alt

Για το μυθιστόρημα της Άννυ Πρου «Άνθρωποι του δάσους» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Καστανιώτη).

Του Νίκου Ξένιου

Οι Άνθρωποι του δάσους της Άννυ Πρου είναι μια υπερφιλόδοξη καταγραφή του ιστορικού και οικολογικού μετασχηματισμού της Βόρειας Αμερικής (Καναδά και Η.Π.Α.) που ακολουθεί κατά πόδας δύο δυναστείες αποικιοκρατών, από τα τέλη του 16ου αιώνα έως σήμερα. Η εξιστόρηση της Πρου καθιερώνει μια νέου τύπου «εποποιΐα», που αρχίζει από την εποχή των pioneers: εκείνων των αγριεμένων, ολιγόλογων ανθρώπων που με τη Βίβλο υπό μάλης και το τσεκούρι στον ώμο διέσχισαν τον καινούργιο αυτόν τόπο κόβοντας σφεντάμια, πεύκα, βελανιδιές, σημύδες και έλατα και διαρκώς «going West». Κύριο γνώρισμα αυτού του βιβλίου, του οποίου η συγγραφή κράτησε δεκαπέντε χρόνια και του οποίου η πλοκή είναι ποικίλη και ευφάνταστη1, είναι η απουσία δραματικής ενότητας και κλιμάκωσης. Το βέβαιο –και λόγω του ιδιότυπου λεξιλογίου του– είναι πως κομίζει νέο ύφος σε μια παλιά θεματολογία. Και πως η μετάφρασή του από τον Γιώργο Κυριαζή είναι ένας πραγματικός άθλος.

Κύριο γνώρισμα αυτού του βιβλίου, του οποίου η συγγραφή κράτησε δεκαπέντε χρόνια και του οποίου η πλοκή είναι ποικίλη και ευφάνταστη, είναι η απουσία δραματικής ενότητας και κλιμάκωσης. Το βέβαιο –και λόγω του ιδιότυπου λεξιλογίου του– είναι πως κομίζει νέο ύφος σε μια παλιά θεματολογία. Και πως η μετάφρασή του από τον Γιώργο Κυριαζή είναι ένας πραγματικός άθλος.

Γλαφυροί χαρακτήρες ως πρόσχημα για την αφήγηση

Πάνω από εκατό χαρακτήρες παρελαύνουν στο βιβλίο. Η ιστορία ξεκινά με τον Ρενέ Σελ και τον Σαρλ Ντικέ, που φτάνουν στη Νέα Γαλλία το 1630 και μπαίνουν ως εσωτερικοί υπηρέτες στο σπίτι κάποιου seigneur Τρεπανί. Ο Σελ και ο Ντικέ κερδίζουν γρήγορα την ελευθερία τους, κόβοντας για λογαριασμό του Τρεπανί τα δάση που περιβάλλουν το υποστατικό του. [Είναι χαρακτηριστικό πως κάποιος πρόγονος από την πλευρά του πατέρα της Άννυ Πρου, ο Ζαν Πρου, είχε αποβιβαστεί στο Κεμπέκ το 1666 σε ηλικία 22 χρόνων και εργάστηκε στην υπηρεσία κάποιου Λουί Κουιγιάρ, Sieur del’ Espinay, για τρία χρόνια, πράγμα που του απέφερε τρία εκτάρια δασικής έκτασης στο Μονμανί, κοντά στον ποταμό Κάιγ]. Οι απόγονοι του Ρενέ Σελ και του Σαρλ Ντικέ εμφανίζονται, εξαφανίζονται κι επανεμφανίζονται στο φυσικό δασώδες σκηνικό, αποψιλώνοντας επί οκτώ γενεές τα δάση του παραθαλάσσιου Καναδά, του Μέιν και του Μίσιγκαν. Όταν οι φαμίλιες Σελ και Ντικέ πληθύνονται γίνονται και πιο αντιληπτές, εφόσον κάποια μέλη τους ξεχωρίζουν – όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις αληθινές οικογένειες.

Ο Σαρλ Ντικέ, αφού ασχοληθεί με το εμπόριο γούνας, θα συνδεθεί με την υλοτομία γιατί σ’ αυτήν βλέπει ενσαρκωμένες τις πιθανότητες να κάνει περιουσία, είναι καιροσκόπος και παντρεύεται από συμφέρον, καλού-κακού δε υιοθετεί και κάποια παιδιά. Φτάνοντας στον Καναδά το 1693, θέτει ως στόχο του να αφανίσει τα δάση της Νέας Γαλλίας «προς όφελος της ανθρωπότητας», όπως ισχυρίζεται, και να καταρρίψει, έτσι, τη φήμη που στην εποχή του ήθελε τις δασικές εκτάσεις να είναι «άτρωτες». Με το εμπορικό του δαιμόνιο μεταμορφώνεται σε «πολυεθνική» φιγούρα: ένας εγγλέζος στο Άμστερνταμ του μαθαίνει σε ποιον πρέπει να απευθυνθεί για να «πιάσει την καλή». Εμπορεύεται λοιπόν κρυφά με τη Σκωτία, «αγγλοποιεί» το όνομά του σε Ντιουκ και αυτό είναι και το σήμα κατατεθέν της εταιρείας που ιδρύει για τους επιγόνους του: Duke & Sons. Παρά το πατριαρχικό κλίμα της εποχής εκείνης, δεν είναι τυχαίο το ότι μια γυναίκα, η Λαβίνια Ντιουκ (ο μοναδικός καρπός επιμειξίας των δύο οικογενειών και ο πιο ολοκληρωμένος, θα ’λεγα, χαρακτήρας του μυθιστορήματος) «μην μπορώντας να αντιστεθεί στη φύση της», θα καταστρέψει ανελέητα ολόκληρα δασικά οικοσυστήματα.

Αντίθετα, από την ένωση του Ρενέ Σελ με την ιθαγενή γυναίκα του προκύπτει ένα υβρίδιο οικογένειας που οδηγεί σε λιγότερο επιτυχημένους απογόνους. Η γυναίκα του Μαρί είναι μια ινδιάνα Μικμάκ εκπαιδευμένη στη θεραπευτική δράση των βοτάνων. Οι απόγονοί του φέρουν ενστιγματικά τον ψυχολογικό πόνο εκείνων που παλεύουν να συμφιλιώσουν το αίμα του γηγενούς αμερικανού με τη γαλλική τους καταγωγή. Ζώντας στη σημερινή Nova Scotia, νιώθουν απάτριδες και υφίστανται τις κακοποιούς συνέπειες της πολιτιστικής σύγχισης. Χαμένοι στη νέα αυτήν ήπειρο, προσπαθούν να υιοθετήσουν τις δοξασίες της, να αφουγκρασθούν τα μυστικά της και τα μυστικά των δασών της.

alt
Η Άννυ Πρου

Το δίδαγμα της φύσης, χωρίς διδακτισμό

Χωρίς να γίνεται διδακτική, παραμένει βαθύτατα αφοσιωμένη στο οικολογικό μήνυμα του βιβλίου της: στην ιπποτική, τρόπον τινά, διαχείριση των αγαθών της γης και των ανθρώπων που τα εκτιμούν στη σωστή τους διάσταση. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η φύση και η συναρπαστική σχέση που συνάπτουν οι άνθρωποι με αυτήν.

Παρά τη βαρύτητα του θέματος, η αφήγηση συχνά γίνεται με φανταιζίστικο και σχοινοτενή τρόπο. Η Πρου επιστρατεύει όρους πολύ ειδικούς, που είναι αποτέλεσμα εμβριθούς έρευνας2: θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως το έργο της ολισθαίνει ακριβώς πάνω στα στοιχεία αυτής της έρευνας, που αποφέρει και την πληθώρα αναφορών στην Αγγλία, τη Γαλλία και την Ολλανδία, στην Κίνα και στον Ειρηνικό Ωκεανό, στη Νέα Ζηλανδία και στη Βραζιλία. Με κάθε γενεά να αποτυπώνει τους βίαιους χειρισμούς της φύσης από τον άνθρωπο και με αναφορές στην ιστορία του ιθαγενούς πληθυσμού και στη δράση των αποικιοκρατών, η συγγραφέας οικοδομεί ένα παντοδύναμο αφηγηματικό σύμπαν και περνά το απαισιόδοξο μήνυμα της ανεπανόρθωτης οικολογικής καταστροφής. Χωρίς να γίνεται διδακτική, παραμένει βαθύτατα αφοσιωμένη στο οικολογικό μήνυμα του βιβλίου της: στην ιπποτική, τρόπον τινά, διαχείριση των αγαθών της γης και των ανθρώπων που τα εκτιμούν στη σωστή τους διάσταση. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η φύση και η συναρπαστική σχέση που συνάπτουν οι άνθρωποι με αυτήν.

Ήδη στις Ιστορίες του Γουαϊόμινγκ η Πρου έδειξε τον πόθο της για επανένωση του ανθρώπου με τη φύση. Αυτός ο πόθος παίρνει, στους Ανθρώπους του δάσους, διαστάσεις πραγματικής κοσμογονίας, αποτυπώνοντας την αντίθεση ανάμεσα στις πρακτικές υλοτομίας των αμερικανών και σ’ εκείνες των συντηρητικών γερμανών, φορέων κάπως πιο «ευρωπαϊκών» αξιών συγκριτικά με τις άπληστες μεθόδους πλουτισμού του μέσου αμερικανού καπιταλιστή. Στους Ανθρώπους του δάσους εξαπολύει ένα κατά μέτωπον κατηγορώ στην εν γένει ανθρώπινη παρέμβαση στο τοπίο, παρέμβαση για την οποία υπάρχει θεία δίκη: οι περισσότεροι από τους χαρακτήρες του βιβλίου της βρίσκουν τον θάνατο στην ερημιά και την απόλυτη λήθη. Το ίδιο που συνέβη, δυστυχώς, και με μεγάλο μέρος της πανίδας και της χλωρίδας της τότε νεοσύστατης Αμερικής. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).


1. Πέρα από τα τοπωνύμια, τις ινδιάνικες λέξεις, το βοτανολογικό λεξιλόγιο και τους ιδιωματισμούς, το μυθιστόρημα της Πρου περιλαμβάνει και εκτενή κατάλογο φαγητών που δεν απαντούν πια στις σύγχρονες διατροφικές συνήθειες: syllabub, apple slump, waterzooi, larded capons είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων φαγητών.
2. Σε συνέντευξή της στη σελίδα «Powell's Books», η Πρου ανέφερε πως στα διαβάσματά της σε μια ευρύτατη γκάμα θεμάτων οφείλει τη δημιουργία του βιβλίου της. Ενδεικτικά αναφέρουμε εδώ τα βιβλία: The Dutch Seaborne Empire 1600–1800, Ship's Surgeons of the Dutch East India Company, Pine Trees and Politics, Professional Timber Falling, The Old Man Told Us, L'Abatis, Michel Sarrazin, Japanese Death Poems, The Earth as Modified by Human Action.

altΆνθρωποι του δάσους
Άννυ Πρου
Μτφρ. Γιώργος Κυριαζής
Καστανιώτης 2019
Σελ. 834, τιμή εκδότη €30,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ANNIE PROULX

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ