alt

Για το μυθιστόρημα της Άννυ Πρου «Άνθρωποι του δάσους» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Καστανιώτη).

Του Νίκου Ξένιου

Οι Άνθρωποι του δάσους της Άννυ Πρου είναι μια υπερφιλόδοξη καταγραφή του ιστορικού και οικολογικού μετασχηματισμού της Βόρειας Αμερικής (Καναδά και Η.Π.Α.) που ακολουθεί κατά πόδας δύο δυναστείες αποικιοκρατών, από τα τέλη του 16ου αιώνα έως σήμερα. Η εξιστόρηση της Πρου καθιερώνει μια νέου τύπου «εποποιΐα», που αρχίζει από την εποχή των pioneers: εκείνων των αγριεμένων, ολιγόλογων ανθρώπων που με τη Βίβλο υπό μάλης και το τσεκούρι στον ώμο διέσχισαν τον καινούργιο αυτόν τόπο κόβοντας σφεντάμια, πεύκα, βελανιδιές, σημύδες και έλατα και διαρκώς «going West». Κύριο γνώρισμα αυτού του βιβλίου, του οποίου η συγγραφή κράτησε δεκαπέντε χρόνια και του οποίου η πλοκή είναι ποικίλη και ευφάνταστη1, είναι η απουσία δραματικής ενότητας και κλιμάκωσης. Το βέβαιο –και λόγω του ιδιότυπου λεξιλογίου του– είναι πως κομίζει νέο ύφος σε μια παλιά θεματολογία. Και πως η μετάφρασή του από τον Γιώργο Κυριαζή είναι ένας πραγματικός άθλος.

Κύριο γνώρισμα αυτού του βιβλίου, του οποίου η συγγραφή κράτησε δεκαπέντε χρόνια και του οποίου η πλοκή είναι ποικίλη και ευφάνταστη, είναι η απουσία δραματικής ενότητας και κλιμάκωσης. Το βέβαιο –και λόγω του ιδιότυπου λεξιλογίου του– είναι πως κομίζει νέο ύφος σε μια παλιά θεματολογία. Και πως η μετάφρασή του από τον Γιώργο Κυριαζή είναι ένας πραγματικός άθλος.

Γλαφυροί χαρακτήρες ως πρόσχημα για την αφήγηση

Πάνω από εκατό χαρακτήρες παρελαύνουν στο βιβλίο. Η ιστορία ξεκινά με τον Ρενέ Σελ και τον Σαρλ Ντικέ, που φτάνουν στη Νέα Γαλλία το 1630 και μπαίνουν ως εσωτερικοί υπηρέτες στο σπίτι κάποιου seigneur Τρεπανί. Ο Σελ και ο Ντικέ κερδίζουν γρήγορα την ελευθερία τους, κόβοντας για λογαριασμό του Τρεπανί τα δάση που περιβάλλουν το υποστατικό του. [Είναι χαρακτηριστικό πως κάποιος πρόγονος από την πλευρά του πατέρα της Άννυ Πρου, ο Ζαν Πρου, είχε αποβιβαστεί στο Κεμπέκ το 1666 σε ηλικία 22 χρόνων και εργάστηκε στην υπηρεσία κάποιου Λουί Κουιγιάρ, Sieur del’ Espinay, για τρία χρόνια, πράγμα που του απέφερε τρία εκτάρια δασικής έκτασης στο Μονμανί, κοντά στον ποταμό Κάιγ]. Οι απόγονοι του Ρενέ Σελ και του Σαρλ Ντικέ εμφανίζονται, εξαφανίζονται κι επανεμφανίζονται στο φυσικό δασώδες σκηνικό, αποψιλώνοντας επί οκτώ γενεές τα δάση του παραθαλάσσιου Καναδά, του Μέιν και του Μίσιγκαν. Όταν οι φαμίλιες Σελ και Ντικέ πληθύνονται γίνονται και πιο αντιληπτές, εφόσον κάποια μέλη τους ξεχωρίζουν – όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις αληθινές οικογένειες.

Ο Σαρλ Ντικέ, αφού ασχοληθεί με το εμπόριο γούνας, θα συνδεθεί με την υλοτομία γιατί σ’ αυτήν βλέπει ενσαρκωμένες τις πιθανότητες να κάνει περιουσία, είναι καιροσκόπος και παντρεύεται από συμφέρον, καλού-κακού δε υιοθετεί και κάποια παιδιά. Φτάνοντας στον Καναδά το 1693, θέτει ως στόχο του να αφανίσει τα δάση της Νέας Γαλλίας «προς όφελος της ανθρωπότητας», όπως ισχυρίζεται, και να καταρρίψει, έτσι, τη φήμη που στην εποχή του ήθελε τις δασικές εκτάσεις να είναι «άτρωτες». Με το εμπορικό του δαιμόνιο μεταμορφώνεται σε «πολυεθνική» φιγούρα: ένας εγγλέζος στο Άμστερνταμ του μαθαίνει σε ποιον πρέπει να απευθυνθεί για να «πιάσει την καλή». Εμπορεύεται λοιπόν κρυφά με τη Σκωτία, «αγγλοποιεί» το όνομά του σε Ντιουκ και αυτό είναι και το σήμα κατατεθέν της εταιρείας που ιδρύει για τους επιγόνους του: Duke & Sons. Παρά το πατριαρχικό κλίμα της εποχής εκείνης, δεν είναι τυχαίο το ότι μια γυναίκα, η Λαβίνια Ντιουκ (ο μοναδικός καρπός επιμειξίας των δύο οικογενειών και ο πιο ολοκληρωμένος, θα ’λεγα, χαρακτήρας του μυθιστορήματος) «μην μπορώντας να αντιστεθεί στη φύση της», θα καταστρέψει ανελέητα ολόκληρα δασικά οικοσυστήματα.

Αντίθετα, από την ένωση του Ρενέ Σελ με την ιθαγενή γυναίκα του προκύπτει ένα υβρίδιο οικογένειας που οδηγεί σε λιγότερο επιτυχημένους απογόνους. Η γυναίκα του Μαρί είναι μια ινδιάνα Μικμάκ εκπαιδευμένη στη θεραπευτική δράση των βοτάνων. Οι απόγονοί του φέρουν ενστιγματικά τον ψυχολογικό πόνο εκείνων που παλεύουν να συμφιλιώσουν το αίμα του γηγενούς αμερικανού με τη γαλλική τους καταγωγή. Ζώντας στη σημερινή Nova Scotia, νιώθουν απάτριδες και υφίστανται τις κακοποιούς συνέπειες της πολιτιστικής σύγχισης. Χαμένοι στη νέα αυτήν ήπειρο, προσπαθούν να υιοθετήσουν τις δοξασίες της, να αφουγκρασθούν τα μυστικά της και τα μυστικά των δασών της.

alt
Η Άννυ Πρου

Το δίδαγμα της φύσης, χωρίς διδακτισμό

Χωρίς να γίνεται διδακτική, παραμένει βαθύτατα αφοσιωμένη στο οικολογικό μήνυμα του βιβλίου της: στην ιπποτική, τρόπον τινά, διαχείριση των αγαθών της γης και των ανθρώπων που τα εκτιμούν στη σωστή τους διάσταση. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η φύση και η συναρπαστική σχέση που συνάπτουν οι άνθρωποι με αυτήν.

Παρά τη βαρύτητα του θέματος, η αφήγηση συχνά γίνεται με φανταιζίστικο και σχοινοτενή τρόπο. Η Πρου επιστρατεύει όρους πολύ ειδικούς, που είναι αποτέλεσμα εμβριθούς έρευνας2: θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως το έργο της ολισθαίνει ακριβώς πάνω στα στοιχεία αυτής της έρευνας, που αποφέρει και την πληθώρα αναφορών στην Αγγλία, τη Γαλλία και την Ολλανδία, στην Κίνα και στον Ειρηνικό Ωκεανό, στη Νέα Ζηλανδία και στη Βραζιλία. Με κάθε γενεά να αποτυπώνει τους βίαιους χειρισμούς της φύσης από τον άνθρωπο και με αναφορές στην ιστορία του ιθαγενούς πληθυσμού και στη δράση των αποικιοκρατών, η συγγραφέας οικοδομεί ένα παντοδύναμο αφηγηματικό σύμπαν και περνά το απαισιόδοξο μήνυμα της ανεπανόρθωτης οικολογικής καταστροφής. Χωρίς να γίνεται διδακτική, παραμένει βαθύτατα αφοσιωμένη στο οικολογικό μήνυμα του βιβλίου της: στην ιπποτική, τρόπον τινά, διαχείριση των αγαθών της γης και των ανθρώπων που τα εκτιμούν στη σωστή τους διάσταση. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η φύση και η συναρπαστική σχέση που συνάπτουν οι άνθρωποι με αυτήν.

Ήδη στις Ιστορίες του Γουαϊόμινγκ η Πρου έδειξε τον πόθο της για επανένωση του ανθρώπου με τη φύση. Αυτός ο πόθος παίρνει, στους Ανθρώπους του δάσους, διαστάσεις πραγματικής κοσμογονίας, αποτυπώνοντας την αντίθεση ανάμεσα στις πρακτικές υλοτομίας των αμερικανών και σ’ εκείνες των συντηρητικών γερμανών, φορέων κάπως πιο «ευρωπαϊκών» αξιών συγκριτικά με τις άπληστες μεθόδους πλουτισμού του μέσου αμερικανού καπιταλιστή. Στους Ανθρώπους του δάσους εξαπολύει ένα κατά μέτωπον κατηγορώ στην εν γένει ανθρώπινη παρέμβαση στο τοπίο, παρέμβαση για την οποία υπάρχει θεία δίκη: οι περισσότεροι από τους χαρακτήρες του βιβλίου της βρίσκουν τον θάνατο στην ερημιά και την απόλυτη λήθη. Το ίδιο που συνέβη, δυστυχώς, και με μεγάλο μέρος της πανίδας και της χλωρίδας της τότε νεοσύστατης Αμερικής. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).


1. Πέρα από τα τοπωνύμια, τις ινδιάνικες λέξεις, το βοτανολογικό λεξιλόγιο και τους ιδιωματισμούς, το μυθιστόρημα της Πρου περιλαμβάνει και εκτενή κατάλογο φαγητών που δεν απαντούν πια στις σύγχρονες διατροφικές συνήθειες: syllabub, apple slump, waterzooi, larded capons είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων φαγητών.
2. Σε συνέντευξή της στη σελίδα «Powell's Books», η Πρου ανέφερε πως στα διαβάσματά της σε μια ευρύτατη γκάμα θεμάτων οφείλει τη δημιουργία του βιβλίου της. Ενδεικτικά αναφέρουμε εδώ τα βιβλία: The Dutch Seaborne Empire 1600–1800, Ship's Surgeons of the Dutch East India Company, Pine Trees and Politics, Professional Timber Falling, The Old Man Told Us, L'Abatis, Michel Sarrazin, Japanese Death Poems, The Earth as Modified by Human Action.

altΆνθρωποι του δάσους
Άννυ Πρου
Μτφρ. Γιώργος Κυριαζής
Καστανιώτης 2019
Σελ. 834, τιμή εκδότη €30,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ANNIE PROULX


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Για το μυθιστόρημα του William Golding «Ο άρχοντας των μυγών» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα), «αλληγορική παραβολή, διδακτικός μύθος, φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση». Στην κεντρική εικόνα στιγμιότυπο από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, το 1963, σε σκηνοθεσία του Peter Brook.

Της...

Η ιστορία των αλόγων, της Μάγια Λούντε - Το τρίτο βιβλίο της τετραλογίας του περιβάλλοντος

Η ιστορία των αλόγων, της Μάγια Λούντε - Το τρίτο βιβλίο της τετραλογίας του περιβάλλοντος

Τα άλογα, τα ζώα, ο πλανήτης γη και οι άνθρωποι. Τότε, τώρα και στο μέλλον. Αυτό είναι με δυο μόνο λόγια το θέμα του τρίτου βιβλίου από την τετραλογία του περιβάλλοντος της Μaja Lunde με τίτλο «Η ιστορία των αλόγων» (μτφρ. Δέσπω Παπαγρηγοράκη) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

...
Φάουστ: μια τραγωδία, του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε

Φάουστ: μια τραγωδία, του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε

Για το εμβληματικό κείμενο του Johann Wolfgang von Goethe «Φάουστ: μια τραγωδία» (μτφρ. Πέτρος Μάρκαρης, εκδ. Κείμενα).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ολοκληρώνοντας τον Φάουστ του Γκαίτε, αυτό που μπορώ να καταθέσω ως το μέγα διακύβευμα της ανάγνω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση προτείνει δύο ντοκιμαντέρ βασισμένα σε θεατρικές παραστάσεις της: ένα στο You Tube κανάλι του Ιδρύματος και ένα στον θερινό κινηματογράφο «Στέλλα». Κεντρική εικόνα: Η Μαρία Διακοπαναγιώτου από την παράσταση «Όρνιθες» του Νίκου Καραθάνου.

Επιμέλεια: Book Press ...

Μαρία Καμπάνταη: «Το μοίρασμα ιστοριών μεταξύ των ανθρώπων έχει πάντα ιαματικό ρόλο»

Μαρία Καμπάνταη: «Το μοίρασμα ιστοριών μεταξύ των ανθρώπων έχει πάντα ιαματικό ρόλο»

Η Μαρία Καμπάνταη με αφορμή την πρώτη της συλλογή αφηγημάτων «Ανελκυστήρας» (εκδ. Αρμός), με ιστορίες βγαλμένες από τη δουλειά της ως ψυχολόγου σε δημόσια μονάδα υγείας.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλί...

Γαλήνη (διήγημα)

Γαλήνη (διήγημα)

Απ’ όταν χώρισε, άλλαζε σπίτια συχνά ‒τέσσερα διαμερίσματα σε έξι χρόνια‒, λες κι η ζωή τον εκδικούνταν επειδή ως τότε πάντα απεχθανόταν τις αλλαγές.

Διήγημα της Αλέκας Πλακονούρη

Το τελευταίο διαμέρισμα όμως τ’ αγάπησε με την πρώτη ματιά, ίσως επειδή ήταν πολύ φωτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ