suzuki 03

Για τη συλλογή μελετών του Tadashi Suzuki «Πολιτισμός είναι το σώμα – Κείμενα για το θέατρο» (μτφρ. – σχόλια: Αναστάσης Ροϊλός, εκδ. Κείμενα). 

Του Νίκου Ξένιου

Ο Ταντάσι Σουζούκι ίδρυσε στην Τόγκα, στα βουνά του νομού Τογιάμα, την ομάδα Suzuki Company of Toga (SCOT), όπου διοργάνωσε το πρώτο διεθνές φεστιβάλ θεάτρου. Από το 1995 έως το 2007 διετέλεσε γενικός καλλιτεχνικός διευθυντής του Κέντρου Παραστατικών Τεχνών της Σιζουόκα (Sizuoka Performing Arts Center/SPAC) και προέδρευσε στο συμβούλιο των σκηνοθετών του Ιδρύματος Παραστατικών Τεχνών της Ιαπωνίας (NBS/Japan Performing Arts Foundation, 2000-2010). Υπήρξε συνιδρυτής του κινήματος Angura στην Ιαπωνία της δεκαετίας του ’60 και ίδρυσε τη θεατρική ομάδα Waseda Little Theatre, που αξιοποίησε το φυσικό ταλέντο της ηθοποιού Καγιόκο Σιραίσι.

Διασκεύασε κλασικά έργα και σκηνοθέτησε μεγάλο αριθμό παραστάσεων σε διεθνείς συνεργασίες, ενώ παράλληλα δίδασκε τη μέθοδό του σε σχολές και σε θέατρα ανά τον κόσμο (στη Τζούλιαρντ της Νέας Υόρκης και στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας). Μαζί με τον Θόδωρο Τερζόπουλο θεμελίωσαν τον θεσμό της Θεατρικής Ολυμπιάδας (όπου, κατά καιρούς, συμμετείχαν το «Άττις» του Τερζόπουλου, το Laboratory Theatre Space του Γκροτόφσκι με τη νέα του σύνθεση, το Τεάτρο Πίκολο του Στρέλερ με τη νέα του σύνθεση, ο Πήτερ Χωλ, ο Πέτερ Στάιν, ο Ντέκλαν Ντόνελαν, ο Τσέζαρις Γκραουζίνις, ο Ρατ Τιάν, ο Αντούνες Φίλιο, ο Τόμας Οστερμάγιερ, ο Μπομπ Ουίλσον, ο Χάινερ Μίλερ, ο Γιούρι Λιουμπίμοφ, ο Ακινουάτε Ουόλε Σογίνκα, ο Τόνι Χάρισον, η Νούρια Έσπερτ και άλλοι).

Η σκέψη και η πρακτική του Ταντάσι Σουζούκι επηρέασαν το παγκόσμιο θέατρο, και όσοι είδαμε παραστάσεις του στους Δελφούς ή στην Επίδαυρο αισθανθήκαμε, από τα πρώτα νεανικά μας χρόνια, τη βαρύτητα της σωματικής/ψυχικής άσκησης του ηθοποιού, τη σημασία της διαμόρφωσης του θεατρικού χώρου και το έντονο υπερεθνικό γνώρισμα του ύφους του. Πρωτοπόρος στις εκπαιδευτικές μεθόδους του θεάτρου, διανοίγει τον ορίζοντα μιας πλήρους τοποθέτησης –ανθρωπολογικής, φιλοσοφικής και θεατρολογικής– σε ό,τι αφορά τη συνθήκη γένεσης και ανανέωσης της τέχνης του: τον ηθοποιό και τη σχέση του με το κοινό.

Πρωτοπόρος στις εκπαιδευτικές μεθόδους του θεάτρου, διανοίγει τον ορίζοντα μιας πλήρους τοποθέτησης –ανθρωπολογικής, φιλοσοφικής και θεατρολογικής– σε ό,τι αφορά τη συνθήκη γένεσης και ανανέωσης της τέχνης του: τον ηθοποιό και τη σχέση του με το κοινό.

Στα όρια αυτής της θεμελιώδους διαλεκτικής, χρησιμοποιεί μιαν εύληπτη, γλαφυρή γλώσσα κι επιστρατεύει παραδείγματα ξεκάθαρα από το κλασικό ρεπερτόριο. Ξεκινά από την Τραγωδία και την παράδοση των Ελλήνων που τόσο τον έχει απασχολήσει, ως μια εκ των τριών κύριων προσεγγίσεων της σχέσης του ανθρώπου με το θεϊκό στοιχείο. Συνεχίζει με το θέατρο Νο και το Θέατρο Καμπούκι, κατόπιν με το θέατρο του νατουραλισμού, δηλαδή με τη στροφή των θεατρικών κειμένων στον ανθρώπινο ψυχισμό, στην εποχή της σταδιακής ρήξης του ανθρώπινου με το θείο στοιχείο. Ολοκληρώνει την πραγματεία του με την αναφορά στο Θέατρο του Παραλόγου (Μπέκετ, Πίντερ), που κατ’ ουσίαν αναστρέφει τη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο εξαφανίζοντας οποιοδήποτε σημείο αναφοράς πέραν της ανθρώπινης οντότητας: σαν να κλείνει το θέατρο έναν κύκλο, επιστρέφοντας στην αρχική του ανάγκη για ανάκτηση της σχέσης προς το σώμα του –και μέσω αυτής– με το θεϊκό στοιχείο που δυνάμει φέρει.

Πάγια πεποίθηση του Σουζούκι είναι πως η τελειότητα στην ερμηνεία είναι ανέφικτη, ωστόσο ο ηθοποιός πρέπει να εξαντλήσει τα όρια των δυνατοτήτων του μέσα από την επίπονη άσκηση, ώστε να προσεγγίσει τη σωματική συνείδηση που θα τον βοηθήσει να προσεγγίσει την τελειότητα. «Στην ίδια γραμμή με τους καλλιτέχνες της ιαπωνικής avant-garde, ο Σουζούκι τοποθετήθηκε κριτικά απέναντι στον υποτιθέμενο εκμοντερνισμό της Ιαπωνίας, καταδικάζοντας την αμερικανομανία των συμπατριωτών του, και πρόκρινε έναν ωφέλιμο ενδο-πολιτισμικό θετικισμό, διακηρύσσοντας την επιστροφή στις παραδοσιακές θεατρικές αξίες της Ιαπωνίας» γράφει ο Γιώργος Σαμπατακάκης[1]. 

suzuki Dionysus 2

Εικόνες, μύθοι και πλήθος άλλων πολιτισμικών δεδομένων (για παράδειγμα: το πώς κάθεται για να φάει ο μέσος Ιάπωνας) είναι το υλικό που ο Σουζούκι θα κομίσει επί σκηνής για να επανενεργοποιήσει την κρυφή θεατρική ποιότητα που ανιχνεύει στην παραμικρή κίνηση και στο παραμικρό ανθρώπινο χαρακτηριστικό. Στις «Βάκχες» του ο θεός Διόνυσος είναι ντυμένος και μιλά ιαπωνικά κρατώντας μπαστούνι μοναχού και έρχεται σε αντιπαράθεση (και δυσκολία επικοινωνίας) με έναν Πενθέα αγγλόφωνο, ντυμένο σαν σαιξπηρικό βασιλιά.

keimena suzuki politismos einai to somaΑυτό που ο συγγραφέας αποκαλεί «εξαπάτηση» δεν είναι μόνο η παραβίαση του νατουραλισμού. Είναι η επιδίωξη της «γητειάς», της γοητείας που θα ασκήσει ο ηθοποιός στο κοινό του μέσα στον δεδομένο χώρο όπου διενεργείται η επιτέλεση. Φυσικά, στο εύρος των θεατρικών ειδών ο ιάπωνας δάσκαλος περιλαμβάνει κάθε κείμενο, θεατρικό ή μη, κάθε λεκτικό ερέθισμα που θα μπορούσε, δυνητικά, να παραγάγει τη θεατρική πράξη: εν ολίγοις, δεν θεωρεί ότι το θέατρο είναι πρωτίστως λογοτεχνία, γιατί το είδος της αισθητικής συγκίνησης που παράγει η λογοτεχνία είναι τελείως διαφορετικό από τη σωματοποιημένη αισθητική συγκίνηση που συνείρει το genre «θέατρο»: αυτή η γενίκευση/συμπερίληψη τόσων διαφορετικών αισθητικών μορφών, η συνόψιση και απλούστευση αιώνων θεωρητικής πραγμάτευσης του είδους, δεν είναι παρά η θεωρητική σκευή βάσει της οποίας ο Σουζούκι εργάστηκε ως θεράπων της τέχνης του, αφήνοντας μια παρακαταθήκη ιστορικών παραστάσεων. Αρκεί κανείς να ανακαλέσει τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, το καλοκαίρι του 1985 στους Δελφούς[2], τον «Οιδίποδα Τύραννο» το 2008 ή την «Ηλέκτρα» (συνδυασμό των έργων του Χόφμανσταλ και του Ευριπίδη) το 2009: παραστάσεις που επανήλθαν, και που θα επανέρχονται πάντα.

Λίγα λόγια για τον μεταφραστή

Ο Αναστάσης Ροϊλός, γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε υποκριτική στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης από την οποία αποφοίτησε με Άριστα. Έχει εκπαιδευτεί στις μεθόδους του Θεόδωρου Τερζόπουλου και του Ταντάσι Σουζούκι στην Τόγκα της Ιαπωνίας. Στη δουλειά με το σώμα έχει επίσης διδαχθεί από τους Δάφνι Κόκκινο, Nikolai Karpov (RATI-GITIS), RootlessRoot, Amalia Bennett και Κωνσταντίνα Ευθυμιάδου. Στο θέατρο έχει συνεργαστεί με τους σκηνοθέτες Γ. Νανούρη, Δ. Καραντζά, Ρ. Εσκενάζυ, Δ. Κωνσταντινίδη, Δ. Παπαδόπουλο, V. Fokin, A. Dilworth, Θ. Μοσχόπουλο, Π. Δανελάτο, Κ. Γεράρδο, Κ. Βασιλειάδου, Τ. Ράτζο, Σ. Μιχαηλίδου, Δ. Τσιλινίκο σε παραγωγές του ΚΘΒΕ, του Εθνικού Θεάτρου, κ.α. Τα τελευταία χρόνια ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Πέραν της υποδειγματικής λιτότητας της σκέψης του Σουζούκι, το βιβλίο Πολιτισμός είναι το σώμα μπορεί να διαβαστεί με άνεση για τον επιπλέον λόγο ότι η μετάφρασή του στα Ελληνικά είναι ιδιαίτερα φροντισμένη και κάθε άλλο παρά διεκπεραιωτική: ο μεταφραστής προσεγγίζει με δέος τη σκέψη και την εμπειρία της σχολής της Τόγκα όπου ο ίδιος φοίτησε, προσθέτοντας ένα πολύτιμο πόνημα στην υπάρχουσα στη χώρα μας βιβλιογραφία για το θέατρο. Η μέθοδος επιτέλεσης του Ταντάσι Σουζούκι αποκτά, μέσα από αυτά τα δομικά για τον μέσο θεατρόφιλο κείμενα, τεράστιο εύρος επιρροής σε κάθε σύγχρονο σκηνοθέτη, σε κάθε νέο ηθοποιό που πειραματίζεται με τις δυνάμεις του, σε κάθε θεωρητικό της δραματουργίας και σε κάθε επίδοξο θεατρικό συγγραφέα, δηλαδή σε κάθε διαφορετική προσέγγιση του θεατρικού γεγονότος.

Σημειώσεις
[1]. Γιώργος Σαμπατακάκης: Καταστροφέας και επαναστάτης. Ο Σουζούκι Ταντάσι στο Σύμπαν των Φαιδριάδων, μελέτη
[2]. 1η Διεθνής Συνάντηση Αρχαίου Δράματος στο Αρχαίο Στάδιο Δελφών, 10/5/1985


* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η ιστορία «ενός Θρύλου» – Η Ελένη Ουράνη και η θεατρική κριτική», της Βαρβάρας Γεωργοπούλου

«Η ιστορία «ενός Θρύλου» – Η Ελένη Ουράνη και η θεατρική κριτική», της Βαρβάρας Γεωργοπούλου

Για το βιβλίο της Βαρβάρας Δ. Γεωργοπούλου «Η ιστορία “ενός θρύλου”: Η Ελένη Ουράνη και η θεατρική κριτική (1915-1971)» (εκδ. Σιδέρης Ι.). Φωτογραφία: Ελένη Ουράνη, 1945 © Studio Ξανθάκη (Σταδίου 7) / Φωτογραφικό αρχείο Ε.Λ.Ι.Α.

Του Γιώργου Πεφάνη

...
Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Για το βιβλίο του Τάση Παπαϊωάννου «Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική – Οδοιπορικό σε χτίσματα και χαλάσματα» (εκδ. Το Ροδακιό). Κεντρική εικόνα: Μακέτα σχεδίου (Α΄ βραβείο σε διαγωνισμό το 1989 για το «Μουσείο Εθνικής Αντίστασης και Μνημείο Ηλέκτρας Αποστόλου» στο Ν. Ηράκλειο) που δεν υλοποιήθηκε ποτέ. [Αρχιτέκτ...

Σοφοκλής [Ο θηβαϊκός κύκλος], σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη

Σοφοκλής [Ο θηβαϊκός κύκλος], σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη

Για τη μετάφραση των τριών τραγωδιών του Σοφοκλή «Ο Οιδίποδας τύραννος, Ο Οιδίποδας στον Κολωνό, Αντιγόνη» (μτφρ. Δημήτρης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πένυ Παπουτσή (Ισμήνη), Μάνος Κατράκης (Οιδίπους), Αγνή Μουζενίδου (Αντιγόνη) από την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου «Οιδίπους τύραννος» (1973) (σκην. Τά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ