alt

Για την ποιητική συλλογή του Αργύρη Παλούκα «Άνθρωποι που γελάνε» (εκδ. Κριτική).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Το περιεχόμενο του εσωτερικού ανθρώπου σε αντιδιαστολή προς το κοινωνικό προσωπείο του, και περαιτέρω: Η αντίδραση του εσωτερικού ανθρώπου, με όχημα τον σαρκασμό, το στοιχείο του απροσδόκητου, την παραβίαση της κοινής λογικής, απέναντι στη λεγόμενη αντικειμενική πραγματικότητα, όπως αυτή αντιστοιχεί στον διάλογο ανάμεσα στις συνθήκες του βίου και στο γενικό φαινόμενο του θανάτου. Με αυτά τα δεδομένα οδηγούμαστε εκ προοιμίου και στην πρόσληψη του τίτλου της ποιητικής συλλογής Άνθρωποι που γελάνε (ίσως εδώ κάποιος, με αυτή την ευκαιρία και με ομόλογη απροσδόκητη διάθεση, θα μπορούσε να θυμηθεί και τη γνωστή ρήση «Χαμογελάτε, κάνετε τους άλλους να ανησυχούν»).

Εδώ οι ανθρώπινες καταστάσεις προβάλλονται στα φαινόμενα και στα στοιχεία της φύσης, οι δεσμοί με πρόσωπα και πράγματα εξασφαλίζουν διόδους επικοινωνίας με την εξωτερική πραγματικότητα, ενώ η αναφορά στο Υπέρτατο Όν διεκπεραιώνεται με διαύλους διαπροσωπικής επικοινωνίας.

Κάτω από αυτόν τον τίτλο ως προληπτική δήλωση σημαινομένων για την οργάνωση του κειμενικού κόσμου του βιβλίου, ο Αργύρης Παλούκας φαίνεται να διαχειρίζεται με ευρηματικό τρόπο έννοιες, όπως είναι η ροή του χρόνου με έμφαση στο προσωπικό παρελθόν, η ψυχή και η ύπαρξη, τα προϊόντα των αισθήσεων και το περιεχόμενο των συναισθημάτων για το φέρον σώμα, η διελκυστίνδα ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο, η αγάπη και ο έρως, η παραμυθία, η φιλία, η συγχώρεση, η ελπίδα, η βούληση και η επιθυμία, η καλοσύνη, ο φόβος. Κυρίως στην ποιητική συλλογή ανιχνεύουμε μια ενδιαφέρουσα διαδικασία για την αποτύπωση διαπροσωπικών επιλεκτικών σχέσεων στο πλαίσιο της υποκειμενικής πραγματικότητας. Στις περιοχές αυτής της πραγματικότητας εντοπίζουμε τη φαντασία ως κυρίαρχο δομικό παράγοντα, την αγάπη ως βιοτικό πλαίσιο και τη μοναξιά ως δήλωση της αυτάρκειας του εσωτερικού ανθρώπου. Εδώ οι ανθρώπινες καταστάσεις προβάλλονται στα φαινόμενα και στα στοιχεία της φύσης, οι δεσμοί με πρόσωπα και πράγματα εξασφαλίζουν διόδους επικοινωνίας με την εξωτερική πραγματικότητα, ενώ η αναφορά στο Υπέρτατο Όν διεκπεραιώνεται με διαύλους διαπροσωπικής επικοινωνίας.

Αυτές τις λεπτομέρειες αποδίδει λόγος άμεσος, πλήρης συναισθήματος, παραστατικός και συνδηλωτικός, αφοριστικός, απροσδόκητος, σαρκαστικός και ανατρεπτικός, που μεταφέρει στοιχεία τόσο του καθημερινού βίου όσο και του κόσμου των ιδεών, και ενίοτε αφήνει να διαφανεί ποιότητα λόγου προς εαυτόν σαν μια ασφαλή κοίτη για την εξωστρεφή, συνεχή, αδιατάρακτη ροή του φορτίου της συνείδησης (πράγμα που φαίνεται να χαρτογραφεί παραστατικά η απουσία ιδιαίτερων τίτλων στα ποιήματα της συλλογής). Υπ’ αυτές τις συνθήκες, ο Αργύρης Παλούκας αξιοποιεί την οικονομική χρήση της γλώσσας. Με τον τρόπο αυτόν στα δομικά υλικά της συλλογής εντάσσονται αφενός ολιγόστιχα ποιήματα-μινιατούρες με πυκνή σύνθεση σημαινομένων, και αφετέρου κείμενα «κλειστά», τα οποία στο επίπεδο μιας πρώτης ανάγνωσης δεν επιτρέπουν την άμεση προσέγγιση, ταυτόχρονα όμως λειτουργούν ως ανοιχτά σημασιολογικά πεδία προσπελάσιμα για τους αναγνώστες ανάλογα με την αναγνώριση πληροφοριών κατά την κατάδυση στη διαστρωμάτωση της θεματικής οργάνωσης των ποιημάτων. Ακριβώς τη θεματική και τη συνακόλουθη αισθητική οργάνωση των ποιημάτων προσδιορίζει η χρήση του φαινομένου της μεταφοράς σε συνδυασμό με την αφοριστική διατύπωση και με ενδιαφέροντα προϊόντα.

Π.χ.: «Λέω ένα βράδυ / να εγκαταλείψω τη δικαιοσύνη / σαν αδέσποτο», «Χτίσαμε ένα σπίτι μες στο συρτάρι», «Τα χέρια μου έχουν απομείνει / σαν καλούπι χωρίς περιεχόμενο», «Ξέρεις τίποτα για τη ζωή εδώ; / Ξασπρίζει αργά αργά σαν ρούχο / που κάποιος ξέχασε να μαζέψει», «Ούτε τη βροχή δεν εννοεί ο καιρός. / Ανόρεχτα τη ρίχνει όπως εσύ το φιλί», «Κοίτα πού φύτρωσε η αγάπη μας. / […] / Σκυλί ο φόβος, ξαπλώνει στον ίσκιο της», «Πήραμε το καλοκαίρι στους ώμους», «Είναι ωραία σ’ αυτή την εσοχή του χρόνου, / […] / Βρίσκεσαι εκεί συνήθως από μεγάλη λύπη / που σ’ έχει ακολουθήσει σαν άγαλμα / φεύγοντας απ’ το μουσείο», «Οι βάρκες πλέουν στ’ ανοιχτά, / τα κουπιά, λυμένα σχεδόν, / χτυπάνε πάνω στο νερό / σαν παιδιά που ψάχνουν το δίκιο τους», «Οι επιθυμίες τους σωριάζονται σαν άλογα / εκεί που τρέχουν», «ο φόβος δεν βρίσκει τον δρόμο να γυρίσει».

Επίσης: «Οι μισές δουλειές είν’ ολόκληρες», «Ο χρόνος τόσος που μου φτάνει / για να γεράσω δέκα φορές», «Μόνος του γυρίζει καθένας στη φωλιά του», «Άμα πηγαίνεις / μόνο εκεί που σε θέλουν / χώμα σωστό διάλεξες / κι εκεί που χώμα δεν έχει», «Στους φτωχούς έδωσε ο Θεός / το κρύο για τιμωρία / και σ’ εμάς τους φτωχότερους, / που μένουμε πίσω / για να κρατάμε ξύπνια τη χαρά, / ένα άλογο / που το πήγαμε να ζήσει στη θάλασσα».

Είναι φανερό ότι η ισότιμη σχέση μεταφοράς και αφοριστικής διατύπωσης προσδιορίζει την ποιότητα των γραμματικών εικόνων. Με αυτή την προϋπόθεση η ποιητική συλλογή αντιστοιχεί σε μια πλούσια πινακοθήκη εσωτερικών τοπίων.

Είναι φανερό ότι η ισότιμη σχέση μεταφοράς και αφοριστικής διατύπωσης προσδιορίζει την ποιότητα των γραμματικών εικόνων. Με αυτή την προϋπόθεση η ποιητική συλλογή αντιστοιχεί σε μια πλούσια πινακοθήκη εσωτερικών τοπίων, για τη σύνθεση των οποίων έχει αξιοποιηθεί υλικό από τον εξωτερικό, αντικειμενικό κόσμο, όπως είναι το φως και το σκοτάδι, η θάλασσα και η άμμος, τα βουνά και οι λίμνες, ο γκρεμός και η πεδιάδα, οι δρόμοι και τα δέντρα, οι άνθρωποι και τα αγάλματα, ακόμα: το άλογο, ο σκύλος, τα πουλιά. Το υλικό αυτό αποδίδει παραστατικά λεπτομέρειες από τον χωροχρόνο του εσωτερικού ανθρώπου. Για την πρόσληψη αυτών των λεπτομερειών η δημιουργική ανάγνωση βρίσκει ιδιαίτερα ερείσματα στα εσωτερικά τοπία που αντιστοιχούν στα ποιήματα-μινιατούρες.

Εξάλλου, για την ποιότητα του κειμενικού κόσμου της ποιητικής συλλογής συνδυάζονται η οικονομία της αφηγηματικής ροής και τα μέτρα του ρυθμού. Ειδικότερα ο ρυθμός στα εν προκειμένω ποιήματα του Αργύρη Παλούκα αναγνωρίζεται ως το αποτέλεσμα από μια μορφή σειραϊκής χρήσης του τόνου κατά τον συνδυασμό των λέξεων στη δομή των στίχων (όπου εμπλέκονται και ποικίλες παρηχήσεις). Π.χ.: «αίσθημα δυνατό για κείνους που πιστεύουν», «πάω να κόψω μίσχο σε γκρεμό», «Οι μισές δουλειές είν’ ολόκληρες», «Ορκίζομαι να βλέπω μόνο τα μάτια σου», «Ξεθάβεις απ’ την άμμο κάτι καθαρό;», «Μόνος του γυρίζει καθένας στη φωλιά του», «έβγαλες φύλλα μέσα στον χειμώνα», «Είναι ωραία σ’ αυτή την εσοχή του χρόνου», «Οι βάρκες πλέουν στ’ ανοιχτά», «ο φόβος δεν βρίσκει τον δρόμο να γυρίσει».

Εντέλει, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να εντοπίζουμε διεργασίες που ορίζουν τη λειτουργία εργαστηρίων με προϊόντα λογοτεχνικής γραφής. Ένα τέτοιο εργαστήριο φαίνεται να αξιοποιεί και ο Αργύρης Παλούκας κατά τη συνεπή εν εξελίξει δημιουργική διαδρομή του, όπως (αναγνωρίζουμε να) δηλώνει με σαφήνεια στις λεπτομέρειές της η ανά χείρας ποιητική συλλογή Άνθρωποι που γελάνε, αν μάλιστα αυτή συνεκτιμηθείμε την προγενέστερη λογοτεχνική παραγωγή του: με την πρώτη ποιητική συλλογή υπό τον τίτλο Το ξέφτι (2007), και κυρίως με τις δύο επόμενες Το αλάτι πίσω από τ’ αυτί (2009) και Θέλω το σώμα μου πίσω (2011).

 * Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.

 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ορκίζομαι να βλέπω μόνο τα μάτια σου,
έχει γίνει όμως ένας φόνος εδώ.
Και με τα δάκρυα τι θα κάνουμε;
Αμάζευτα να τ’ αφήσουμε;
Είναι σώματα κι αυτά
που τους πρέπει μια ταφή.
Μια μικρή αυτοσχέδια δεξαμενή την αξίζουν, 
ένα κουτί από την αποθήκη με τα στενάχωρα. 
Φέρε, καίει μόνιμα μια λάμπα εκεί».
altΆνθρωποι που γελάνε
Αργύρης Παλούκας
Κριτική 2018
Σελ. 40, τιμή εκδότη €6,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΡΓΥΡΗ ΠΑΛΟΥΚΑ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Υπό κατασκευήν σημαίες, του Θανάση Χατζόπουλου

Υπό κατασκευήν σημαίες, του Θανάση Χατζόπουλου

Για την ποιητική συλλογή του Θανάση Χατζόπουλου «Υπό κατασκευήν σημαίες» (εκδ. Πόλις). Η φωτογραφία, από τους εορτασμούς στο Σύνταγμα για την 25η Μαρτίου, φέτος, στα 200 χρόνια από την Επανάσταση. 

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η λογοτεχνική παραγωγή τ...

Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή, της Διώνης Δημητριάδου

Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή, της Διώνης Δημητριάδου

Για την ποιητική συλλογή της Διώνης Δημητριάδου «Παλίμψηστη του Λύκου μου μορφή» (εκδ. ΑΩ). Κεντρική εικόνα: Γκραβούρα του 1589 του Ολλανδού Hendrick Goltzius, στην οποία εικονίζεται ο Λυκάων να μεταμορφώνεται σε λύκο.

Της Δέσποινας Καϊτατζή-Χουλιούμη

...
Ποιήματα, του Ηλία Κωνσταντίνου

Ποιήματα, του Ηλία Κωνσταντίνου

Για το σύνολο του έργου του Ηλία Κωνσταντίνου στον συγκεντρωτικό τόμο «Ποιήματα» (επιμ. Λευτέρης Παπαλεοντίου, εκδ. Βακχικόν).

Του Γιώργου Ρούσκα

Ο Ηλίας Κωνσταντίνου (1957-1995) γεννήθηκε στη Λεμεσό. Έφυγε πρόωρα στα 38 το...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γαλήνη (διήγημα)

Γαλήνη (διήγημα)

Απ’ όταν χώρισε, άλλαζε σπίτια συχνά ‒τέσσερα διαμερίσματα σε έξι χρόνια‒, λες κι η ζωή τον εκδικούνταν επειδή ως τότε πάντα απεχθανόταν τις αλλαγές.

Διήγημα της Αλέκας Πλακονούρη

Το τελευταίο διαμέρισμα όμως τ’ αγάπησε με την πρώτη ματιά, ίσως επειδή ήταν πολύ φωτ...

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Για το μυθιστόρημα του William Golding «Ο άρχοντας των μυγών» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα), «αλληγορική παραβολή, διδακτικός μύθος, φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση». Στην κεντρική εικόνα στιγμιότυπο από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, το 1963, σε σκηνοθεσία του Peter Brook.

Της...

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Μια ετήσια διοργάνωση προς τιμήν του μεγάλου Έλληνα ναυπλιώτη ποιητή Νίκου Καρούζου θα πραγματοποιηθεί στις 19, 20 & 21 Ιουνίου. Διαλέξεις, απαγγελίες, συζητήσεις και προβολές που κάθε χρόνο θα έχουν έναν συγκεκριμένο θεματικό άξονα. Φέτος το θέμα είναι τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ