Kidman Portrait of a lady 700

Για το μυθιστόρημα του Τζων Μπάνβιλ «Η κυρία Όσμοντ» (μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Kάποιες φορές, αρκετές είναι αλήθεια, ο Τζων Μπάνβιλ γράφει ως… Τζων Μπάνβιλ. Άλλες, ωστόσο, χρησιμοποιεί τη χαμαιλεόντια ιδιοσυγκρασία του υποβάλλοντας τον εαυτό του –και τους αναγνώστες του– στη διαδικασία μιας εμπνευσμένης μετάπλασης. Και μόνο το γεγονός ότι υπάρχει ο ετερώνυμός του, Μπένζαμιν Μπλακ, που αναλαμβάνει όλες τις νουάρ εκδοχές που κρύβει μέσα του ο Ιρλανδός συγγραφέας, δείχνει την ικανότητά του να χρησιμοποιεί διαφορετικά προσωπεία, αλλά και μορφές γραφής, πάντα, όμως, εμπλουτισμένα με τη δική του πατίνα. 

Πώς είναι, όμως, να επιθυμείς να συνεχίσεις μια ήδη τετελεσμένη ιστορία και μάλιστα μια ιστορία που φέρει την υπογραφή ενός από τους πλέον σημαντικούς συγγραφείς του προηγούμενου αιώνα;

Ο Μπάνβιλ είναι μια συγγραφική ματριόσκα· ποτέ δεν ξέρεις τι θα βγει από εκεί μέσα. Ποια ιδέα θα κινητοποιήσει τη δημιουργική του έμπνευση και με ποιο τρόπο θα καταφέρει να εμπλουτίσει την αρχική του ιδέα με ένα ντύμα που θα αποκτάει υπόσταση βάσει του κατάλληλου ύφους. Ως κλασικός στιλίστας της πεζογραφίας, ο Μπάνβιλ περισσότερο θαυμάζεται για τον τροπισμό της γραφής του και λιγότερο για τα παιδέματα της πλοκής και την ευφάνταστη φύση των ηρώων του. Πώς είναι, όμως, να επιθυμείς να συνεχίσεις μια ήδη τετελεσμένη ιστορία και μάλιστα μια ιστορία που φέρει την υπογραφή ενός από τους πλέον σημαντικούς συγγραφείς του προηγούμενου αιώνα; Εν προκειμένω: πώς πιάνεις εκ νέου κάτι που ο Χένρι Τζέιμς αποφάσισε να ολοκληρώσει έτσι όπως ήθελε εκείνος; 

Για όλους μας το μυθιστόρημα Το πορτρέτο μιας κυρίας φέρει τη σφραγίδα του αναλλοίωτου δημιουργήματος, που, παρά τη χρονική απόσταση από την εποχή που γράφτηκε, παραμένει ένα εξαίρετο δείγμα γραφής που παίζει μεταξύ ρεαλισμού και μελοδράματος και συνακόλουθα μας έχει προσφέρει μια ηρωίδα-αιχμής. Μια ανεξάρτητα γυναικεία φιγούρα, η Ίζαμπελ Όσμοντ, που κληρονομεί ένα αξιοσέβαστο ποσό, κακοπαθαίνει στον γάμο της με τον κ. Όσμοντ και διαρκώς αναζητεί την αυταξία και την ουσιαστική πραγμάτωση ενός βίου ανεξάρτητου και χειραφετημένου. 

Ο Μπάνβιλ δημιουργεί ένα σίκουελ, το οποίο δεν επιθυμεί να πάει κόντρα στο ύφος του αρχικού δημιουργού. Τουναντίον, ομνύει σ’ αυτό. Προσφέρει τον απαραίτητο φόρο τιμής και το κάνει με τον πλέον θαυμαστό τρόπο.

Τι περισσότερο μπορεί να προσθέσει κανείς σε ένα τόσο βαθύ πορτρέτο που τόσο στην εποχή του, όσο ακόμη και σήμερα, τροφοδοτεί τις σκέψεις και τον ψυχισμό των γυναικών; Ο Μπάνβιλ δημιουργεί ένα σίκουελ, το οποίο δεν επιθυμεί να πάει κόντρα στο ύφος του αρχικού δημιουργού. Τουναντίον, ομνύει σ’ αυτό. Προσφέρει τον απαραίτητο φόρο τιμής και το κάνει με τον πλέον θαυμαστό τρόπο. Από την άλλη, βέβαια, το όλο σχέδιο δεν παύει να εμπεριέχει μια μικρή δόση βεβήλωσης. Πώς θα μας φαινόταν αν ο Πύντσον, φερ’ ειπείν, αποφάσιζε να γράψει τον σημερινό Οδυσσέα του Τζόυς; Ο απαραίτητος αντίλογος: όταν ο «μεταφορέας» έχει το εχέγγυο του ταλέντου, ίσως, να του επιτρέπεται να αποπειραθεί το για άλλους απαγορευμένο.

Επί του πρακτέου: η –κατά Μπάνβιλ– Ιζαμπέλ Όσμοντ έχει φύγει κακήν κακώς από την οικογενειακή εστία της στη Ρώμη και μεταβαίνει στο Λονδίνο με σκοπό να απεγκλωβιστεί μια και καλή από τον άντρα της και τα μυστικά που της έκρυβε. Μιλώντας με παλιές φίλες και γνωστές στο Λονδίνο αναζητεί το αναγκαίο στήριγμα για να ξαναβρεί το κέντρο του εαυτού της. Έχοντας, πλέον, την οικονομική ευχέρεια, αποφασίζει να σηκώσει ένα άκρως σεβαστό ποσό από την τράπεζα και μ’ αυτό να «χρηματοδοτήσει» την ελευθερία της. Σκοπεύει να τα δώσει στον άντρα της και σε αντάλλαγμα εκείνος να της δώσει το ελεύθερο να φύγει.

Ανάμεσά τους στέκει ως φράγμα μια πλεκτάνη. Η παράνομη και μακροχρόνια εξωσυζυγική σχέση του Γκίλμπερτ (του άντρα της) καρπός της οποίας είναι ένα παιδί. Η Ίζαμπελ, όλα αυτά τα χρόνια, βρισκόταν σε βαθύ σκοτάδι. Ούτε γνώριζε κάτι, ούτε μπορούσε να πιθανολογήσει την αιτία του μαρασμού της. Τώρα, υπό το φως των νέων δεδομένων, βλέπει τι έχει προκαλέσει όλες τις πληγές και τους οικτιρμούς και ζητάει τη δυνατότητα να ακολουθήσει τον δικό της, ολότελα προσωπικό, δρόμο δίχως τα βαρίδια του παρελθόντος. Αποφασισμένη να ξεκαθαρίσει πλήρως την κατάσταση παίρνει την υπηρέτριά της και επιστρέφουν στην Ιταλία για να βρεθεί ενώπιος ενωπίω με τον Γκίλμπερτ. Ναι, επιθυμεί να πάρει εκδίκηση. Ναι, ζητάει να ορίσει ξανά μόνη της την ζωή της. 

alt
Ο Τζων Μπάνβιλ

Ναι, τα κατάφερε πολύ καλά να ακολουθήσει τις προδιαγραφές που έχει ορίσει το πρωτότυπο. Ναι, δείχνει να έχει βουτήξει πολύ βαθιά στον κόσμο του Τζέιμς. Φτάνει, άραγε, κάτι τέτοιο για να διατηρεί αναλλοίωτο το ενδιαφέρον του μεταπλάσματος;

Προφανώς και ο Μπάνβιλ δεν μας προσφέρει μια άλλη εκδοχή της Ίζαμπελ. Τα ίδια τραύματα κουβαλάει, τις ίδιες υπαρξιακές αναζητήσεις διαθέτει, παρόμοια είναι η εσωτερική πηγή που την κινητοποιεί. Αν προσθέσει κανείς και την «μιμική» του ύφους, έτσι ώστε να ομοιάζει με εκείνο του Χένρι Τζέιμς (εσωτερική εστίαση, καινοφανείς μεταφορές, μακροπερίοδος λόγος, προσοχή ακόμη και στην πιο μικρή λεπτομέρεια της σκηνής), τότε έχουμε να κάνουμε με ένα αξιοπρόσεκτο και ιδιότυπο pastiche που, ναι, μόνο ένας συγγραφέας σαν τον Τζων Μπάνβιλ θα μπορούσε να αποπειραθεί να πραγματώσει. 

Να το δούμε ως φόρο τιμής; Να το εξετάσουμε ως λογοτεχνικό πείραμα; Ως μια προσπάθεια αναβίωσης –υπό άλλες συνθήκες και με ύστερη γνώση– ενός αντικείμενου λογοτεχνικού πόθου; Ο Μπάνβιλ δεν έχει κρύψει ποτέ την επιρροή που έχει ασκήσει πάνω του ο Τζέιμς. Εδώ είναι ολοφάνερη η προσπάθεια να μεταφέρει τον κόσμο του «δασκάλου» στο έργο του υποτιθέμενου «μαθητή». Το καταφέρνει, αλλά δεν είμαι σίγουρος πως το αποτέλεσμα κρατάει κάτι από τον αυθεντικό Μπάνβιλ ή από την παιγνιώδη φύση του. Ναι, τα κατάφερε πολύ καλά να ακολουθήσει τις προδιαγραφές που έχει ορίσει το πρωτότυπο. Ναι, δείχνει να έχει βουτήξει πολύ βαθιά στον κόσμο του Τζέιμς. Φτάνει, άραγε, κάτι τέτοιο για να διατηρεί αναλλοίωτο το ενδιαφέρον του μεταπλάσματος; Εξακολουθώ να αμφιβάλλω.

Η μετάφραση ανήκει στην Τόνια Κοβαλένκο. Δεν είναι η πρώτη φορά που αναλαμβάνει να μεταφέρει σ’ εμάς τα λόγια του. Σίγουρα δεν θα είναι και η τελευταία. Είναι ολοφάνερο πως της ταιριάζει το ύφος του. Ξέρει όλα τα «κλειδιά» της γραφής του και πώς να αποκρυπτογραφεί το περιπεπλεγμένο ύφος του, το αδιόρατο χιούμορ του και τις κρυφές πτυχές ενός κάποιου εξελισσόμενου δράματος από βιβλίο σε βιβλίο. Αυτό κατάφερε και στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).

 Στην κεντρική εικόνα, η Νικόλ Κίντμαν, στη μεταφορά στον κινηματογράφο του Πορτρέτου από την Τζέιν Κάμπιον. 


altΗ κυρία Όσμοντ
Τζων Μπάνβιλ
Μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο
Καστανιώτης 2019
Σελ. 418, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JOHN BANVILLE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Για το μυθιστόρημα του Herman Melville «Ο μεγάλος απατεώνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Αν ο κάθε άνθρωπος είναι ένα νησί, τότε η ανθρωπότητα (αν αποδεχτούμε αυτή την αφαίρεση) είναι ένα πλοίο. Ή, ακόμα καλύτερ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Η παράσταση «Παράδεισος» του Αυστριακού συγγραφέα Thomas Köck, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου, θα παρουσιαστεί στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από 29 Οκτωβρίου μέχρι και 7 Νοεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Κατ...

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Αλέξανδρος Κυπριώτης, με αφορμή τη δίγλωσση έκδοση του αφηγήματος του Franz Kafka «Ο Μπλούμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ