alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Stephen King «Νυχτερινή βάρδια» (μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, εκδ. Κλειδάριθμος).

Του Γιώργου Λαμπράκου

Ένας συγγραφέας με τουλάχιστον πενήντα μυθιστορήματα και εκατοντάδες μικρότερα κείμενα στο ενεργητικό του, και με πωλήσεις που ξεπερνούν τα τριακόσια πενήντα εκατομμύρια αντίτυπα, δεν μπορεί να είναι τυχαία περίπτωση. Το αναγνωστικό κοινό λάτρεψε αυτόν τον συγγραφέα ευθύς εξαρχής, οι άνθρωποι του σινεμά αξιοποιούν εδώ και μισό αιώνα τις πληθωρικές και εκκεντρικές ιδέες του, ενώ πολλοί κριτικοί, αργά αλλά σταθερά, ανακάλυψαν κι ανακαλύπτουν τις θελκτικές πτυχές του έργου του. Τι είναι αυτό που προσελκύει την προσοχή μας στον τρόμο που τόσο επίμονα και απλόχερα μας προσφέρει, ποιος άλλος, ο Στίβεν Κινγκ;

Η συλλογή αποτελείται από είκοσι ιστορίες, κάποιες σχετικά σύντομα διηγήματα και άλλες μεγέθους νουβέλας, με βασικό χαρακτηριστικό την αφάνταστη ποικιλομορφία καταστάσεων και χαρακτήρων.

Αφορμή για τις παρακάτω σκέψεις στάθηκε η δημοσίευση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του με τίτλο Νυχτερινή βάρδια (1978, μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, 2019) από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος, που έχουν αναλάβει με επιτυχία εδώ και κάποια χρόνια να παρουσιάσουν όλο το έργο του. Η συλλογή αποτελείται από είκοσι ιστορίες, κάποιες σχετικά σύντομα διηγήματα και άλλες μεγέθους νουβέλας, με βασικό χαρακτηριστικό την αφάνταστη ποικιλομορφία καταστάσεων και χαρακτήρων. Ιστορίες για τη βαριά κληρονομιά του οικογενειακού αίματος, για τις ζοφερές επιπτώσεις επιδημιών και άλλων ασθενειών, ιστορίες με φαντάσματα, στοιχειά και άλλα δαιμόνια που απαιτούν τελετές για να εξορκιστούν, με μηχανήματα που ζωντανεύουν και σπέρνουν τον όλεθρο, ιστορίες που εστιάζουν στην τεχνοεπιστήμη κι άλλες που θεματοποιούν κοινωνικά προβλήματα.    

Εδώ, και γενικότερα στον Κινγκ, φυσικό και υπερφυσικό έχουν απολύτως ρευστά, διάτρητα όρια, οπότε το ένα διεισδύει απρόσμενα στο άλλο και το μεταλλάσσει, συνήθως προς όφελος άγνωστων, σκοτεινών δυνάμεων. Το φως και το σκοτάδι, κυριολεκτικά και μεταφορικά, διαπλέκονται, ενώ συχνά τροποποιείται το μέγεθος ζώων και αντικειμένων: μικρά ζώα που έχουν μεταλλαχτεί σε τεράστια («Νυχτερινή βάρδια») και στρατιώτες που αν και λιλιπούτειοι αποδεικνύονται φονικοί («Πεδίο μάχης») διαταράσσουν την κλίμακα με βάση την οποία έχουμε συνηθίσει να αντικρίζουμε τον κόσμο και μας προξενούν την ενοχλητική αίσθηση ότι είμαστε μικροί κι ασήμαντοι, καθώς κάτι που νομίζαμε πως είναι του χεριού μας μπορεί να αποκτήσει θηριώδεις διαστάσεις.    

Το λογοτεχνικό σύμπαν του Κινγκ είναι ένα εχθρικό μέρος όπου το οτιδήποτε (άλλοι άνθρωποι, ζώα, φυτά, μηχανές, απλά καθημερινά αντικείμενα, και ασφαλώς ο εαυτός) μπορεί ανά πάσα στιγμή να καταστρέψει τους πρωταγωνιστές ή, στην καλύτερη περίπτωση, να τους ωθήσει στα όριά τους. Απειλές, σωματική και ψυχολογική βία, εφιάλτες, αλλά και η καθημερινότητα με ό,τι πιο σιχαμερό μπορεί να εμπεριέχει, διαλύουν το μυαλό και το σώμα. Λυτρωμός δεν υπάρχει σχεδόν ποτέ, και όταν υπάρχει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Μα το πιο τρομακτικό είναι πως δεν φαίνεται να υπάρχει ένα οριστικό και αμετάκλητο τέλος στον τρόμο: οι περισσότερες ιστορίες στη Νυχτερινή βάρδια κλείνουν αφήνοντας το τέλος ανοιχτό, τον τρόμο σε λανθάνουσα μορφή μέχρι την επόμενη κυριαρχική εμφάνισή του. 

Μα το πιο τρομακτικό είναι πως δεν φαίνεται να υπάρχει ένα οριστικό και αμετάκλητο τέλος στον τρόμο: οι περισσότερες ιστορίες στη «Νυχτερινή βάρδια» κλείνουν αφήνοντας το τέλος ανοιχτό, τον τρόμο σε λανθάνουσα μορφή μέχρι την επόμενη κυριαρχική εμφάνισή του.

Από την άποψη της κοσμοεικόνας του συγγραφέα, λοιπόν, η Ιστορία είναι κυκλική παρά γραμμική, οπότε και οι ιστορίες του κινούνται αναλόγως. Κάθε συγγραφέας τρόμου, άλλωστε, πιστεύει στην επανεμφάνιση του κακού, που το θέλει με ρίζες κατά κανόνα μεταφυσικές, παρά κοινωνικοπολιτικές. Ο Κινγκ, με την απεριόριστη φαντασία του, αρέσκεται βέβαια και σε ιστορίες με κοινωνικό περιεχόμενο (ακόμα και μήνυμα), όπως στο «Μερικές φορές επιστρέφουν» με θέμα τη σχολική βία και τον εκφοβισμό, ή σε κοινά ανθρώπινα πάθη (τον αλκοολισμό στη «Γκρίζα μάζα», το κάπνισμα στο γεμάτο κατάμαυρο χιούμορ διήγημα «Πρώην καπνιστές Α.Ε.»). Ωστόσο στην κοσμοεικόνα του συγγραφέα, στην οποία μπορούν να ανιχνευτούν γνωστικιστικές καταβολές, το κακό φαντάζει ανεξάλειπτο.

Η δημοφιλία του Κινγκ εξηγείται μέσα από την ανάγνωση των ιστοριών του. Υπάρχει ένα κυρίαρχο story, πλοκή που κινείται με γοργούς ρυθμούς επηρεάζοντας άμεσα τους χαρακτήρες, απλή και κατανοητή γραφή με αποφυγή κάθε διανοουμενισμού, εστίαση στη ζωή απλών ανθρώπων (οι περισσότεροι χαρακτήρες ανήκουν στην εργατική ή την κατώτερη μεσαία τάξη). Η «κινηματογραφική γραφή» του ενέχει βέβαια ορισμένες εκφραστικές ευκολίες που άλλοι συγγραφείς μπορεί να μην τις επέτρεπαν στον εαυτό τους (και ορθά), ενώ υπάρχουν και δύο τρεις ιστορίες που θα μπορούσαν να λείπουν χωρίς να υποβάθμιζαν τη συλλογή. Ωστόσο ο Κινγκ προσφέρει ακριβείς εικόνες με παραστατικές περιγραφές, καθώς και ένα διαβολικό χιούμορ που συχνά επιστρατεύεται για να παρωδήσει τα τεκταινόμενα, εισάγοντας έτσι ένα μεταμοντέρνο στοιχείο σε ιστορίες που κατά τα άλλα θα ήταν μιμήσεις του Πόε ή του Λάβκραφτ. 

alt
Ο Stephen King

«Η μεγάλη γοητεία της λογοτεχνίας τρόμου διαχρονικά είναι ότι λειτουργεί σαν πρόβα του δικού μας θανάτου». 
Stephen King

Στον εξαιρετικό πρόλογό του μιλά για τις συγγραφικές εμμονές του. Υποστηρίζει πως «η μεγάλη γοητεία της λογοτεχνίας τρόμου διαχρονικά είναι ότι λειτουργεί σαν πρόβα του δικού μας θανάτου», ενώ θεωρεί πως το μακάβριο είναι το κατεξοχήν θέμα του, οπότε «τα μεγάλα έργα της λογοτεχνίας του υπερφυσικού εμφανίζουν συχνά το σύνδρομο “κόψε ταχύτητα να δούμε το δυστύχημα”», κάτι που επαναλαμβάνει σε ένα από τα καλύτερα διηγήματα του τόμου («Το μάγκανο») με το ευθύβολο ύφος του: «Το ανθρώπινο ζώο έχει την έμφυτη τάση να θέλει να δει τα λείψανα». 

Η Νυχτερινή βάρδια δεν είναι μια κόνσεπτ συλλογή με παραλλαγές του ίδιου (κάτι που οφείλεται και στο γεγονός ότι τα διηγήματα έχουν γραφτεί σε βάθος δεκαετίας), αλλά ένα πολυδιάστατο, ευφάνταστο τσίρκο του τρόμου γεμάτο αλλόκοτα, συνήθως αποκρουστικά, πλάσματα και απρόσμενες, συνήθως φρικαλέες, καταστάσεις. Όλα είναι διεσταλμένα, υπερβολικά, γκροτέσκα – όπως το θέλει ο ίδιος: «εξαρθρωμένα, παράξενα, μαγικά». Ο Κινγκ δεν σε αφήνει να πάρεις ανάσα (ούτε θες), και φυσικά δεν θα γλιτώσεις από τίποτα (ούτε θες): «υπάρχουν πράγματα στις γωνιές του κόσμου που μπορεί να τρελάνουν τον άνθρωπο αν τα κοιτάξει απευθείας» λέει κάπου και η τρίχα μας σηκώνεται. Ο Κινγκ σκαλίζει τους πανάρχαιους φόβους μας, ενώ φανερώνει και μερικούς νέους που δεν ξέραμε πως υπήρχαν. «Δεν είμαι κανένας σπουδαίος καλλιτέχνης» ομολογεί στον πρόλογό του, κάτι που ισχύει. Είναι όμως αναγκαίος, και καμιά φορά αυτό είναι σημαντικότερο. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα ««Αίμα μηχανή» (εκδ. Γαβριηλίδη).

→ Στην κεντρική εικόνα, εικονογράφηση του © David McKean, για μια συλλεκτική έκδοση της Νυχτερινής βάρδιας, από τις εκδόσεις Dark Regions Press.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Κι όταν ήρθε η νύχτα, μαζί της ήρθε και η ομίχλη κυλώντας σιωπηλή και ολόλευκη στα δρομάκια και στα περάσματα της πανεπιστημιούπολης. Τα πεύκα του περίβολου διαπέρασαν το σώμα της σαν τεντωμένα δάχτυλα κι αυτή συνέχισε αρμενίζοντας αργά, σαν καπνός τσιγάρου, πέρα στο γεφυράκι, κοντά στα κανόνια του Εμφυλίου Πολέμου. Έκανε τα πράγματα να μοιάζουν εξαρθρωμένα, παράξενα, μαγικά. Ο ανυποψίαστος επισκέπτης έβγαινε από το ντουπ-ντουπ του τζουκ μποξ, τα λαμπερά φώτα και την οχλαγωγία του Γκρίντερ, περιμένοντας να τον τυλίξουν το κρύο και η παγερή ξαστεριά του χειμώνα… και αντί γι’ αυτό βρισκόταν άξαφνα σ’ έναν σιωπηλό και μουντό κόσμο κινούμενης ομίχλης, όπου οι μοναδικοί ήχοι ήταν τα βήματά του και το σιγανό στάξιμο του νερού στις παμπάλαιες υδρορρόες. Σχεδόν περίμενες να δεις τον Γκόλουμ ή τον Φρόντο με τον Σαμ να σε προσπερνούν βιαστικά ή να γυρίσεις να κοιτάξεις πίσω και η παμπ να μην υπάρχει πια, να έχει εξαφανιστεί και στη θέση της να βρίσκεται μια ομιχλώδης πεδιάδα με ίταμους και ρείκια, ίσως κι ένας κύκλος Δρυΐδων ή ένας κυκλικός χορός λαμπερών νεραϊδών». 


altΝυχτερινή βάρδια
Stephen King
Μτφρ. Γωγό Αρβανίτη
Κλειδάριθμος 2019
Σελ. 528, τιμή εκδότη €16,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ STEPHEN KING


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Για το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος), μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς στην Αμερική του 19ου αιώνα και νωρίτερα.  

Του Νίκου Ξένιου

Ο Χορευτής του Νερού ...

Αθέμιτες φιλοδοξίες, του Φερνάντο Σορεντίνο

Αθέμιτες φιλοδοξίες, του Φερνάντο Σορεντίνο

Για τη συλλογή διηγημάτων του Fernanto Sorrentino «Αθέμιτες φιλοδοξίες – και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Λευτέρης Μακεδόνας, εκδ. Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: Φιγούρα από βιβλίο κατασκευών DIY ζωγραφικής για παιδιά, με αριθμημένο καμβά.

Της Χριστίνας Μουκούλη

...
Αναμνήσεις ενός αντισημίτη, του Γκρέγκορ Φον Ρετσόρι

Αναμνήσεις ενός αντισημίτη, του Γκρέγκορ Φον Ρετσόρι

Για το μυθιστόρημα του Gregor Von Rezzori «Αναμνήσεις ενός αντισημίτη» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα). Κεντρική εικόνα: Μια οικογένεια Εβραίων από τη Ρουμανία.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Το παρουσιαζόμενο βιβλίο μοιάζει με μυθιστορηματική αυτοβιογ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Δέσποινας Χατζή «Το πανδοχείο – Η ζωή στην ελληνόφωνη Καλαβρία», το οποίο κυκλοφορεί στις 12 Απριλίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16
Ορεινή Μπόβα – ...

Διαβάζοντας με τη Γωγώ Μπρέμπου

Διαβάζοντας με τη Γωγώ Μπρέμπου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Η ηθοποιός Γωγώ Μπρέμπου απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις. Φωτογραφία: © Γιάννης Πρίφτης

Επιμέλεια: Κώστας ...

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Για το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος), μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς στην Αμερική του 19ου αιώνα και νωρίτερα.  

Του Νίκου Ξένιου

Ο Χορευτής του Νερού ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Δέσποινας Χατζή «Το πανδοχείο – Η ζωή στην ελληνόφωνη Καλαβρία», το οποίο κυκλοφορεί στις 12 Απριλίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16
Ορεινή Μπόβα – ...

Μίζερι, του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Μίζερι, του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Stephen King «Μίζερι» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19

...
Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου, της Χίλντας Παπαδημητρίου (προδημοσίευση)

Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου, της Χίλντας Παπαδημητρίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χίλντας Παπαδημητρίου «Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου», το οποίο κυκλοφορεί στις 8 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Αθήνα και πάλι Αθήνα απόψε τα χείλη μου ας πουν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

16 Μαρτίου 2021 ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ

Γιώργος Μαργαρίτης: «Η Επανάσταση είναι υπόθεση πολλών»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Γιώργο Μαργαρίτη με αφορμή το βιβλίο του «Ενάντια σε φρούρια και τείχη – 1821 – Μια μικρή εισαγωγή για την Ελληνική Επανάσταση», που κυκλοφορ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ