alt

Για την ποιητική συλλογή του Κώστα Μαυρουδή «Τέσσερις εποχές – Τέσσερις πίνακες και τέσσερα ποιήματα» (εικονογράφηση Χρόνης Μπότσογλου, εκδ. ΑΩ).

Της Διώνης Δημητριάδου

O Wallace Stevens λειτουργεί προλογικά εισάγοντάς μας στην ποιητική-εικαστική σύνθεση των «Τεσσάρων Εποχών»: …η αρχική ιδέα γίνεται ερημίτης/ μέσα στις μεταφορές του ποιήματος («Σημειώσεις για ένα υπέρτατο μύθο», 1942).

Τέσσερα ποιήματα του Κώστα Μαυρουδή βρίσκουν το εικαστικό τους συμπλήρωμα από τον Χρόνη Μπότσογλου με τέσσερις ζωγραφιές, κι έτσι συνιστούν μία πολύτροπη ενδιαφέρουσα πρόταση. 

Η ποιητική γλώσσα, από τη φύση της υπαινικτική, περικλείει την αρχική ιδέα μέσα στη μεταφορικότητα των εκφράσεων – ικανός λόγος για να θεωρηθεί από τους αστόχαστους των αναγνώσεων βαρύ φορτίο το περιεχόμενό της και ασαφές. Ωστόσο, όσοι τολμούν να εισχωρήσουν στο τοπίο της, ξέρουν πώς να αχνοπατούν πίσω από τις λέξεις. Η αρχική ιδέα (όσο κι αν είναι ερημική και αποκλειστικά ανήκουσα στον ποιητή) προσφέρεται στον αποδέκτη της ποίησης σε μια προσωπικά δική του ερμηνεία, καθιστώντας το ποιητικό τοπίο ακόμη πιο ενδιαφέρον μέσα στον πλούτο των διαφορετικών αναγνώσεων. Τέσσερα ποιήματα του Κώστα Μαυρουδή (από το έργο Τέσσερις Εποχές, εκδ. Κέδρος) βρίσκουν, σ’ αυτή την έξοχη αισθητικά έκδοση από τις εκδόσεις ΑΩ, το εικαστικό τους συμπλήρωμα από τον Χρόνη Μπότσογλου με τέσσερις ζωγραφιές, κι έτσι συνιστούν μία πολύτροπη ενδιαφέρουσα πρόταση. Είναι άραγε η εικόνα επεξηγηματική του λόγου; Βοηθάει την εισχώρηση στην αρχική ιδέα ως εικαστική εκδοχή της; Ή μήπως λειτουργεί με τη δική της αυτονομία, κι ας ήταν ο ποιητικός λόγος η αφορμή της; Το ερώτημα ανοιχτό για να απαντηθεί από τον αποδέκτη του έργου, τον αναγνώστη.

Η Άνοιξη, η υποσχετική, ανοίγει τη «συνομιλία». Πλάι στα φθαρτά και πρόσκαιρα του καθημερινού βίου. Τα αντικείμενα που φιλοδοξούν μόνο να διατηρήσουν το ευτελές τους σώμα σε ένα μουσείο για τα προσφιλή αλλά απολεσθέντα του παρελθόντος ανεπιστρεπτί. Τα χρηστικά που πλέον έχασαν το κεντρικό τους νόημα, άχρηστα μπροστά στις εξελίξεις των καιρών. Η αγαπημένη δεκαετία του ’50 παρούσα πάντοτε στη μνήμη, που ανακαλεί τις προηγούμενες ηλικίες μέσα από γραφικές πλέον εικόνες. Τα «εφήμερα μέχρι ανυπαρξίας» χρηστικά εργαλεία στο εργαστήρι του τσαγκάρη δεν έχουν την επίγνωση του χρόνου, που γράφει πάνω τους και βαθμιαία τα καταργεί. Ανύποπτα πορεύονται στην ταπεινή ζωή τους και δεν νιώθουν να τα αγγίζει καθόλου η σκιά ενός «απρόοπτα γκρίζου ουρανού». Κι έπειτα έρχεται η εικόνα να εστιάσει στον τεχνίτη της φθαρτής ύλης, που με έμπειρα χέρια μαστορεύει και δημιουργεί, με την ενδόμυχη ελπίδα πως ό,τι φτιάχνει προώρισται για αέναη χρήση. Στην άκρη ίσα που ξεπροβάλλει η μορφή του παιδιού – ίσως η πλέον υποσχετική εικόνα, μετουσίωση της Άνοιξης. Κι αμέσως το όλον (λόγος και απεικόνιση) αποκτά μια διάσταση διαφορετική και δυνητικά μια ερμηνεία περικλείουσα τη μάταιη ελπίδα, τον μείζονα πόθο:

[…]
Νέοι βλαστοί επαναλαμβάνονται,
διαβάζει απ’ το ίδιο κείμενο η φύση.
Πόσο επιφυλάσσονται, όμως, όλοι,
χίλιαεννιακόσιαπενήνταεννιά,
πόσο θα προτιμούσαν μια στέρεα ύλη,
μιαν άπειρη αφήγηση
(ένα βιβλίο
που να μην τελειώνει
πουθενά),
να αφοσιωθούν αμέριμνοι,
σαν τον αμνό στα φίλια λιβάδια.

Οι απουσίες παραμένουν με το δικό τους βάρος, τίποτα δεν αλλάζει την ακινησία των προσώπων, που αναπαύονται αθέατα και κατακρεουργημένα από τον χρόνο στα κατά τόπους κοιμητήρια. 

Το Καλοκαίρι με την αραβική του ζέστη εισβάλλει καταλυτικά κι έτσι αρχίζει το ταξίδι της μνήμης προς τον πίσω χρόνο, αυτόν που αδυνατεί να βιωθεί αλλιώς, καθόσον ανεπαρκής και ατελέσφορος ο πόθος του ανθρώπου να επέμβει δραστικά στο παρελθόν του. Ένας Αύγουστος στο Λουτράκι θα διακοπεί στις μνήμες του από απρόσμενο τηλεφώνημα που φέρνει έναν καταιγισμό γεγονότων, ονομάτων και χρονολογιών – ποιο το όφελος; Οι απουσίες παραμένουν με το δικό τους βάρος, τίποτα δεν αλλάζει την ακινησία των προσώπων, που αναπαύονται αθέατα και κατακρεουργημένα από τον χρόνο στα κατά τόπους κοιμητήρια. Στην ουσία η μόνη διάσταση του χρόνου που μας αφορά είναι η μνήμη, απολύτως προσωπική και ιδιαζόντως επιλεκτική, που διασώζει τα κομμάτια της ζωής προβάλλοντάς τα κατά βούληση και αυθαιρέτως. Συνειρμοί που διακόπτουν την ποιητική αφήγηση (πόσο όμορφα ξέρει ο ποιητικός λόγος να ιστορεί!), ενώ αυτή θα ήθελε να είναι διαρκής και συνεχής όπως ο χρόνος – μόνο που αυτός ερήμην της κυλάει και τη διασπά. Όσα διασώζονται μέσα από φωτογραφίες, από αφηγήσεις, από προσκλητήρια νεκρών, όλα υπενθυμίζουν πως η φυγή μόνον προς τα εμπρός υφίσταται ως έννοια· η μνήμη, μοναχική και αυτόνομη, μόνον αυτή, ανελλιπώς θυμάται το ραντεβού της με τον χρόνο. Η εικόνα εδώ, στην ευφυή της μείξη, απομονώνει αυγουστιάτικη σκηνή που αποπνέει τη ζέστη της, κι αφήνει στη μια της άκρη μια ώριμη πλέον μορφή να μας κοιτάζει κατάματα και έναν Λόρκα στοχαστικό στην άλλη, στο πορτραίτο του ’30 (όπου/σαν/την/κατάνυξη/λάμπει/μοναχική/η/μπριγιαντίνη/μέχρι/σήμερα)· μια υπόμνηση πως όλα καταργούν την ύλη τους την πρόσκαιρη, ωστόσο κάτι φθαρτό διατηρεί μια μνημονική ακόμη παρουσία. Και η ποιητική αρωγή (έτσι, λοιπόν, στερεώνονται τα γεγονότα;) έρχεται δηλωτική της επιθυμίας για διάρκεια: […] ενώ ξέρω θα ήθελες έναν τραυλό αιώνα να μην μπορεί να βγάλει λέξη, η κάθε φράση του να διαρκεί επ’ άπειρον, να μην χρειάζεται να στερεώνεις με τη στιχουργική τα γεγονότα.

Το Φθινόπωρο εικαστικά δοσμένο με δύο φιγούρες που μοιάζει να συνομιλούν, μέσα σε τοπίο που προμηνύει την αλλαγή της εποχής, ενώ ένα πρόσωπο προβάλλει σε προφίλ στην άκρη της εικόνας – χωρίς καμία από τις τρεις μορφές να μας κοιτάζει, εμάς τους αναγνώστες. Το ποιητικό τοπίο είναι που κυριαρχεί εδώ, με τη δική του οπτική και αδιαφορεί για την αναγνωστική του ερμηνεία. Ωστόσο, ο αναγνώστης ρωτάει: Ποιος είναι ο σύντροφός σας στο ταξίδι;/Υπήρξε όντως η λουτρόπολη, το καφενείο και οι φιγούρες των υπερηλίκων; ακριβώς γιατί αγνοεί πως τα ποιητικά τοπία δεν απαντούν· μονάχα υπάρχουν. Ο ποιητής που κατοικεί στο ποίημα δίνει την αρμόζουσα απάντηση: Η λουτρόπολη είναι μια λουτρόπολη.

Το θέμα είναι να συλλάβεις την απειλή που κρύβει κάθε τέλος. Κι αν το τέλος μιας εποχής προμηνύει τη συνέχειά της με άλλη μορφή, η δική μας θνητή παρουσία δεν μπορεί να ελπίζει σε διάρκεια και σε υποσχετική εναλλαγή. Άλλο αν ο ποιητής, κινούμενος στον δικό του προνομιακό χώρο, μπορεί να μιλά για τη γοητεία ενός τόπου που προσλαμβάνεται νοητικά ως διαρκώς ανανεούμενος παίρνοντας την προβλεπόμενη παράταση ζωής, ανύπαρκτη για τη θνητότητα.

[…]
Πόλεις της τρίτης ηλικίας με θερμά λουτρά,
υπάρξεις που κυκλοφορούν
εξασφαλίζοντας παράταση.
Κοιτάζουν τα πλοιάρια που αναχωρούν
χωρίς να υποψιάζονται την προφανή μεταφορά.
 
alt
Ο Κωστας Μαυρουδής

Πόσο μετράει ο χρόνος στην αντίληψη ενός παιδιού; Ο Χειμώνας, ως τέταρτη εποχή, θα μπορούσε να είναι μια ιατρική επίσκεψη σε άρρωστο παιδί, που τα χρονικά διαστήματα (και ο κοινός φόβος για το ανελέητο που κρύβουν μέσα τους) έχουν την πρόσκαιρη σημασία τεσσάρων ημερών, ως να περάσει η αδιαθεσία και να επανέλθουν όλα στη φυσιολογική τους σειρά. Η εξαπάτηση για την ουσία του χρόνου λειτουργεί στο άωρο, το άγουρο παιδί. Ωστόσο η ποιητική σκηνή της κιμωλίας, που μειώνει το σώμα της στα χέρια του δασκάλου, μετρά αλλιώς τον χρόνο ως φθορά των υλικών και δίνει τα πραγματικά μεγέθη:

[…]
ο δάσκαλος με άσπρα δάχτυλα
ζωγράφιζε στον πίνακα ένα σύμφωνο
γύριζε έβλεπε την τάξη
ενώ
α-
βα-
ρής
σαν
σκό-
νη
αι-
ωνιό-
τη-
τας
έ-
πε-
φτε
αρ-
γά
η
κι-
μω-
λία
στα
πα-
πού-
τσια
του

Οι κομμένες και κοφτές συλλαβές, έτσι όπως πέφτουν μία προς μία, ακούγονται σαν τα χτυπήματα του χρόνου πάνω στη φθαρτή ζωή μας.

Οι κομμένες και κοφτές συλλαβές, έτσι όπως πέφτουν μία προς μία, ακούγονται σαν τα χτυπήματα του χρόνου πάνω στη φθαρτή ζωή μας. Έντονη αντίθεση και στην εικόνα, που υπογραμμίζει το νόημα της σκηνής με τον δάσκαλο να γράφει επιτελώντας την προσωπική του πορεία, την ίδια ώρα που ο χρόνος φθείρει τα αντικείμενα και παραπλανά τη θνητότητα προσφέροντας στο πρόσωπο του μικρού παιδιού, στην άκρη της εικόνας, μια απατηλή διάρκεια των υλικών πραγμάτων.

Τέσσερις πίνακες, τέσσερα ποιήματα, μια αγαστή συμφωνία ανάμεσα στον ζωγράφο και τον ποιητή. Μια απόπειρα περιδιάβασης των χρονικών διαστημάτων (ασύλληπτων έτσι κι αλλιώς) μέσα από την αλλαγή των εποχών. Μόνο που αυτές αλλάζουν ερήμην μας, αγνοώντας, όπως είναι φυσικό, τον δικό μας συμβατικό διαχωρισμό τους. Τις εικόνες τους μόνον οικειοποιούμαστε, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να εισχωρήσουμε στο τοπίο του χρόνου. Μια εξαιρετική στο σύνολό της, όχι μόνο για την αισθητική της αλλά και για το περιεχόμενό της, ποιητική-εικαστική πρόταση.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Ο βιωμένος χρόνος» (εκδ. ΑΩ).

→ Στην κεντρική εικόνα απόσπασμα από το έργο του Χρόνη Μπότσογλου «Καλοκαίρι».


altΤέσσερις εποχές
Τέσσερις πίνακες και τέσσερα ποιήματα
Κώστας Μαυρουδής
Εικονογράφηση Χρόνης Μπότσογλου
ΑΩ 2018
Σελ. 40, τιμή εκδότη €10,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΜΑΥΡΟΥΔΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

«Μαγικό κορίτσι» του Γιάννη Κόκκινου (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Γιάννη Κόκκινου «Μαγικό κορίτσι» (εκδ. Σμίλη). Φωτογραφία © Ιωάννα Βουρακίδου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένα φωτεινό, διερευνητικό βλέμμα γίνεται πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Κόκκινο, που στην πρώτη του ποιητική συλλογή Μαγικό...

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

«Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα, Διάλογος με την Ιστορία» της Έρης Σταυροπούλου (κριτική)

Για τη μελέτη της Έρης Σταυροπούλου «Η νεοελληνική ποίηση και το Eικοσιένα. Διάλογος με την ιστορία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Ιστορική Βιβλιοθήκη 1821.

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Η σχέση λογοτε...

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

«Οι φωταψίες του έρωτα», ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου – Ανθολόγηση Θανάση Χατζόπουλου

Για την ανθολογία με ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου «Οι φωταψίες του έρωτα» (εκδ. Ύψιλον / Βιβλία), με ανθολόγηση και εισαγωγή του Θανάση Χατζόπουλου. Κεντρική εικόνα: Σπάνια φωτογραφία του Νίκου Εγγονόπουλου από το αφιέρωμα του περιοδικού «Χάρτης», τεύχος 25/26, Νοέμβριος 1988.

Της Άλκηστης Σο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ