alt

Για το μυθιστόρημα της Άννυ Πρου «Άνθρωποι του δάσους» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Καστανιώτη).

Του Νίκου Ξένιου

Οι Άνθρωποι του δάσους της Άννυ Πρου είναι μια υπερφιλόδοξη καταγραφή του ιστορικού και οικολογικού μετασχηματισμού της Βόρειας Αμερικής (Καναδά και Η.Π.Α.) που ακολουθεί κατά πόδας δύο δυναστείες αποικιοκρατών, από τα τέλη του 16ου αιώνα έως σήμερα. Η εξιστόρηση της Πρου καθιερώνει μια νέου τύπου «εποποιΐα», που αρχίζει από την εποχή των pioneers: εκείνων των αγριεμένων, ολιγόλογων ανθρώπων που με τη Βίβλο υπό μάλης και το τσεκούρι στον ώμο διέσχισαν τον καινούργιο αυτόν τόπο κόβοντας σφεντάμια, πεύκα, βελανιδιές, σημύδες και έλατα και διαρκώς «going West». Κύριο γνώρισμα αυτού του βιβλίου, του οποίου η συγγραφή κράτησε δεκαπέντε χρόνια και του οποίου η πλοκή είναι ποικίλη και ευφάνταστη1, είναι η απουσία δραματικής ενότητας και κλιμάκωσης. Το βέβαιο –και λόγω του ιδιότυπου λεξιλογίου του– είναι πως κομίζει νέο ύφος σε μια παλιά θεματολογία. Και πως η μετάφρασή του από τον Γιώργο Κυριαζή είναι ένας πραγματικός άθλος.

Κύριο γνώρισμα αυτού του βιβλίου, του οποίου η συγγραφή κράτησε δεκαπέντε χρόνια και του οποίου η πλοκή είναι ποικίλη και ευφάνταστη, είναι η απουσία δραματικής ενότητας και κλιμάκωσης. Το βέβαιο –και λόγω του ιδιότυπου λεξιλογίου του– είναι πως κομίζει νέο ύφος σε μια παλιά θεματολογία. Και πως η μετάφρασή του από τον Γιώργο Κυριαζή είναι ένας πραγματικός άθλος.

Γλαφυροί χαρακτήρες ως πρόσχημα για την αφήγηση

Πάνω από εκατό χαρακτήρες παρελαύνουν στο βιβλίο. Η ιστορία ξεκινά με τον Ρενέ Σελ και τον Σαρλ Ντικέ, που φτάνουν στη Νέα Γαλλία το 1630 και μπαίνουν ως εσωτερικοί υπηρέτες στο σπίτι κάποιου seigneur Τρεπανί. Ο Σελ και ο Ντικέ κερδίζουν γρήγορα την ελευθερία τους, κόβοντας για λογαριασμό του Τρεπανί τα δάση που περιβάλλουν το υποστατικό του. [Είναι χαρακτηριστικό πως κάποιος πρόγονος από την πλευρά του πατέρα της Άννυ Πρου, ο Ζαν Πρου, είχε αποβιβαστεί στο Κεμπέκ το 1666 σε ηλικία 22 χρόνων και εργάστηκε στην υπηρεσία κάποιου Λουί Κουιγιάρ, Sieur del’ Espinay, για τρία χρόνια, πράγμα που του απέφερε τρία εκτάρια δασικής έκτασης στο Μονμανί, κοντά στον ποταμό Κάιγ]. Οι απόγονοι του Ρενέ Σελ και του Σαρλ Ντικέ εμφανίζονται, εξαφανίζονται κι επανεμφανίζονται στο φυσικό δασώδες σκηνικό, αποψιλώνοντας επί οκτώ γενεές τα δάση του παραθαλάσσιου Καναδά, του Μέιν και του Μίσιγκαν. Όταν οι φαμίλιες Σελ και Ντικέ πληθύνονται γίνονται και πιο αντιληπτές, εφόσον κάποια μέλη τους ξεχωρίζουν – όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις αληθινές οικογένειες.

Ο Σαρλ Ντικέ, αφού ασχοληθεί με το εμπόριο γούνας, θα συνδεθεί με την υλοτομία γιατί σ’ αυτήν βλέπει ενσαρκωμένες τις πιθανότητες να κάνει περιουσία, είναι καιροσκόπος και παντρεύεται από συμφέρον, καλού-κακού δε υιοθετεί και κάποια παιδιά. Φτάνοντας στον Καναδά το 1693, θέτει ως στόχο του να αφανίσει τα δάση της Νέας Γαλλίας «προς όφελος της ανθρωπότητας», όπως ισχυρίζεται, και να καταρρίψει, έτσι, τη φήμη που στην εποχή του ήθελε τις δασικές εκτάσεις να είναι «άτρωτες». Με το εμπορικό του δαιμόνιο μεταμορφώνεται σε «πολυεθνική» φιγούρα: ένας εγγλέζος στο Άμστερνταμ του μαθαίνει σε ποιον πρέπει να απευθυνθεί για να «πιάσει την καλή». Εμπορεύεται λοιπόν κρυφά με τη Σκωτία, «αγγλοποιεί» το όνομά του σε Ντιουκ και αυτό είναι και το σήμα κατατεθέν της εταιρείας που ιδρύει για τους επιγόνους του: Duke & Sons. Παρά το πατριαρχικό κλίμα της εποχής εκείνης, δεν είναι τυχαίο το ότι μια γυναίκα, η Λαβίνια Ντιουκ (ο μοναδικός καρπός επιμειξίας των δύο οικογενειών και ο πιο ολοκληρωμένος, θα ’λεγα, χαρακτήρας του μυθιστορήματος) «μην μπορώντας να αντιστεθεί στη φύση της», θα καταστρέψει ανελέητα ολόκληρα δασικά οικοσυστήματα.

Αντίθετα, από την ένωση του Ρενέ Σελ με την ιθαγενή γυναίκα του προκύπτει ένα υβρίδιο οικογένειας που οδηγεί σε λιγότερο επιτυχημένους απογόνους. Η γυναίκα του Μαρί είναι μια ινδιάνα Μικμάκ εκπαιδευμένη στη θεραπευτική δράση των βοτάνων. Οι απόγονοί του φέρουν ενστιγματικά τον ψυχολογικό πόνο εκείνων που παλεύουν να συμφιλιώσουν το αίμα του γηγενούς αμερικανού με τη γαλλική τους καταγωγή. Ζώντας στη σημερινή Nova Scotia, νιώθουν απάτριδες και υφίστανται τις κακοποιούς συνέπειες της πολιτιστικής σύγχισης. Χαμένοι στη νέα αυτήν ήπειρο, προσπαθούν να υιοθετήσουν τις δοξασίες της, να αφουγκρασθούν τα μυστικά της και τα μυστικά των δασών της.

alt
Η Άννυ Πρου

Το δίδαγμα της φύσης, χωρίς διδακτισμό

Χωρίς να γίνεται διδακτική, παραμένει βαθύτατα αφοσιωμένη στο οικολογικό μήνυμα του βιβλίου της: στην ιπποτική, τρόπον τινά, διαχείριση των αγαθών της γης και των ανθρώπων που τα εκτιμούν στη σωστή τους διάσταση. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η φύση και η συναρπαστική σχέση που συνάπτουν οι άνθρωποι με αυτήν.

Παρά τη βαρύτητα του θέματος, η αφήγηση συχνά γίνεται με φανταιζίστικο και σχοινοτενή τρόπο. Η Πρου επιστρατεύει όρους πολύ ειδικούς, που είναι αποτέλεσμα εμβριθούς έρευνας2: θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως το έργο της ολισθαίνει ακριβώς πάνω στα στοιχεία αυτής της έρευνας, που αποφέρει και την πληθώρα αναφορών στην Αγγλία, τη Γαλλία και την Ολλανδία, στην Κίνα και στον Ειρηνικό Ωκεανό, στη Νέα Ζηλανδία και στη Βραζιλία. Με κάθε γενεά να αποτυπώνει τους βίαιους χειρισμούς της φύσης από τον άνθρωπο και με αναφορές στην ιστορία του ιθαγενούς πληθυσμού και στη δράση των αποικιοκρατών, η συγγραφέας οικοδομεί ένα παντοδύναμο αφηγηματικό σύμπαν και περνά το απαισιόδοξο μήνυμα της ανεπανόρθωτης οικολογικής καταστροφής. Χωρίς να γίνεται διδακτική, παραμένει βαθύτατα αφοσιωμένη στο οικολογικό μήνυμα του βιβλίου της: στην ιπποτική, τρόπον τινά, διαχείριση των αγαθών της γης και των ανθρώπων που τα εκτιμούν στη σωστή τους διάσταση. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η φύση και η συναρπαστική σχέση που συνάπτουν οι άνθρωποι με αυτήν.

Ήδη στις Ιστορίες του Γουαϊόμινγκ η Πρου έδειξε τον πόθο της για επανένωση του ανθρώπου με τη φύση. Αυτός ο πόθος παίρνει, στους Ανθρώπους του δάσους, διαστάσεις πραγματικής κοσμογονίας, αποτυπώνοντας την αντίθεση ανάμεσα στις πρακτικές υλοτομίας των αμερικανών και σ’ εκείνες των συντηρητικών γερμανών, φορέων κάπως πιο «ευρωπαϊκών» αξιών συγκριτικά με τις άπληστες μεθόδους πλουτισμού του μέσου αμερικανού καπιταλιστή. Στους Ανθρώπους του δάσους εξαπολύει ένα κατά μέτωπον κατηγορώ στην εν γένει ανθρώπινη παρέμβαση στο τοπίο, παρέμβαση για την οποία υπάρχει θεία δίκη: οι περισσότεροι από τους χαρακτήρες του βιβλίου της βρίσκουν τον θάνατο στην ερημιά και την απόλυτη λήθη. Το ίδιο που συνέβη, δυστυχώς, και με μεγάλο μέρος της πανίδας και της χλωρίδας της τότε νεοσύστατης Αμερικής. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).


1. Πέρα από τα τοπωνύμια, τις ινδιάνικες λέξεις, το βοτανολογικό λεξιλόγιο και τους ιδιωματισμούς, το μυθιστόρημα της Πρου περιλαμβάνει και εκτενή κατάλογο φαγητών που δεν απαντούν πια στις σύγχρονες διατροφικές συνήθειες: syllabub, apple slump, waterzooi, larded capons είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων φαγητών.
2. Σε συνέντευξή της στη σελίδα «Powell's Books», η Πρου ανέφερε πως στα διαβάσματά της σε μια ευρύτατη γκάμα θεμάτων οφείλει τη δημιουργία του βιβλίου της. Ενδεικτικά αναφέρουμε εδώ τα βιβλία: The Dutch Seaborne Empire 1600–1800, Ship's Surgeons of the Dutch East India Company, Pine Trees and Politics, Professional Timber Falling, The Old Man Told Us, L'Abatis, Michel Sarrazin, Japanese Death Poems, The Earth as Modified by Human Action.

altΆνθρωποι του δάσους
Άννυ Πρου
Μτφρ. Γιώργος Κυριαζής
Καστανιώτης 2019
Σελ. 834, τιμή εκδότη €30,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ANNIE PROULX

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζον Τσίβερ [John Cheever] «Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες» (μτφρ. Κωστής Καλογρούλης, εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο κολυμβητής» του Φρανκ Πέρι (διασκευή από το διήγημα του Τζον Τσίβερ) με τον Μπαρτ Λάνκαστερ. 

Γράφει ο ...

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Μετά το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Ιρλανδία, την Ουκρανία και τη Γεωργία, η Τσεχία είναι η επόμενη χώρα της Ευρώπης που θεσπίζει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία. Όλο και περισσότερες χώρες αντιλαμβάνονται τη σημασία που έχει ο κλάδος του βιβλίου στην ανάπτυξη και στην πολιτισμική πολυμορφία. «Είμαστε επιτέλους στην ...

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Το διαδικτυακό περιοδικό Λόγου και Τέχνης Χάρτης (www.hartismag.gr) συνεχίζει για τρίτη χρονιά την απονομή ετήσιων βραβείων, με σκοπό την ανάδειξη των σημαντικότερων βιβλίων που κυκλοφόρησαν το περασμένο έτος. Η διάκριση αυτή προέρχεται από μια ευρεία ομάδα τακτικών συνεργατών του περιοδικού που, χωρίς δεσμεύσεις ή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ