Για το βιβλίο του Σώτου Πετρά «Η ζωή μας είναι θέατρο: Οι θεατρίνες, Μεσοπόλεμος, Θεατρική Αθήνα, Έρωτες, Παρασκήνια» (Εισαγωγή – επιμέλεια – επίμετρο: Διονύσης Ν. Μουσμούτης, εκδ. Όταν).
Γράφει η Αλεξία Αλτουβά
Ο Διονύσης Ν. Μουσμούτης, ερευνητής του νεοελληνικού θεάτρου, γνωστός από τις σημαντικές μελέτες του για το ζακυνθινό θέατρο και την πολιτιστική ζωή της Επτανήσου, από όπου κατάγεται, με αφορμή το νέο βιβλίο που επιμελείται, εστιάζει το ενδιαφέρον του στην περίοδο του Μεσοπολέμου και ειδικότερα στο περιβάλλον του ελαφρού μουσικού θεάτρου και τις δημοφιλείς εκπροσώπους του, τις λεγόμενες θεατρίνες. Μέσα από τη ματιά του Σώτου Πετρά, του Σμυρνιού δημοσιογράφου, χρονικογράφου και επιθεωρησιογράφου της εποχής, ο Μουσμούτης μας εισάγει στα παρασκήνια της θεατρικής Αθήνας παρουσιάζοντάς μας νέες άγνωστες πτυχές της καλλιτεχνικής ζωής της πρωτεύουσας και των πρωταγωνιστριών του πάλκου.
Ο Σώτος Πετράς δραστηριοποιήθηκε στο χώρο της δημοσιογραφίας για μια εικοσαετία, την περίοδο 1926 – 1946, υπήρξε πολυγραφότατος με σταθερή παρουσία στα έντυπα της περιόδου, όπου δημοσίευε άρθρα του υπογράφοντας συχνά με ψευδώνυμο. Πολλά από τα κείμενά του αποτύπωναν τη θεατρική ζωή σε όλες τις εκφάνσεις της, και κυρίως αφορούσαν τη ζωή των καλλιτεχνών, αποκαλύπτοντας λεπτομέρειες από την πορεία και τη δράση τους πάνω στη σκηνή αλλά και πίσω από αυτήν. Ανάμεσά τους ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ένα σύνολο δημοσιευμάτων –πάνω από ογδόντα στον αριθμό, όπως σημειώνει ο Μουσμούτης στην Εισαγωγή του– που αφορούν σύντομες συνεντεύξεις με θεατρίνες του ελαφρού μουσικού θεάτρου, σαράντα πέντε από τις οποίες περιλαμβάνονται στο βιβλίο.
Γνωστές, λιγότερο γνωστές ή εντελώς άγνωστες πλέον σήμερα οι θεατρίνες αυτές, φυσιογνωμίες της αθηναϊκής σκηνής, μας μεταφέρουν μέσα από τις αφηγήσεις τους το κλίμα της θεατρικής Αθήνας του Μεσοπολέμου, περιγράφοντας τις δυσκολίες της καθημερινότητάς τους, τις στερήσεις αλλά και τις επιτυχίες τους, τα σουξέ, τους έρωτές τους, τη σχέση τους με το υπόλοιπο «συνάφι» και με το κοινό τους. Η σουμπρέτα Κοντσέτα Μόσχου, η ντίβα της οπερέτας Αφροδίτη Λαουτάρη, η μπριόζα Ζαζά Μπριλλάντη, η χαρισματική Ζωζώ Νταλμάς, η «μελαμψή μπαλαρίνα» Εύα Μπενάκη, η «διαβολογυναίκα» Λολότα Ιωαννίδου, κι ακόμα τα Καλουτάκια, Άννα και Μαρία, και τα Βερωνάκια, Καίτη και Σοφία, είναι μερικές από τις πρωταγωνίστριες του βιβλίου που καταθέτουν η κάθε μία ένα κομμάτι ζωής, την προσωπική τους ιστορία, μια ανάμνηση, ένα ανεκδοτολογικό επεισόδιο ή και τη σιωπή τους ακόμα, που όμως φανερώνει την αμηχανία τους για ένα συμβάν ή τη θλίψη τους για κάτι δυσάρεστο που θα ήθελαν να ξεχαστεί.
Το βιβλίο είναι δομημένο με τρόπο που οι ιστορίες τους διαδέχονται η μία την άλλη, παρουσιάζοντας διαφορετικές όψεις του θεατρικού γίγνεσθαι, αποκαλύπτοντας κρυφές πλευρές και δίνοντας ένα σημαντικό πλούτο πληροφοριών που διασώζονται μέσα από τις προφορικές μαρτυρίες που καταγράφονται εδώ. Μέσα από τη ζωντάνια της αφήγησης ξετυλίγονται επεισόδια από τη δράση των θιάσων, τους χώρους που εμφανίζονταν –Αλάμπρα, Ιντεάλ, Κεντρικόν και πολλοί άλλοι–, τις τουρνέ που πραγματοποιούσαν σε Ρωσία, Αίγυπτο, Βόρεια Ελλάδα ή στα νησιά, τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες τους, τις οικονομικές απολαβές και δυσπραγίες, τις ζήλιες ανάμεσα στις καλλιτέχνιδες, γιατί «το έχει το επάγγελμα η μια να ζηλεύει την άλλη και να προσπαθεί με κάθε τρόπο και με κάθε μέσο να βάλει στην πάντα την άλλη», αλλά και τους αρραβώνες ή τους γάμους που κρατούσαν συχνά όσο και οι θίασοι όπου μετείχαν: μόλις διαλύονταν οι θίασοι, διαλύονταν και οι γάμοι. Η κάθε ιστορία φέρει σαν τίτλο το όνομα της θεατρίνας στην οποία αναφέρεται και ξεκινάει με μια μικρή εισαγωγή του Πετρά όπου περιγράφει τη σχέση γνωριμίας που είχε με την συνεντευξιαζόμενη και ορισμένα επιπλέον στοιχεία, που συνθέτουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα τόσο του παρουσιαστικού όσο και του χαρακτήρα της. Όπως υπογραμμίζει ο ίδιος, σκοπός αυτών των δημοσιευμάτων που φιλοξενούνταν στην εφημερίδα Εβδομάς ήταν η διεξαγωγή καμπάνιας για τις γυναίκες του θεάτρου, γεγονός ιδιαίτερης σημασίας για εκείνη την εποχή που οι γυναίκες ηθοποιοί θεωρούνταν ακόμα χαμηλής κοινωνικής στάθμης και δεν έχαιραν ουσιαστικής εκτίμησης.
Καθώς οι πληροφορίες που διαθέτουμε για τη ζωή και τη δράση των καλλιτεχνών του θεάματος προηγούμενων αιώνων είναι περιορισμένες, οι συνεντεύξεις των θεατρίνων του βιβλίου, όπως μεταφέρονται από τον Πετρά, αποτελούν μια σημαντική πηγή που συμβάλλει σημαντικά στον εμπλουτισμό της γνώσης μας για τη συγκεκριμένη περίοδο.
Πέρα από το γεγονός ότι το βιβλίο αποτελεί ένα ευχάριστο ανάγνωσμα που απευθύνεται στο ευρύ αναγνωστικό κοινό, αποτελεί σημαντική πηγή για κάθε ερευνητή θεατρολόγο, ή μελετητή του θεάτρου αλλά και της εποχής όπου αναφέρεται. Καθώς οι πληροφορίες που διαθέτουμε για τη ζωή και τη δράση των καλλιτεχνών του θεάματος προηγούμενων αιώνων είναι περιορισμένες, οι συνεντεύξεις των θεατρίνων του βιβλίου, όπως μεταφέρονται από τον Πετρά, αποτελούν μια σημαντική πηγή που συμβάλλει σημαντικά στον εμπλουτισμό της γνώσης μας για τη συγκεκριμένη περίοδο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι περιγραφές από την ατμόσφαιρα μέσα στο θέατρο με τις επευφημίες του κοινού, τα επιθεωρησιακά νούμερα, τις λεπτομέρειες των παραστάσεων, και κυρίως το θεατρικό λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται και περιλαμβάνει όρους και εκφράσεις, όπως «σουμπρετιλίκι», νουμεράκια που «δεν παίρνανε ούτε καφέ», δηλαδή που δεν «μπιζάρονται», «τραμπουκέτο, το γνωστό τετράγωνο άνοιγμα στη μέση της σκηνής που έχουν τα περισσότερα θέατρα και το οποίο ανοίγει και κλείνει σαν μια καταπακτή», και άλλα ακόμα.
Συμπληρωματικά, η εκτενής και μεστή σε περιεχόμενο Εισαγωγή που προτάσσει ο Διονύσης N. Μουσμούτης, μας μεταφέρει στο ιστορικό περιβάλλον του Μεσοπολέμου, συνδέοντας το θέμα του βιβλίου με την περίοδο αναφοράς. Ιδιαίτερα χρήσιμο είναι το Επίμετρο που περιλαμβάνει βιογραφικά σημαντικών προσωπικοτήτων, που δραστηριοποιήθηκαν στο ελληνικό θέατρο της εποχής, καθώς και συνοπτικό κατάλογο με τις δημοφιλείς Επιθεωρήσεις και Οπερέτες με αντίστοιχα παραστασιογραφικά στοιχεία. Τέλος την έκδοση κοσμούν φωτογραφίες με πορτρέτα των καλλιτέχνιδων, άλλες σε θεατρικές πόζες, σκηνές από παραστάσεις, και σκίτσα που τις απεικονίζουν από διάσημους σκιτσογράφους του αθηναϊκού Τύπου. Χρήσιμο είναι το ευρετήριο που κλείνει το βιβλίο με όλα τα ονόματα που περικλείονται σε αυτό.
＊ Η ΑΛΕΞΙΑ ΑΛΤΟΥΒΑ είναι Επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ. Τελευταίο της βιβλίο, η επιστημονική επιμέλεια του τόμου «Ο σκηνοθέτης, ο ηθοποιός Λευτέρης Βογιατζής – Μελέτες και μαρτυρίες για το έργο του» (εκδ. Κάπα).
