε γαμήσει άμα του τη φέρεις.

»Ίσως όμως η έκφραση που προσπαθώ να περιγράψω (ή κάπως να τη δείξω, γιατί στην πραγματικότητα είναι αδύνατον να την περιγράψεις) είναι πιο φανερή στο πρόσωπο του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, που, ενώ θεωρείται “σοβαρός” λογοτέχνης από το κριτικό κατεστημένο, έχει αφιερώσει ένα μεγάλο μέρος της σταδιοδρομίας του στην απαρίθμηση διαβόλων, αγγέλων, δαιμόνων και ντιμπούκ. Πιάστε ένα βιβλίο του Σίνγκερ και ρίξτε μια καλή ματιά στη φωτογραφία του συγγραφέα (μπορείτε επίσης να διαβάσετε το βιβλίο όταν τελειώσετε με το κοίταγμα της φωτογραφίας του, εντάξει;). Είναι το πρόσωπο ενός γέρου, αλλά αυτό είναι μια επιφάνεια τόσο λεπτή που από μέσα της θα μπορούσες να διαβάσεις εφημερίδα. Το αγόρι είναι αποκάτω, αποτυπωμένο πολύ καθαρά στη φυσιογνωμία του. Στα μάτια του κυρίως, που είναι νεανικά και διαυγή».

Τάδε έφη Στήβεν Κινγκ στον Μακάβριο χορό, το βιβλίο του για το «φανταστικό» από το 1950 ως το ’80, και να δυο κουβέντες του ίδιου του Σίνγκερ για την τέχνη του, παρμένες από την έξοχα μεταφρασμένη και υπομνηματισμένη Σώσα, από το επίμετρο του μεταφραστή Μιχάλη Πάγκαλου:

«Γιατί δεν βυθίζουν το βλέμμα τους [οι μοντερνιστές συγγραφείς] στον ανθρώπινο ωκεανό που τους περιβάλλει και που αναδεύεται από εκατομμύρια ιστορίες και πράγματα εντελώς νέα; Αυτός είναι ο τόπος από όπου αντλώ τις εμπειρίες μου: το εργαστήριο της ανθρωπότητας και όχι ένα κομμάτι χαρτί […] Αυτός που δεν ενδιαφέρεται παρά μόνο για το ύφος του δεν ανακαλύπτει τίποτε. Το χρυσωρυχείο του αληθινού συγγραφέα είναι ο εξωτερικός κόσμος, με τους μετασχηματισμούς του, τις περιπλοκές του, τα τόσο ετερόκλητα πρόσωπά του, τους ανθρώπους με τα πάθη, τις τρέλες, τα λάθη, τις ελπίδες και τις απογοητεύσεις τους, προπαντός στο ζήτημα του έρωτα. Ο Τολστόι, ο Ντοστογιέφσκι, ο Μπαλζάκ, ο Ντίκενς και ο Γκόγκολ δεν περνούσαν τον χρόνο τους γράφοντας για τον εαυτό τους».

alt
Ο Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ γεννήθηκε το 1902 στο
Leoncin της Πολωνίας, από πατέρα ραββίνο και μάνα
κόρη ραββίνου. Το 1935 μετανάστευσε στην Αμερική,
όπου και έζησε μέχρι το θάνατό του, το 1991. Το 1978
τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Έγραψε
μυθιστορήματα, διηγήματα και παιδικά βιβλία.
Όλο το έργο του είναι γραμμένο στα γίντις.





Τι ’ναι λοιπόν ο Μπάσεβις Σίνγκερ; Η απάντηση είναι η πιο απλή και η πιο σπουδαία που μπορεί κάποιος να δώσει μιλώντας για έναν συγγραφέα. Πάνω απ’ όλα είναι ένας παραμυθάς· το αποδεικνύει σε κάθε του βιβλίο, και σε τούτη δω τη Σώσα περίτρανα. Είναι μια ιστορία που διηγείται αυτό το «αγόρι αποκάτω», ζωντανεύοντας έναν κόσμο χαμένο πια, σε μια γλώσσα που πλέον ουσιαστικά δεν μιλιέται: την εβραϊκή κοινότητα της Βαρσοβίας πριν από τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, με τον θάνατο να πλανιέται ήδη αποπάνω, γράφοντας στα γίντις, γιατί «η παγκόσμια ιστορία είναι ένα βιβλίο που δεν μπορούμε να το διαβάσουμε παρά μόνο προχωρώντας προς τα εμπρός», λέει ο Άρελε, ο φέρελπις συγγραφέας στο μυθιστόρημα, αναπτύσσοντας μια τρελή θεωρία του στην αγαπημένη του τη Σώσα· «όμως ό,τι υπήρξε κάποτε ζει ακόμα. Η Ύππε ζούσε ακόμα κάπου. Οι κότες, οι χήνες και οι πάπιες που έσφαζαν κάθε μέρα οι σφαγείς στην Αγορά του Γιάνας συνέχιζαν να ζουν, να κακαρίζουν, να πεταρίζουν και να κρώζουν στις άλλες σελίδες του βιβλίου – τις δεξιές σελίδες, εφόσον το παγκόσμιο βιβλίο ήταν γραμμένο στα γίντις, που διαβάζονται από τα δεξιά προς τα αριστερά». 

Τα σχεδόν νεκρά γίντις είναι λοιπόν η μόνη γλώσσα που μπορεί να ζωντανέψει τούτον τον νεκρό κόσμο, και στο κέντρο του, αθώα ψυχή του, είναι η ίδια η Σώσα, η γυναίκα που ’χει μείνει παιδί, που δεν μπορεί να κάνει παιδιά γιατί είναι «στενή», που παίζει με τις σκιές και μιλάει με τους νεκρούς, και οι άλλοι τη νομίζουν για καθυστερημένη γιατί έχει κάθε λογής παιδιάστικες απορίες, σαν να μην μπορεί να καταλάβει ως και τα στοιχειώδη από τον κόσμο των ενηλίκων. Η Σώσα, και η βαθιά παιδιόθεν αγάπη της για τον Άρελε, στέκει άδολη στο κέντρο της ιστορίας, και γύρω από τ’ αντρόγυνο ξεπηδά ολοζώντανος ένας μικρόκοσμος: η Μπάσελε η μητέρα της Σώσας, η ηθοποιός Μπέττυ Σλόνιμ κι ο Σαμ ο πλούσιος εραστής της, ο ηδονιστής διανοούμενος Φάιτελτσον, η κομμουνίστρια Ντόρα Στόλνιτς… Και μ’ όση είναι η αγάπη της Σώσας για τον Άρελε, με άλλη τόση ζωντανεύει ο Σίνγκερ κάθε λεπτομέρεια τούτου του κόσμου, γιατί είναι αυτός του αλλοτινού αγοριού, ο μόνος εντέλει που μετρά. Δρόμοι, επαγγέλματα, τελετές, φαγητά, ρούχα, γιορτές, αναγνώσματα… Κι όσο για τους διαβόλους, τους αγγέλους, τους δαίμονες, τα ντιμπούκ, που λέει ο Κινγκ μιλώντας για τον Σίνγκερ; Κι ας είναι η Σώσα ένα ας πούμε ρεαλιστικό μυθιστόρημα, είναι γεμάτη δεκάδες τέτοιες ιστορίες. Να μία:

«Θυμήθηκα μια ιστορία που είχα ακούσει παιδί από τη μητέρα μου για μια ομάδα κακών πνευμάτων που κατέλαβε ένα χωριό και έφερε τα πάνω κάτω. Ο νερουλάς έγινε ραββίνος, ο ραββίνος φύλακας των δημόσιων λουτρών, ο αλογοκλέφτης γραφιάς, ο γραφιάς αγωγιάτης. Ένα τελώνιο παρίστανε τον διευθυντή της γεσιβά και έκανε στη συναγωγή κήρυγμα γεμάτο βλασφημίες. Ο γιατρός, που στην πραγματικότητα ήταν ένας δαίμονας, συνταγογραφούσε στους αρρώστους κουτσουλιές κατσίκας και πούπουλα από πόδι πτηνού μαζί με φεγγαρόζουμο και σπέρμα γαλοπούλας. Ένας διάβολος με πόδια πετεινού και κέρατα τράγου έγινε ιεροψάλτης και μετέτρεψε τους χαρούμενους ύμνους της Σιμχάτ Τορά σε θρήνους της Τισά β’Αβ». 

Με την παγερή πνοή του επερχόμενου Ολοκαυτώματος να σαρώνει σε κάθε σελίδα του βιβλίου τον χαμένο πλέον κόσμο της Yiddishland, ο μεγάλος νομπελίστας παραμυθάς πλάθει εδώ με τα πιο λαγαρά υλικά ένα σπουδαίο μυθιστόρημα. 

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. 
Τελευταίο του βιβλίο, η νουβέλα «Μαύρο νερό» (εκδ. Κίχλη).

 Η φράση του τίτλου είναι παρμένη από το πρώτο από τα δύο επίμετρα στη Σώσα, που το υπογράφει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης. Το δεύτερο είναι του μεταφραστή, Μιχάλη Πάγκαλου.


altΣώσα
Isaac Bashevis Singer
Μτφρ. Μιχάλης Πάγκαλος
Επίμετρο: Σταύρος Ζουμπουλάκης, Μιχάλης Πάγκαλος
Κίχλη 2020
Σελ. 472, τιμή εκδότη €19,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ISAAC BASHEVIS SINGER


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο άντρας που περπατούσε ανάποδα, του Πάβελ Κόχουτ

Ο άντρας που περπατούσε ανάποδα, του Πάβελ Κόχουτ

Για το μυθιστόρημα του Pavel Kohout «Ο άντρας που περπατούσε ανάποδα» (μτφρ. Σόνια Στάμου-Ντορνιάκοβα, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Ως γνωστόν όλα ξεκίνησαν κάπως έτσι: «Όταν ένα πρωί ο Γκρέγκορ Σάμσα ξύπνησε από ταραγμένο ύπνο, βρέθηκε σ...

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Για το μυθιστόρημα του William Golding «Ο άρχοντας των μυγών» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα), «αλληγορική παραβολή, διδακτικός μύθος, φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση». Στην κεντρική εικόνα στιγμιότυπο από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, το 1963, σε σκηνοθεσία του Peter Brook.

Της...

Pop. 1280, του Τζιμ Τόμσον: ένα νουάρ εκδίκησης, λαγνείας και προδοσίας

Pop. 1280, του Τζιμ Τόμσον: ένα νουάρ εκδίκησης, λαγνείας και προδοσίας

Για το μυθιστόρημα του Jim Thompson «Pop. 1280» (μτφρ. Κίκα Κραμβουσάνου, εκδ. Οξύ). Στην εικόνα, οι Φιλίπ Νουαρέ και Ιζαμπέλ Ιπέρ, στη βασισμένη στο μυθιστόρημα ταινία «Το ξεκαθάρισμα» (1982, Coup de torchon), του Μπερτράν Ταβερνιέ. Πριν από δυο χρόνια υπήρξαν έντονες φήμες ότι τα δικαιώματα έχει αγοράσει εκ νέου ο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα καρφιά των αγγέλων (διήγημα)

Τα καρφιά των αγγέλων (διήγημα)

«Μια φορά με είδε που μιλούσα με μια κοπέλα και μ' έσπασε στο ξύλο... Ήτανε σκληρή γυναίκα η μάνα. Αλλά, πέντε αγόρια, πώς να μας κάνει καλά; Ήτανε και η φτώχεια. Πάντως, και μεγάλοι που ήμασταν, της είχαμε σεβασμό.«

Της Φωτεινής Τέντη

»Δεν μ...

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Για το μυθιστόρημα της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη «Ο κλήρος του αίματος» (εκδ. Πατάκη). 

Της Τέσυς Μπάιλα

Ένα από τα μεγάλα συλλογικά τραύματα της χώρας, ο εμφύλιος, είναι το θέμα του συγκεκριμένου βιβλίου. Η Σωτηρία Μαραγκοζάκη συνεχίζει σε μια άτ...

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Για το βιβλίο του Johannes Krause  σε συνεργασία με τον Thomas Trappe «Το ταξίδι των γονιδίων μας. Πώς η μετανάστευση διαμόρφωσε τις σύγχρονες κοινωνίες» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Διόπτρα).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30+1 βιβλία Ιστορίας, ιδεών και φιλοσοφικού στοχασμού

30+1 βιβλία Ιστορίας, ιδεών και φιλοσοφικού στοχασμού

Τριανταμία επιλογές από την τρέχουσα βιβλιοπαραγωγή για αναγνώσεις κατά μόνας ή τηρώντας τις ενδεδειγμένες αποστάσεις. Δοκίμια για την ελληνική και παγκόσμια Ιστορία, τη φιλοσοφία, τη διακίνηση των ιδεών, την ελληνική κοινωνία, τρία πολιτικά μυθιστορήματα και για κλείσιμο μια μυθιστορηματική ιστορία που πλουτίζουν μ...

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

28 Μαΐου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Νίκος Αργύρης & Μαριλένα Πανουργιά: «Δεν μπορεί να υπάρξει κορεσμός καλών βιβλίων»

Ο Νίκος Αργύρης και η Μαριλένα Πανουργιά μας μιλούν για τα χρόνια που βρίσκονται στο τιμόνι των εκδόσεων Ίκαρος, τις νέες σειρές που καθιέρωσαν, καθώς και για τα μελλον

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ