Kidman Portrait of a lady 700

Για το μυθιστόρημα του Τζων Μπάνβιλ «Η κυρία Όσμοντ» (μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Kάποιες φορές, αρκετές είναι αλήθεια, ο Τζων Μπάνβιλ γράφει ως… Τζων Μπάνβιλ. Άλλες, ωστόσο, χρησιμοποιεί τη χαμαιλεόντια ιδιοσυγκρασία του υποβάλλοντας τον εαυτό του –και τους αναγνώστες του– στη διαδικασία μιας εμπνευσμένης μετάπλασης. Και μόνο το γεγονός ότι υπάρχει ο ετερώνυμός του, Μπένζαμιν Μπλακ, που αναλαμβάνει όλες τις νουάρ εκδοχές που κρύβει μέσα του ο Ιρλανδός συγγραφέας, δείχνει την ικανότητά του να χρησιμοποιεί διαφορετικά προσωπεία, αλλά και μορφές γραφής, πάντα, όμως, εμπλουτισμένα με τη δική του πατίνα. 

Πώς είναι, όμως, να επιθυμείς να συνεχίσεις μια ήδη τετελεσμένη ιστορία και μάλιστα μια ιστορία που φέρει την υπογραφή ενός από τους πλέον σημαντικούς συγγραφείς του προηγούμενου αιώνα;

Ο Μπάνβιλ είναι μια συγγραφική ματριόσκα· ποτέ δεν ξέρεις τι θα βγει από εκεί μέσα. Ποια ιδέα θα κινητοποιήσει τη δημιουργική του έμπνευση και με ποιο τρόπο θα καταφέρει να εμπλουτίσει την αρχική του ιδέα με ένα ντύμα που θα αποκτάει υπόσταση βάσει του κατάλληλου ύφους. Ως κλασικός στιλίστας της πεζογραφίας, ο Μπάνβιλ περισσότερο θαυμάζεται για τον τροπισμό της γραφής του και λιγότερο για τα παιδέματα της πλοκής και την ευφάνταστη φύση των ηρώων του. Πώς είναι, όμως, να επιθυμείς να συνεχίσεις μια ήδη τετελεσμένη ιστορία και μάλιστα μια ιστορία που φέρει την υπογραφή ενός από τους πλέον σημαντικούς συγγραφείς του προηγούμενου αιώνα; Εν προκειμένω: πώς πιάνεις εκ νέου κάτι που ο Χένρι Τζέιμς αποφάσισε να ολοκληρώσει έτσι όπως ήθελε εκείνος; 

Για όλους μας το μυθιστόρημα Το πορτρέτο μιας κυρίας φέρει τη σφραγίδα του αναλλοίωτου δημιουργήματος, που, παρά τη χρονική απόσταση από την εποχή που γράφτηκε, παραμένει ένα εξαίρετο δείγμα γραφής που παίζει μεταξύ ρεαλισμού και μελοδράματος και συνακόλουθα μας έχει προσφέρει μια ηρωίδα-αιχμής. Μια ανεξάρτητα γυναικεία φιγούρα, η Ίζαμπελ Όσμοντ, που κληρονομεί ένα αξιοσέβαστο ποσό, κακοπαθαίνει στον γάμο της με τον κ. Όσμοντ και διαρκώς αναζητεί την αυταξία και την ουσιαστική πραγμάτωση ενός βίου ανεξάρτητου και χειραφετημένου. 

Ο Μπάνβιλ δημιουργεί ένα σίκουελ, το οποίο δεν επιθυμεί να πάει κόντρα στο ύφος του αρχικού δημιουργού. Τουναντίον, ομνύει σ’ αυτό. Προσφέρει τον απαραίτητο φόρο τιμής και το κάνει με τον πλέον θαυμαστό τρόπο.

Τι περισσότερο μπορεί να προσθέσει κανείς σε ένα τόσο βαθύ πορτρέτο που τόσο στην εποχή του, όσο ακόμη και σήμερα, τροφοδοτεί τις σκέψεις και τον ψυχισμό των γυναικών; Ο Μπάνβιλ δημιουργεί ένα σίκουελ, το οποίο δεν επιθυμεί να πάει κόντρα στο ύφος του αρχικού δημιουργού. Τουναντίον, ομνύει σ’ αυτό. Προσφέρει τον απαραίτητο φόρο τιμής και το κάνει με τον πλέον θαυμαστό τρόπο. Από την άλλη, βέβαια, το όλο σχέδιο δεν παύει να εμπεριέχει μια μικρή δόση βεβήλωσης. Πώς θα μας φαινόταν αν ο Πύντσον, φερ’ ειπείν, αποφάσιζε να γράψει τον σημερινό Οδυσσέα του Τζόυς; Ο απαραίτητος αντίλογος: όταν ο «μεταφορέας» έχει το εχέγγυο του ταλέντου, ίσως, να του επιτρέπεται να αποπειραθεί το για άλλους απαγορευμένο.

Επί του πρακτέου: η –κατά Μπάνβιλ– Ιζαμπέλ Όσμοντ έχει φύγει κακήν κακώς από την οικογενειακή εστία της στη Ρώμη και μεταβαίνει στο Λονδίνο με σκοπό να απεγκλωβιστεί μια και καλή από τον άντρα της και τα μυστικά που της έκρυβε. Μιλώντας με παλιές φίλες και γνωστές στο Λονδίνο αναζητεί το αναγκαίο στήριγμα για να ξαναβρεί το κέντρο του εαυτού της. Έχοντας, πλέον, την οικονομική ευχέρεια, αποφασίζει να σηκώσει ένα άκρως σεβαστό ποσό από την τράπεζα και μ’ αυτό να «χρηματοδοτήσει» την ελευθερία της. Σκοπεύει να τα δώσει στον άντρα της και σε αντάλλαγμα εκείνος να της δώσει το ελεύθερο να φύγει.

Ανάμεσά τους στέκει ως φράγμα μια πλεκτάνη. Η παράνομη και μακροχρόνια εξωσυζυγική σχέση του Γκίλμπερτ (του άντρα της) καρπός της οποίας είναι ένα παιδί. Η Ίζαμπελ, όλα αυτά τα χρόνια, βρισκόταν σε βαθύ σκοτάδι. Ούτε γνώριζε κάτι, ούτε μπορούσε να πιθανολογήσει την αιτία του μαρασμού της. Τώρα, υπό το φως των νέων δεδομένων, βλέπει τι έχει προκαλέσει όλες τις πληγές και τους οικτιρμούς και ζητάει τη δυνατότητα να ακολουθήσει τον δικό της, ολότελα προσωπικό, δρόμο δίχως τα βαρίδια του παρελθόντος. Αποφασισμένη να ξεκαθαρίσει πλήρως την κατάσταση παίρνει την υπηρέτριά της και επιστρέφουν στην Ιταλία για να βρεθεί ενώπιος ενωπίω με τον Γκίλμπερτ. Ναι, επιθυμεί να πάρει εκδίκηση. Ναι, ζητάει να ορίσει ξανά μόνη της την ζωή της. 

alt
Ο Τζων Μπάνβιλ

Ναι, τα κατάφερε πολύ καλά να ακολουθήσει τις προδιαγραφές που έχει ορίσει το πρωτότυπο. Ναι, δείχνει να έχει βουτήξει πολύ βαθιά στον κόσμο του Τζέιμς. Φτάνει, άραγε, κάτι τέτοιο για να διατηρεί αναλλοίωτο το ενδιαφέρον του μεταπλάσματος;

Προφανώς και ο Μπάνβιλ δεν μας προσφέρει μια άλλη εκδοχή της Ίζαμπελ. Τα ίδια τραύματα κουβαλάει, τις ίδιες υπαρξιακές αναζητήσεις διαθέτει, παρόμοια είναι η εσωτερική πηγή που την κινητοποιεί. Αν προσθέσει κανείς και την «μιμική» του ύφους, έτσι ώστε να ομοιάζει με εκείνο του Χένρι Τζέιμς (εσωτερική εστίαση, καινοφανείς μεταφορές, μακροπερίοδος λόγος, προσοχή ακόμη και στην πιο μικρή λεπτομέρεια της σκηνής), τότε έχουμε να κάνουμε με ένα αξιοπρόσεκτο και ιδιότυπο pastiche που, ναι, μόνο ένας συγγραφέας σαν τον Τζων Μπάνβιλ θα μπορούσε να αποπειραθεί να πραγματώσει. 

Να το δούμε ως φόρο τιμής; Να το εξετάσουμε ως λογοτεχνικό πείραμα; Ως μια προσπάθεια αναβίωσης –υπό άλλες συνθήκες και με ύστερη γνώση– ενός αντικείμενου λογοτεχνικού πόθου; Ο Μπάνβιλ δεν έχει κρύψει ποτέ την επιρροή που έχει ασκήσει πάνω του ο Τζέιμς. Εδώ είναι ολοφάνερη η προσπάθεια να μεταφέρει τον κόσμο του «δασκάλου» στο έργο του υποτιθέμενου «μαθητή». Το καταφέρνει, αλλά δεν είμαι σίγουρος πως το αποτέλεσμα κρατάει κάτι από τον αυθεντικό Μπάνβιλ ή από την παιγνιώδη φύση του. Ναι, τα κατάφερε πολύ καλά να ακολουθήσει τις προδιαγραφές που έχει ορίσει το πρωτότυπο. Ναι, δείχνει να έχει βουτήξει πολύ βαθιά στον κόσμο του Τζέιμς. Φτάνει, άραγε, κάτι τέτοιο για να διατηρεί αναλλοίωτο το ενδιαφέρον του μεταπλάσματος; Εξακολουθώ να αμφιβάλλω.

Η μετάφραση ανήκει στην Τόνια Κοβαλένκο. Δεν είναι η πρώτη φορά που αναλαμβάνει να μεταφέρει σ’ εμάς τα λόγια του. Σίγουρα δεν θα είναι και η τελευταία. Είναι ολοφάνερο πως της ταιριάζει το ύφος του. Ξέρει όλα τα «κλειδιά» της γραφής του και πώς να αποκρυπτογραφεί το περιπεπλεγμένο ύφος του, το αδιόρατο χιούμορ του και τις κρυφές πτυχές ενός κάποιου εξελισσόμενου δράματος από βιβλίο σε βιβλίο. Αυτό κατάφερε και στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).

 Στην κεντρική εικόνα, η Νικόλ Κίντμαν, στη μεταφορά στον κινηματογράφο του Πορτρέτου από την Τζέιν Κάμπιον. 


altΗ κυρία Όσμοντ
Τζων Μπάνβιλ
Μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο
Καστανιώτης 2019
Σελ. 418, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JOHN BANVILLE

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ