alt

Για το μυθιστόρημα του Μαρκ Τουέιν «Ο Αμερικανός κόμης» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Πατάκη).

Του Νίκου Ξένιου

Από τη νέα σειρά «Sub Rosa» των εκδόσεων Πατάκη κυκλοφορεί, στη ζωντανή μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, Ο Αμερικανός κόμης του Μαρκ Τουέιν (1835-1910), με κατατοπιστικό επίμετρο της Ελένης Κεχαγιόγλου. Το μυθιστόρημα πρωτοκυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1892, δεκαέξι χρόνια έπειτα από τον Τομ Σόγιερ και ένα χρόνο πριν από την οικογενειακή μετακίνηση του συγγραφέα στην Ευρώπη.

Επιχειρεί να στηλιτεύσει την πολιτική, τη θρησκεία, την παρωδία των εργατικών συνδικάτων, καθώς και δεκάδες στερεότυπα και προκαταλήψεις. 

Ο Τουέιν ολοκλήρωσε τον Αμερικανό κόμη μέσα σε εβδομήντα μέρες απαγγέλλοντάς το στον φωνογράφο –πράγμα που αργότερα έκανε και με την αυτοβιογραφία του–, με στόχο του να σαρκάσει την Αμερική των «ίσων ευκαιριών», σε μιαν εποχή όπου αντιμετώπιζε τη χρεωκοπία του εκδοτικού του οίκου χάρη σ’ ένα πολυέξοδο χόμπι. (Συναναστρεφόμενος τον Νίκολα Τέσλα και λατρεύοντας την τεχνολογία, διατηρούσε μια γραφομηχανή Remington στο σπίτι του και έκανε άστοχες επενδύσεις στην αγορά γραφομηχανών). Ως κωμωδία παρερμηνευμένων ταυτοτήτων και πολλαπλών εναλλαγών κοινωνικού ρόλου, μέσα από εκτεταμένους διαλόγους (περισσότερους απ’ όσους χρησιμοποιεί σε όλα τα άλλα έργα του), επιχειρεί να στηλιτεύσει την πολιτική, τη θρησκεία, την παρωδία των εργατικών συνδικάτων, καθώς και δεκάδες στερεότυπα και προκαταλήψεις. Όντως, κατατάσσεται σ’ εκείνα τα βιβλία που «ασκούν ιδιαίτερη επίδραση τόσο όταν επιβάλλονται ως αλησμόνητα όσο και όταν κρύβονται στις πτυχές της μνήμης με τη μορφή του συλλογικού ή ατομικού ασυνείδητου» (Ίταλο Καλβίνο).

Η «Εποχή του Χρυσού»1 και η απατηλή υποκρισία της ανώτερης τάξης     

Χωρίς να κατατάσσεται στα «κλασικά» έργα του Τουέιν (όπως είναι ο Τομ Σόγιερ, ο Χάκλμπερι Φιν και Ο πρίγκιπας και ο φτωχός), είναι ωστόσο ένα απολαυστικό βιβλίο με λεπτό χιούμορ. Πρωταγωνιστική θέση στους χαρακτήρες έχει ένας τύπος της βρετανικής κληρονομικής αριστοκρατίας (ο λόρδος Μπέρκλεϋ) που αποκηρύσσει τον τίτλο του. Μοναδικός γιος και κληρονόμος της κομητείας του Ρόσμορ την οποίαν αποποιείται, ο Μπέρκλεϋ Ρόσμορ φτάνει στην Αμερική γεμάτος προσδοκίες για κάποιου τύπου «άνδρωση» στη χώρα των αυτοδημιούργητων, αλλά αποκαρδιώνεται από την πρώτη στιγμή: το ξενοδοχείο όπου διαμένει στην Ουάσινγκτον πιάνει φωτιά. Κατά τη φυγή του μεταμφιέζεται σε Μονόχειρα Πητ, κάνοντας τους πάντες να πιστέψουν πως είναι καουμπόης. Το παιχνίδι που κάνει ο Τουέιν με την εκφορά του ονόματός του (Kirkcudbright Llanover Marjoribanks Sellers Viscount-Berkeley, of Cholmondeley Castle, Warwickshire) είναι μέρος της χαρακτηριστικής σάτιρας που εξαπολύει κατά της παλιάς αγγλικής αριστοκρατίας. 

Με το κοσμικό όνομα Χάουαρντ Τρέισυ, ο Μπέρκλεϋ Ρόσμορ συναντά εκείνον που πράγματι διεκδικεί τίτλους ευγενείας: τον εκκεντρικό Αμερικανό εφευρέτη Μάλμπερρυ Σέλερς. Ο Σέλερς –το άλλο πρωταγωνιστικό πρόσωπο του μυθιστορήματος, ένα είδος αυτο-πορτρέτου του συγγραφέα– είναι ένας καλόκαρδος, ευφάνταστος, όσο και φαντασμένος τυχοδιώκτης που στο κουδούνι του σπιτιού του αναγράφει την ιδιότητα του δικηγόρου, ενώ ενίοτε συστήνεται ως «νομικός πράκτωρ», ως «υλοποιητής-πραγματοποιός» (τύπος που πολύ εκτιμήθηκε στην Αμερική ως αντιπροσωπευτικός του πρακτικού πνεύματος), ως υπνωτιστής και ως ψυχοθεραπευτής, ως ισόβιο μέλος του διπλωματικού σώματος και ως συλλέκτης. Παράλληλα, φέρεται ως βαθμοφόρος στρατιωτικός που ο ιδεαλισμός του τον κάνει να ονειρεύεται τη Σιβηρία ως ιδεώδη τόπο εγκαθίδρυσης ενός ιδεώδους δημοκρατικού πολιτεύματος. Όμως το αριστούργημά του είναι η μηχανή «συμπύκνωσης πνευμάτων», με την οποία μπορεί ν’ ανασταίνει νεκρούς και να επικαλείται τη βοήθειά τους για επίλυση των επίγειων προβλημάτων. Η χιουμοριστική διάθεση κορυφώνεται στο σημείο όπου ο Σέλερς νομίζει πως ο Μπέρκλεϋ Ρόσμορ έχει σκοτωθεί στη φωτιά του ξενοδοχείου του και τρέφει την ψευδαίσθηση ότι έχει τις στάχτες του. Σκέφτεται, λοιπόν, να αποστείλει σε μικρά πακέτα τις υποτιθέμενες στάχτες στον πατέρα του Μπέρκλεϋ, ώστε να του το «φέρει» σιγά-σιγά.

alt

Η παρεξήγηση ως σαρκασμός της ανθρώπινης ματαιοδοξίας

Τι αριστοκρατικό αίμα να έχει ένας νεόκοπος γαιοκτήμονας του δουλοκτητικού Νότου; Αν δεν υπάρχει κάποιος ινδιάνος Τσερόκι στο γενεαλογικό σου δέντρο, ήσουν αναγκασμένος να πληρώσεις αδρά ένα συμβολαιογράφο για να σου προσγράψει κάποιους τίτλους γαιοκτησίας, ώστε να διεκδικήσεις κάποιον παλιό πύργο.

Τι αριστοκρατικό αίμα να έχει ένας νεόκοπος γαιοκτήμονας του δουλοκτητικού Νότου; Αν δεν υπάρχει κάποιος ινδιάνος Τσερόκι στο γενεαλογικό σου δέντρο, ήσουν αναγκασμένος να πληρώσεις αδρά ένα συμβολαιογράφο για να σου προσγράψει κάποιους τίτλους γαιοκτησίας, ώστε να διεκδικήσεις κάποιον παλιό πύργο σε κάποιαν απομεμακρυσμένη περιοχή της γηραιάς Αλβιόνος. Στο σημείο όπου ο Σέλερς μαζί με τον Χώκινς αποφασίζουν να ζωντανέψουν τους νεκρούς για να δημιουργήσουν ένα εργατικό δυναμικό από «ζόμπι» το βιβλίο γίνεται ξεκαρδιστικό.

Άλλος ενδιαφέρων χαρακτήρας είναι ο Ουάσινγκτον Χώκινς: ο γερουσιαστής από το Τσερόκι, ένας μάλλον αποκαρδιωμένος πενηντάρης που συναναστρέφεται τον Σέλερς. Όσο για την κόρη του Σέλερς, τη Σάλλυ, αυτή είναι απόφοιτος κολλεγίου, εξίσου ρομαντική με τον πατέρα της, και ζει μέσα σ’ ένα παραλήρημα μεγαλείου. Αυτοβαφτίζεται «Γκουέντολιν» όταν ο πατέρας της αποκτά τον πολυπόθητο τίτλο του κόμητος του Ρόσμορ, αναδεικνύοντας έτσι το διττό τού χαρακτήρα της. Όταν ο Μπέρκλεϋ καταλήγει να δουλεύει ως ζωγράφος στην υπηρεσία του Σέλερς με το νέο όνομα Τρέισι, ερωτεύεται τη Σάλλυ. Η ξεκαρδιστική παρεξήγηση συνίσταται στο ότι η αιθεροβάμων κόρη απορρίπτει τις ερωτικές του προτάσεις θεωρώντας πως ο παραιτηθείς κόμης διεκδικεί τον νεοαποκτηθέντα τίτλο ευγενείας του πατέρα της. 

Οι κλιματολογικές συνθήκες και άλλα στοιχεία «ελαφρότητος»

Στον «Αμερικανό κόμη», παρά τη συνειδητή προσπάθειά του να μην αναφερθεί στις κλιματολογικές συνθήκες, το ηλιακό σύστημα και τα αστρικά φαινόμενα επηρεάζουν την ανθρώπινη ζωή.

Ο Μαρκ Τουέιν μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί προκάτοχος των «νέων δημοσιογράφων-συγγραφέων» των μέσων του εικοστού αιώνα, όπως ήταν η Τζόαν Ντίντιον, ο Τρούμαν Καπότε, ο Νόρμαν Μέιλερ και ο Τόμας Γουλφ: άρχισε την καριέρα του ως συμβατικός ρεπόρτερ και ανέπτυξε, σταδιακά, τη συνήθεια να βάζει τον εαυτό του μέσα στις ιστορίες του. Στον Αμερικανό κόμη, παρά τη συνειδητή προσπάθειά του να μην αναφερθεί στις κλιματολογικές συνθήκες, το ηλιακό σύστημα και τα αστρικά φαινόμενα επηρεάζουν την ανθρώπινη ζωή. Κατά τον εφευρέτη Σέλερς, οι ηλιακές κηλίδες είναι χειροπιαστά τεκμήρια ενός ενδεκάχρονου κύκλου της ηλιακής δραστηριότητας: ο επίδοξος κόμης επιθυμεί να χρησιμοποιήσει τις ηλιακές κηλίδες στην επανοργάνωση του γήινου κλίματος. Ο Μαρκ Τουέιν, σ’ ένα παράρτημα με τίτλο «Ο καιρός στο βιβλίο αυτό», αναφέρει χαρακτηριστικά: «Πρόκειται για μιαν απόπειρα να γραφτεί ένα βιβλίο από την αρχή μέχρι το τέλος χωρίς να θιγούν οι καιρικές συνθήκες (...) Φυσικά, χωρίς αναφορά στον καιρό δεν μπορείς να αφηγηθείς μιαν ανθρώπινη εμπειρία: όμως αυτή η αναφορά καλό είναι να μπαίνει εκεί όπου δεν θα εμποδίζει τη ροή της αφήγησης (...) Ο καιρός είναι μια ειδικότητα της λογοτεχνίας και μόνο ένα ασκημένο χέρι μπορεί να γράφει σωστά γι’ αυτόν». 

Ένας βαθμός ελαφρότητας στη λογοτεχνία δεν βλάπτει. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Τουέιν, ιδιαίτερα δημοφιλής συγγραφέας, ακόμη και στις μέρες μας, είχε πει πως «τα βιβλία του είναι νερό, ενώ τα βιβλία των υψηλών διανοητών είναι κρασί: ωστόσο, όλοι πίνουν το νερό». Και πράγματι, είχε «πιάσει» τον σφυγμό του μέσου Αμερικανού του fin de siècle, θίγοντας ζητήματα εκ πρώτης όψεως επουσιώδη, όπως π.χ. τα δικαιώματα των ζώων, την επίδραση των νέων τεχνολογικών ανακαλύψεων, την αντίθεση κληρονομικότητας και περιβάλλοντος, τα ζητήματα της σχέσης των δύο φύλων, το φυλετιστικό ζήτημα. Επίσης, σάρκαζε την τάση των Άγγλων να απονέμουν στους εαυτούς τους τίτλους δουκών και δουκισσών. Το «ελαφρό» και περίπλοκο αυτό ανάγνωσμα, όπως είναι η πρόθεσή του, αναδεικνύει μια πτυχή ενός «παλιού» κόσμου που σβήνει ανεπιστρεπτί· την εποχή όπου η κουλτούρα των Αμερικανών βρισκόταν εν τη γενέσει της, διαφοροποιούμενη αισθητά από τη βρετανική ομόλογό της· τον σύνθετο και υπό διαμόρφωσιν χαρακτήρα των ανθρώπινων σχέσεων και τη ρηχότητα κάποιων παραδεδεγμένων αξιών. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).

 

1. Έτσι μεταφράζω τον τίτλο του μυθιστορήματος του Μαρκ Τουέιν The Gilded Age, που βασίστηκε σε διασκευή της περσόνας του Σέλλερς: ο τίτλος αυτός αποδίδει την περίοδο διαφθοράς και χρηματισμού που επικράτησε στην Αμερική από το τέλος του αμερικανικού εμφυλίου έως τις αρχές του 20ού αιώνα.


altΟ Αμερικανός κόμης
Μαρκ Τουέιν
Μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Επίμετρο: Ελένη Κεχαγιόγλου
Πατάκης 2018
Σελ. 330, τιμή εκδότη €14,40

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ MARK TWAIN


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του ...

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Μια παράσταση βασισμένη στα «Κόκκινα Φανάρια» του Αλέκου Γαλανού, στο CARTEL Τεχνοχώρος, στο Παλιό Μηχανουργείο στην περιοχή του Ρέντη (που έχει παραχωρηθεί από τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση). Κάθε Σάββατο & Κυριακή στις 21.00 και κάθε Δευτέρα στις 20.00 (από τη Δευτέρα 7 Φεβρουαρίου)

Επιμέλεια: B...

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Το επόμενο διάστημα θα κυκλοφορήσουν από τις εκδόσεις Κριτική πολλά και ιδιαίτερα ενδιαφέροντα βιβλία, τόσο τίτλοι μεταφρασμένης και ελληνικής λογοτεχνίας, όσο και δοκίμια, μελέτες κ.ά. Δείτε τα αναλυτικά στο άρθρο που ακολουθεί. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Σήμερα, 24 Ιανουαρίου 2022, συμπληρώνονται 10 χρόνια από την ημέρα που ο Θόδωρος Αγγελόπουλος πέρασε στην αιωνιότητα, αφήνοντας για πάντα στραμμένους τους προβολείς στην πολυβραβευμένη διαδρομή του στην Έβδομη Τέχνη. Λόγω των έκτακτων καιρικών συνθηκών η εκδήλωση «Αφιέρωμα στο Θόδωρο Αγγελόπουλο» που είχε προγρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ