suzuki 03

Για τη συλλογή μελετών του Tadashi Suzuki «Πολιτισμός είναι το σώμα – Κείμενα για το θέατρο» (μτφρ. – σχόλια: Αναστάσης Ροϊλός, εκδ. Κείμενα). 

Του Νίκου Ξένιου

Ο Ταντάσι Σουζούκι ίδρυσε στην Τόγκα, στα βουνά του νομού Τογιάμα, την ομάδα Suzuki Company of Toga (SCOT), όπου διοργάνωσε το πρώτο διεθνές φεστιβάλ θεάτρου. Από το 1995 έως το 2007 διετέλεσε γενικός καλλιτεχνικός διευθυντής του Κέντρου Παραστατικών Τεχνών της Σιζουόκα (Sizuoka Performing Arts Center/SPAC) και προέδρευσε στο συμβούλιο των σκηνοθετών του Ιδρύματος Παραστατικών Τεχνών της Ιαπωνίας (NBS/Japan Performing Arts Foundation, 2000-2010). Υπήρξε συνιδρυτής του κινήματος Angura στην Ιαπωνία της δεκαετίας του ’60 και ίδρυσε τη θεατρική ομάδα Waseda Little Theatre, που αξιοποίησε το φυσικό ταλέντο της ηθοποιού Καγιόκο Σιραίσι.

Διασκεύασε κλασικά έργα και σκηνοθέτησε μεγάλο αριθμό παραστάσεων σε διεθνείς συνεργασίες, ενώ παράλληλα δίδασκε τη μέθοδό του σε σχολές και σε θέατρα ανά τον κόσμο (στη Τζούλιαρντ της Νέας Υόρκης και στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας). Μαζί με τον Θόδωρο Τερζόπουλο θεμελίωσαν τον θεσμό της Θεατρικής Ολυμπιάδας (όπου, κατά καιρούς, συμμετείχαν το «Άττις» του Τερζόπουλου, το Laboratory Theatre Space του Γκροτόφσκι με τη νέα του σύνθεση, το Τεάτρο Πίκολο του Στρέλερ με τη νέα του σύνθεση, ο Πήτερ Χωλ, ο Πέτερ Στάιν, ο Ντέκλαν Ντόνελαν, ο Τσέζαρις Γκραουζίνις, ο Ρατ Τιάν, ο Αντούνες Φίλιο, ο Τόμας Οστερμάγιερ, ο Μπομπ Ουίλσον, ο Χάινερ Μίλερ, ο Γιούρι Λιουμπίμοφ, ο Ακινουάτε Ουόλε Σογίνκα, ο Τόνι Χάρισον, η Νούρια Έσπερτ και άλλοι).

Η σκέψη και η πρακτική του Ταντάσι Σουζούκι επηρέασαν το παγκόσμιο θέατρο, και όσοι είδαμε παραστάσεις του στους Δελφούς ή στην Επίδαυρο αισθανθήκαμε, από τα πρώτα νεανικά μας χρόνια, τη βαρύτητα της σωματικής/ψυχικής άσκησης του ηθοποιού, τη σημασία της διαμόρφωσης του θεατρικού χώρου και το έντονο υπερεθνικό γνώρισμα του ύφους του. Πρωτοπόρος στις εκπαιδευτικές μεθόδους του θεάτρου, διανοίγει τον ορίζοντα μιας πλήρους τοποθέτησης –ανθρωπολογικής, φιλοσοφικής και θεατρολογικής– σε ό,τι αφορά τη συνθήκη γένεσης και ανανέωσης της τέχνης του: τον ηθοποιό και τη σχέση του με το κοινό.

Πρωτοπόρος στις εκπαιδευτικές μεθόδους του θεάτρου, διανοίγει τον ορίζοντα μιας πλήρους τοποθέτησης –ανθρωπολογικής, φιλοσοφικής και θεατρολογικής– σε ό,τι αφορά τη συνθήκη γένεσης και ανανέωσης της τέχνης του: τον ηθοποιό και τη σχέση του με το κοινό.

Στα όρια αυτής της θεμελιώδους διαλεκτικής, χρησιμοποιεί μιαν εύληπτη, γλαφυρή γλώσσα κι επιστρατεύει παραδείγματα ξεκάθαρα από το κλασικό ρεπερτόριο. Ξεκινά από την Τραγωδία και την παράδοση των Ελλήνων που τόσο τον έχει απασχολήσει, ως μια εκ των τριών κύριων προσεγγίσεων της σχέσης του ανθρώπου με το θεϊκό στοιχείο. Συνεχίζει με το θέατρο Νο και το Θέατρο Καμπούκι, κατόπιν με το θέατρο του νατουραλισμού, δηλαδή με τη στροφή των θεατρικών κειμένων στον ανθρώπινο ψυχισμό, στην εποχή της σταδιακής ρήξης του ανθρώπινου με το θείο στοιχείο. Ολοκληρώνει την πραγματεία του με την αναφορά στο Θέατρο του Παραλόγου (Μπέκετ, Πίντερ), που κατ’ ουσίαν αναστρέφει τη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο εξαφανίζοντας οποιοδήποτε σημείο αναφοράς πέραν της ανθρώπινης οντότητας: σαν να κλείνει το θέατρο έναν κύκλο, επιστρέφοντας στην αρχική του ανάγκη για ανάκτηση της σχέσης προς το σώμα του –και μέσω αυτής– με το θεϊκό στοιχείο που δυνάμει φέρει.

Πάγια πεποίθηση του Σουζούκι είναι πως η τελειότητα στην ερμηνεία είναι ανέφικτη, ωστόσο ο ηθοποιός πρέπει να εξαντλήσει τα όρια των δυνατοτήτων του μέσα από την επίπονη άσκηση, ώστε να προσεγγίσει τη σωματική συνείδηση που θα τον βοηθήσει να προσεγγίσει την τελειότητα. «Στην ίδια γραμμή με τους καλλιτέχνες της ιαπωνικής avant-garde, ο Σουζούκι τοποθετήθηκε κριτικά απέναντι στον υποτιθέμενο εκμοντερνισμό της Ιαπωνίας, καταδικάζοντας την αμερικανομανία των συμπατριωτών του, και πρόκρινε έναν ωφέλιμο ενδο-πολιτισμικό θετικισμό, διακηρύσσοντας την επιστροφή στις παραδοσιακές θεατρικές αξίες της Ιαπωνίας» γράφει ο Γιώργος Σαμπατακάκης[1]. 

suzuki Dionysus 2

Εικόνες, μύθοι και πλήθος άλλων πολιτισμικών δεδομένων (για παράδειγμα: το πώς κάθεται για να φάει ο μέσος Ιάπωνας) είναι το υλικό που ο Σουζούκι θα κομίσει επί σκηνής για να επανενεργοποιήσει την κρυφή θεατρική ποιότητα που ανιχνεύει στην παραμικρή κίνηση και στο παραμικρό ανθρώπινο χαρακτηριστικό. Στις «Βάκχες» του ο θεός Διόνυσος είναι ντυμένος και μιλά ιαπωνικά κρατώντας μπαστούνι μοναχού και έρχεται σε αντιπαράθεση (και δυσκολία επικοινωνίας) με έναν Πενθέα αγγλόφωνο, ντυμένο σαν σαιξπηρικό βασιλιά.

keimena suzuki politismos einai to somaΑυτό που ο συγγραφέας αποκαλεί «εξαπάτηση» δεν είναι μόνο η παραβίαση του νατουραλισμού. Είναι η επιδίωξη της «γητειάς», της γοητείας που θα ασκήσει ο ηθοποιός στο κοινό του μέσα στον δεδομένο χώρο όπου διενεργείται η επιτέλεση. Φυσικά, στο εύρος των θεατρικών ειδών ο ιάπωνας δάσκαλος περιλαμβάνει κάθε κείμενο, θεατρικό ή μη, κάθε λεκτικό ερέθισμα που θα μπορούσε, δυνητικά, να παραγάγει τη θεατρική πράξη: εν ολίγοις, δεν θεωρεί ότι το θέατρο είναι πρωτίστως λογοτεχνία, γιατί το είδος της αισθητικής συγκίνησης που παράγει η λογοτεχνία είναι τελείως διαφορετικό από τη σωματοποιημένη αισθητική συγκίνηση που συνείρει το genre «θέατρο»: αυτή η γενίκευση/συμπερίληψη τόσων διαφορετικών αισθητικών μορφών, η συνόψιση και απλούστευση αιώνων θεωρητικής πραγμάτευσης του είδους, δεν είναι παρά η θεωρητική σκευή βάσει της οποίας ο Σουζούκι εργάστηκε ως θεράπων της τέχνης του, αφήνοντας μια παρακαταθήκη ιστορικών παραστάσεων. Αρκεί κανείς να ανακαλέσει τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, το καλοκαίρι του 1985 στους Δελφούς[2], τον «Οιδίποδα Τύραννο» το 2008 ή την «Ηλέκτρα» (συνδυασμό των έργων του Χόφμανσταλ και του Ευριπίδη) το 2009: παραστάσεις που επανήλθαν, και που θα επανέρχονται πάντα.

Λίγα λόγια για τον μεταφραστή

Ο Αναστάσης Ροϊλός, γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε υποκριτική στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης από την οποία αποφοίτησε με Άριστα. Έχει εκπαιδευτεί στις μεθόδους του Θεόδωρου Τερζόπουλου και του Ταντάσι Σουζούκι στην Τόγκα της Ιαπωνίας. Στη δουλειά με το σώμα έχει επίσης διδαχθεί από τους Δάφνι Κόκκινο, Nikolai Karpov (RATI-GITIS), RootlessRoot, Amalia Bennett και Κωνσταντίνα Ευθυμιάδου. Στο θέατρο έχει συνεργαστεί με τους σκηνοθέτες Γ. Νανούρη, Δ. Καραντζά, Ρ. Εσκενάζυ, Δ. Κωνσταντινίδη, Δ. Παπαδόπουλο, V. Fokin, A. Dilworth, Θ. Μοσχόπουλο, Π. Δανελάτο, Κ. Γεράρδο, Κ. Βασιλειάδου, Τ. Ράτζο, Σ. Μιχαηλίδου, Δ. Τσιλινίκο σε παραγωγές του ΚΘΒΕ, του Εθνικού Θεάτρου, κ.α. Τα τελευταία χρόνια ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Πέραν της υποδειγματικής λιτότητας της σκέψης του Σουζούκι, το βιβλίο Πολιτισμός είναι το σώμα μπορεί να διαβαστεί με άνεση για τον επιπλέον λόγο ότι η μετάφρασή του στα Ελληνικά είναι ιδιαίτερα φροντισμένη και κάθε άλλο παρά διεκπεραιωτική: ο μεταφραστής προσεγγίζει με δέος τη σκέψη και την εμπειρία της σχολής της Τόγκα όπου ο ίδιος φοίτησε, προσθέτοντας ένα πολύτιμο πόνημα στην υπάρχουσα στη χώρα μας βιβλιογραφία για το θέατρο. Η μέθοδος επιτέλεσης του Ταντάσι Σουζούκι αποκτά, μέσα από αυτά τα δομικά για τον μέσο θεατρόφιλο κείμενα, τεράστιο εύρος επιρροής σε κάθε σύγχρονο σκηνοθέτη, σε κάθε νέο ηθοποιό που πειραματίζεται με τις δυνάμεις του, σε κάθε θεωρητικό της δραματουργίας και σε κάθε επίδοξο θεατρικό συγγραφέα, δηλαδή σε κάθε διαφορετική προσέγγιση του θεατρικού γεγονότος.

Σημειώσεις
[1]. Γιώργος Σαμπατακάκης: Καταστροφέας και επαναστάτης. Ο Σουζούκι Ταντάσι στο Σύμπαν των Φαιδριάδων, μελέτη
[2]. 1η Διεθνής Συνάντηση Αρχαίου Δράματος στο Αρχαίο Στάδιο Δελφών, 10/5/1985


* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πεφάνης, Χατζηβασιλείου, Βαροπούλου,Τσιντζιλώνη: Πέντε ξεχωριστά βιβλία για το δράμα και την τέχνη του θεάτρου

Πεφάνης, Χατζηβασιλείου, Βαροπούλου,Τσιντζιλώνη: Πέντε ξεχωριστά βιβλία για το δράμα και την τέχνη του θεάτρου

Πέντε βιβλία που αφορούν το δράμα, το θέατρο εν γένει, είτε υπό μορφήν προσωπικού βιώματος είτε σε θεωρητική μορφή (διδακτορική διατριβή), είτε ως μελέτη για τον χορό ως μορφή επιτέλεσης και ως αντικείμενο πολιτιστικής διαχείρισης, κυκλοφορούν και διαφωτίζουν το κοινό που παρακολουθεί τις σκηνικές τέχνες και τις εξε...

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

«Μαθήματα λογοτεχνίας» του Χούλιο Κορτάσαρ (κριτική)

«Μαθήματα λογοτεχνίας» του Χούλιο Κορτάσαρ (κριτική)

Για το βιβλίο του Julio Cortázar «Μαθήματα λογοτεχνίας» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Opera).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Η λογοτεχνία είναι μια ψυχρή και κακότροπη νύφη. Τους αγκαλιάζει μεν όλους όταν πέσει η νύχτα, ερωτοτροπεί ασύστολα μαζί του...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το διήγημα του σπουδαίου Έλληνα λογοτέχνη Γιώργου Χειμωνά, «Μυθιστόρημα», μεταφέρεται στη σκηνή, από την Τρίτη 11 Οκτωβρίου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού.

Επιμέλεια: Book Press

Ό,τι αξίζε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ