alt

Για το μυθιστόρημα του Μαρκ Τουέιν «Ο Αμερικανός κόμης» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Πατάκη).

Του Νίκου Ξένιου

Από τη νέα σειρά «Sub Rosa» των εκδόσεων Πατάκη κυκλοφορεί, στη ζωντανή μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, Ο Αμερικανός κόμης του Μαρκ Τουέιν (1835-1910), με κατατοπιστικό επίμετρο της Ελένης Κεχαγιόγλου. Το μυθιστόρημα πρωτοκυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1892, δεκαέξι χρόνια έπειτα από τον Τομ Σόγιερ και ένα χρόνο πριν από την οικογενειακή μετακίνηση του συγγραφέα στην Ευρώπη.

Επιχειρεί να στηλιτεύσει την πολιτική, τη θρησκεία, την παρωδία των εργατικών συνδικάτων, καθώς και δεκάδες στερεότυπα και προκαταλήψεις. 

Ο Τουέιν ολοκλήρωσε τον Αμερικανό κόμη μέσα σε εβδομήντα μέρες απαγγέλλοντάς το στον φωνογράφο –πράγμα που αργότερα έκανε και με την αυτοβιογραφία του–, με στόχο του να σαρκάσει την Αμερική των «ίσων ευκαιριών», σε μιαν εποχή όπου αντιμετώπιζε τη χρεωκοπία του εκδοτικού του οίκου χάρη σ’ ένα πολυέξοδο χόμπι. (Συναναστρεφόμενος τον Νίκολα Τέσλα και λατρεύοντας την τεχνολογία, διατηρούσε μια γραφομηχανή Remington στο σπίτι του και έκανε άστοχες επενδύσεις στην αγορά γραφομηχανών). Ως κωμωδία παρερμηνευμένων ταυτοτήτων και πολλαπλών εναλλαγών κοινωνικού ρόλου, μέσα από εκτεταμένους διαλόγους (περισσότερους απ’ όσους χρησιμοποιεί σε όλα τα άλλα έργα του), επιχειρεί να στηλιτεύσει την πολιτική, τη θρησκεία, την παρωδία των εργατικών συνδικάτων, καθώς και δεκάδες στερεότυπα και προκαταλήψεις. Όντως, κατατάσσεται σ’ εκείνα τα βιβλία που «ασκούν ιδιαίτερη επίδραση τόσο όταν επιβάλλονται ως αλησμόνητα όσο και όταν κρύβονται στις πτυχές της μνήμης με τη μορφή του συλλογικού ή ατομικού ασυνείδητου» (Ίταλο Καλβίνο).

Η «Εποχή του Χρυσού»1 και η απατηλή υποκρισία της ανώτερης τάξης     

Χωρίς να κατατάσσεται στα «κλασικά» έργα του Τουέιν (όπως είναι ο Τομ Σόγιερ, ο Χάκλμπερι Φιν και Ο πρίγκιπας και ο φτωχός), είναι ωστόσο ένα απολαυστικό βιβλίο με λεπτό χιούμορ. Πρωταγωνιστική θέση στους χαρακτήρες έχει ένας τύπος της βρετανικής κληρονομικής αριστοκρατίας (ο λόρδος Μπέρκλεϋ) που αποκηρύσσει τον τίτλο του. Μοναδικός γιος και κληρονόμος της κομητείας του Ρόσμορ την οποίαν αποποιείται, ο Μπέρκλεϋ Ρόσμορ φτάνει στην Αμερική γεμάτος προσδοκίες για κάποιου τύπου «άνδρωση» στη χώρα των αυτοδημιούργητων, αλλά αποκαρδιώνεται από την πρώτη στιγμή: το ξενοδοχείο όπου διαμένει στην Ουάσινγκτον πιάνει φωτιά. Κατά τη φυγή του μεταμφιέζεται σε Μονόχειρα Πητ, κάνοντας τους πάντες να πιστέψουν πως είναι καουμπόης. Το παιχνίδι που κάνει ο Τουέιν με την εκφορά του ονόματός του (Kirkcudbright Llanover Marjoribanks Sellers Viscount-Berkeley, of Cholmondeley Castle, Warwickshire) είναι μέρος της χαρακτηριστικής σάτιρας που εξαπολύει κατά της παλιάς αγγλικής αριστοκρατίας. 

Με το κοσμικό όνομα Χάουαρντ Τρέισυ, ο Μπέρκλεϋ Ρόσμορ συναντά εκείνον που πράγματι διεκδικεί τίτλους ευγενείας: τον εκκεντρικό Αμερικανό εφευρέτη Μάλμπερρυ Σέλερς. Ο Σέλερς –το άλλο πρωταγωνιστικό πρόσωπο του μυθιστορήματος, ένα είδος αυτο-πορτρέτου του συγγραφέα– είναι ένας καλόκαρδος, ευφάνταστος, όσο και φαντασμένος τυχοδιώκτης που στο κουδούνι του σπιτιού του αναγράφει την ιδιότητα του δικηγόρου, ενώ ενίοτε συστήνεται ως «νομικός πράκτωρ», ως «υλοποιητής-πραγματοποιός» (τύπος που πολύ εκτιμήθηκε στην Αμερική ως αντιπροσωπευτικός του πρακτικού πνεύματος), ως υπνωτιστής και ως ψυχοθεραπευτής, ως ισόβιο μέλος του διπλωματικού σώματος και ως συλλέκτης. Παράλληλα, φέρεται ως βαθμοφόρος στρατιωτικός που ο ιδεαλισμός του τον κάνει να ονειρεύεται τη Σιβηρία ως ιδεώδη τόπο εγκαθίδρυσης ενός ιδεώδους δημοκρατικού πολιτεύματος. Όμως το αριστούργημά του είναι η μηχανή «συμπύκνωσης πνευμάτων», με την οποία μπορεί ν’ ανασταίνει νεκρούς και να επικαλείται τη βοήθειά τους για επίλυση των επίγειων προβλημάτων. Η χιουμοριστική διάθεση κορυφώνεται στο σημείο όπου ο Σέλερς νομίζει πως ο Μπέρκλεϋ Ρόσμορ έχει σκοτωθεί στη φωτιά του ξενοδοχείου του και τρέφει την ψευδαίσθηση ότι έχει τις στάχτες του. Σκέφτεται, λοιπόν, να αποστείλει σε μικρά πακέτα τις υποτιθέμενες στάχτες στον πατέρα του Μπέρκλεϋ, ώστε να του το «φέρει» σιγά-σιγά.

alt

Η παρεξήγηση ως σαρκασμός της ανθρώπινης ματαιοδοξίας

Τι αριστοκρατικό αίμα να έχει ένας νεόκοπος γαιοκτήμονας του δουλοκτητικού Νότου; Αν δεν υπάρχει κάποιος ινδιάνος Τσερόκι στο γενεαλογικό σου δέντρο, ήσουν αναγκασμένος να πληρώσεις αδρά ένα συμβολαιογράφο για να σου προσγράψει κάποιους τίτλους γαιοκτησίας, ώστε να διεκδικήσεις κάποιον παλιό πύργο.

Τι αριστοκρατικό αίμα να έχει ένας νεόκοπος γαιοκτήμονας του δουλοκτητικού Νότου; Αν δεν υπάρχει κάποιος ινδιάνος Τσερόκι στο γενεαλογικό σου δέντρο, ήσουν αναγκασμένος να πληρώσεις αδρά ένα συμβολαιογράφο για να σου προσγράψει κάποιους τίτλους γαιοκτησίας, ώστε να διεκδικήσεις κάποιον παλιό πύργο σε κάποιαν απομεμακρυσμένη περιοχή της γηραιάς Αλβιόνος. Στο σημείο όπου ο Σέλερς μαζί με τον Χώκινς αποφασίζουν να ζωντανέψουν τους νεκρούς για να δημιουργήσουν ένα εργατικό δυναμικό από «ζόμπι» το βιβλίο γίνεται ξεκαρδιστικό.

Άλλος ενδιαφέρων χαρακτήρας είναι ο Ουάσινγκτον Χώκινς: ο γερουσιαστής από το Τσερόκι, ένας μάλλον αποκαρδιωμένος πενηντάρης που συναναστρέφεται τον Σέλερς. Όσο για την κόρη του Σέλερς, τη Σάλλυ, αυτή είναι απόφοιτος κολλεγίου, εξίσου ρομαντική με τον πατέρα της, και ζει μέσα σ’ ένα παραλήρημα μεγαλείου. Αυτοβαφτίζεται «Γκουέντολιν» όταν ο πατέρας της αποκτά τον πολυπόθητο τίτλο του κόμητος του Ρόσμορ, αναδεικνύοντας έτσι το διττό τού χαρακτήρα της. Όταν ο Μπέρκλεϋ καταλήγει να δουλεύει ως ζωγράφος στην υπηρεσία του Σέλερς με το νέο όνομα Τρέισι, ερωτεύεται τη Σάλλυ. Η ξεκαρδιστική παρεξήγηση συνίσταται στο ότι η αιθεροβάμων κόρη απορρίπτει τις ερωτικές του προτάσεις θεωρώντας πως ο παραιτηθείς κόμης διεκδικεί τον νεοαποκτηθέντα τίτλο ευγενείας του πατέρα της. 

Οι κλιματολογικές συνθήκες και άλλα στοιχεία «ελαφρότητος»

Στον «Αμερικανό κόμη», παρά τη συνειδητή προσπάθειά του να μην αναφερθεί στις κλιματολογικές συνθήκες, το ηλιακό σύστημα και τα αστρικά φαινόμενα επηρεάζουν την ανθρώπινη ζωή.

Ο Μαρκ Τουέιν μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί προκάτοχος των «νέων δημοσιογράφων-συγγραφέων» των μέσων του εικοστού αιώνα, όπως ήταν η Τζόαν Ντίντιον, ο Τρούμαν Καπότε, ο Νόρμαν Μέιλερ και ο Τόμας Γουλφ: άρχισε την καριέρα του ως συμβατικός ρεπόρτερ και ανέπτυξε, σταδιακά, τη συνήθεια να βάζει τον εαυτό του μέσα στις ιστορίες του. Στον Αμερικανό κόμη, παρά τη συνειδητή προσπάθειά του να μην αναφερθεί στις κλιματολογικές συνθήκες, το ηλιακό σύστημα και τα αστρικά φαινόμενα επηρεάζουν την ανθρώπινη ζωή. Κατά τον εφευρέτη Σέλερς, οι ηλιακές κηλίδες είναι χειροπιαστά τεκμήρια ενός ενδεκάχρονου κύκλου της ηλιακής δραστηριότητας: ο επίδοξος κόμης επιθυμεί να χρησιμοποιήσει τις ηλιακές κηλίδες στην επανοργάνωση του γήινου κλίματος. Ο Μαρκ Τουέιν, σ’ ένα παράρτημα με τίτλο «Ο καιρός στο βιβλίο αυτό», αναφέρει χαρακτηριστικά: «Πρόκειται για μιαν απόπειρα να γραφτεί ένα βιβλίο από την αρχή μέχρι το τέλος χωρίς να θιγούν οι καιρικές συνθήκες (...) Φυσικά, χωρίς αναφορά στον καιρό δεν μπορείς να αφηγηθείς μιαν ανθρώπινη εμπειρία: όμως αυτή η αναφορά καλό είναι να μπαίνει εκεί όπου δεν θα εμποδίζει τη ροή της αφήγησης (...) Ο καιρός είναι μια ειδικότητα της λογοτεχνίας και μόνο ένα ασκημένο χέρι μπορεί να γράφει σωστά γι’ αυτόν». 

Ένας βαθμός ελαφρότητας στη λογοτεχνία δεν βλάπτει. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Τουέιν, ιδιαίτερα δημοφιλής συγγραφέας, ακόμη και στις μέρες μας, είχε πει πως «τα βιβλία του είναι νερό, ενώ τα βιβλία των υψηλών διανοητών είναι κρασί: ωστόσο, όλοι πίνουν το νερό». Και πράγματι, είχε «πιάσει» τον σφυγμό του μέσου Αμερικανού του fin de siècle, θίγοντας ζητήματα εκ πρώτης όψεως επουσιώδη, όπως π.χ. τα δικαιώματα των ζώων, την επίδραση των νέων τεχνολογικών ανακαλύψεων, την αντίθεση κληρονομικότητας και περιβάλλοντος, τα ζητήματα της σχέσης των δύο φύλων, το φυλετιστικό ζήτημα. Επίσης, σάρκαζε την τάση των Άγγλων να απονέμουν στους εαυτούς τους τίτλους δουκών και δουκισσών. Το «ελαφρό» και περίπλοκο αυτό ανάγνωσμα, όπως είναι η πρόθεσή του, αναδεικνύει μια πτυχή ενός «παλιού» κόσμου που σβήνει ανεπιστρεπτί· την εποχή όπου η κουλτούρα των Αμερικανών βρισκόταν εν τη γενέσει της, διαφοροποιούμενη αισθητά από τη βρετανική ομόλογό της· τον σύνθετο και υπό διαμόρφωσιν χαρακτήρα των ανθρώπινων σχέσεων και τη ρηχότητα κάποιων παραδεδεγμένων αξιών. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).

 

1. Έτσι μεταφράζω τον τίτλο του μυθιστορήματος του Μαρκ Τουέιν The Gilded Age, που βασίστηκε σε διασκευή της περσόνας του Σέλλερς: ο τίτλος αυτός αποδίδει την περίοδο διαφθοράς και χρηματισμού που επικράτησε στην Αμερική από το τέλος του αμερικανικού εμφυλίου έως τις αρχές του 20ού αιώνα.


altΟ Αμερικανός κόμης
Μαρκ Τουέιν
Μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Επίμετρο: Ελένη Κεχαγιόγλου
Πατάκης 2018
Σελ. 330, τιμή εκδότη €14,40

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ MARK TWAIN


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το κόκκινο και το φαιό, του Μορίς Αττιά

Το κόκκινο και το φαιό, του Μορίς Αττιά

Για το μυθιστόρημα του Maurice Attia «Το κόκκινο και το φαιό» (μτφρ. Ειρήνη Παπακυριακού, εκδ. Πόλις).

Της Έλενας Χουζούρη

Γνωρίσαμε τον Μορίς Αττιά από την τριλογία του, ...

Ο άρχοντας της ζήλιας, του Τζο Νέσμπο

Ο άρχοντας της ζήλιας, του Τζο Νέσμπο

Για τη συλλογή διηγημάτων του Jo Nesbo «Ο άρχοντας της ζήλιας» (μτφρ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην φωτογραφία, ο συγγραφέας στην Κάλυμνο, όπου διαδραματίζεται το ομότιτλο και εκτενέστερο διήγημα της συλλογής. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...
Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Καιρός, της Τζένυ Όφιλ

Για το μυθιστόρημα της Jenny Offill «Καιρός» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Στερέωμα).

Του Διονύση Μαρίνου

Υποσημειώσεις ενός κόσμου που ακόμη δεν έχει αναδυθεί και ουδείς γνωρίζει αν αυτό θα συμβεί κάποτε ή αν πρέπει να συμβεί. Η πρώτη σκέψη που μου ήρθε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Είκοσι πέντε χρόνια έρευνας χρειάστηκε ο δημοσιογράφος και διευθυντής της εφημερίδας «Η Καθημερινή» Αλέξης Παπαχελάς για να καταλήξει στο αδημοσίευτο και σπάνιο υλικό που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του «Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974», το οποίο αφορά την επταετία που καθόρισε την ιστορική πορεία της χώρας μας και ανα...

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Τάσεις, στάσεις και το γυμνό μετέωρο σώμα του χορευτή. Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

Η σύγχρονη περφόρμανς αρνείται τον παραδοσιακό δυϊσμό σώματος και μυαλού και αναζητά τη συνείδηση που εδράζει στο γυμνό σώμα. Η εκτός πλαισίου χρήσ...

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Διονύση Μαρίνου «Μπλε ήλιος», το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Μαριάννα]

Μία φλοίδα φως, σαν κάτι ζωντανό που ανασα...

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ