alt

Για το μυθιστόρημα του Georgi Gospodinov «Φυσικό μυθιστόρημα» (μτφρ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

«Στην έξοδο από κάθε όνειρο υπάρχει ένα αόρατο τελωνείο όπου κατάσχονται τα πάντα»
Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ

Οδηγοί και φυλλάδια, μπροσούρες και άρθρα σχετικά με τη μελισσοκομία, την κηπουρική, τη Βιολογία, βιβλία μαγειρικής και φυσικής ιστορίας, ακόμη και η Βίβλος φαίνεται να συνθέτουν το ιδιότυπο σύμπαν αυτής της ρηξικέλευθης σύνθεσης από κείμενα που συναπαρτίζουν το Φυσικό μυθιστόρημα του Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ. Ο αφηγητής προσπαθεί να αποδεχθεί την αποτυχία του γάμου του, θεωρώντας ως δεδομένο τον άστατο χαρακτήρα της ανθρώπινης ζωής, και αναχωρεί για το χωριό του. Εκεί διαπιστώνει τον απομαγευμένο χαρακτήρα της ζωής και την επικράτηση του παραλόγου.

Όταν το Φυσικό μυθιστόρημα κυκλοφόρησε στη Βουλγαρία, το 1999, και μετά τη βράβευση που κέρδισε, πέρασε στην πιο καθαγιασμένη ζώνη της σύγχρονης βουλγαρικής πεζογραφίας. Χαρακτηρίστηκε ως «το πρώτο μυθιστόρημα της γενεάς του ‘90» και αυτόματα περιλήφθηκε σε προγράμματα σύγχρονης γραφής και στους τομείς Σλαβικών Σπουδών πολλών πανεπιστημίων. Στη χώρα μας κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος στην υποδειγματική μετάφραση της κυρίας Αλεξάνδρας Ιωαννίδου.

Εκεί όπου κάποτε υπήρξε ο Άνθρωπος

Στο κενό που αφήνει η Ομιλία, εμφανίζεται ο Άνθρωπος για να μιλήσει, να ζήσει, να εργασθεί και να μετατραπεί ο ίδιος σε αντικείμενο της γνώσης. Ένα μπορχεσικού τύπου «οικουμενικό αρχείο» των αισθήσεων, των συναισθημάτων και των διαφορετικών αφηγήσεων του ατόμου και του συνόλου, που φέρει το εμμονικό, ψυχοπαθολογικό πρόσχημα της ενσυναίσθησης.

Ο όρος «φυσικό» παραπέμπει στην έννοια που ο Μισέλ Φουκώ χρησιμοποίησε στην ανάλυσή του της Φυσικής Ιστορίας του 17ου αιώνα μ.Χ: ο άνθρωπος αναγνωρίζει την ύπαρξη στη γραμματική της γλώσσας του, στην ανάλυση του γήινου πλούτου που έχει στη διάθεσή του και στη φυσική ιστορία που γνωρίζει. Φιλολογία, Πολιτική Οικονομία, Βιολογία: στο κενό που αφήνει η Ομιλία, εμφανίζεται ο Άνθρωπος για να μιλήσει, να ζήσει, να εργασθεί και να μετατραπεί ο ίδιος σε αντικείμενο της γνώσης. Ένα μπορχεσικού τύπου «οικουμενικό αρχείο» των αισθήσεων, των συναισθημάτων και των διαφορετικών αφηγήσεων του ατόμου και του συνόλου, που φέρει το εμμονικό, ψυχοπαθολογικό πρόσχημα της ενσυναίσθησης (εάν ως «ενσυναίσθηση» αντιλαμβανόμαστε το χάρισμα να μπορεί κανείς να διεισδύσει στα βιώματα τρίτων και να μετατρέψει τον κόσμο σε ένα απέραντο «εγώ»). Με οδηγό την ενσυναίσθηση, θεμελιώδη αρχή της ανάγνωσης και της συγγραφής, ο αναγνώστης μπορεί να ταυτιστεί με τον χαρακτήρα που αφηγείται τις ήττες και τις νίκες του.  

Μεταξύ άλλων, το Φυσικό μυθιστόρημα μιλά για την ίδια τη διαδικασία της γραφής: πιο συγκεκριμένα, για τον τρόπο με τον οποίον αναμετρώνται η πραγματικότητα και η μυθοπλασία, για τα ύστατα κελεύσματα του Ρολάν Μπαρτ και του Ζαν Φρανσουά Λυοτάρ. Κατά τη μεταμοντέρνα συνθήκη του Γκοσποντίνοφ, η γραφή είναι εξίσου κοντά στη ζωή όσο και στον θάνατο, γιατί την απαρτίζουν στοιχεία και των δυο συνθηκών. «Όταν ένας συγγραφέας δημιουργεί, βρίσκεται σε μια περίεργη, ενδιάμεση κατάσταση μεταξύ ζωής και θανάτου» θα πει σε συνέντευξή του ο συγγραφέας. Ο μαγικός ρεαλισμός του συγγενεύει με την προφορική αφήγηση, που στις «κλειστές» κοινωνίες αποτελεί το διαβατήριο για τη σφαίρα του υπερβατολογικού. Όχι ιδιαίτερα παρακινδυνευμένα, θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί ότι ένα ολόκληρο κεφάλαιο του βιβλίου είναι αντιγραφή ενός κλασικού διηγήματος του Μπόρχες, όπου ο γράφων συναντάται καταπρόσωπο με μιαν άλλη εκδοχή του εαυτού του:

«Παίρνοντας θάρρος από την απάντησή του, τον ρώτησα άλλη μια φορά πώς τον έλεγαν.
"Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ".
"Έτσι λένε εμένα!" έβαλα σχεδόν τις φωνές». 

alt

Ο συγγραφέας δίδαξε στο Πρόγραμμα Δημιουργικής
Γραφής του Πανεπιστήμιου Humboldt, στο Βερολίνο.
Επίσης, εργάστηκε ως επισκέπτης συγγραφέας στο Berliner
Künstlerprogramm des DAAD και στο
Wissenschaftskollegzu Berlin. Ήδη, κατά τη διαμονή του
σε ένα residency program της Νέας Υόρκης, άρχισε να
γράφει το τρίτο του μυθιστόρημα όπου, μέσα από το
πρίσμα των παιδικών φόβων, θα παρουσιάζεται η
παγκόσμια ιστορία από τον Β' Παγκόσμιο
Πόλεμο έως σήμερα.

Η φυσικότητα ως απουσία προσποίησης

Επιπλέον, το μυθιστόρημα του Γκοσποντίνοφ είναι «φυσικό» γιατί δεν υποδύεται κανένα απολύτως στιλ, δεν έχει πόζα ούτε επιτήδευση. Βεβαίως, πολλοί κριτικοί άφησαν να εννοηθεί πως ο όρος είναι οξύμωρος, γιατί σαρκάζει την έλλειψη «φυσικότητας» της λογοτεχνίας, καθώς οι φίκοι και τα σπαράγγια παρακολουθούν τον άνθρωπο και τον σχολιάζουν. Υπάρχει, λοιπόν, ένα παράδοξο στον τίτλο του βιβλίου, εφόσον κανένα είδος γραφής δεν είναι αυτοδημιούργητο. Αναμειγνύοντας τις φράσεις εκκίνησης κάποιων κλασικών μυθιστορημάτων, ο Γκοσποντίνοφ επιδιώκει να πετύχει το άφατο, αλχημικό μυστικό της ιδεατής «φυσικότητας» ενός κειμένου που θα αναδυθεί αυτοφυώς, πηγαία, αφ’ εαυτού. 

Θραύσματα της καθημερινότητας και σπαράγματα από προσωπικές εμπειρίες βάζουν τον πρωταγωνιστή στη διαδικασία αναζήτησης νοήματος και κινήτρων χάριν των οποίων θα μπορούσε να συνεχίσει να ζει μετά την ερωτική εξαπάτηση που βιώνει: αυτό το ζήτημα είναι κεντρική υπαρξιακή αναζήτηση στον κόσμο μοναξιάς όπου ζούμε, στον κόσμο όπου τα πράγματα δεν αντιστοιχούν στις ονομασίες τους. Οι φόβοι, όπως και η μελαγχολία και η δυστυχία, είναι σε θέση να περιγράψουν τις εποχές και τις κοινωνίες. Η παιγνιώδης, σαρκαστική διάθεση, καλά κρυμμένη πίσω από τις λέξεις του, ίσως δίνει τη δυνατότητα στο συγγραφέα να μπορέσει να αποδεχτεί τη μελαγχολία που κυριεύει την ύπαρξή του με την αφορμή μιας εγκυμοσύνης της οποίας δεν μπορεί να διεκδικήσει την πατρότητα. Η διέξοδός του είναι να προσδώσει βαρύτητα στο ασήμαντο και στο θνησιγενές. Την ίδια βαρύτητα προσδίδει και στις χαρούμενες στιγμές:

«Η χαρά της ζεστασιάς και της υγρασίας... του καθαρού και στεγνού... η χαρά από τα στήθη της μαμάς... από το κούνημα στην κούνια... από το πέταγμα πάνω από το κεφάλι του μπαμπά...» 

Το ανείπωτο μυστικό της θλίψης 

Τέλος, το μυθιστόρημα είναι «φυσικό» με τη νοηματοδότηση που η αρχαία ελληνική φυσική φιλοσοφία δίνει στο «φυσικό»: ο πρωταγωνιστής αναζητά στο σύμπαν το ίδιο μοτίβο με αυτό από το οποίο διέπεται η προσωπική του ζωή και το οποίο δεσπόζει στις αποτυχίες της: «Είναι συλλέκτης ιστοριών, αλλά δική του ιστορία δεν έχει». Σε μεγάλη εγγύτητα με τον συγγραφέα, αλλά όχι αρκετά κοντά για να συνιστά βίωμά του, η ζωή κυλά κανονικά. Ωστόσο, ο ίδιος λειτουργεί ως «λαθραναγνώστης» της ζωής των άλλων, κρυφακούει τις συζητήσεις τους στα καφενεία, «υποκλέπτει» τα συναισθήματά τους, μέσω των εκφάνσεων της δικής τους λίμπιντο κατανοεί την αποξένωση στον γάμο του. Κρίνει πως μοναχά μια λεπτομερής καταγραφή «αυτού που συμβαίνει» θα επιδράσει στον μηχανισμό του, «θα αποτελέσει τον πυροκροτητή και θα δώσει τη φόρμουλα σύμφωνα με την οποία θα πρέπει να εξελιχθούν κάποια πράγματα». Αντιλαμβάνεται πως η μοναδική καθαρή χρήση του Λόγου βρίσκεται στη Σκέψη. Γι’ αυτό, επιλέγει τη γλώσσα των φυτών, τις σκέψεις μιας κοινής οικιακής μύγας, τις εμπειρίες άλλων ανθρώπων, ώστε, μέσω μιας μη ανθρωποκεντρικής προσέγγισης, να φιλοτεχνήσει ένα διάγραμμα των κυριότερων γεγονότων που διέπονται από αυτόν τον ιδιάζοντα «βουλγαρικό» ή «βαλκανικό» τόνο θλίψης. 

Έχοντας αρχίσει τη συγγραφική του καριέρα ως ποιητής, ο Γκοσποντίνοφ έγραψε το δεύτερο πεζό του, Περί φυσικής της μελαγχολίας (Ίκαρος, 2018) όπου πραγματεύεται την έννοια της tuga, που στα Βουλγαρικά σημαίνει «λύπη» ή «μελαγχολία» (έννοια παρεμφερή με την πορτογαλική sodade, με το spleen του γαλλικού συμβολισμού, με την τουρκική hüzün ή την ελληνική νοσταλγία). Και αυτό είχε θερμή υποδοχή από τη διεθνή κριτική, κέρδισε πολλά λογοτεχνικά βραβεία στην κατηγορία Καλύτερου Μυθιστορήματος, μεταξύ άλλων το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος στη Βουλγαρία (2013), το ελβετικό διεθνές βραβείο Jan Michalski Preis (2016) και το πολωνικό βραβείο Angelus (2019), ενώ συμπεριλήφθηκε στη long list τεσσάρων διεθνών λογοτεχνικών βραβείων της Ευρώπης: Premio Strega Europeo, Premio Gregor von Rezzori, Brueke Berlin Preisκαι Haus der Kulturen der Welt Preis.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


altΦυσικό μυθιστόρημα
Georgi Gospodinov
Μτφρ. Αλεξάνδρα Ιωαννίδου
Ίκαρος 2020
Σελ. 184, τιμή εκδότη €13,30

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GEORGI GOSPODINOV

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Την Τετάρτη 19 Ιουνίου παρουσιάζεται το νεο βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; – Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα» (εκδ. Αλεξάνδρεια) στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων.

Επιμέλεια: Book Press

Οι εκδόσεις Αλεξάνδρεια σας προσκαλούν στην παρο...

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...
Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ