alt

Για το μυθιστόρημα της Pat Barker «Η σιωπή των κοριτσιών» (μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, εκδ. Αιώρα).

Της Χριστίνας Μουκούλη

H Πατ Μπάρκερ στο μυθιστόρημά της Η σιωπή των κοριτσιών χρησιμοποιεί την πεζή γλώσσα της καθημερινότητας –και όχι το δακτυλικό εξάμετρο–, και αφηγείται την ιστορία της Ιλιάδας –χωρίς την συνδρομή κάποιας θεάς-μούσας–, περασμένη από τον ηθμό του βλέμματος και του συναισθήματος της Βρισηίδας. 

Το άλλο πρόσωπο του Αχιλλέα

Ενώ μέχρι πρότινος είχε πολλούς να την υπηρετούν, τώρα είναι υποχρεωμένη να υπηρετεί. Και μάλιστα να υπηρετεί με όλους τους τρόπους τον άνθρωπο που σκότωσε την οικογένειά της: τον Αχιλλέα.

Η Βρισηίδα από βασίλισσα της Λυρνησσού βρέθηκε αιχμάλωτη στο στρατόπεδο των Αχαιών, από τα βασιλικά της ανάκτορα στις σκηνές και στα παραπήγματα των Ελλήνων πολεμιστών. Ενώ μέχρι πρότινος είχε πολλούς να την υπηρετούν, τώρα είναι υποχρεωμένη να υπηρετεί. Και μάλιστα να υπηρετεί με όλους τους τρόπους τον άνθρωπο που σκότωσε την οικογένειά της: τον Αχιλλέα, που τον γνωρίζουμε για το θάρρος και την ανδρεία του, την ομορφιά και τη δύναμή του. Η Βρισηίδα όμως είχε την ατυχία να δει και να γνωρίσει και την άλλη του πλευρά, την άγρια και σκοτεινή. Τον είδε να σκοτώνει αδίστακτα χωρίς να υπολογίζει την ηλικία, το φύλο ή την κατάσταση του αντιπάλου. Είδε όλη τη σκληρότητα και την αναλγησία του. Τον είδε κυνηγημένο από τους δαίμονές του. Τον είδε να προσπαθεί να αποδεχτεί τη μοίρα που του όρισαν οι θεοί: αθάνατη δόξα ως αντάλλαγμα για ένα πρόωρο θάνατο.

Η αφήγηση της Μπάρκερ ξεκινά λίγο πριν από τη γνωστή μας αρχή της Ιλιάδας του Ομήρου, όταν ο Αχιλλέας και οι σύντροφοί του κατέλαβαν την Λυρνησσό, την πόλη στην οποία η Βρισηίδα ήταν βασίλισσα. Όμως «είναι δύσκολα τα πράγματα για τις γυναίκες όταν πέφτει μια πόλη». Δεν έχουν καν την τύχη των ανδρών, να σκοτωθούν. Κρατούνται αιχμάλωτες και είναι υποχρεωμένες να υπηρετούν τους κατακτητές και να υφίστανται βία, ταλαιπωρία, εξευτελισμούς και κακοποίηση. Κι όλα αυτά χωρίς να εκδηλώνουν στο ελάχιστο τα συναισθήματά τους. Έτσι κι αλλιώς και στην προηγούμενη ζωή τους είχαν βιώσει πλήρη καταστρατήγηση της ελεύθερης βούλησής τους.

Γιατί «στη γυναίκα αρμόζει η σιωπή». Οφείλει τυφλή υπακοή στον πατέρα, το σύζυγο, τον αφέντη της. Ως αιχμάλωτη, έχει επίγνωση της μοίρας της. Αποδέχεται την πραγματικότητα αποφεύγοντας την μοιρολατρία. Ο ρεαλισμός που χαρακτηρίζει τη Βρισηίδα συνδυάζεται επιτυχώς με υπομονή και επαγρύπνηση. Είναι τα στοιχεία που θα την συνοδεύουν σε όλη τη διάρκεια της αιχμαλωσίας της και θα την βοηθήσουν να επιβιώσει.

Μια ξεχωριστή ικανότητα

Κανείς μας όμως δεν μπήκε στον κόπο να αναρωτηθεί για τις γυναίκες της ομηρικής εποχής, για τη ζωή τους, τις απόψεις τους, τα θέλω τους ή το συναίσθημά τους. Πλαισίωναν πάντα έναν άνδρα, εκτελώντας χρέη διακοσμητικού στοιχείου.

Η Μπάρκερ είναι δεινή αφηγήτρια. Με λόγο ζωντανό, που ρέει αβίαστα και σε καθηλώνει. Ενώ ξέρεις τη συνέχεια και το τέλος της ιστορίας, αδυνατείς να σταματήσεις την ανάγνωση. Έχει την ικανότητα των παλιών παραμυθάδων οι οποίοι, ενώ έλεγαν ξανά και ξανά μιαν ήδη γνωστή ιστορία, κρατούσαν το ενδιαφέρον των ακροατών τους μέχρι το τέλος. Η διαφορά είναι ότι η προσπάθεια της Μπάρκερ δεν σταματάει μόνο στην τέρψη της ακοής μας ή στην επίκληση του συναισθήματός μας, ούτε στο να μας εκθέσει στον μέγιστο βαθμό τη φρίκη, τον πόνο, την απελπισία και την απόγνωση που συνοδεύουν τον πόλεμο. Στόχο της έχει να μας κάνει ν’ αναρωτηθούμε για τα αυτονόητα και γι’ αυτά που δεν είχε τύχει να μας απασχολήσουν μέχρι τώρα.

Έχουμε διαβάσει και αναλύσει τα ομηρικά έπη στα σχολικά μας χρόνια. Έχουμε συναντήσει αξιοθαύμαστους χαρακτήρες ανδρών που διακρίθηκαν για τις πολεμικές κυρίως αλλά και τις πνευματικές αρετές τους. Κανείς μας όμως δεν μπήκε στον κόπο να αναρωτηθεί για τις γυναίκες της ομηρικής εποχής, για τη ζωή τους, τις απόψεις τους, τα θέλω τους ή το συναίσθημά τους. Πλαισίωναν πάντα έναν άνδρα, εκτελώντας χρέη διακοσμητικού στοιχείου. Ήταν αντικείμενα προς χρήσιν, χωρίς δικαίωμα έκφρασης. Ήταν πάντα παρούσες, χωρίς όμως να έχουν ποτέ τον πρώτο λόγο. Μπορούσαν να επηρεάζουν έμμεσα τη λήψη αποφάσεων, στην περίπτωση που ήταν σύζυγοι, πάντα όμως την τελική απόφαση την έπαιρνε ο άνδρας του σπιτιού. 

Στα ομηρικά έπη συναντάμε στοιχεία για τη θέση της γυναίκας την εποχή εκείνη. Θα πρέπει όμως να διευκρινίσουμε κάτι: Ο Όμηρος έζησε τον 8ο αιώνα π.Χ. και έγραψε για τον Τρωικό πόλεμο ο οποίος έλαβε χώρα τον 11ο αιώνα π.Χ. Τα σχόλιά του για τη θέση της γυναίκας, αναφέρονται στη γυναίκα των γεωμετρικών χρόνων  και όχι στη γυναίκα της εποχής της Τροίας. Η γυναίκα, λοιπόν, της εποχής του Ομήρου, είναι σύζυγος και μητέρα, οργανώνει τα του οίκου της και υφαίνει στον ελεύθερο χρόνο της. Βρίσκεται πάντα υπό την προστασία ενός άνδρα, πατέρα, αδελφού ή συζύγου. Τα πράγματα όμως γίνονται πολύ άσχημα γι’ αυτήν σε περίπτωση πολέμου. Όταν οι εχθροί καταλάβουν μια πόλη, οι γυναίκες γίνονται λάφυρα πολέμου για τους πολεμιστές του εχθρού.

Η γυναίκα, λοιπόν, της εποχής του Ομήρου, είναι σύζυγος και μητέρα, οργανώνει τα του οίκου της και υφαίνει στον ελεύθερο χρόνο της. Βρίσκεται πάντα υπό την προστασία ενός άνδρα, πατέρα, αδελφού ή συζύγου.

Η Μπάρκερ αφορμώμενη από το μυθικό πορτρέτο μιας γυναίκας, επιχειρεί να κάνει έναν σχολιασμό της φύσης της γυναίκας και του ρόλου της ως αρωγού του αρσενικού, σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας. Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που ασχολείται με το θέμα αυτό στα βιβλία της. Δείχνει έντονο ενδιαφέρον για τη γυναίκα σε διάφορες εποχές και περιγράφει τη συμπεριφορά της σε δύσκολες καταστάσεις και κυρίως όταν τίθεται θέμα επιβίωσης. Η Γυναίκα λοιπόν, είναι για την Μπάρκερ ένα πλάσμα που διαθέτει δύναμη, αυτοκυριαρχία, υπομονή, ξέρει να ελίσσεται, να τιθασεύει το συναίσθημα, να προσφέρει αγάπη και πάνω απ’ όλα να επιβιώνει. Κι αυτό είναι κάτι που το έχει αποδείξει ανά τους αιώνες και συνεχίζει να το αποδεικνύει.

Η συγγραφέας

Η Πατ Μπάρκερ γεννήθηκε το 1943 στο Γιορκσάιρ της Αγγλίας. Σπούδασε στη London School of Economics και στο Πανεπιστήμιο Ντάραμ. Δίδαξε Ιστορία και Πολιτική μέχρι το 1982. Μετά ασχολήθηκε με τη συγγραφή. Στα πρώτα μυθιστορήματά της αναφέρθηκε στη δύσκολη ζωή των γυναικών της εργατικής τάξης. Το 1995 τιμήθηκε με το βραβείο Booker για το τρίτο μέρος της τριλογίας για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο Ο δρόμος των φαντασμάτων.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι νηπιαγωγός.


altΗ σιωπή των κοριτσιών
Pat Barker
Μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου
Αιώρα 2019
Σελ. 432, τιμή εκδότη €17,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ PAT BARKER

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

Για το μυθιστόρημα «Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πώς φαντάζει η ζωή και ο κόσμος μας μέσα από τα μάτια ενός παιδιού; Τι κερδίζεις και τι χάνεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ