alt

Για το βιβλίο του Θανάση Αγάθου Η κινηματογραφική όψη του Γρηγορίου Ξενόπουλου (εκδ. Γκοβόστη).

Της Νότας Χρυσίνα

Ο Θανάσης Αγάθος, καθηγητής του ΕΚΠΑ και συγγραφέας, έχει αφιερώσει αυτό το βιβλίο στον Βασίλη Βασιλικό ο οποίος στάθηκε, όπως εξομολογείται, η αφορμή να ξεκινήσει την μελέτη του για τον Ξενόπουλο καθώς ήταν καλεσμένος στην αφιερωμένη στον Ξενόπουλο εκπομπή «Άξιον Εστί» (ΕΤ 3). Όπως γράφει στον πρόλογο ο συγγραφέας η έρευνά του εστιάζει σε δυο σημεία: στην πρόσληψη του κινηματογράφου από τον Ξενόπουλο και στην πρόσληψη του Ξενόπουλου από τον κινηματογράφο.

altΟ Αγάθος πραγματεύεται, διεξοδικά κατά την γνώμη μου, την πρόσληψη του κινηματογράφου από τον Ξενόπουλο στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου, όπου παραθέτει τις απόψεις του για τον κινηματογράφο έτσι όπως εκφράστηκαν δημόσια μέσα από άρθρα του στο περιοδικό «Διάπλαση των Παίδων» αλλά και σε πλήθος εφημερίδων και περιοδικών όπως: «Άστυ», «Αθηναϊκά Νέα», «Έθνος», «Εικονογραφημένη Εστία», «Παναθήναια» κ.ά. Στο τέλος του κάθε κεφαλαίου ακολουθεί πλούτος παραπομπών.

alt
     Η Μαρίκα Κοτοπούλη
     από την ταινία Ο κακός δρόμος (1933)

Το πρώτο μέρος της έρευνας του Αγάθου συμπληρώνεται με επάρκεια από την θεματοποίηση του κινηματογράφου από τον Ξενόπουλο στο μυθιστόρημά του Ο Ουρανοκατέβατος (1943-44), που συνδέεται διακειμενικά με την Λυγερή του Καρκαβίτσα, και το οποίο παρουσιάζεται στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου, αλλά και από την παρουσίαση του Ξενόπουλου ως σεναριογράφου στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου. Ο Ξενόπουλος έγραψε το σενάριο της Στέλλας Βιολάντη (1931), το οποίο είχε γραφτεί πρώτα ως διήγημα και μετά ως θεατρικό, στο οποίο είχε αφιερώσει ποίημα ο Κωστής Παλαμάς, και έγραψε, επίσης, το σενάριο Ο κακός δρόμος (1933), βασισμένο στην ομώνυμη νουβέλα του. Το έργο προβλήθηκε και στις ΗΠΑ και πρωταγωνιστούσαν δύο σπουδαίες γυναίκες ηθοποιοί, η Κυβέλη και η Μαρίκα Κοτοπούλη.

Το δεύτερο μέρος της έρευνας του Αγάθου, για την πρόσληψη του Ξενόπουλου από τον κινηματογράφο παρουσιάζεται στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου όπου αναλύονται οι ταινίες που βασίζονται σε πεζογραφήματα ή θεατρικά έργα του Ξενόπουλου. Περιγράφονται και αναλύονται οι ταινίες: Κόκκινος Βράχος (1949) του Γρηγόρη Γρηγορίου, Πρέπει να τα παντρέψουμε (1953) του Μαυρίκιου Νόβακ, Μέχρι το πλοίο (1966) του Αλέξη Δαμιανού όπου υπάρχει το διήγημα «Νανότα», Όλοι οι άντρες είναι ίδιοι (1966) του Αλέκου Σακελλάριου, Επαναστάτης Ποπολάρος (1971) του Γιάννη Δαλιανίδη. Ο Αγάθος παραθέτει την κριτικογραφία της εποχής για τις παραπάνω ταινίες και εξετάζει την πιστότητα ή μη των σεναρίων και της σκηνοθεσίας στα πεζογραφήματα του Ξενόπουλου σύμφωνα και με τις «σύγχρονες» λογοτεχνικές θεωρίες του Roland Barthes και του Wolfgang Iser. Ο Ξενόπουλος πέθανε το 1951 χωρίς να δει τις κινηματογραφικές διασκευές των έργων του. Ωστόσο οι διασκευές συνεχίστηκαν στο νέο μέσο, την τηλεόραση, στο οποίο γίνεται αναφορά στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου.

Είναι αξιοσημείωτο ότι τα πεζογραφήματα του Ξενόπουλου που «πήραν τον δρόμο της κινηματογράφησης» αναφέρονται στην ηθογραφία του -τοποθετούνται κυρίως στη Ζάκυνθο-, και όχι στα αστικά ρεαλιστικά μυθιστορήματά του.

Είναι αξιοσημείωτο ότι τα πεζογραφήματα του Ξενόπουλου που «πήραν τον δρόμο της κινηματογράφησης» αναφέρονται στην ηθογραφία του -τοποθετούνται κυρίως στη Ζάκυνθο-, και όχι στα αστικά ρεαλιστικά μυθιστορήματά του. Επομένως δεν έχουμε μια ακριβή εικόνα του έργου του «της αφηγηματικής του ευχέρειας, της οξύτητας της παρατήρησής του αλλά και της ζωντάνιας των προσώπων και των συνθηκών της εποχής» που τόσο επαινέθηκαν από την κριτική της εποχής του. Ο Αγάθος, αντίθετα, υποστηρίζει ότι ο Ξενόπουλος βγήκε κερδισμένος από τις διασκευές καθώς αυτές «προσθέτουν πλούτο κινούμενων εικόνων, μουσική, αρχιτεκτονική, διάλογο που ακούγεται και άλλα. Οι ξενοπουλικοί μύθοι εμπλουτίζονται από την φιλμική γλώσσα που τους προσδίδει νέα δυναμική και αντοχή στον χρόνο».

Η θέση του Ξενόπουλου ως προς τον κινηματογράφο χαρακτηρίζεται από αμφιθυμία, καθώς από την μία γοητεύεται από το μέσο και την τεχνική του, αλλά και την απήχηση που είχε στον λαό, ενώ από την άλλη το κρίνει αυστηρά σε σχέση με το θέατρο. Ο Ξενόπουλος προτιμά το θέατρο καθώς είναι η τέχνη του λόγου για το οποίο «γράφει συστηματικά επί τρεις δεκαετίες», ενώ τον κινηματογράφο τον χαρακτηρίζει «παντομίμα». Φυσικά οι πρώτες ταινίες είναι βωβές. Η αρχικά αρνητική στάση του Ξενόπουλου απέναντι στον ομιλούντα κινηματογράφο κάμπτεται και δίνει την άδειά του για την ταινία Κόκκινος βράχος του Γρηγορίου, που βασίζεται στο ομώνυμο πεζογράφημα. Ο Ξενόπουλος δεν παρακολούθησε την ταινία λόγω των σοβαρών προβλημάτων της υγείας του.

Στο βιβλίο του Θανάση Αγάθου μιλώντας για τον Ξενόπουλο παρακολουθούμε μία εποχή όπως λέμε μεταβατική όπου η κοινωνία αλλάζει και γίνεται αστική και μαζί της αλλάζουν τα ήθη. Ο κινηματογράφος μπήκε στην ζωή των Ελλήνων στις αρχές του 20ού αιώνα και σταδιακά παρακολουθούμε την τεχνική εξέλιξή του, τις συγκρούσεις που προκάλεσε. Μέσα στις ταινίες αλλά και μέσα από την σκηνοθετική προσέγγιση αποτυπώνεται η αλλαγή της κοινωνίας αλλά και η επικράτηση της μαζικής κουλτούρας. Το βιβλίο παρακολουθεί στο βάθος του την Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας ενώ πρωταγωνιστεί ο Ξενόπουλος και η γραφή του. Κλείνοντας την παρουσίαση του τόσο ενδιαφέροντος βιβλίου ενός άξιου μελετητή της λογοτεχνίας μας σε σχέση με τον ελληνικό κινηματογράφο, όπως είναι ο Θανάσης Αγάθος, θα ήθελα να αναφέρω την πλούσια βιβλιογραφία που παραθέτει ο συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου.

* Η κεντρική φωτογραφία είναι από την ταινία του Αλέξη Δαμιανού Μέχρι το πλοίο (1966).

* Η ΝΟΤΑ ΧΡΥΣΙΝΑ είναι μεταφράστρια, πολιτισμολόγος.


altΗ κινηματογραφική όψη του Γρηγορίου Ξενόπουλου
Θανάσης Αγάθος
Εκδ. Γκοβόστη 2016
Σελ. 240, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΑΓΑΘΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Αντωνακάκη, Μπίρης, Παρπαϊρης: Ποιητική των κτιρίων και του χώρου - Τρία βιβλία για την αρχιτεκτονική

Αντωνακάκη, Μπίρης, Παρπαϊρης: Ποιητική των κτιρίων και του χώρου - Τρία βιβλία για την αρχιτεκτονική

Τέσσερις νέες εκδόσεις για την αρχιτεκτονική στην Ελλάδα: Σουζάνα Αντωνακάκη «Αρχιτεκτονική ποιητική»,  (Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης), «Τάσος Μπίρης: Πενήντα χρόνια σημάδια στο αρχιτεκτονικό γίγνεσθαι», (εκδ. Καπόν), Απόστολος Παρπαϊρης «Ο τουρισμός ως “χορηγός” της πολιτιστικής κληρονομιάς» ...

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

Για τη μελέτη της Δήμητρας Δήμου «Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο – Ανάδειξη παραδειγμάτων κατηγορικής προσταγής σε σύγχρονες κινηματογραφικές αναπαραστάσεις» (εκδ. Βακχικόν).

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας

Το βιβλίο της Δήμητρας Δήμου επικε...

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

Για το κλασικό θεατρικό έργο του Ερρίκου Ίψεν (Henrik Ibsen) «Ένα Κουκλόσπιτο (Νόρα)» (εισαγωγή - μτφρ. - ερμηνευτικά σχόλια: Ήρκος Αποστολίδης, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η Αμαλία Μουτούση, πριν από μερικά χρόνια, σε μια υποδειγματική ερμηνεία της Νόρα. (Σκην. Γιώργος Σκεύας).

Γράφει ο Φ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

Βραβείο Dylan Thomas 2024: στον Κέιλεμπ Αζουμά Νέλσον το φετινό βραβείο

O Βρετανο-Γκανέζος συγγραφέας Caleb Azumah Nelson κέρδισε για δεύτερη συνεχόμενη φορά το Dylan Thomas Prize που είναι αφιερωμένο από το Πανεπιοστήμιο του Swansea στον Ντύλαν Τόμας. Credit: Caleb Azumah Nelson/Instagram

Επιμέλεια: Book Press

...
ΔΕΒΘ 2024: Η αυλαία πέφτει, νέα εποχή ξεκινά; – Ένας πρώτος απολογισμός

ΔΕΒΘ 2024: Η αυλαία πέφτει, νέα εποχή ξεκινά; – Ένας πρώτος απολογισμός

Τέσσερις μέρες γεμάτες βιβλία, εκδότες, συγγραφείς και αναγνώστες. Η 20ή Διεθνής Eκθεση Bιβλίου Θεσσαλονίκης ρίχνει σήμερα αυλαία και αυτός είναι ένας πρώτος απολογισμός. Σε κάθε περίπτωση, η φετινή Έκθεση είναι η τελευταία που διοργανώνεται από το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, εν αναμονή του νέου φορέα για το βι...

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η − Συζητήσεις για τη μετάφραση

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η − Συζητήσεις για τη μετάφραση

Συζητήσεις για τη μετάφραση και τα μεταφραστικά προγράμματα ως μέσο προώθησης των εθνικών λογοτεχνιών, ταυτότητα και διαπολιτισμική γέφυρα μεταξύ των χωρών, πραγματοποιήθηκαν την Παρασκευή σε διοργάνωση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στο πλαίσιο της 20ής ΔΕΒΘ.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

«Επικράτειες» του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη (προδημοσίευση)

Απόσπασμα από το λογοτεχνικό έργο του Κωνσταντίνου Βλαχογιάννη «Επικράτειες» που κυκλοφορεί στις 23 Μαΐου από τις εκδόσεις Περικείμενο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Κάθε μεμονωμένη επικράτεια]

Εγώ σωπ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως τον Βενιζέλο κι από τη μάχη του Στάλιγκραντ έως τη σημερινή μορφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιλέγουμε δώδεκα ιστορικά βιβλία που ανοίγουν διάλογο ανάμεσα στο χθες και το σήμερα. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία από το εξώφυλλο του βιβλίου του Μενέλαου Χαραλαμπίδη «Οι δωσίλογοι» (εκδ. Αλεξάνδρεια).&...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ