alt

Για το μυθιστόρημα του Τζόναθαν Κόου «Μέση Αγγλία» (μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη, εκδ. Πόλις).

Του Νίκου Ξένιου

Kαθώς εσωτερικός διχασμός σπαράσσει την Αγγλία του Brexit, ο Τζόναθαν Κόου (Worcestershire, 1961) στη Μέση Αγγλία –σε εκπληκτική μετάφραση της Άλκηστης Τριμπέρη– παρακολουθεί την ιδιωτική πορεία διάφορων τύπων Βρετανών, κάνοντας ένα σύνθετο κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο. Η μέση ηλικία, δοσμένη με χιούμορ και ματιά συμπάθειας, η μέση αντίληψη, η «μεσότητα», όχι πλέον ως «βρετανική αίσθηση του μέτρου», αλλά ως «μετριότητα», διέπει τον καμβά των –κατά βάσιν μελαγχολικών– συζητήσεων του βιβλίου. 

Η εποχή και η αίσθηση του χρόνου που κυλά

Σε προσωπικό επίπεδο οι γάμοι δεν οδήγησαν πουθενά, οι ζωές των ανθρώπων κύλησαν χωρίς να γίνουν αντιληπτές οι απώλειες, γενικότερα ο χρόνος που κυλά είναι θεμελιώδες ζήτημα που διατρέχει το μυθιστόρημα.

Κεντρικό ζήτημα του μυθιστορήματος είναι η απώλεια των εικόνων του παλιού Μπέρμιγχαμ, μαζί με μια βαθύτατη νοσταλγία που αναφέρεται σ’ αυτήν. Πολλά χρόνια πήγαν χαμένα σε έριδες, σε ανώφελες συγκρούσεις, σε οδομαχίες χαρακτηριστικής σκληρότητας. Σε προσωπικό επίπεδο οι γάμοι δεν οδήγησαν πουθενά, οι ζωές των ανθρώπων κύλησαν χωρίς να γίνουν αντιληπτές οι απώλειες, γενικότερα ο χρόνος που κυλά είναι θεμελιώδες ζήτημα που διατρέχει το μυθιστόρημα. Ήδη στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφεται μια διαδρομή οδήγησης του ήρωα «μέσα από τις πόλεις Μπρίντγκνορθ, Άλβλι, Κουάτ, Ματς Βένλοκ και Κρέσατζ», κοντά στη λεωφόρο M54, και αντίστροφα, σε ένα σκηνικό ελαφρώς άψυχο, στερημένο από την ανθρώπινη παρουσία, με την αύρα μιας παλιάς, ξεχασμένης pub στην άκρη του δρόμου. 

Γίνεται συχνή αναφορά στο όριο ταχύτητας με δεξιοτεχνικό τρόπο: η υπέρβαση ενός τέτοιου ορίου γίνεται αφόρμηση για το ψυχογράφημα δύο κεντρικών ηρώων και αφορμή για τη γνωριμία και τον γάμο τους: τον γάμο του πραγματιστή καθηγητή οδικής συμπεριφοράς Ίαν και της εικοσιεπτάχρονης Σόφι, που είναι ιστορικός της τέχνης. «Χρονομετρώντας», τρόπον τινά, την οδήγηση με τις επιταχύνσεις και επιβραδύνσεις της, ο συγγραφέας μετατρέπει το κείμενό του σε κινηματογραφικό «travelling» μέσα από τα νοσταλγικά τοπία που επιλέγει ως «Μέση Αγγλία».  Ως μαιτρ των αφηγηματικών μεταβάσεων που είναι, ανακόπτει την εξέλιξη της δράσης από παράγραφο σε παράγραφο και παρεμβάλλει άλλες, απρόσμενες αφηγήσεις, όπως εκείνη με τη συναρπαστική δεκαήμερη κρουαζιέρα του ζευγαριού στη Βόρεια Θάλασσα και την επίσκεψη στην Αγία Πετρούπολη, που λειτουργεί ως συγκριτικό κάδρο πολιτισμού.

Το πολιτικοκοινωνικό σκηνικό

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θίγει τον «βρετανικό» τρόπο ζωής (ως και το κυνήγι της αλεπούς), με αποτέλεσμα η βρετανικότητα να θυσιάζεται στον βωμό ενός «απάτριδος» προτύπου ζωής νεοφιλελεύθερου, ρηχού, και παγκοσμιοποιημένου.

Ενταγμένα στο χρονικό εύρος της αφήγησης, που φτάνει έως το 2018, θίγονται και σχολιάζονται: οι εκλογές του 2010 και ο Κάμερον, οι ταραχές του 2011, η έπαρση για τη «γαμάτη Αγγλία» των Ολυμπιακών του 2012, ο Ντόναλντ Τραμπ και οι αμερικανικές εκλογές, η Συρία, η Κορέα, ο Βλαντιμίρ Πούτιν, ο Εμανουέλ Μακρόν και οι ευρωσκεπτικιστές τύπου Πέντε Αστέρων που στις Ευρωεκλογές συγκέντρωσαν το 17,07%, το ζήτημα της μετανάστευσης, το Brexit, τη σταδιακή μετάλλαξη του Λονδίνου σε τοπίο μπρουταλιστικής αρχιτεκτονικής και σε ιδιοκτησία των αράβων εμίρηδων – σχολιάζεται ακόμη και το facebook. Οι «παλιοί» Άγγλοι νιώθουν αδικημένοι από τους μετανάστες που, κατά την άποψη των πιο ρατσιστών ανάμεσά τους, «τους κλέβουν τις δουλειές». Η παραδοσιακή Δεξιά θα χάσει τον μπούσουλα, οι politically correct της ευρύτερης Αριστεράς θα αναλάβουν να διαδραματίσουν τον ρόλο του διαμαρτυρόμενου, θεωρώντας πως τάχατες εκπροσωπούν το εκλογικό σώμα, ο Νάιτζελ Φάρατζ  είναι ένας λαϊκιστής που επιδεικνύει την υποτιθέμενη «ηθική του ανωτερότητα».

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θίγει τον «βρετανικό» τρόπο ζωής (ως και το κυνήγι της αλεπούς), με αποτέλεσμα η βρετανικότητα να θυσιάζεται στον βωμό ενός «απάτριδος» προτύπου ζωής νεοφιλελεύθερου, ρηχού, και παγκοσμιοποιημένου. Λίγο πριν πεθάνει, ο πατέρας του ήρωα ψηφίζει εξ αποστάσεως υπέρ του Brexit, δηλώνοντας για τον παλιό τρόπο ζωής: «Life then was better, simpler, easier!» Η νεότερη γενιά εγκαταλείπει τη γηραιά Αλβιόνα. Με πλήρη απώλεια της αίσθησης του μέτρου, η «παλιά» Αγγλία πεισμώνει και θα αναδιπλούται, συγχέοντας τα κοινά με τον ιδιωτικό βίο. Ο Μπέντζαμιν ακούει το τραγούδι «Adieu to old England» στον παλιό μύλο που έχει μετατρέψει σε κατοικία, διερχόμενος φλεγματικά τη δική του, προσωπική κρίση πολιτιστικής ταυτότητας. Δίπλα, ένα ποτάμι κυλά συνεχώς στον ίδιο ρυθμό.

alt
Λεπτομέρεια πίνακα της Lisa Graa Jensen

Οι πρωταγωνιστές και η «ξωτικοχώρα» που ονειρεύονται

Ο Τζόναθαν Κόου φαίνεται να αποδίδει τη σύγχιση περιγραμμάτων που ταλανίζει τους ήρωες στην απώλεια ελέγχου του «παλαιού κόσμου», τη συνθήκη που υπάρχει πίσω από τις ιδεολογικές ή άλλες προσδοκίες τους, πίσω από τις ενοποιητικές ή τις διαχωριστικές (discriminating) στάσεις ζωής τους.

Η πινακοθήκη του βιβλίου περιλαμβάνει ικανό αριθμό πορτρέτων: αυτό του πενηντάχρονου Μπέντζαμιν Τρότερ (ήρωα, σε νεαρή ηλικία, της Λέσχης των Τιποτένιων και, σε ενήλικη φάση, του Κλειστού Κύκλου), που πασχίζει να γράψει το Gesamtkunstwerk του –το chef d’oeuvre του, το αριστούργημά του– για τον έρωτα της ζωής του χωρίς να είναι σε θέση να διαχειριστεί την έκταση του κειμένου του. Με ξεκαρδιστικό χιούμορ ο συγγραφέας συνθέτει «επιτροπή επιμέλειας» από φίλους και τον παλιό καθηγητή του Μπέντζαμιν, ώστε από το ιδιαίτερα εκτενές του χειρόγραφο απομένουν διακόσιες σελίδες αξιόλογης πρόζας. Ο Τζόναθαν Κόου αυτοσαρκάζεται και, παράλληλα, σκιαγραφεί τη ματαιότητα των εκμυστηρεύσεων που κάνουν κάποιοι συγγραφείς με το πρόσχημα της λογοτεχνίας.

Ψηφίδα ψηφίδα στήνεται και το πορτρέτο της αδελφής του, της Λόις, που τραυματίστηκε και έχασε τον σύντροφό της σε ένα βομβαρδισμό του Μπέρμιγχαμ. Αντίστοιχα ενδιαφέρουσες είναι οι προσωπογραφίες του πρόσφατα χηρεύσαντα πατέρα του, που διαφοροποιείται ιδεολογικά απ’ αυτόν, του παλιού του φίλου Νταγκ, αριστερόστροφου δημοσιογράφου που διατηρεί στήλη σε μιαν εφημερίδα και της ηλικιωμένης Ελένα, χαρακτηριστικής ρατσίστριας με επίφαση μητρικής γλυκύτητας, που απηχεί τις απόψεις του Ήνοκ Πάουελ. Ο Τζόναθαν Κόου φαίνεται να αποδίδει τη σύγχιση περιγραμμάτων που ταλανίζει τους ήρωες στην απώλεια ελέγχου του «παλαιού κόσμου», τη συνθήκη που υπάρχει πίσω από τις ιδεολογικές ή άλλες προσδοκίες τους, πίσω από τις ενοποιητικές ή τις διαχωριστικές (discriminating) στάσεις ζωής τους.

alt

Ο Jonathan Coe γεννήθηκε στο Μπέρμιγχαμ το 1961.
Σπούδασε φιλολογία στο Trinity College του
Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ και είναι διδάκτωρ του
Πανεπιστημίου του Γουόρικ.
Εργάστηκε παράλληλα ως μουσικός, συνθέτοντας τζαζ,
και ως δημοσιογράφος, διατελώντας τακτικός
συνεργάτης της εφημερίδας 
The Guardian και ως κριτικός
κινηματογράφου του 
New Statesman.
Για το βιβίο του Μέση Αγγλία 
τιμήθηκε με το
Prix du Livre Europeen (2019).







Νοσταλγία για «χαμένες πατρίδες» και «post-Brexit counseling»

Η περιπλάνηση του αναγνώστη στο ξεκάθαρο σκηνικό της Μέσης Αγγλίας και η επιμονή στην απόδοση της λεπτομέρειας δεν αίρουν την κυρίαρχη αίσθηση μιας Βρετανίας κάπως εγκαταλελειμμένης. Αυτό, νομίζω, αποτελεί πρόθεση του συγγραφέα. Έπειτα από το δημοψήφισμα, η Σόφι, θεωρητικός της ιστορίας της τέχνης, παρότι από έλλειψη πολιτικής ορθότητας χάνει τη θέση της στο πανεπιστήμιο, βιώνει απώλεια ταυτότητας λόγω του Brexit.  Μετά το δημοψήφισμα απομακρύνεται από τον σύντροφό της Ίαν, επειδή κατά την άποψή της είναι ανταγωνιστικός. Αντίστοιχα, ο Ίαν υποστηρίζει ότι οι λευκοί άγγλοι ετεροφυλόφιλοι έχουν χάσει τη θέση που τους αρμόζει στη Βρετανία του σήμερα, χαρακτηρίζοντας «φούσκες» τις απόψεις της Σόφι. Θύματα και οι δύο της εργασιακής ανασφάλειας, θα συμφιλιωθούν μετά από σεμινάριο συμβουλευτικής, όπου θα τους τεθεί το ερώτημα γιατί η πολιτική ενδοέβαλε στη συζυγική τους ζωή. Με βάση τις απαντήσεις τους, γίνεται η διάγνωση πως «κάτι πολύ βαθύτερο συμβαίνει, κάτι που είναι πολύ δύσκολο να επιλυθεί».

«Αν κανείς διαβάσει τη Μέση Αγγλία του Τζόναθαν Κόου δεν θα αναρωτηθεί γιατί άργησαν τόσο οι Βρετανοί να αποφασίσουν την έξοδό τους από την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά γιατί άργησε τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση να τους πετάξει έξω με τις κλωτσιές!»

Όταν λήγει ο πολιτικός διάλογος κι εξαντλούνται τα παλιά πολιτικά επιχειρήματα, το μυθιστόρημα γίνεται πιο γλαφυρό: η Σόφι είναι μια από τους remainers, μια φιλοευρωπαΐστρια που δεν ανέχεται τη συντηρητική Αγγλία, τη γεμάτη «χόμπιτς» που νοσταλγούν το Σάιρ, απολιθώματα που θέλουν τη Μέση Αγγλία να παραπέμπει στη Μέση Γη του Τόλκιν. Αντίθετα, ο Ίαν, η Ελένα και κάποιοι άλλοι μικροαστοί εγγλέζοι της υπαίθρου είναι οι κύριοι υποστηρικτές του Brexit, διακείμενοι εχθρικά προς κάθε μη Βρετανό. Δεν ήταν άστοχη η τοποθέτηση εκείνου του κριτικού που έκανε για το βιβλίο του Κόου την παρακάτω χιουμοριστική διαπίστωση: «Αν κανείς διαβάσει τη Μέση Αγγλία του Τζόναθαν Κόου δεν θα αναρωτηθεί γιατί άργησαν τόσο οι Βρετανοί να αποφασίσουν την έξοδό τους από την Ευρωπαϊκή Ένωση: θα αναρωτηθεί γιατί άργησε τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση να τους πετάξει έξω με τις κλωτσιές!».

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


altΜέση Αγγλία
Τζόναθαν Κόου
Μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη
Πόλις 2019
Σελ. 608, τιμή εκδότη €20,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JONATHAN COE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Για το μυθιστόρημα του José Saramago «Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ο Chico Díaz από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, σε σκηνοθεσία του João Botelho, η οποία παρουσιάστηκε στο 43ο φεστιβάλ ταινιών του Σαν Πάολο, τον Οκτώβριο του 2020.

...
Λύκος ανάμεσα σε λύκους, του Χανς Φάλαντα

Λύκος ανάμεσα σε λύκους, του Χανς Φάλαντα

Για το εμβληματικό δίτομο μυθιστόρημα του Hans Fallada «Λύκος ανάμεσα σε λύκους» (μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου, εκδ. Gutenberg). Μοναχικοί άνθρωποι σε μια ταραγμένη εποχή. Στην εικόνα, πλάνο από την τηλεοπτική μεταφορά τεσσάρων επεισοδίων, παραγωγή του 1965 από το ανατολικογερμανικό κανάλι DFF που προβλήθηκε και στη Δυτικ...

Χιόνι, του Ορχάν Παμούκ – έρωτας και πολιτική

Χιόνι, του Ορχάν Παμούκ – έρωτας και πολιτική

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Χιόνι» (μτφρ. Στέλλα Βρεττού, εκδ. Πατάκη), το οποίο επανακυκλοφορεί με επίμετρο του συγγραφέα.

Της Νίκης Κώτσιου

Στο Χιόνι (2002) του νομπελίστα συγγραφέα Ορχάν Παμούκ (Ιστανμπούλ,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις, του Ζοζέ Σαραμάγκου – Στη Λισαβόνα των ονείρων και των ποιητών

Για το μυθιστόρημα του José Saramago «Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ο Chico Díaz από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, σε σκηνοθεσία του João Botelho, η οποία παρουσιάστηκε στο 43ο φεστιβάλ ταινιών του Σαν Πάολο, τον Οκτώβριο του 2020.

...
Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Πέθανε, σαν σήμερα, στις 21 Ιανουαρίου 1950 ο Τζορτζ Όργουελ. Ο Βρετανός συγγραφέας, κριτικός και δημοσιογράφος Έρικ Άρθουρ Μπλερ γεννήθηκε το 1903. Έμεινε στην ιστορία για την αιχμηρή κριτική που άσκησε σε κάθε είδους ολοκληρωτισμό με τα έργα του «Η φάρμα των ζώων» και «1984».

Επιμέλεια: Book P...

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Για το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη «Έντεκα συναντήσεις – Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ένα υβριδικό βιβλίο, που δεν είναι δοκίμιο, δεν είναι αυτοβιογραφία, δεν είναι συλλογή συνεντεύξεων, δεν ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ