alt

Για το βιβλίο του Θανάση Αγάθου Η κινηματογραφική όψη του Γρηγορίου Ξενόπουλου (εκδ. Γκοβόστη).

Της Νότας Χρυσίνα

Ο Θανάσης Αγάθος, καθηγητής του ΕΚΠΑ και συγγραφέας, έχει αφιερώσει αυτό το βιβλίο στον Βασίλη Βασιλικό ο οποίος στάθηκε, όπως εξομολογείται, η αφορμή να ξεκινήσει την μελέτη του για τον Ξενόπουλο καθώς ήταν καλεσμένος στην αφιερωμένη στον Ξενόπουλο εκπομπή «Άξιον Εστί» (ΕΤ 3). Όπως γράφει στον πρόλογο ο συγγραφέας η έρευνά του εστιάζει σε δυο σημεία: στην πρόσληψη του κινηματογράφου από τον Ξενόπουλο και στην πρόσληψη του Ξενόπουλου από τον κινηματογράφο.

altΟ Αγάθος πραγματεύεται, διεξοδικά κατά την γνώμη μου, την πρόσληψη του κινηματογράφου από τον Ξενόπουλο στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου, όπου παραθέτει τις απόψεις του για τον κινηματογράφο έτσι όπως εκφράστηκαν δημόσια μέσα από άρθρα του στο περιοδικό «Διάπλαση των Παίδων» αλλά και σε πλήθος εφημερίδων και περιοδικών όπως: «Άστυ», «Αθηναϊκά Νέα», «Έθνος», «Εικονογραφημένη Εστία», «Παναθήναια» κ.ά. Στο τέλος του κάθε κεφαλαίου ακολουθεί πλούτος παραπομπών.

alt
     Η Μαρίκα Κοτοπούλη
     από την ταινία Ο κακός δρόμος (1933)

Το πρώτο μέρος της έρευνας του Αγάθου συμπληρώνεται με επάρκεια από την θεματοποίηση του κινηματογράφου από τον Ξενόπουλο στο μυθιστόρημά του Ο Ουρανοκατέβατος (1943-44), που συνδέεται διακειμενικά με την Λυγερή του Καρκαβίτσα, και το οποίο παρουσιάζεται στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου, αλλά και από την παρουσίαση του Ξενόπουλου ως σεναριογράφου στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου. Ο Ξενόπουλος έγραψε το σενάριο της Στέλλας Βιολάντη (1931), το οποίο είχε γραφτεί πρώτα ως διήγημα και μετά ως θεατρικό, στο οποίο είχε αφιερώσει ποίημα ο Κωστής Παλαμάς, και έγραψε, επίσης, το σενάριο Ο κακός δρόμος (1933), βασισμένο στην ομώνυμη νουβέλα του. Το έργο προβλήθηκε και στις ΗΠΑ και πρωταγωνιστούσαν δύο σπουδαίες γυναίκες ηθοποιοί, η Κυβέλη και η Μαρίκα Κοτοπούλη.

Το δεύτερο μέρος της έρευνας του Αγάθου, για την πρόσληψη του Ξενόπουλου από τον κινηματογράφο παρουσιάζεται στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου όπου αναλύονται οι ταινίες που βασίζονται σε πεζογραφήματα ή θεατρικά έργα του Ξενόπουλου. Περιγράφονται και αναλύονται οι ταινίες: Κόκκινος Βράχος (1949) του Γρηγόρη Γρηγορίου, Πρέπει να τα παντρέψουμε (1953) του Μαυρίκιου Νόβακ, Μέχρι το πλοίο (1966) του Αλέξη Δαμιανού όπου υπάρχει το διήγημα «Νανότα», Όλοι οι άντρες είναι ίδιοι (1966) του Αλέκου Σακελλάριου, Επαναστάτης Ποπολάρος (1971) του Γιάννη Δαλιανίδη. Ο Αγάθος παραθέτει την κριτικογραφία της εποχής για τις παραπάνω ταινίες και εξετάζει την πιστότητα ή μη των σεναρίων και της σκηνοθεσίας στα πεζογραφήματα του Ξενόπουλου σύμφωνα και με τις «σύγχρονες» λογοτεχνικές θεωρίες του Roland Barthes και του Wolfgang Iser. Ο Ξενόπουλος πέθανε το 1951 χωρίς να δει τις κινηματογραφικές διασκευές των έργων του. Ωστόσο οι διασκευές συνεχίστηκαν στο νέο μέσο, την τηλεόραση, στο οποίο γίνεται αναφορά στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου.

Είναι αξιοσημείωτο ότι τα πεζογραφήματα του Ξενόπουλου που «πήραν τον δρόμο της κινηματογράφησης» αναφέρονται στην ηθογραφία του -τοποθετούνται κυρίως στη Ζάκυνθο-, και όχι στα αστικά ρεαλιστικά μυθιστορήματά του.

Είναι αξιοσημείωτο ότι τα πεζογραφήματα του Ξενόπουλου που «πήραν τον δρόμο της κινηματογράφησης» αναφέρονται στην ηθογραφία του -τοποθετούνται κυρίως στη Ζάκυνθο-, και όχι στα αστικά ρεαλιστικά μυθιστορήματά του. Επομένως δεν έχουμε μια ακριβή εικόνα του έργου του «της αφηγηματικής του ευχέρειας, της οξύτητας της παρατήρησής του αλλά και της ζωντάνιας των προσώπων και των συνθηκών της εποχής» που τόσο επαινέθηκαν από την κριτική της εποχής του. Ο Αγάθος, αντίθετα, υποστηρίζει ότι ο Ξενόπουλος βγήκε κερδισμένος από τις διασκευές καθώς αυτές «προσθέτουν πλούτο κινούμενων εικόνων, μουσική, αρχιτεκτονική, διάλογο που ακούγεται και άλλα. Οι ξενοπουλικοί μύθοι εμπλουτίζονται από την φιλμική γλώσσα που τους προσδίδει νέα δυναμική και αντοχή στον χρόνο».

Η θέση του Ξενόπουλου ως προς τον κινηματογράφο χαρακτηρίζεται από αμφιθυμία, καθώς από την μία γοητεύεται από το μέσο και την τεχνική του, αλλά και την απήχηση που είχε στον λαό, ενώ από την άλλη το κρίνει αυστηρά σε σχέση με το θέατρο. Ο Ξενόπουλος προτιμά το θέατρο καθώς είναι η τέχνη του λόγου για το οποίο «γράφει συστηματικά επί τρεις δεκαετίες», ενώ τον κινηματογράφο τον χαρακτηρίζει «παντομίμα». Φυσικά οι πρώτες ταινίες είναι βωβές. Η αρχικά αρνητική στάση του Ξενόπουλου απέναντι στον ομιλούντα κινηματογράφο κάμπτεται και δίνει την άδειά του για την ταινία Κόκκινος βράχος του Γρηγορίου, που βασίζεται στο ομώνυμο πεζογράφημα. Ο Ξενόπουλος δεν παρακολούθησε την ταινία λόγω των σοβαρών προβλημάτων της υγείας του.

Στο βιβλίο του Θανάση Αγάθου μιλώντας για τον Ξενόπουλο παρακολουθούμε μία εποχή όπως λέμε μεταβατική όπου η κοινωνία αλλάζει και γίνεται αστική και μαζί της αλλάζουν τα ήθη. Ο κινηματογράφος μπήκε στην ζωή των Ελλήνων στις αρχές του 20ού αιώνα και σταδιακά παρακολουθούμε την τεχνική εξέλιξή του, τις συγκρούσεις που προκάλεσε. Μέσα στις ταινίες αλλά και μέσα από την σκηνοθετική προσέγγιση αποτυπώνεται η αλλαγή της κοινωνίας αλλά και η επικράτηση της μαζικής κουλτούρας. Το βιβλίο παρακολουθεί στο βάθος του την Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας ενώ πρωταγωνιστεί ο Ξενόπουλος και η γραφή του. Κλείνοντας την παρουσίαση του τόσο ενδιαφέροντος βιβλίου ενός άξιου μελετητή της λογοτεχνίας μας σε σχέση με τον ελληνικό κινηματογράφο, όπως είναι ο Θανάσης Αγάθος, θα ήθελα να αναφέρω την πλούσια βιβλιογραφία που παραθέτει ο συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου.

* Η κεντρική φωτογραφία είναι από την ταινία του Αλέξη Δαμιανού Μέχρι το πλοίο (1966).

* Η ΝΟΤΑ ΧΡΥΣΙΝΑ είναι μεταφράστρια, πολιτισμολόγος.


altΗ κινηματογραφική όψη του Γρηγορίου Ξενόπουλου
Θανάσης Αγάθος
Εκδ. Γκοβόστη 2016
Σελ. 240, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΑΓΑΘΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πεφάνης, Χατζηβασιλείου, Βαροπούλου,Τσιντζιλώνη: Πέντε ξεχωριστά βιβλία για το δράμα και την τέχνη του θεάτρου

Πεφάνης, Χατζηβασιλείου, Βαροπούλου,Τσιντζιλώνη: Πέντε ξεχωριστά βιβλία για το δράμα και την τέχνη του θεάτρου

Πέντε βιβλία που αφορούν το δράμα, το θέατρο εν γένει, είτε υπό μορφήν προσωπικού βιώματος είτε σε θεωρητική μορφή (διδακτορική διατριβή), είτε ως μελέτη για τον χορό ως μορφή επιτέλεσης και ως αντικείμενο πολιτιστικής διαχείρισης, κυκλοφορούν και διαφωτίζουν το κοινό που παρακολουθεί τις σκηνικές τέχνες και τις εξε...

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

«Μαθήματα λογοτεχνίας» του Χούλιο Κορτάσαρ (κριτική)

«Μαθήματα λογοτεχνίας» του Χούλιο Κορτάσαρ (κριτική)

Για το βιβλίο του Julio Cortázar «Μαθήματα λογοτεχνίας» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Opera).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Η λογοτεχνία είναι μια ψυχρή και κακότροπη νύφη. Τους αγκαλιάζει μεν όλους όταν πέσει η νύχτα, ερωτοτροπεί ασύστολα μαζί του...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ