alt

Για το μυθιστόρημα της Pat Barker «Η σιωπή των κοριτσιών» (μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, εκδ. Αιώρα).

Της Χριστίνας Μουκούλη

H Πατ Μπάρκερ στο μυθιστόρημά της Η σιωπή των κοριτσιών χρησιμοποιεί την πεζή γλώσσα της καθημερινότητας –και όχι το δακτυλικό εξάμετρο–, και αφηγείται την ιστορία της Ιλιάδας –χωρίς την συνδρομή κάποιας θεάς-μούσας–, περασμένη από τον ηθμό του βλέμματος και του συναισθήματος της Βρισηίδας. 

Το άλλο πρόσωπο του Αχιλλέα

Ενώ μέχρι πρότινος είχε πολλούς να την υπηρετούν, τώρα είναι υποχρεωμένη να υπηρετεί. Και μάλιστα να υπηρετεί με όλους τους τρόπους τον άνθρωπο που σκότωσε την οικογένειά της: τον Αχιλλέα.

Η Βρισηίδα από βασίλισσα της Λυρνησσού βρέθηκε αιχμάλωτη στο στρατόπεδο των Αχαιών, από τα βασιλικά της ανάκτορα στις σκηνές και στα παραπήγματα των Ελλήνων πολεμιστών. Ενώ μέχρι πρότινος είχε πολλούς να την υπηρετούν, τώρα είναι υποχρεωμένη να υπηρετεί. Και μάλιστα να υπηρετεί με όλους τους τρόπους τον άνθρωπο που σκότωσε την οικογένειά της: τον Αχιλλέα, που τον γνωρίζουμε για το θάρρος και την ανδρεία του, την ομορφιά και τη δύναμή του. Η Βρισηίδα όμως είχε την ατυχία να δει και να γνωρίσει και την άλλη του πλευρά, την άγρια και σκοτεινή. Τον είδε να σκοτώνει αδίστακτα χωρίς να υπολογίζει την ηλικία, το φύλο ή την κατάσταση του αντιπάλου. Είδε όλη τη σκληρότητα και την αναλγησία του. Τον είδε κυνηγημένο από τους δαίμονές του. Τον είδε να προσπαθεί να αποδεχτεί τη μοίρα που του όρισαν οι θεοί: αθάνατη δόξα ως αντάλλαγμα για ένα πρόωρο θάνατο.

Η αφήγηση της Μπάρκερ ξεκινά λίγο πριν από τη γνωστή μας αρχή της Ιλιάδας του Ομήρου, όταν ο Αχιλλέας και οι σύντροφοί του κατέλαβαν την Λυρνησσό, την πόλη στην οποία η Βρισηίδα ήταν βασίλισσα. Όμως «είναι δύσκολα τα πράγματα για τις γυναίκες όταν πέφτει μια πόλη». Δεν έχουν καν την τύχη των ανδρών, να σκοτωθούν. Κρατούνται αιχμάλωτες και είναι υποχρεωμένες να υπηρετούν τους κατακτητές και να υφίστανται βία, ταλαιπωρία, εξευτελισμούς και κακοποίηση. Κι όλα αυτά χωρίς να εκδηλώνουν στο ελάχιστο τα συναισθήματά τους. Έτσι κι αλλιώς και στην προηγούμενη ζωή τους είχαν βιώσει πλήρη καταστρατήγηση της ελεύθερης βούλησής τους.

Γιατί «στη γυναίκα αρμόζει η σιωπή». Οφείλει τυφλή υπακοή στον πατέρα, το σύζυγο, τον αφέντη της. Ως αιχμάλωτη, έχει επίγνωση της μοίρας της. Αποδέχεται την πραγματικότητα αποφεύγοντας την μοιρολατρία. Ο ρεαλισμός που χαρακτηρίζει τη Βρισηίδα συνδυάζεται επιτυχώς με υπομονή και επαγρύπνηση. Είναι τα στοιχεία που θα την συνοδεύουν σε όλη τη διάρκεια της αιχμαλωσίας της και θα την βοηθήσουν να επιβιώσει.

Μια ξεχωριστή ικανότητα

Κανείς μας όμως δεν μπήκε στον κόπο να αναρωτηθεί για τις γυναίκες της ομηρικής εποχής, για τη ζωή τους, τις απόψεις τους, τα θέλω τους ή το συναίσθημά τους. Πλαισίωναν πάντα έναν άνδρα, εκτελώντας χρέη διακοσμητικού στοιχείου.

Η Μπάρκερ είναι δεινή αφηγήτρια. Με λόγο ζωντανό, που ρέει αβίαστα και σε καθηλώνει. Ενώ ξέρεις τη συνέχεια και το τέλος της ιστορίας, αδυνατείς να σταματήσεις την ανάγνωση. Έχει την ικανότητα των παλιών παραμυθάδων οι οποίοι, ενώ έλεγαν ξανά και ξανά μιαν ήδη γνωστή ιστορία, κρατούσαν το ενδιαφέρον των ακροατών τους μέχρι το τέλος. Η διαφορά είναι ότι η προσπάθεια της Μπάρκερ δεν σταματάει μόνο στην τέρψη της ακοής μας ή στην επίκληση του συναισθήματός μας, ούτε στο να μας εκθέσει στον μέγιστο βαθμό τη φρίκη, τον πόνο, την απελπισία και την απόγνωση που συνοδεύουν τον πόλεμο. Στόχο της έχει να μας κάνει ν’ αναρωτηθούμε για τα αυτονόητα και γι’ αυτά που δεν είχε τύχει να μας απασχολήσουν μέχρι τώρα.

Έχουμε διαβάσει και αναλύσει τα ομηρικά έπη στα σχολικά μας χρόνια. Έχουμε συναντήσει αξιοθαύμαστους χαρακτήρες ανδρών που διακρίθηκαν για τις πολεμικές κυρίως αλλά και τις πνευματικές αρετές τους. Κανείς μας όμως δεν μπήκε στον κόπο να αναρωτηθεί για τις γυναίκες της ομηρικής εποχής, για τη ζωή τους, τις απόψεις τους, τα θέλω τους ή το συναίσθημά τους. Πλαισίωναν πάντα έναν άνδρα, εκτελώντας χρέη διακοσμητικού στοιχείου. Ήταν αντικείμενα προς χρήσιν, χωρίς δικαίωμα έκφρασης. Ήταν πάντα παρούσες, χωρίς όμως να έχουν ποτέ τον πρώτο λόγο. Μπορούσαν να επηρεάζουν έμμεσα τη λήψη αποφάσεων, στην περίπτωση που ήταν σύζυγοι, πάντα όμως την τελική απόφαση την έπαιρνε ο άνδρας του σπιτιού. 

Στα ομηρικά έπη συναντάμε στοιχεία για τη θέση της γυναίκας την εποχή εκείνη. Θα πρέπει όμως να διευκρινίσουμε κάτι: Ο Όμηρος έζησε τον 8ο αιώνα π.Χ. και έγραψε για τον Τρωικό πόλεμο ο οποίος έλαβε χώρα τον 11ο αιώνα π.Χ. Τα σχόλιά του για τη θέση της γυναίκας, αναφέρονται στη γυναίκα των γεωμετρικών χρόνων  και όχι στη γυναίκα της εποχής της Τροίας. Η γυναίκα, λοιπόν, της εποχής του Ομήρου, είναι σύζυγος και μητέρα, οργανώνει τα του οίκου της και υφαίνει στον ελεύθερο χρόνο της. Βρίσκεται πάντα υπό την προστασία ενός άνδρα, πατέρα, αδελφού ή συζύγου. Τα πράγματα όμως γίνονται πολύ άσχημα γι’ αυτήν σε περίπτωση πολέμου. Όταν οι εχθροί καταλάβουν μια πόλη, οι γυναίκες γίνονται λάφυρα πολέμου για τους πολεμιστές του εχθρού.

Η γυναίκα, λοιπόν, της εποχής του Ομήρου, είναι σύζυγος και μητέρα, οργανώνει τα του οίκου της και υφαίνει στον ελεύθερο χρόνο της. Βρίσκεται πάντα υπό την προστασία ενός άνδρα, πατέρα, αδελφού ή συζύγου.

Η Μπάρκερ αφορμώμενη από το μυθικό πορτρέτο μιας γυναίκας, επιχειρεί να κάνει έναν σχολιασμό της φύσης της γυναίκας και του ρόλου της ως αρωγού του αρσενικού, σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας. Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που ασχολείται με το θέμα αυτό στα βιβλία της. Δείχνει έντονο ενδιαφέρον για τη γυναίκα σε διάφορες εποχές και περιγράφει τη συμπεριφορά της σε δύσκολες καταστάσεις και κυρίως όταν τίθεται θέμα επιβίωσης. Η Γυναίκα λοιπόν, είναι για την Μπάρκερ ένα πλάσμα που διαθέτει δύναμη, αυτοκυριαρχία, υπομονή, ξέρει να ελίσσεται, να τιθασεύει το συναίσθημα, να προσφέρει αγάπη και πάνω απ’ όλα να επιβιώνει. Κι αυτό είναι κάτι που το έχει αποδείξει ανά τους αιώνες και συνεχίζει να το αποδεικνύει.

Η συγγραφέας

Η Πατ Μπάρκερ γεννήθηκε το 1943 στο Γιορκσάιρ της Αγγλίας. Σπούδασε στη London School of Economics και στο Πανεπιστήμιο Ντάραμ. Δίδαξε Ιστορία και Πολιτική μέχρι το 1982. Μετά ασχολήθηκε με τη συγγραφή. Στα πρώτα μυθιστορήματά της αναφέρθηκε στη δύσκολη ζωή των γυναικών της εργατικής τάξης. Το 1995 τιμήθηκε με το βραβείο Booker για το τρίτο μέρος της τριλογίας για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο Ο δρόμος των φαντασμάτων.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι νηπιαγωγός.


altΗ σιωπή των κοριτσιών
Pat Barker
Μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου
Αιώρα 2019
Σελ. 432, τιμή εκδότη €17,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ PAT BARKER

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

Για το μυθιστόρημα του Τούρβαλντ Στεν [Thorvald Steen] «Η λευκή καλύβα» (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Tusk». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Ζούμε μονάχα λίγο. Ξέρουμε μόνο κάτ...

«Το πηγάδι» του Χουάν Κάρλος Ονέτι (κριτική) – Ένας υπαρξιστής από την Ουρουγουάη

«Το πηγάδι» του Χουάν Κάρλος Ονέτι (κριτική) – Ένας υπαρξιστής από την Ουρουγουάη

Για το ευσύνοπτο μυθιστόρημα του ουρουγουανού Χουάν Κάρλος Ονέτι [Juan Carlos Onetti] «Το πηγάδι» (μτφρ. Λευτέρης Μακεδόνας, εκδ. Μάγμα). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από το εξώφυλλο της πορτογαλικής έκδοσης. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ