alt

Για το μυθιστόρημα του Σινάν Αντούν «Η ροδιά μονάχα ξέρει» (μτφρ. από τα αραβικά Ελένη Καπετανάκη, εκδ. Καστανιώτη).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Βρισκόμαστε στην πρωτεύουσα του Ιράκ, τη Βαγδάτη. Εκεί ζει ο Τζαουάντ Κάζιμ με την οικογένειά του, τα μέλη της οποίας είναι σιίτες μουσουλμάνοι. Ο πατέρας του είναι ιδιοκτήτης ενός μγέσιλ. Το μγέσιλ είναι ένας χώρος όπου, ακολουθώντας μια πολύ συγκεκριμένη ιεροτελεστία, γίνεται το πλύσιμο των νεκρών πριν από την ταφή. Ο μικρός Τζαουάντ εξαναγκάζεται να μαθητεύσει κοντά στον πατέρα του, καθώς η παράδοση θέλει να παραδίδεται η εργασία από τον πατέρα στον γιο. Μαθαίνει, λοιπόν, την τέχνη του πλυσίματος των νεκρών, κάτι που είναι εντελώς αντίθετο με την ιδιοσυγκρασία του και την καλλιτεχνική του φύση. Εκείνος θέλει να γίνει γλύπτης ή ζωγράφος. Πείθει τον πατέρα του να τον αφήσει να δώσει εξετάσεις στη Ακαδημία Καλών Τεχνών και καταφέρνει να εισαχθεί. «Όμως» –διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου– «τα ιστορικά γεγονότα δεν εξελίσσονται με βάση τις επιθυμίες των απλών ανθρώπων. Η δικτατορία του Σαντάμ Χουσεΐν, ο μακροχρόνιος πόλεμος με το Ιράν και οι οικονομικές κυρώσεις της δεκαετίας του 1990, καταστρέφουν την κοινωνική δομή του Ιράκ. Από το 2003, με την εισβολή και τη στρατιωτική κατοχή των Αμερικανών στη χώρα, η σεκταριστική βία εκτραχύνεται».

Αναγκάζεται να ζήσει σε μια πόλη στην οποία νιώθει ξένος όπως κι όλοι οι υπόλοιποι. Σε μια πόλη η οποία «τις μέρες του Σαντάμ ήταν μια φυλακή μυθικών διαστάσεων. Τώρα όμως η φυλακή μοιράστηκε σε πολλά κελιά σεκταριστικών διαστάσεων, που τα χωρίζουν ψηλοί συμπαγείς τοίχοι και τα ματώνουν συρματοπλέγματα...»

Ο νεαρός Τζαουάντ λοιπόν, έπειτα από όλα αυτά και αφού έχει πεθάνει ο αδελφός του και ο πατέρας του, πρέπει να βρει τρόπο να συντηρήσει τη μητέρα του και τον εαυτό του. Δεν μπορεί να πραγματοποιήσει τα όνειρά του. Ασχολείται ξανά για ένα διάστημα με την οικογενειακή επιχείρηση, αργότερα δοκιμάζει να εργαστεί βάφοντας σπίτια. Επιχειρεί να διαφύγει στο εξωτερικό με την ελπίδα να συνεχίσει τις σπουδές του, γιατί καταλαβαίνει ότι «αν δεν φύγει, ο καθημερινός θάνατος θα τον δηλητηριάσει», αλλά δεν τα καταφέρνει. Δεν έχει άλλη επιλογή από το να επιστρέψει στη Βαγδάτη και να λειτουργήσει ξανά το μγέσιλ, όπου «λες κι ο θάνατος ήταν ο πραγματικός ιδιοκτήτης» και τα ίχνη του ήταν ορατά σε κάθε γωνιά και σε κάθε λεπτομέρεια του χώρου. Αναγκάζεται να ζήσει σε μια πόλη στην οποία νιώθει ξένος όπως κι όλοι οι υπόλοιποι. Σε μια πόλη η οποία «τις μέρες του Σαντάμ ήταν μια φυλακή μυθικών διαστάσεων. Τώρα όμως η φυλακή μοιράστηκε σε πολλά κελιά σεκταριστικών διαστάσεων, που τα χωρίζουν ψηλοί συμπαγείς τοίχοι και τα ματώνουν συρματοπλέγματα. Λες και υπήρχε ένας γιγάντιος πέλεκυς που κάθε νιόφερτο καθεστώς άρπαζε από τους προκατόχους του για να συνεχίσει την καταστροφή και να σκάψει ακόμα πιο βαθιά τον τάφο».

Ο Τζαουάντ ένιωθε τον θάνατο να τον καταδυναστεύει συστηματικά από όταν ήταν παιδί και διατηρούσε την παιδιάστικη άποψη ότι ήταν ικανός να ξεφύγει από τα νύχια του. Ίσως κυρίως γι’ αυτό. «Όμως ο θάνατος εκείνα τα χρόνια τα παλιά, ήταν μαζεμένος κι αμήχανος, σχεδόν ντροπαλός αν τον συγκρίνεις με τον θάνατο στις μέρες μας, που μας κυνηγάει με λύσσα σαν στερημένος, λες και τον έχει καταλάβει μανία». Κι ενώ από τη μια θέλει να αποδείξει τόσο στον πατέρα του όσο και στον εαυτό του ότι είναι ικανός να αντιμετωπίσει τον θάνατο σαν άντρας, από την άλλη του είναι αδύνατον να αντέξει όλα αυτά που φέρνει ο θάνατος μαζί του. Δεν μπορεί να αποδεχτεί τη μοίρα του. «Δεν πιστεύω στη μοίρα. Υπάρχει η ιστορία και οι άνθρωποι που καλούν την ιστορία πεπρωμένο, εκείνοι που την ονομάζουν μοίρα. Δεν γνωρίζω, ωστόσο, ποια ακριβώς είναι αυτή η μοίρα. Αλληλουχία γεγονότων τα οποία, στην πλειοψηφία τους, αφήνουν ξοπίσω σωρούς από πτώματα».

alt
Ο Σινάν Αντούν γεννήθηκε στη Βαγδάτη το 1967.
Σπούδασε στο εκεί πανεπιστήμιο και στη συνέχεια πήγε
στις ΗΠΑ όπου συνέχισε τις σπουδές του. Διδάσκει ως
αναπληρωτής καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης.
Θεωρείται ένας από τους πλέον σημαντικούς εκπροσώπους
της σύγχρονης αραβόφωνης λογοτεχνίας. Έχει γράψει
μυθιστορήματα, δοκίμια, μελέτες, μεταφράσεις και
ποιητικές συλλογές. Έχει εκφράσει δημοσίως την
αντίθεσή του στην αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ.
Η ροδιά μονάχα ξέρει, γράφτηκε το 2010 και είναι
το πρώτο του βιβλίο που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά.





Αναζητά διεξόδους «για να ξεχνιέμαι και να δραπετεύω από τον θάνατο τρέχοντας». Μια τέτοια διέξοδος είναι γι’ αυτόν ο έρωτας. Ερωτεύεται βαθιά και ουσιαστικά, αρνείται όμως να φυλακιστεί σε στερεότυπα και τυπικές δεσμεύσεις. Και βέβαια, ευτυχώς γι’ αυτόν, υπάρχει η τέχνη, η οποία έχει ως αιώνιο θέμα της τη ζωή. «Η τέχνη είναι ένας καθρέφτης της ζωής και ο άνθρωπος βλέπει μέσα σε αυτόν τον καθρέφτη τον εαυτό του και τον κόσμο του: τους εφιάλτες και τα όνειρά του, τις χίμαιρες και την αλήθεια του, κι όλες οι αυταπάτες του αναπαρίστανται μες στον καθρέφτη της τέχνης. Η τέχνη ουσιαστικά είναι ένα πάθος. Είναι σφιχτοδεμένη με την αθανασία, τη μεγάλη εμμονή του ανθρώπου του περαστικού από τούτο τον κόσμο, που λαχταρά να αφήσει τα χνάρια του προτού πεθάνει».

Όσο όμως κι αν προσπαθήσει, τίποτα δεν μπορεί να τον σώσει από τους νυχτερινούς του εφιάλτες. Είναι πάντα εκεί, απειλώντας και τρομοκρατώντας τον, στερώντας του κάθε πιθανότητα ξεκούρασης, χαλάρωσης και ηρεμίας που τόσο επιθυμεί να νιώσει την ώρα του ύπνου. Ο θάνατος στοιχειώνει τα πάντα στη ζωή του, την ημέρα και τη νύχτα του, τη δουλειά και την ξεκούρασή του, τον ύπνο και τα όνειρά του.

Όλη η αφήγηση του μυθιστορήματος, με πολλές και συχνές αναδρομικές περιγραφές γεγονότων, γίνεται μέσα από τη φωνή του Τζαουάντ, ο οποίος γεννιέται, αναπτύσσεται, ενηλικιώνεται και ωριμάζει, σε μια χώρα που χειμάζεται από πολέμους, εσωτερικές συγκρούσεις, θρησκευτικό φανατισμό και ποταμούς αίματος. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση δίνει στο κείμενο εξομολογητικό και έντονα συγκινησιακό χαρακτήρα, κάνοντας τον αναγνώστη κοινωνό και μέτοχο των συναισθημάτων του ήρωα και της οικογένειάς του. 

Πόνος, οργή, απελπισία, εκμηδενισμός της αξίας της ανθρώπινης ζωής, βομβαρδισμοί, αίμα, θάνατος. Στην άλλη πλευρά, έρωτας, τέχνη, φως, χαρά της ζωής, ομορφιά, ειρήνη. Η λαχτάρα για αθανασία σε διαρκή διαμάχη με το αναπόφευκτο του θανάτου. Ο οποίος αποτελεί την κυρίαρχη παρουσία σε όλο το βιβλίο. Έτσι κι αλλιώς «ο Παράδεισος, κάθε παράδεισος, είναι πάντα κάπου αλλού. Ωστόσο η Κόλαση είναι εδώ, ολόκληρη και μεγαλώνει μέρα με τη μέρα».

Και η ροδιά, που είναι φυτεμένη στην αυλή του μγέσιλ και ποτισμένη από τα νερά της πλύσης των νεκρών, ξέρει. Ξέρει «ότι η ζωή και ο θάνατος δεν είναι δυο κόσμοι διαφορετικοί, με σαφή σύνορα ανάμεσά τους. Είναι αξεδιάλυτα πλεγμένοι μεταξύ τους. Οι ζωντανοί πεθαίνουν και οι νεκροί δεν σταματούν να έρχονται».

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι είναι νηπιαγωγός.

 Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία από το Tacuinum Sanitatis, αραβικό βιβλίο του 11ου αιώνα.


altΗ ροδιά μονάχα ξέρει
Σινάν Αντούν
Μτφρ. Ελένη Καπετανάκη
Καστανιώτης 2019
Σελ. 290, τιμή εκδότη €17,00

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Και τα δύο βιβλία που βραβεύτηκαν με το Women's prize 2024 εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται από τον εξτρεμισμό. Κεντρική εικόνα: αριστερά η Naomi Klein και δεξιά η V.V. Ganeshananthan.

Επιμέλεια: Book Press

...
Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο –  Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο – Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία του Αναγνώστη 2024 για βιβλία που εκδόθηκαν το 2023. Η τελετή απονομής, διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, στο Μουσείο Μπενάκη. 

Επιμέλεια: Book Press

Το μεγάλο τιμητικό βραβείο για το σύνολο του έργου της απονεμήθηκε στη ...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ