alt

Για τις συλλογές διηγημάτων: του Wallace Stegner «Το τραγούδι της σάλπιγγας και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Γιάννης Παλαβός, εκδ. Gutenberg), και του Γιάννη Παλαβού «Το παιδί» (εκδ. Νεφέλη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Ουάλας Στέγκνερ γεννήθηκε το 1909 στην κωμόπολη Λέικ Μιλς της Αϊόβα. Ο Γιάννης Παλαβός, που μεταφέρει με αγάπη μια επιλογή από διηγήματα του Στέγκνερ στο Τραγούδι της Σάλπιγγας και άλλα διηγήματα, γεννήθηκε το 1980 στην κωμόπολη του Βελβεντού Κοζάνης. Ο γενέθλιος τόπος ενός συγγραφέα δεν ενδιαφέρει τόσο, ίσως, αν απουσιάζει από τις ιστορίες του, μα σε τούτα τα διηγήματα του Στέγκνερ, και στα διηγήματα του Παλαβού στη φετινή τρίτη του συλλογή, με τίτλο Το παιδί, η αμερικανική ενδοχώρα στο πρώτο μισό του 20ου αι., αφενός, και η ελληνική επαρχία αφετέρου –η κάπως προγενέστερη και η τωρινή– ορίζουν τους ανθρώπους· η φύση σε πολλά απ’ αυτά πρωταγωνιστεί, είναι ιστορίες του μικρού τόπου, τα περιγράμματα των ανθρώπων (και το περίγραμμα της σκληρότητάς τους και της καλοσύνης τους) έχουν αυτή τη σαφήνεια που έχει ένας άνθρωπος όταν δεν περιβάλλεται από πλήθη αλλά από κάμπους, ποτάμια, βουνά.

H αμερικανική ενδοχώρα στο πρώτο μισό του 20ου αι., αφενός, και η ελληνική επαρχία αφετέρου ορίζουν τους ανθρώπους· η φύση σε πολλά απ’ αυτά [τα διηγήματα] πρωταγωνιστεί, είναι ιστορίες του μικρού τόπου, τα περιγράμματα των ανθρώπων έχουν αυτή τη σαφήνεια που έχει ένας άνθρωπος όταν δεν περιβάλλεται από πλήθη αλλά από κάμπους, ποτάμια, βουνά.

Ο Στέγκνερ, που πάλεψε για τη διατήρηση της αμερικανικής Δύσης, έγραφε το 1960 στο περίφημό του Wilderness Letter (Γράμμα της ερημιάς/της άγριας φύσης): «[…] Και έτσι δεν θα έχουμε ποτέ την ευκαιρία να δούμε τον εαυτό μας μοναδικό, ξεχωριστό, ολόρθο και μεμονωμένο στον κόσμο, μέρος του περιβάλλοντος από δέντρα και βράχους και χώμα, αδερφό των ζώων, μέρος του φυσικού κόσμου και ικανό να ανήκει σ’ αυτόν».

Τα ζώα, στις ιστορίες και του Στέγκνερ και του Παλαβού, γίνονται με τον πόνο τους και το θάνατό τους μια ενσώματη μεταφορά της ανθρώπινης κατάστασης: Το ελάφι που πνίγεται, στο γραμμένο σε 2ο πρόσωπο διήγημα «Ελάφι» του Παλαβού, είναι πλασμένο από την πληγωμένη ψυχική ύλη του μοναχικού δεκατετράχρονου αγοριού που παλεύει να το σώσει. Στη «Λιακάδα», μια λυσσασμένη αλεπού στριμώχνεται από ανθρώπους και δαγκώνει τον έναν, που πεθαίνει. Στην «Πένσα» ο αφηγητής, για να πάρει τα λεφτά της αμοιβής, που τα χρειάζεται γιατί δεν είναι εχούμενος και η γυναίκα του έκανε δίδυμα, σκοτώνει μια λύκαινα και τα κουτάβια της. Και δεν είναι ο κόσμος των ζώων μονάχα: στο διήγημα «Το δέντρο», ο γιος βρίσκει, χρόνια μετά, τα οστά του δολοφονημένου του πατέρα, από την καρυδιά που φύτρωσε κει που τον σκότωσαν, γιατί ο νεκρός είχε πάντοτε μερικά καρύδια στην τσέπη του – και δέντρο κι άνθρωπος γίνονται έτσι ένα, πλέκονται αναμεταξύ τους, στη ζωή και το θάνατο.

Στο Τραγούδι της σάλπιγγας, στο συνταρακτικό «Πουλάρι», ένα αλογάκι γεννιέται με στραβά υποκνήμια από αμέλεια ενός αγοριού, που παλεύει ύστερα να το σώσει· αλλά το ζώο είναι καταδικασμένο να θανατωθεί από τον πατέρα του αγοριού, όχι από σκληρότητα μα από ανάγκη, γιατί τι να το κάνουν, ένα άλογο που δεν μπορεί να σταθεί στα πόδια του; Ίσως, τούτη η σκληρότητα από ανάγκη, σ’ αυτήν εδώ την ιστορία, όπως και στην «Πένσα», είναι ό,τι δίνει στον άνθρωπο αυτή την καθαρότητα που είναι πλασμένη από καλό και κακό ισόποσα. Στο διήγημα «Λυκόφως» του Στέγκνερ, τόσο συγκλονιστικό όσο το «Πουλάρι», ένας γιος, που μισεί τη γουρούνα του υποστατικού γιατί είναι αναγκασμένος κάθε μέρα να την ταΐζει και το ζώο βρομάει, υποχρεώνεται να παρακολουθήσει τη σφαγή της, και μάλιστα θέλει στην αρχή να το κάνει, για να δείξει έτσι ότι δεν είναι «λαπάς» – και ο πόνος και το αίμα του ζώου γίνονται για το αγόρι μάθημα, που το σημαδεύει βαθιά. 

Ωστόσο, στις ιστορίες του Στέγκνερ δεν είναι πάντα αναγκαίο να συμβαίνει κάτι τόσο «χειροπιαστό»· πολλές απ’ αυτές («Η γλύκα των παραμορφωμένων μήλων», «Το ξέφωτο με τις βατομουριές», «Πριονιστές», «Η θέα από τη βεράντα») είναι ένα στιγμιότυπο που έχει όμως το βάθος άρρητης ιστορίας, που τη νιώθεις να υπάρχει εκεί, κρυφή – κι έτσι, βασισμένες στην ατμόσφαιρα, αφήνουν ίσως ένα αποτύπωμα ακόμα πιο βαθύ.

Ο Στέγκνερ γράφει με χαρακτηριστικό αμερικανικό λυρισμό, με πλατιές περιγραφές φύσης και με θαυμαστή ικανότητα να πιάνει με λέξεις την αίσθηση που αποπνέεται από μια εικόνα, ένα τοπίο, έναν άνθρωπο, ένα μικρό περιστατικό. 

Ο Στέγκνερ γράφει με χαρακτηριστικό αμερικανικό λυρισμό, με πλατιές περιγραφές φύσης και με θαυμαστή ικανότητα να πιάνει με λέξεις την αίσθηση που αποπνέεται από μια εικόνα, ένα τοπίο, έναν άνθρωπο, ένα μικρό περιστατικό. 

«Το λιβάδι γλίστρησε πίσω τους και χάθηκε» – από το διήγημα «Η γλύκα των παραμορφωμένων μήλων», επιλέγω τυχαία. «Το δάσος τους τύλιξε πάλι· οξιές και σφεντάμια χαμήλωσαν πάνω τους, ενώ μαύρα έλατα έφταναν ως τον χωματόδρομο. Ξαφνικά ένα αγροτόσπιτο με τα παράθυρά του ερμητικά κλειστά τους κοίταξε από ένα ξέφωτο. […] Μια γυναίκα κι ένα κοριτσάκι κατηφόριζαν προς το μέρος τους. Η γυναίκα ήταν αχτένιστη και φορούσε παλιά τρύπια παπούτσια, όμως η όψη της ήταν μάλλον γλυκιά και ήρεμη. Το κορίτσι είχε γωνιώδες πρόσωπο με τραχιά επιδερμίδα και, καθώς βάδιζε πλάι στη μητέρα του, κρατούσε τους κοκαλιάρικους αγκώνες του σαν να τους αγκάλιαζε. […] Η Μάργκαρετ το κοίταξε προσεκτικά και είδε ότι δεν ήταν καθόλου κοριτσάκι. Ίσα που έφτανε το ενάμισι μέτρο και ζύγιζε το πολύ σαράντα κιλά, αλλά όταν παρατηρούσες το πρόσωπό του καταλάβαινες ότι δεν ήταν πρόσωπο παιδιού. Ήταν αδύνατο να προσδιορίσει κανείς με σιγουριά την ηλικία του, πάντως η σπίθα που έκαιγε πίσω από τη χλομή όψη και τα δειλά του μάτια δεν ήταν παιδική. Το πνεύμα του ήταν οξύ και αψύ, πικρό σαν άγριο βοτάνι».

Αν η γραφή του Στέγκνερ, απλόχωρη για να χωρέσει το μεγάλο αμερικανικό τοπίο και τους ανθρώπους που το κατοικούν, κλείνει μέσα της ποίηση, η λιτή και βραχυλογική γραφή του Παλαβού έρχεται ολόσωμη κοντύτερα στην ποίηση.

Αν η γραφή του Στέγκνερ, απλόχωρη για να χωρέσει το μεγάλο αμερικανικό τοπίο και τους ανθρώπους που το κατοικούν, κλείνει μέσα της ποίηση, η λιτή και βραχυλογική γραφή του Παλαβού έρχεται ολόσωμη κοντύτερα στην ποίηση – κι αν κάπου, σε λιγοστά σημεία (στο διήγημα «Ζήνος», π.χ.), η κατάκτηση γίνεται κάπως κατάχρηση και το ύφος μανιέρα, καταρχάς υπάρχει τούτη η κατάκτηση του ύφους, που δεν είναι δεδομένη και, σε πολλούς συγγραφείς, δεν έρχεται ποτέ. Όπως ο Στέγκνερ ανήκε συνειδητά σε μιαν αμερικανική αφηγηματική παράδοση και την υπηρέτησε, έτσι μοιάζει ο Παλαβός να έχει συνείδηση μιας παράδοσης στην οποία ανήκει χωρίς, κιόλας, να την υπηρετεί δουλικά (και εδώ, ο γενέθλιος τόπος είναι αρωγός σε τούτη τη συναίσθηση μιας συνέχειας). Αν ο βραχύς λόγος του Παλαβού, με την κοφτή του ποίηση, κρατά για παράδειγμα από τον Βαλτινό, η ίδια του η θεματική, συχνά, πάει παραπίσω ως τον Παπαδιαμάντη ακόμα, και η μεταφυσική ματιά που υπάρχει εδώ απέναντι στον κόσμο («Το παιδί», «Ο Γιάννης») απέχει παρασάγγας απ’ το λυρισμό χωρίς μεταφυσική (ή, πιο ορθά, τη μεταφυσική χωρίς θρησκευτικότητα) του Στέγκνερ, που ακολουθεί μιαν άλλην, αμερικανική παράδοση.

Από το πρώτο διήγημα στο Παιδί, το «Ελάφι», αντιγράφω τις πρώτες λίγες προτάσεις: «Στέκεσαι στο ξύλινο γεφυράκι πάνω απ’ τον Θολόλακκα. Είσαι δεκατεσσάρων ετών. Έχεις αφήσει το ποδήλατο στο δάπεδο της γέφυρας. Είναι Φεβρουάριος, ο χείμαρρος κατεβαίνει ορμητικός. Το νερό αφρίζει κάτω απ’ τα πόδια σου. Έχεις γείρει στην κουπαστή. Χαζεύεις τα μικρά ουράνια τόξα που αιωρούνται πάνω απ’ το νερό. Δίπλα ξεκινούν τα πρώτα έλατα που φτάνουν ως την κορυφή του βουνού. Πιο πέρα, πάνω από δύο χιλιόμετρα, κοκκινίζουν οι στέγες του χωριού. Κάτω το βλέμμα ανοίγεται χαμηλά ως τη λίμνη, εκεί που καταλήγει ο λάκκος. […] Ακούς τον παφλασμό του νερού κι ούτε ξέρεις τι σκέφτεσαι».

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. 
Τελευταίο του βιβλίο, οι νουβέλες «Τσότσηγια & Ω'μ» (εκδ. Κίχλη).


altΤο τραγούδι της σάλπιγγας
και άλλα διηγήματα
Wallace Stegner
Μτφρ. Γιάννης Παλαβός
Gutenberg 2019
Σελ. 240, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ WALLACE STEGNER

 

altΤο παιδί
Γιάννης Παλαβός
Νεφέλη 2019
Σελ. 112, τιμή εκδότη €8,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΛΑΒΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

Για το μυθιστόρημα της Κάρολ Σιλντς [Carol Shields] «Πέτρινα ημερολόγια» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Shelby Miller/Unspalsh. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Υπάρχει ...

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

Για το μυθιστόρημα του Τζέιμς Μπόλντουιν [James Baldwin] «Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Kεντρική εικόνα: © U.S. National Archives and Records Administration.

Γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου

Σε όλα τα μυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ