fantasmata 2

Για το βιβλίο της Έλσας Μυρογιάννη Τα φαντάσματα του Θόδωρου Παπαγιάννη (εκδ. Καλειδοσκόπιο)

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Στην πολυπληθή κατηγορία του βιβλίου γνώσεων και στην υποκατηγορία των βιβλίων που προσφέρουν τις γνώσεις με λογοτεχνίζουσα μορφή ανήκουν Τα φαντάσματα του Θόδωρου Παπαγιάννη της Έλσας Μυρογιάννη, γραμμένα με ιδιαίτερο σεβασμό στο έργο και στη ζωή του καλλιτέχνη. Στο εξαιρετικό αυτό βιβλίο η συγγραφέας μας αφηγείται τη ζωή του διάσημου γλύπτη Θόδωρου Παπαγιάννη, ξεκινώντας από τα παιδικά του χρόνια. Παρακολουθεί τη ζωή του, τις εμπειρίες του, τις ευαισθησίες του, επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον του αναγνώστη στα «Φαντάσματα», έργα που κατασκεύασε ο γλύπτης, Καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, από τα αποκαΐδια που βρήκε στο Πολυτεχνείο μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1991 κατά τη διάρκεια μαθητικών κινητοποιήσεων. 

 Η συμπερίληψη στην αφήγηση του κειμένου διαμαρτυρίας του Παπαγιάννη προσδίδει στο βιβλίο το στοιχείο του ντοκουμέντου, μεγιστοποιώντας την αληθοφάνεια της αφήγησης.

Η Έλσα Μυρογιάννη αναδεικνύει τον πόνο και τους στοχασμούς που γεννήθηκαν στην ψυχή του καλλιτέχνη από την καταστροφή αυτή, καταστροφή όχι μόνο του πολιτισμικού μας παρελθόντος αλλά και του μέλλοντος. Η συμπερίληψη στην αφήγηση του κειμένου διαμαρτυρίας του Παπαγιάννη προσδίδει στο βιβλίο το στοιχείο του ντοκουμέντου, μεγιστοποιώντας την αληθοφάνεια της αφήγησης. Θεωρώ ότι το κείμενο αυτό του Θ. Παπαγιάννη θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνεται στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας των σχολείων για να ευαισθητοποιούνται οι νέοι για τα σύγχρονα ιστορικοπολιτικά γεγονότα και να προβληματίζονται, απολαμβάνοντας συνάμα την καθαρότητα του λόγου και τη λογοτεχνικότητα του κειμένου του γλύπτη. Τα «φαντάσματα που τρομοκρατούν τα όνειρά [τ]ου και αγριεύουν τον ύπνο [τ]ου» γίνονται ως έργα τέχνης «σύμβολα παρακμής ενός κόσμου που αλληλοσπαράσσεται και μιας πατρίδας που μοιάζει να μην έχει κανένα μέλλον». Τα λόγια του Παπαγιάννη πικρά αλλά και προφητικά είναι δυστυχώς τόσο επίκαιρα σήμερα.

Papayiannis3aΗ συγγραφέας, ξεδιπλώνοντας τη ζωή του καλλιτέχνη, αποκαλύπτει μικρά μυστικά της ζωής του, εμπνεύσεις της τέχνης του από την ιδιαίτερη πατρίδα του, θέματα που τον απασχολούν, κυρίως όμως ανασυνθέτει τις σκέψεις και εκθέτει τους προβληματισμούς του και για την ερμηνεία των «φαντασμάτων» του. «Δεν ξέρω από πόσο μακριά μου έρχονται οι μορφές αυτές. Δεν ξέρω να πω τι ακριβώς εκφράζουν, αν είναι θεοί ή δαίμονες, αν είναι μυθικές μορφές ή ήρωες της ιστορίας, λαϊκοί αγωνιστές ή πνευματικοί άνθρωποι, εθνικοί ευεργέτες ή διδάσκαλοι του γένους, φαντάσματα του νου ή εφιάλτες. Πιθανόν να είναι κάτι από όλα αυτά», μας εξομολογείται. Το πολύτιμο φωτογραφικό υλικό που προέρχεται από το αρχείο του Θόδωρου Παπαγιάννη αποτυπώνει με τρόπο ανάγλυφο τα έργα του καλλιτέχνη και συνιστά το κυρίως κείμενο, που ο λόγος της Έλσας Μυρογιάννη σχολιάζει, ζωντανεύει και καθιστά οικείο στον αναγνώστη.

Η πορεία των φαντασμάτων από την πρώτη τους μορφή των τοτέμ, που ο γλύπτης τοποθέτησε μπροστά στο Πολυτεχνείο, εξελίσσεται σε σειρά από ανδρικές και γυναικείες μορφές καμωμένες και από άλλα υλικά που ανέσυρε από τον τόπο όπου είχαν πετάξει τα μπάζα από το Πολυτεχνείο και τις «έντυσε» με στοιχεία που παραπέμπουν στην παράδοση μας, αρχαία, βυζαντινή-χριστιανική, νεότερη-λαϊκή.

Η γνωριμία με το έργο του γίνεται από τη συγγραφέα με ιδιαίτερη ευαισθησία, με λόγο καίριο και ακριβή, συγχρόνως όμως και τρυφερό. 

Η γνωριμία των μεγάλων παιδιών και νέων αλλά και των ενηλίκων με το έργο του Θόδωρου Παπαγιάννη γίνεται από τη συγγραφέα με ιδιαίτερη ευαισθησία, με λόγο καίριο και ακριβή, συγχρόνως όμως και τρυφερό. Παρά την τριτοπρόσωπη αφήγηση που επιλέγει η Μυρογιάννη η αναφορά στην καθημερινότητα του καλλιτέχνη, οι περιγραφές των τόπων όπου έζησε, καθώς και των ανθρώπων που γνώρισε αποδίδονται με λεκτική οικειότητα που παραπέμπει σε αυτοδιηγητικό λόγο, γεγονός που προσδίδει στο κείμενο το στοιχείο της αυθεντικότητας αλλά και της συναισθηματικής εμπλοκής και καθιστά την αφήγηση ιδιαίτερα ελκυστική για τον αναγνώστη. Η ιδιαίτερα φροντισμένη έκδοση των εκδόσεων Καλειδοσκόπιο συμβάλλει σημαντικά στην ποιοτική ανάδειξη του έργου ενός από τους μεγαλύτερους γλύπτες μας.

* Η Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου είναι Ομ. Καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 

Myrogianni fantasmataΤα φαντάσματα του Θόδωρου Παπαγιάννη
Έλσας Μυρογιάννη
Εκδ. Καλειδοσκόπιο 2016
Σελ. 56, τιμή εκδότη: €11,89

politeia link

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΣΑΣ ΜΥΡΟΓΙΑΝΝΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πολιτισμός είναι το σώμα» του Ταντάσι Σουζούκι (κριτική)

«Πολιτισμός είναι το σώμα» του Ταντάσι Σουζούκι (κριτική)

Για τη συλλογή μελετών του Tadashi Suzuki «Πολιτισμός είναι το σώμα – Κείμενα για το θέατρο» (μτφρ. – σχόλια: Αναστάσης Ροϊλός, εκδ. Κείμενα). 

Του Νίκου Ξένιου

Ο Ταντάσι Σουζούκι ίδρυσε στην Τόγκα, στα βουνά του νομού Τογιάμα, την ομάδα Suzuki Co...

«Η ιστορία «ενός Θρύλου» – Η Ελένη Ουράνη και η θεατρική κριτική», της Βαρβάρας Γεωργοπούλου

«Η ιστορία «ενός Θρύλου» – Η Ελένη Ουράνη και η θεατρική κριτική», της Βαρβάρας Γεωργοπούλου

Για το βιβλίο της Βαρβάρας Δ. Γεωργοπούλου «Η ιστορία “ενός θρύλου”: Η Ελένη Ουράνη και η θεατρική κριτική (1915-1971)» (εκδ. Σιδέρης Ι.). Φωτογραφία: Ελένη Ουράνη, 1945 © Studio Ξανθάκη (Σταδίου 7) / Φωτογραφικό αρχείο Ε.Λ.Ι.Α.

Του Γιώργου Πεφάνη

...
Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Για το βιβλίο του Τάση Παπαϊωάννου «Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική – Οδοιπορικό σε χτίσματα και χαλάσματα» (εκδ. Το Ροδακιό). Κεντρική εικόνα: Μακέτα σχεδίου (Α΄ βραβείο σε διαγωνισμό το 1989 για το «Μουσείο Εθνικής Αντίστασης και Μνημείο Ηλέκτρας Αποστόλου» στο Ν. Ηράκλειο) που δεν υλοποιήθηκε ποτέ. [Αρχιτέκτ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Η Γαλλίδα Αλίς Ζενιτέρ (Alice Zeniter) και ο μεταφραστής της στα αγγλικά Φρανκ Γουίν (Frank Wynne) τιμήθηκαν με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου, για το μυθιστόρημα «Η τέχνη της απώλειας». Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση Έφης Κορομηλά. Σημειωτέον, το συγκεκριμένο βρ...

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Σε συνέντευξή του, ο Βρετανός συγγραφέας David Mitchell, δύο φορές υποψήφιος για το Βραβείο Μπούκερ, μίλησε για το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Utopia Avenue».

Επιμέλεια: Book Press

Το ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ