alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Stephen King «Νυχτερινή βάρδια» (μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, εκδ. Κλειδάριθμος).

Του Γιώργου Λαμπράκου

Ένας συγγραφέας με τουλάχιστον πενήντα μυθιστορήματα και εκατοντάδες μικρότερα κείμενα στο ενεργητικό του, και με πωλήσεις που ξεπερνούν τα τριακόσια πενήντα εκατομμύρια αντίτυπα, δεν μπορεί να είναι τυχαία περίπτωση. Το αναγνωστικό κοινό λάτρεψε αυτόν τον συγγραφέα ευθύς εξαρχής, οι άνθρωποι του σινεμά αξιοποιούν εδώ και μισό αιώνα τις πληθωρικές και εκκεντρικές ιδέες του, ενώ πολλοί κριτικοί, αργά αλλά σταθερά, ανακάλυψαν κι ανακαλύπτουν τις θελκτικές πτυχές του έργου του. Τι είναι αυτό που προσελκύει την προσοχή μας στον τρόμο που τόσο επίμονα και απλόχερα μας προσφέρει, ποιος άλλος, ο Στίβεν Κινγκ;

Η συλλογή αποτελείται από είκοσι ιστορίες, κάποιες σχετικά σύντομα διηγήματα και άλλες μεγέθους νουβέλας, με βασικό χαρακτηριστικό την αφάνταστη ποικιλομορφία καταστάσεων και χαρακτήρων.

Αφορμή για τις παρακάτω σκέψεις στάθηκε η δημοσίευση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του με τίτλο Νυχτερινή βάρδια (1978, μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, 2019) από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος, που έχουν αναλάβει με επιτυχία εδώ και κάποια χρόνια να παρουσιάσουν όλο το έργο του. Η συλλογή αποτελείται από είκοσι ιστορίες, κάποιες σχετικά σύντομα διηγήματα και άλλες μεγέθους νουβέλας, με βασικό χαρακτηριστικό την αφάνταστη ποικιλομορφία καταστάσεων και χαρακτήρων. Ιστορίες για τη βαριά κληρονομιά του οικογενειακού αίματος, για τις ζοφερές επιπτώσεις επιδημιών και άλλων ασθενειών, ιστορίες με φαντάσματα, στοιχειά και άλλα δαιμόνια που απαιτούν τελετές για να εξορκιστούν, με μηχανήματα που ζωντανεύουν και σπέρνουν τον όλεθρο, ιστορίες που εστιάζουν στην τεχνοεπιστήμη κι άλλες που θεματοποιούν κοινωνικά προβλήματα.    

Εδώ, και γενικότερα στον Κινγκ, φυσικό και υπερφυσικό έχουν απολύτως ρευστά, διάτρητα όρια, οπότε το ένα διεισδύει απρόσμενα στο άλλο και το μεταλλάσσει, συνήθως προς όφελος άγνωστων, σκοτεινών δυνάμεων. Το φως και το σκοτάδι, κυριολεκτικά και μεταφορικά, διαπλέκονται, ενώ συχνά τροποποιείται το μέγεθος ζώων και αντικειμένων: μικρά ζώα που έχουν μεταλλαχτεί σε τεράστια («Νυχτερινή βάρδια») και στρατιώτες που αν και λιλιπούτειοι αποδεικνύονται φονικοί («Πεδίο μάχης») διαταράσσουν την κλίμακα με βάση την οποία έχουμε συνηθίσει να αντικρίζουμε τον κόσμο και μας προξενούν την ενοχλητική αίσθηση ότι είμαστε μικροί κι ασήμαντοι, καθώς κάτι που νομίζαμε πως είναι του χεριού μας μπορεί να αποκτήσει θηριώδεις διαστάσεις.    

Το λογοτεχνικό σύμπαν του Κινγκ είναι ένα εχθρικό μέρος όπου το οτιδήποτε (άλλοι άνθρωποι, ζώα, φυτά, μηχανές, απλά καθημερινά αντικείμενα, και ασφαλώς ο εαυτός) μπορεί ανά πάσα στιγμή να καταστρέψει τους πρωταγωνιστές ή, στην καλύτερη περίπτωση, να τους ωθήσει στα όριά τους. Απειλές, σωματική και ψυχολογική βία, εφιάλτες, αλλά και η καθημερινότητα με ό,τι πιο σιχαμερό μπορεί να εμπεριέχει, διαλύουν το μυαλό και το σώμα. Λυτρωμός δεν υπάρχει σχεδόν ποτέ, και όταν υπάρχει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Μα το πιο τρομακτικό είναι πως δεν φαίνεται να υπάρχει ένα οριστικό και αμετάκλητο τέλος στον τρόμο: οι περισσότερες ιστορίες στη Νυχτερινή βάρδια κλείνουν αφήνοντας το τέλος ανοιχτό, τον τρόμο σε λανθάνουσα μορφή μέχρι την επόμενη κυριαρχική εμφάνισή του. 

Μα το πιο τρομακτικό είναι πως δεν φαίνεται να υπάρχει ένα οριστικό και αμετάκλητο τέλος στον τρόμο: οι περισσότερες ιστορίες στη «Νυχτερινή βάρδια» κλείνουν αφήνοντας το τέλος ανοιχτό, τον τρόμο σε λανθάνουσα μορφή μέχρι την επόμενη κυριαρχική εμφάνισή του.

Από την άποψη της κοσμοεικόνας του συγγραφέα, λοιπόν, η Ιστορία είναι κυκλική παρά γραμμική, οπότε και οι ιστορίες του κινούνται αναλόγως. Κάθε συγγραφέας τρόμου, άλλωστε, πιστεύει στην επανεμφάνιση του κακού, που το θέλει με ρίζες κατά κανόνα μεταφυσικές, παρά κοινωνικοπολιτικές. Ο Κινγκ, με την απεριόριστη φαντασία του, αρέσκεται βέβαια και σε ιστορίες με κοινωνικό περιεχόμενο (ακόμα και μήνυμα), όπως στο «Μερικές φορές επιστρέφουν» με θέμα τη σχολική βία και τον εκφοβισμό, ή σε κοινά ανθρώπινα πάθη (τον αλκοολισμό στη «Γκρίζα μάζα», το κάπνισμα στο γεμάτο κατάμαυρο χιούμορ διήγημα «Πρώην καπνιστές Α.Ε.»). Ωστόσο στην κοσμοεικόνα του συγγραφέα, στην οποία μπορούν να ανιχνευτούν γνωστικιστικές καταβολές, το κακό φαντάζει ανεξάλειπτο.

Η δημοφιλία του Κινγκ εξηγείται μέσα από την ανάγνωση των ιστοριών του. Υπάρχει ένα κυρίαρχο story, πλοκή που κινείται με γοργούς ρυθμούς επηρεάζοντας άμεσα τους χαρακτήρες, απλή και κατανοητή γραφή με αποφυγή κάθε διανοουμενισμού, εστίαση στη ζωή απλών ανθρώπων (οι περισσότεροι χαρακτήρες ανήκουν στην εργατική ή την κατώτερη μεσαία τάξη). Η «κινηματογραφική γραφή» του ενέχει βέβαια ορισμένες εκφραστικές ευκολίες που άλλοι συγγραφείς μπορεί να μην τις επέτρεπαν στον εαυτό τους (και ορθά), ενώ υπάρχουν και δύο τρεις ιστορίες που θα μπορούσαν να λείπουν χωρίς να υποβάθμιζαν τη συλλογή. Ωστόσο ο Κινγκ προσφέρει ακριβείς εικόνες με παραστατικές περιγραφές, καθώς και ένα διαβολικό χιούμορ που συχνά επιστρατεύεται για να παρωδήσει τα τεκταινόμενα, εισάγοντας έτσι ένα μεταμοντέρνο στοιχείο σε ιστορίες που κατά τα άλλα θα ήταν μιμήσεις του Πόε ή του Λάβκραφτ. 

alt
Ο Stephen King

«Η μεγάλη γοητεία της λογοτεχνίας τρόμου διαχρονικά είναι ότι λειτουργεί σαν πρόβα του δικού μας θανάτου». 
Stephen King

Στον εξαιρετικό πρόλογό του μιλά για τις συγγραφικές εμμονές του. Υποστηρίζει πως «η μεγάλη γοητεία της λογοτεχνίας τρόμου διαχρονικά είναι ότι λειτουργεί σαν πρόβα του δικού μας θανάτου», ενώ θεωρεί πως το μακάβριο είναι το κατεξοχήν θέμα του, οπότε «τα μεγάλα έργα της λογοτεχνίας του υπερφυσικού εμφανίζουν συχνά το σύνδρομο “κόψε ταχύτητα να δούμε το δυστύχημα”», κάτι που επαναλαμβάνει σε ένα από τα καλύτερα διηγήματα του τόμου («Το μάγκανο») με το ευθύβολο ύφος του: «Το ανθρώπινο ζώο έχει την έμφυτη τάση να θέλει να δει τα λείψανα». 

Η Νυχτερινή βάρδια δεν είναι μια κόνσεπτ συλλογή με παραλλαγές του ίδιου (κάτι που οφείλεται και στο γεγονός ότι τα διηγήματα έχουν γραφτεί σε βάθος δεκαετίας), αλλά ένα πολυδιάστατο, ευφάνταστο τσίρκο του τρόμου γεμάτο αλλόκοτα, συνήθως αποκρουστικά, πλάσματα και απρόσμενες, συνήθως φρικαλέες, καταστάσεις. Όλα είναι διεσταλμένα, υπερβολικά, γκροτέσκα – όπως το θέλει ο ίδιος: «εξαρθρωμένα, παράξενα, μαγικά». Ο Κινγκ δεν σε αφήνει να πάρεις ανάσα (ούτε θες), και φυσικά δεν θα γλιτώσεις από τίποτα (ούτε θες): «υπάρχουν πράγματα στις γωνιές του κόσμου που μπορεί να τρελάνουν τον άνθρωπο αν τα κοιτάξει απευθείας» λέει κάπου και η τρίχα μας σηκώνεται. Ο Κινγκ σκαλίζει τους πανάρχαιους φόβους μας, ενώ φανερώνει και μερικούς νέους που δεν ξέραμε πως υπήρχαν. «Δεν είμαι κανένας σπουδαίος καλλιτέχνης» ομολογεί στον πρόλογό του, κάτι που ισχύει. Είναι όμως αναγκαίος, και καμιά φορά αυτό είναι σημαντικότερο. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα ««Αίμα μηχανή» (εκδ. Γαβριηλίδη).

→ Στην κεντρική εικόνα, εικονογράφηση του © David McKean, για μια συλλεκτική έκδοση της Νυχτερινής βάρδιας, από τις εκδόσεις Dark Regions Press.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Κι όταν ήρθε η νύχτα, μαζί της ήρθε και η ομίχλη κυλώντας σιωπηλή και ολόλευκη στα δρομάκια και στα περάσματα της πανεπιστημιούπολης. Τα πεύκα του περίβολου διαπέρασαν το σώμα της σαν τεντωμένα δάχτυλα κι αυτή συνέχισε αρμενίζοντας αργά, σαν καπνός τσιγάρου, πέρα στο γεφυράκι, κοντά στα κανόνια του Εμφυλίου Πολέμου. Έκανε τα πράγματα να μοιάζουν εξαρθρωμένα, παράξενα, μαγικά. Ο ανυποψίαστος επισκέπτης έβγαινε από το ντουπ-ντουπ του τζουκ μποξ, τα λαμπερά φώτα και την οχλαγωγία του Γκρίντερ, περιμένοντας να τον τυλίξουν το κρύο και η παγερή ξαστεριά του χειμώνα… και αντί γι’ αυτό βρισκόταν άξαφνα σ’ έναν σιωπηλό και μουντό κόσμο κινούμενης ομίχλης, όπου οι μοναδικοί ήχοι ήταν τα βήματά του και το σιγανό στάξιμο του νερού στις παμπάλαιες υδρορρόες. Σχεδόν περίμενες να δεις τον Γκόλουμ ή τον Φρόντο με τον Σαμ να σε προσπερνούν βιαστικά ή να γυρίσεις να κοιτάξεις πίσω και η παμπ να μην υπάρχει πια, να έχει εξαφανιστεί και στη θέση της να βρίσκεται μια ομιχλώδης πεδιάδα με ίταμους και ρείκια, ίσως κι ένας κύκλος Δρυΐδων ή ένας κυκλικός χορός λαμπερών νεραϊδών». 


altΝυχτερινή βάρδια
Stephen King
Μτφρ. Γωγό Αρβανίτη
Κλειδάριθμος 2019
Σελ. 528, τιμή εκδότη €16,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ STEPHEN KING

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ