suzuki 03

Για τη συλλογή μελετών του Tadashi Suzuki «Πολιτισμός είναι το σώμα – Κείμενα για το θέατρο» (μτφρ. – σχόλια: Αναστάσης Ροϊλός, εκδ. Κείμενα). 

Του Νίκου Ξένιου

Ο Ταντάσι Σουζούκι ίδρυσε στην Τόγκα, στα βουνά του νομού Τογιάμα, την ομάδα Suzuki Company of Toga (SCOT), όπου διοργάνωσε το πρώτο διεθνές φεστιβάλ θεάτρου. Από το 1995 έως το 2007 διετέλεσε γενικός καλλιτεχνικός διευθυντής του Κέντρου Παραστατικών Τεχνών της Σιζουόκα (Sizuoka Performing Arts Center/SPAC) και προέδρευσε στο συμβούλιο των σκηνοθετών του Ιδρύματος Παραστατικών Τεχνών της Ιαπωνίας (NBS/Japan Performing Arts Foundation, 2000-2010). Υπήρξε συνιδρυτής του κινήματος Angura στην Ιαπωνία της δεκαετίας του ’60 και ίδρυσε τη θεατρική ομάδα Waseda Little Theatre, που αξιοποίησε το φυσικό ταλέντο της ηθοποιού Καγιόκο Σιραίσι.

Διασκεύασε κλασικά έργα και σκηνοθέτησε μεγάλο αριθμό παραστάσεων σε διεθνείς συνεργασίες, ενώ παράλληλα δίδασκε τη μέθοδό του σε σχολές και σε θέατρα ανά τον κόσμο (στη Τζούλιαρντ της Νέας Υόρκης και στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας). Μαζί με τον Θόδωρο Τερζόπουλο θεμελίωσαν τον θεσμό της Θεατρικής Ολυμπιάδας (όπου, κατά καιρούς, συμμετείχαν το «Άττις» του Τερζόπουλου, το Laboratory Theatre Space του Γκροτόφσκι με τη νέα του σύνθεση, το Τεάτρο Πίκολο του Στρέλερ με τη νέα του σύνθεση, ο Πήτερ Χωλ, ο Πέτερ Στάιν, ο Ντέκλαν Ντόνελαν, ο Τσέζαρις Γκραουζίνις, ο Ρατ Τιάν, ο Αντούνες Φίλιο, ο Τόμας Οστερμάγιερ, ο Μπομπ Ουίλσον, ο Χάινερ Μίλερ, ο Γιούρι Λιουμπίμοφ, ο Ακινουάτε Ουόλε Σογίνκα, ο Τόνι Χάρισον, η Νούρια Έσπερτ και άλλοι).

Η σκέψη και η πρακτική του Ταντάσι Σουζούκι επηρέασαν το παγκόσμιο θέατρο, και όσοι είδαμε παραστάσεις του στους Δελφούς ή στην Επίδαυρο αισθανθήκαμε, από τα πρώτα νεανικά μας χρόνια, τη βαρύτητα της σωματικής/ψυχικής άσκησης του ηθοποιού, τη σημασία της διαμόρφωσης του θεατρικού χώρου και το έντονο υπερεθνικό γνώρισμα του ύφους του. Πρωτοπόρος στις εκπαιδευτικές μεθόδους του θεάτρου, διανοίγει τον ορίζοντα μιας πλήρους τοποθέτησης –ανθρωπολογικής, φιλοσοφικής και θεατρολογικής– σε ό,τι αφορά τη συνθήκη γένεσης και ανανέωσης της τέχνης του: τον ηθοποιό και τη σχέση του με το κοινό.

Πρωτοπόρος στις εκπαιδευτικές μεθόδους του θεάτρου, διανοίγει τον ορίζοντα μιας πλήρους τοποθέτησης –ανθρωπολογικής, φιλοσοφικής και θεατρολογικής– σε ό,τι αφορά τη συνθήκη γένεσης και ανανέωσης της τέχνης του: τον ηθοποιό και τη σχέση του με το κοινό.

Στα όρια αυτής της θεμελιώδους διαλεκτικής, χρησιμοποιεί μιαν εύληπτη, γλαφυρή γλώσσα κι επιστρατεύει παραδείγματα ξεκάθαρα από το κλασικό ρεπερτόριο. Ξεκινά από την Τραγωδία και την παράδοση των Ελλήνων που τόσο τον έχει απασχολήσει, ως μια εκ των τριών κύριων προσεγγίσεων της σχέσης του ανθρώπου με το θεϊκό στοιχείο. Συνεχίζει με το θέατρο Νο και το Θέατρο Καμπούκι, κατόπιν με το θέατρο του νατουραλισμού, δηλαδή με τη στροφή των θεατρικών κειμένων στον ανθρώπινο ψυχισμό, στην εποχή της σταδιακής ρήξης του ανθρώπινου με το θείο στοιχείο. Ολοκληρώνει την πραγματεία του με την αναφορά στο Θέατρο του Παραλόγου (Μπέκετ, Πίντερ), που κατ’ ουσίαν αναστρέφει τη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο εξαφανίζοντας οποιοδήποτε σημείο αναφοράς πέραν της ανθρώπινης οντότητας: σαν να κλείνει το θέατρο έναν κύκλο, επιστρέφοντας στην αρχική του ανάγκη για ανάκτηση της σχέσης προς το σώμα του –και μέσω αυτής– με το θεϊκό στοιχείο που δυνάμει φέρει.

Πάγια πεποίθηση του Σουζούκι είναι πως η τελειότητα στην ερμηνεία είναι ανέφικτη, ωστόσο ο ηθοποιός πρέπει να εξαντλήσει τα όρια των δυνατοτήτων του μέσα από την επίπονη άσκηση, ώστε να προσεγγίσει τη σωματική συνείδηση που θα τον βοηθήσει να προσεγγίσει την τελειότητα. «Στην ίδια γραμμή με τους καλλιτέχνες της ιαπωνικής avant-garde, ο Σουζούκι τοποθετήθηκε κριτικά απέναντι στον υποτιθέμενο εκμοντερνισμό της Ιαπωνίας, καταδικάζοντας την αμερικανομανία των συμπατριωτών του, και πρόκρινε έναν ωφέλιμο ενδο-πολιτισμικό θετικισμό, διακηρύσσοντας την επιστροφή στις παραδοσιακές θεατρικές αξίες της Ιαπωνίας» γράφει ο Γιώργος Σαμπατακάκης[1]. 

suzuki Dionysus 2

Εικόνες, μύθοι και πλήθος άλλων πολιτισμικών δεδομένων (για παράδειγμα: το πώς κάθεται για να φάει ο μέσος Ιάπωνας) είναι το υλικό που ο Σουζούκι θα κομίσει επί σκηνής για να επανενεργοποιήσει την κρυφή θεατρική ποιότητα που ανιχνεύει στην παραμικρή κίνηση και στο παραμικρό ανθρώπινο χαρακτηριστικό. Στις «Βάκχες» του ο θεός Διόνυσος είναι ντυμένος και μιλά ιαπωνικά κρατώντας μπαστούνι μοναχού και έρχεται σε αντιπαράθεση (και δυσκολία επικοινωνίας) με έναν Πενθέα αγγλόφωνο, ντυμένο σαν σαιξπηρικό βασιλιά.

keimena suzuki politismos einai to somaΑυτό που ο συγγραφέας αποκαλεί «εξαπάτηση» δεν είναι μόνο η παραβίαση του νατουραλισμού. Είναι η επιδίωξη της «γητειάς», της γοητείας που θα ασκήσει ο ηθοποιός στο κοινό του μέσα στον δεδομένο χώρο όπου διενεργείται η επιτέλεση. Φυσικά, στο εύρος των θεατρικών ειδών ο ιάπωνας δάσκαλος περιλαμβάνει κάθε κείμενο, θεατρικό ή μη, κάθε λεκτικό ερέθισμα που θα μπορούσε, δυνητικά, να παραγάγει τη θεατρική πράξη: εν ολίγοις, δεν θεωρεί ότι το θέατρο είναι πρωτίστως λογοτεχνία, γιατί το είδος της αισθητικής συγκίνησης που παράγει η λογοτεχνία είναι τελείως διαφορετικό από τη σωματοποιημένη αισθητική συγκίνηση που συνείρει το genre «θέατρο»: αυτή η γενίκευση/συμπερίληψη τόσων διαφορετικών αισθητικών μορφών, η συνόψιση και απλούστευση αιώνων θεωρητικής πραγμάτευσης του είδους, δεν είναι παρά η θεωρητική σκευή βάσει της οποίας ο Σουζούκι εργάστηκε ως θεράπων της τέχνης του, αφήνοντας μια παρακαταθήκη ιστορικών παραστάσεων. Αρκεί κανείς να ανακαλέσει τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, το καλοκαίρι του 1985 στους Δελφούς[2], τον «Οιδίποδα Τύραννο» το 2008 ή την «Ηλέκτρα» (συνδυασμό των έργων του Χόφμανσταλ και του Ευριπίδη) το 2009: παραστάσεις που επανήλθαν, και που θα επανέρχονται πάντα.

Λίγα λόγια για τον μεταφραστή

Ο Αναστάσης Ροϊλός, γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε υποκριτική στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης από την οποία αποφοίτησε με Άριστα. Έχει εκπαιδευτεί στις μεθόδους του Θεόδωρου Τερζόπουλου και του Ταντάσι Σουζούκι στην Τόγκα της Ιαπωνίας. Στη δουλειά με το σώμα έχει επίσης διδαχθεί από τους Δάφνι Κόκκινο, Nikolai Karpov (RATI-GITIS), RootlessRoot, Amalia Bennett και Κωνσταντίνα Ευθυμιάδου. Στο θέατρο έχει συνεργαστεί με τους σκηνοθέτες Γ. Νανούρη, Δ. Καραντζά, Ρ. Εσκενάζυ, Δ. Κωνσταντινίδη, Δ. Παπαδόπουλο, V. Fokin, A. Dilworth, Θ. Μοσχόπουλο, Π. Δανελάτο, Κ. Γεράρδο, Κ. Βασιλειάδου, Τ. Ράτζο, Σ. Μιχαηλίδου, Δ. Τσιλινίκο σε παραγωγές του ΚΘΒΕ, του Εθνικού Θεάτρου, κ.α. Τα τελευταία χρόνια ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Πέραν της υποδειγματικής λιτότητας της σκέψης του Σουζούκι, το βιβλίο Πολιτισμός είναι το σώμα μπορεί να διαβαστεί με άνεση για τον επιπλέον λόγο ότι η μετάφρασή του στα Ελληνικά είναι ιδιαίτερα φροντισμένη και κάθε άλλο παρά διεκπεραιωτική: ο μεταφραστής προσεγγίζει με δέος τη σκέψη και την εμπειρία της σχολής της Τόγκα όπου ο ίδιος φοίτησε, προσθέτοντας ένα πολύτιμο πόνημα στην υπάρχουσα στη χώρα μας βιβλιογραφία για το θέατρο. Η μέθοδος επιτέλεσης του Ταντάσι Σουζούκι αποκτά, μέσα από αυτά τα δομικά για τον μέσο θεατρόφιλο κείμενα, τεράστιο εύρος επιρροής σε κάθε σύγχρονο σκηνοθέτη, σε κάθε νέο ηθοποιό που πειραματίζεται με τις δυνάμεις του, σε κάθε θεωρητικό της δραματουργίας και σε κάθε επίδοξο θεατρικό συγγραφέα, δηλαδή σε κάθε διαφορετική προσέγγιση του θεατρικού γεγονότος.

Σημειώσεις
[1]. Γιώργος Σαμπατακάκης: Καταστροφέας και επαναστάτης. Ο Σουζούκι Ταντάσι στο Σύμπαν των Φαιδριάδων, μελέτη
[2]. 1η Διεθνής Συνάντηση Αρχαίου Δράματος στο Αρχαίο Στάδιο Δελφών, 10/5/1985


* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Αντωνακάκη, Μπίρης, Παρπαϊρης: Ποιητική των κτιρίων και του χώρου - Τρία βιβλία για την αρχιτεκτονική

Αντωνακάκη, Μπίρης, Παρπαϊρης: Ποιητική των κτιρίων και του χώρου - Τρία βιβλία για την αρχιτεκτονική

Τέσσερις νέες εκδόσεις για την αρχιτεκτονική στην Ελλάδα: Σουζάνα Αντωνακάκη «Αρχιτεκτονική ποιητική»,  (Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης), «Τάσος Μπίρης: Πενήντα χρόνια σημάδια στο αρχιτεκτονικό γίγνεσθαι», (εκδ. Καπόν), Απόστολος Παρπαϊρης «Ο τουρισμός ως “χορηγός” της πολιτιστικής κληρονομιάς» ...

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

Για τη μελέτη της Δήμητρας Δήμου «Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο – Ανάδειξη παραδειγμάτων κατηγορικής προσταγής σε σύγχρονες κινηματογραφικές αναπαραστάσεις» (εκδ. Βακχικόν).

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας

Το βιβλίο της Δήμητρας Δήμου επικε...

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

Για το κλασικό θεατρικό έργο του Ερρίκου Ίψεν (Henrik Ibsen) «Ένα Κουκλόσπιτο (Νόρα)» (εισαγωγή - μτφρ. - ερμηνευτικά σχόλια: Ήρκος Αποστολίδης, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η Αμαλία Μουτούση, πριν από μερικά χρόνια, σε μια υποδειγματική ερμηνεία της Νόρα. (Σκην. Γιώργος Σκεύας).

Γράφει ο Φ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ