alt

Για το μυθιστόρημα της Άννυ Πρου «Άνθρωποι του δάσους» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Καστανιώτη).

Του Νίκου Ξένιου

Οι Άνθρωποι του δάσους της Άννυ Πρου είναι μια υπερφιλόδοξη καταγραφή του ιστορικού και οικολογικού μετασχηματισμού της Βόρειας Αμερικής (Καναδά και Η.Π.Α.) που ακολουθεί κατά πόδας δύο δυναστείες αποικιοκρατών, από τα τέλη του 16ου αιώνα έως σήμερα. Η εξιστόρηση της Πρου καθιερώνει μια νέου τύπου «εποποιΐα», που αρχίζει από την εποχή των pioneers: εκείνων των αγριεμένων, ολιγόλογων ανθρώπων που με τη Βίβλο υπό μάλης και το τσεκούρι στον ώμο διέσχισαν τον καινούργιο αυτόν τόπο κόβοντας σφεντάμια, πεύκα, βελανιδιές, σημύδες και έλατα και διαρκώς «going West». Κύριο γνώρισμα αυτού του βιβλίου, του οποίου η συγγραφή κράτησε δεκαπέντε χρόνια και του οποίου η πλοκή είναι ποικίλη και ευφάνταστη1, είναι η απουσία δραματικής ενότητας και κλιμάκωσης. Το βέβαιο –και λόγω του ιδιότυπου λεξιλογίου του– είναι πως κομίζει νέο ύφος σε μια παλιά θεματολογία. Και πως η μετάφρασή του από τον Γιώργο Κυριαζή είναι ένας πραγματικός άθλος.

Κύριο γνώρισμα αυτού του βιβλίου, του οποίου η συγγραφή κράτησε δεκαπέντε χρόνια και του οποίου η πλοκή είναι ποικίλη και ευφάνταστη, είναι η απουσία δραματικής ενότητας και κλιμάκωσης. Το βέβαιο –και λόγω του ιδιότυπου λεξιλογίου του– είναι πως κομίζει νέο ύφος σε μια παλιά θεματολογία. Και πως η μετάφρασή του από τον Γιώργο Κυριαζή είναι ένας πραγματικός άθλος.

Γλαφυροί χαρακτήρες ως πρόσχημα για την αφήγηση

Πάνω από εκατό χαρακτήρες παρελαύνουν στο βιβλίο. Η ιστορία ξεκινά με τον Ρενέ Σελ και τον Σαρλ Ντικέ, που φτάνουν στη Νέα Γαλλία το 1630 και μπαίνουν ως εσωτερικοί υπηρέτες στο σπίτι κάποιου seigneur Τρεπανί. Ο Σελ και ο Ντικέ κερδίζουν γρήγορα την ελευθερία τους, κόβοντας για λογαριασμό του Τρεπανί τα δάση που περιβάλλουν το υποστατικό του. [Είναι χαρακτηριστικό πως κάποιος πρόγονος από την πλευρά του πατέρα της Άννυ Πρου, ο Ζαν Πρου, είχε αποβιβαστεί στο Κεμπέκ το 1666 σε ηλικία 22 χρόνων και εργάστηκε στην υπηρεσία κάποιου Λουί Κουιγιάρ, Sieur del’ Espinay, για τρία χρόνια, πράγμα που του απέφερε τρία εκτάρια δασικής έκτασης στο Μονμανί, κοντά στον ποταμό Κάιγ]. Οι απόγονοι του Ρενέ Σελ και του Σαρλ Ντικέ εμφανίζονται, εξαφανίζονται κι επανεμφανίζονται στο φυσικό δασώδες σκηνικό, αποψιλώνοντας επί οκτώ γενεές τα δάση του παραθαλάσσιου Καναδά, του Μέιν και του Μίσιγκαν. Όταν οι φαμίλιες Σελ και Ντικέ πληθύνονται γίνονται και πιο αντιληπτές, εφόσον κάποια μέλη τους ξεχωρίζουν – όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις αληθινές οικογένειες.

Ο Σαρλ Ντικέ, αφού ασχοληθεί με το εμπόριο γούνας, θα συνδεθεί με την υλοτομία γιατί σ’ αυτήν βλέπει ενσαρκωμένες τις πιθανότητες να κάνει περιουσία, είναι καιροσκόπος και παντρεύεται από συμφέρον, καλού-κακού δε υιοθετεί και κάποια παιδιά. Φτάνοντας στον Καναδά το 1693, θέτει ως στόχο του να αφανίσει τα δάση της Νέας Γαλλίας «προς όφελος της ανθρωπότητας», όπως ισχυρίζεται, και να καταρρίψει, έτσι, τη φήμη που στην εποχή του ήθελε τις δασικές εκτάσεις να είναι «άτρωτες». Με το εμπορικό του δαιμόνιο μεταμορφώνεται σε «πολυεθνική» φιγούρα: ένας εγγλέζος στο Άμστερνταμ του μαθαίνει σε ποιον πρέπει να απευθυνθεί για να «πιάσει την καλή». Εμπορεύεται λοιπόν κρυφά με τη Σκωτία, «αγγλοποιεί» το όνομά του σε Ντιουκ και αυτό είναι και το σήμα κατατεθέν της εταιρείας που ιδρύει για τους επιγόνους του: Duke & Sons. Παρά το πατριαρχικό κλίμα της εποχής εκείνης, δεν είναι τυχαίο το ότι μια γυναίκα, η Λαβίνια Ντιουκ (ο μοναδικός καρπός επιμειξίας των δύο οικογενειών και ο πιο ολοκληρωμένος, θα ’λεγα, χαρακτήρας του μυθιστορήματος) «μην μπορώντας να αντιστεθεί στη φύση της», θα καταστρέψει ανελέητα ολόκληρα δασικά οικοσυστήματα.

Αντίθετα, από την ένωση του Ρενέ Σελ με την ιθαγενή γυναίκα του προκύπτει ένα υβρίδιο οικογένειας που οδηγεί σε λιγότερο επιτυχημένους απογόνους. Η γυναίκα του Μαρί είναι μια ινδιάνα Μικμάκ εκπαιδευμένη στη θεραπευτική δράση των βοτάνων. Οι απόγονοί του φέρουν ενστιγματικά τον ψυχολογικό πόνο εκείνων που παλεύουν να συμφιλιώσουν το αίμα του γηγενούς αμερικανού με τη γαλλική τους καταγωγή. Ζώντας στη σημερινή Nova Scotia, νιώθουν απάτριδες και υφίστανται τις κακοποιούς συνέπειες της πολιτιστικής σύγχισης. Χαμένοι στη νέα αυτήν ήπειρο, προσπαθούν να υιοθετήσουν τις δοξασίες της, να αφουγκρασθούν τα μυστικά της και τα μυστικά των δασών της.

alt
Η Άννυ Πρου

Το δίδαγμα της φύσης, χωρίς διδακτισμό

Χωρίς να γίνεται διδακτική, παραμένει βαθύτατα αφοσιωμένη στο οικολογικό μήνυμα του βιβλίου της: στην ιπποτική, τρόπον τινά, διαχείριση των αγαθών της γης και των ανθρώπων που τα εκτιμούν στη σωστή τους διάσταση. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η φύση και η συναρπαστική σχέση που συνάπτουν οι άνθρωποι με αυτήν.

Παρά τη βαρύτητα του θέματος, η αφήγηση συχνά γίνεται με φανταιζίστικο και σχοινοτενή τρόπο. Η Πρου επιστρατεύει όρους πολύ ειδικούς, που είναι αποτέλεσμα εμβριθούς έρευνας2: θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως το έργο της ολισθαίνει ακριβώς πάνω στα στοιχεία αυτής της έρευνας, που αποφέρει και την πληθώρα αναφορών στην Αγγλία, τη Γαλλία και την Ολλανδία, στην Κίνα και στον Ειρηνικό Ωκεανό, στη Νέα Ζηλανδία και στη Βραζιλία. Με κάθε γενεά να αποτυπώνει τους βίαιους χειρισμούς της φύσης από τον άνθρωπο και με αναφορές στην ιστορία του ιθαγενούς πληθυσμού και στη δράση των αποικιοκρατών, η συγγραφέας οικοδομεί ένα παντοδύναμο αφηγηματικό σύμπαν και περνά το απαισιόδοξο μήνυμα της ανεπανόρθωτης οικολογικής καταστροφής. Χωρίς να γίνεται διδακτική, παραμένει βαθύτατα αφοσιωμένη στο οικολογικό μήνυμα του βιβλίου της: στην ιπποτική, τρόπον τινά, διαχείριση των αγαθών της γης και των ανθρώπων που τα εκτιμούν στη σωστή τους διάσταση. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η φύση και η συναρπαστική σχέση που συνάπτουν οι άνθρωποι με αυτήν.

Ήδη στις Ιστορίες του Γουαϊόμινγκ η Πρου έδειξε τον πόθο της για επανένωση του ανθρώπου με τη φύση. Αυτός ο πόθος παίρνει, στους Ανθρώπους του δάσους, διαστάσεις πραγματικής κοσμογονίας, αποτυπώνοντας την αντίθεση ανάμεσα στις πρακτικές υλοτομίας των αμερικανών και σ’ εκείνες των συντηρητικών γερμανών, φορέων κάπως πιο «ευρωπαϊκών» αξιών συγκριτικά με τις άπληστες μεθόδους πλουτισμού του μέσου αμερικανού καπιταλιστή. Στους Ανθρώπους του δάσους εξαπολύει ένα κατά μέτωπον κατηγορώ στην εν γένει ανθρώπινη παρέμβαση στο τοπίο, παρέμβαση για την οποία υπάρχει θεία δίκη: οι περισσότεροι από τους χαρακτήρες του βιβλίου της βρίσκουν τον θάνατο στην ερημιά και την απόλυτη λήθη. Το ίδιο που συνέβη, δυστυχώς, και με μεγάλο μέρος της πανίδας και της χλωρίδας της τότε νεοσύστατης Αμερικής. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).


1. Πέρα από τα τοπωνύμια, τις ινδιάνικες λέξεις, το βοτανολογικό λεξιλόγιο και τους ιδιωματισμούς, το μυθιστόρημα της Πρου περιλαμβάνει και εκτενή κατάλογο φαγητών που δεν απαντούν πια στις σύγχρονες διατροφικές συνήθειες: syllabub, apple slump, waterzooi, larded capons είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων φαγητών.
2. Σε συνέντευξή της στη σελίδα «Powell's Books», η Πρου ανέφερε πως στα διαβάσματά της σε μια ευρύτατη γκάμα θεμάτων οφείλει τη δημιουργία του βιβλίου της. Ενδεικτικά αναφέρουμε εδώ τα βιβλία: The Dutch Seaborne Empire 1600–1800, Ship's Surgeons of the Dutch East India Company, Pine Trees and Politics, Professional Timber Falling, The Old Man Told Us, L'Abatis, Michel Sarrazin, Japanese Death Poems, The Earth as Modified by Human Action.

altΆνθρωποι του δάσους
Άννυ Πρου
Μτφρ. Γιώργος Κυριαζής
Καστανιώτης 2019
Σελ. 834, τιμή εκδότη €30,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ANNIE PROULX

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον πολυβραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τ...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ