alt

Για τις συλλογές διηγημάτων: του Wallace Stegner «Το τραγούδι της σάλπιγγας και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Γιάννης Παλαβός, εκδ. Gutenberg), και του Γιάννη Παλαβού «Το παιδί» (εκδ. Νεφέλη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Ουάλας Στέγκνερ γεννήθηκε το 1909 στην κωμόπολη Λέικ Μιλς της Αϊόβα. Ο Γιάννης Παλαβός, που μεταφέρει με αγάπη μια επιλογή από διηγήματα του Στέγκνερ στο Τραγούδι της Σάλπιγγας και άλλα διηγήματα, γεννήθηκε το 1980 στην κωμόπολη του Βελβεντού Κοζάνης. Ο γενέθλιος τόπος ενός συγγραφέα δεν ενδιαφέρει τόσο, ίσως, αν απουσιάζει από τις ιστορίες του, μα σε τούτα τα διηγήματα του Στέγκνερ, και στα διηγήματα του Παλαβού στη φετινή τρίτη του συλλογή, με τίτλο Το παιδί, η αμερικανική ενδοχώρα στο πρώτο μισό του 20ου αι., αφενός, και η ελληνική επαρχία αφετέρου –η κάπως προγενέστερη και η τωρινή– ορίζουν τους ανθρώπους· η φύση σε πολλά απ’ αυτά πρωταγωνιστεί, είναι ιστορίες του μικρού τόπου, τα περιγράμματα των ανθρώπων (και το περίγραμμα της σκληρότητάς τους και της καλοσύνης τους) έχουν αυτή τη σαφήνεια που έχει ένας άνθρωπος όταν δεν περιβάλλεται από πλήθη αλλά από κάμπους, ποτάμια, βουνά.

H αμερικανική ενδοχώρα στο πρώτο μισό του 20ου αι., αφενός, και η ελληνική επαρχία αφετέρου ορίζουν τους ανθρώπους· η φύση σε πολλά απ’ αυτά [τα διηγήματα] πρωταγωνιστεί, είναι ιστορίες του μικρού τόπου, τα περιγράμματα των ανθρώπων έχουν αυτή τη σαφήνεια που έχει ένας άνθρωπος όταν δεν περιβάλλεται από πλήθη αλλά από κάμπους, ποτάμια, βουνά.

Ο Στέγκνερ, που πάλεψε για τη διατήρηση της αμερικανικής Δύσης, έγραφε το 1960 στο περίφημό του Wilderness Letter (Γράμμα της ερημιάς/της άγριας φύσης): «[…] Και έτσι δεν θα έχουμε ποτέ την ευκαιρία να δούμε τον εαυτό μας μοναδικό, ξεχωριστό, ολόρθο και μεμονωμένο στον κόσμο, μέρος του περιβάλλοντος από δέντρα και βράχους και χώμα, αδερφό των ζώων, μέρος του φυσικού κόσμου και ικανό να ανήκει σ’ αυτόν».

Τα ζώα, στις ιστορίες και του Στέγκνερ και του Παλαβού, γίνονται με τον πόνο τους και το θάνατό τους μια ενσώματη μεταφορά της ανθρώπινης κατάστασης: Το ελάφι που πνίγεται, στο γραμμένο σε 2ο πρόσωπο διήγημα «Ελάφι» του Παλαβού, είναι πλασμένο από την πληγωμένη ψυχική ύλη του μοναχικού δεκατετράχρονου αγοριού που παλεύει να το σώσει. Στη «Λιακάδα», μια λυσσασμένη αλεπού στριμώχνεται από ανθρώπους και δαγκώνει τον έναν, που πεθαίνει. Στην «Πένσα» ο αφηγητής, για να πάρει τα λεφτά της αμοιβής, που τα χρειάζεται γιατί δεν είναι εχούμενος και η γυναίκα του έκανε δίδυμα, σκοτώνει μια λύκαινα και τα κουτάβια της. Και δεν είναι ο κόσμος των ζώων μονάχα: στο διήγημα «Το δέντρο», ο γιος βρίσκει, χρόνια μετά, τα οστά του δολοφονημένου του πατέρα, από την καρυδιά που φύτρωσε κει που τον σκότωσαν, γιατί ο νεκρός είχε πάντοτε μερικά καρύδια στην τσέπη του – και δέντρο κι άνθρωπος γίνονται έτσι ένα, πλέκονται αναμεταξύ τους, στη ζωή και το θάνατο.

Στο Τραγούδι της σάλπιγγας, στο συνταρακτικό «Πουλάρι», ένα αλογάκι γεννιέται με στραβά υποκνήμια από αμέλεια ενός αγοριού, που παλεύει ύστερα να το σώσει· αλλά το ζώο είναι καταδικασμένο να θανατωθεί από τον πατέρα του αγοριού, όχι από σκληρότητα μα από ανάγκη, γιατί τι να το κάνουν, ένα άλογο που δεν μπορεί να σταθεί στα πόδια του; Ίσως, τούτη η σκληρότητα από ανάγκη, σ’ αυτήν εδώ την ιστορία, όπως και στην «Πένσα», είναι ό,τι δίνει στον άνθρωπο αυτή την καθαρότητα που είναι πλασμένη από καλό και κακό ισόποσα. Στο διήγημα «Λυκόφως» του Στέγκνερ, τόσο συγκλονιστικό όσο το «Πουλάρι», ένας γιος, που μισεί τη γουρούνα του υποστατικού γιατί είναι αναγκασμένος κάθε μέρα να την ταΐζει και το ζώο βρομάει, υποχρεώνεται να παρακολουθήσει τη σφαγή της, και μάλιστα θέλει στην αρχή να το κάνει, για να δείξει έτσι ότι δεν είναι «λαπάς» – και ο πόνος και το αίμα του ζώου γίνονται για το αγόρι μάθημα, που το σημαδεύει βαθιά. 

Ωστόσο, στις ιστορίες του Στέγκνερ δεν είναι πάντα αναγκαίο να συμβαίνει κάτι τόσο «χειροπιαστό»· πολλές απ’ αυτές («Η γλύκα των παραμορφωμένων μήλων», «Το ξέφωτο με τις βατομουριές», «Πριονιστές», «Η θέα από τη βεράντα») είναι ένα στιγμιότυπο που έχει όμως το βάθος άρρητης ιστορίας, που τη νιώθεις να υπάρχει εκεί, κρυφή – κι έτσι, βασισμένες στην ατμόσφαιρα, αφήνουν ίσως ένα αποτύπωμα ακόμα πιο βαθύ.

Ο Στέγκνερ γράφει με χαρακτηριστικό αμερικανικό λυρισμό, με πλατιές περιγραφές φύσης και με θαυμαστή ικανότητα να πιάνει με λέξεις την αίσθηση που αποπνέεται από μια εικόνα, ένα τοπίο, έναν άνθρωπο, ένα μικρό περιστατικό. 

Ο Στέγκνερ γράφει με χαρακτηριστικό αμερικανικό λυρισμό, με πλατιές περιγραφές φύσης και με θαυμαστή ικανότητα να πιάνει με λέξεις την αίσθηση που αποπνέεται από μια εικόνα, ένα τοπίο, έναν άνθρωπο, ένα μικρό περιστατικό. 

«Το λιβάδι γλίστρησε πίσω τους και χάθηκε» – από το διήγημα «Η γλύκα των παραμορφωμένων μήλων», επιλέγω τυχαία. «Το δάσος τους τύλιξε πάλι· οξιές και σφεντάμια χαμήλωσαν πάνω τους, ενώ μαύρα έλατα έφταναν ως τον χωματόδρομο. Ξαφνικά ένα αγροτόσπιτο με τα παράθυρά του ερμητικά κλειστά τους κοίταξε από ένα ξέφωτο. […] Μια γυναίκα κι ένα κοριτσάκι κατηφόριζαν προς το μέρος τους. Η γυναίκα ήταν αχτένιστη και φορούσε παλιά τρύπια παπούτσια, όμως η όψη της ήταν μάλλον γλυκιά και ήρεμη. Το κορίτσι είχε γωνιώδες πρόσωπο με τραχιά επιδερμίδα και, καθώς βάδιζε πλάι στη μητέρα του, κρατούσε τους κοκαλιάρικους αγκώνες του σαν να τους αγκάλιαζε. […] Η Μάργκαρετ το κοίταξε προσεκτικά και είδε ότι δεν ήταν καθόλου κοριτσάκι. Ίσα που έφτανε το ενάμισι μέτρο και ζύγιζε το πολύ σαράντα κιλά, αλλά όταν παρατηρούσες το πρόσωπό του καταλάβαινες ότι δεν ήταν πρόσωπο παιδιού. Ήταν αδύνατο να προσδιορίσει κανείς με σιγουριά την ηλικία του, πάντως η σπίθα που έκαιγε πίσω από τη χλομή όψη και τα δειλά του μάτια δεν ήταν παιδική. Το πνεύμα του ήταν οξύ και αψύ, πικρό σαν άγριο βοτάνι».

Αν η γραφή του Στέγκνερ, απλόχωρη για να χωρέσει το μεγάλο αμερικανικό τοπίο και τους ανθρώπους που το κατοικούν, κλείνει μέσα της ποίηση, η λιτή και βραχυλογική γραφή του Παλαβού έρχεται ολόσωμη κοντύτερα στην ποίηση.

Αν η γραφή του Στέγκνερ, απλόχωρη για να χωρέσει το μεγάλο αμερικανικό τοπίο και τους ανθρώπους που το κατοικούν, κλείνει μέσα της ποίηση, η λιτή και βραχυλογική γραφή του Παλαβού έρχεται ολόσωμη κοντύτερα στην ποίηση – κι αν κάπου, σε λιγοστά σημεία (στο διήγημα «Ζήνος», π.χ.), η κατάκτηση γίνεται κάπως κατάχρηση και το ύφος μανιέρα, καταρχάς υπάρχει τούτη η κατάκτηση του ύφους, που δεν είναι δεδομένη και, σε πολλούς συγγραφείς, δεν έρχεται ποτέ. Όπως ο Στέγκνερ ανήκε συνειδητά σε μιαν αμερικανική αφηγηματική παράδοση και την υπηρέτησε, έτσι μοιάζει ο Παλαβός να έχει συνείδηση μιας παράδοσης στην οποία ανήκει χωρίς, κιόλας, να την υπηρετεί δουλικά (και εδώ, ο γενέθλιος τόπος είναι αρωγός σε τούτη τη συναίσθηση μιας συνέχειας). Αν ο βραχύς λόγος του Παλαβού, με την κοφτή του ποίηση, κρατά για παράδειγμα από τον Βαλτινό, η ίδια του η θεματική, συχνά, πάει παραπίσω ως τον Παπαδιαμάντη ακόμα, και η μεταφυσική ματιά που υπάρχει εδώ απέναντι στον κόσμο («Το παιδί», «Ο Γιάννης») απέχει παρασάγγας απ’ το λυρισμό χωρίς μεταφυσική (ή, πιο ορθά, τη μεταφυσική χωρίς θρησκευτικότητα) του Στέγκνερ, που ακολουθεί μιαν άλλην, αμερικανική παράδοση.

Από το πρώτο διήγημα στο Παιδί, το «Ελάφι», αντιγράφω τις πρώτες λίγες προτάσεις: «Στέκεσαι στο ξύλινο γεφυράκι πάνω απ’ τον Θολόλακκα. Είσαι δεκατεσσάρων ετών. Έχεις αφήσει το ποδήλατο στο δάπεδο της γέφυρας. Είναι Φεβρουάριος, ο χείμαρρος κατεβαίνει ορμητικός. Το νερό αφρίζει κάτω απ’ τα πόδια σου. Έχεις γείρει στην κουπαστή. Χαζεύεις τα μικρά ουράνια τόξα που αιωρούνται πάνω απ’ το νερό. Δίπλα ξεκινούν τα πρώτα έλατα που φτάνουν ως την κορυφή του βουνού. Πιο πέρα, πάνω από δύο χιλιόμετρα, κοκκινίζουν οι στέγες του χωριού. Κάτω το βλέμμα ανοίγεται χαμηλά ως τη λίμνη, εκεί που καταλήγει ο λάκκος. […] Ακούς τον παφλασμό του νερού κι ούτε ξέρεις τι σκέφτεσαι».

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. 
Τελευταίο του βιβλίο, οι νουβέλες «Τσότσηγια & Ω'μ» (εκδ. Κίχλη).


altΤο τραγούδι της σάλπιγγας
και άλλα διηγήματα
Wallace Stegner
Μτφρ. Γιάννης Παλαβός
Gutenberg 2019
Σελ. 240, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ WALLACE STEGNER

 

altΤο παιδί
Γιάννης Παλαβός
Νεφέλη 2019
Σελ. 112, τιμή εκδότη €8,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΛΑΒΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) –  Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, κ. Σταύρος&nb...

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη προκηρύσσουν για τρίτη χρονιά τον διαγωνισμό «Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο». Ένας διαγωνισμός που ξεκίνησε ως μια δημιουργική διέξοδος την περίοδο της πρώτης καραντίνας, αγαπήθηκε και συνεχίζεται με επιτυχία.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Τα βιβλία της Ντέμπορα Λέβι (Deborah Levy) έχουν αγαπηθεί από τους κριτικούς και το αναγνωστικό κοινό. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο άνθρωπος που τα είδε όλα», από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου. Σε συνέντευξή της στον Γκάρντιαν, η Βρετανίδα μυθιστοριογράφος ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ